Emhin Nọn Manman Khọ Be Nọn Nin Ọria Rẹ Ha Ghunmhun Ihẹn?

Be uwẹ ha tayẹ?

• Be ọ dia uwẹ yẹ bhi egbe sade uwẹ họn ghe eria ghunmhun ihẹn?

  • Mẹn izẹwẹ ria ẹmhọn ọlẹn hiehie—ebi mẹn họn ẹghe rebhe nọn.

  • Ọ kpokpo mẹn ẹgheso—ọkpakinọn mẹn itaman ele nin ele hẹi yẹ ghunmhun ihẹn.

  • Mẹn riale emhin ebe nọn nan rẹ ha ghunmhun ihẹn —ọ izẹwẹ yẹẹ mẹn hiehie.

• Ẹghe-ẹghe uwẹ be rẹ ghunmhun ihẹn?

  • Mẹn izẹwẹ ghunmhun ihẹn

  • Ẹgheso mẹn rẹ ghunmhun ihẹn

  • Ẹghe rebhe mẹn rẹ ghunmhun ihẹn

• Uwẹ be riale, emhin ebe gene nọn nin ọria rẹ ha ghunmhun ihẹn?

  • Eye

  • Ehe

Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha ria eria nyan ọta fo mhan kuẹ tale?

Uwẹ be riale, emhin ebe gene nọn nan rẹ ha ghunmhun ihẹn? Uwẹ sabọ rẹ yọle: ‘Mẹn bha riale iriọ. Emhin ne bunbun ribhi ọne agbọn nan ne khọ nẹ ihẹn nan ghunmhun ne ha re mẹn ha kpokpo egbe. Re deba ọnan, ẹbho rebhe ghunmhun ihẹn!’ Ẹmhọanta gene nọn?

Aharẹmiẹn uwẹ rẹọbhọ la uwẹ bha rẹọbhọ, ẹbho ne bunbun ribhọ ne ighunmhun ihẹn. Sẹyẹ, ele mhọn ebezẹle nin ele ida lu iriọ. Bhi ọsi ijiẹmhin:

• Ọta nin uwẹ ta dẹ sabọ rẹman unan ọria nin uwẹ gene khin. Uwẹ da ha ta ọta ne imhẹn, ọ dẹ sabọ rẹman ghe ẹmhọn ẹbho bha rẹtẹ uwẹ. Ọkpakinọn, ọria nọn sẹriọ uwẹ gene khin?

  Baibo yọle: “Emhin nọn ki rẹ dagbare bhi unun, ẹkẹ ọkhọle ọ da vae.”—Matthew 15:18.

  

• Uwẹ da ha yi ọria nọn ghunmhun ihẹn, ẹbho sabọ rẹ ha re ẹlo nọn imhẹn ghe uwẹ. Ọne ebe natiọle Cuss Control da yọle: “Uwedẹ nin mhan rẹ talọ dẹ rẹman unan imọẹ nin mhan mhọnlẹn, ọ dẹ rẹman si ẹbho bhi azagba-uwa nọnsẹmhan la ẹbho nin mhan ko wẹnna dẹ mun ekpẹn nin mhan la hoẹmhọn mhan, ọ dẹ yẹ rẹman si mhan dẹ miẹn iwẹnna la si a dẹ si mhan okhun bhi isi iwẹnna, sẹyẹ, ọ dẹ rẹman ẹlo nin ẹbho ne bha lẹn mhan ha rẹ ha ghe mhan.” Ọne ebe da yẹ yọle: “Nọọn egbe ẹ si ikolu nin uwẹ bi ẹbho ko mhọnlẹn dẹ be ha mhẹn ọbhọ, sade uwẹ bha ghunmhun ihẹn.”

  Baibo yọle: “Bha rẹban . . . ihẹn nan ghunmhun.”—Ephesians 4:31.

• Ọ iyi ihẹn nan ghunmhun ha re ẹbho hoẹmhọn uwẹ. Bhi ọne ebe natiọle How Rude! nin Dr. Alex Packer gbẹn, ọle da yọle: “Ọ iyẹẹ Ẹbho rẹ ha kaehọ eria ne ghunmhun ihẹn ẹghe rebhe sade ele talọ.” Ọle da yẹ yọle, “Ọria nọn noo ọta ne imhẹn ẹghe rebhe ida sabọ ta ọta nin ẹwanlẹn ye la ta ọta nọn ha yẹẹ ẹbho. Ahamiẹn ọta nọn bha gba uwẹ ta ẹghe rebhe, ọ ida re uwẹ ha yi ọria esili.”

  Baibo yọle: “Bha hẹi ji ọta ne sankan-sankan dagbare bhi unun nọnsẹbha.”—Ephesians 4:29.

Ebi uwẹ ha sabọ lu

• Ha mhọn emhanmhan. Dọnmhegbe rẹ rẹban ihẹn na ghunmhun bhi uki ọkpa. Ha gbẹn ebi uwẹ rẹ ha lu re alo yẹ ọbhi ebe ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. Nin uwẹ da sabọ rẹban ihẹn nan ghunmhun, emhin ebhebhe yẹ ribhọ ne khẹke nin uwẹ lu. Bhi ọsi ijiẹmhin:

• Rẹban emhin nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ rẹ re egbe re ahoho nan da ta ọta ne sankan an. Baibo yọle: “Emhin ne mhẹn nin ọria guẹle, ikolu ne imhẹn riia ọle a.” (1 Corinthians 15:33) Ikolu nọn imhẹn nin ọne ulọnlẹn nan tẹmhọnlẹn bha rẹtẹ eria ọkpa, ọ yẹ rẹtẹ ifimu nin uwẹ ghe, vidio game nin uwẹ gbe, bi illo nin uwẹ kaẹho ọle. Kenneth nọn ribhi ikpe 17 yọle: “Ọ manman wo lẹkhẹ nin ọria rẹ ha so illo rẹkhan illo nin ọle hoẹmhọnlẹn, sokpan, ranmhude uwedẹ nin ọne illo wo rẹ ha de, ọle ida ria ẹmhọn ọta ne imhẹn nan noo bhi ẹkẹ ọne ọle.”

• Ha lu emhin bii ọria nọn wanre. Ẹbho ghunmhun ihẹn ranmhude ele riale ihẹn nan ghunmhun rẹman ghe, ele wanre. Ọkpakinọn, ọnan iyi ẹmhọanta. Baibo yọle ghe ẹbho ne wanre “mun ẹwanlẹn nọnsele ziẹn, nin ele rẹ lẹn ikẹkẹ bhi emhin ne mhẹn bi emhin ne imhẹn.” (Hebrews 5:14) Ele ighunmhun ihẹn arẹmiẹn ele riale ghe ọ dẹ re ẹbho ha mun ẹkpẹn nin ele.

Bhi ọsi ẹmhọanta, ọria da ha ghunmhun ihẹn, ọ sabọ rẹ re ọle ha ria ẹmhọn emhin ne imhẹn. Ẹbho ne bunbun bhọ ria ẹmhọn emhin ne imhẹn fo ẹlẹnan. Ọne ebe natiọle Cuss Control nin mhan ka tẹmhọnlẹn yọle: “Hẹi deba ele, lu eka nin uwẹ ha sabọ lu rẹ ji ọta nin uwẹ deba ẹbho ta ha yi ọta esili. Bhiriọ, uwẹ ki ha ghọnghọn, sẹyẹ, ẹbho ki ha guanọ nin ele sikẹ ẹ.”