Ebi Uwẹ Ha Rẹ Sabọ Khọn Emhin Ne I Mhẹn Nin Egbe Nọnsẹ Guanọ Miotọ Yẹ

1. Be mhan rebhe kuẹlo da ẹlẹnan?

Ọ BE sẹ ka ha ghọn uwẹ khẹ rẹ lu emhin nin Jehova hele? Ọ ha yi iriọ, hẹi ha riale ghe uwẹ kuẹlo da ọkakale nin ọria soso bha sẹ ka kuẹlo da khẹ. Baibo yọle ghe: “A bha miẹn edọnmhẹn nin bha ha miẹn bhi egbe nin ẹbho bha sẹ ka miẹn khẹ.” (1 Kọr. 10:13) Ọnan rẹman ghe, edọnmhẹn nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ ne dan, eria ebhebhe yẹ wo kuẹlo da ọle, ọ i yi uwẹ ọkpa kuẹlo da ọle. Ranmhude urẹkpa nọnsi Jehova, uwẹ dẹ sabọ khọnlẹn miotọ.

2. Edọnmhẹn eso nela Kristiẹn la ene luẹ Baibo kuẹlo da ẹlẹnan? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

² Baibo da yẹ yọle: “Emhin ne yẹẹ ọria, ele kiẹn ufi rẹji ọle. Ene emhin nan kiẹn edọnmhẹn rẹji ọle.” (Jem. 1:14) Emhin nin ọria ọkpa kuẹlo da sabọ rẹ dikẹ bhi ọsi ọria ọbhebhe. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọ sabọ rẹ ha ghọn okpea nọn yi Kristiẹn rẹ dọ ne okhuo nowẹ, la okhuo nọn yi Kristiẹn rẹ dọ ne okpea nowẹ. Sẹyẹ, ọ sabọ rẹ ha ghọn Kristiẹn eso ebhebhe rẹ dọ ne ikpea bii ele, la ikhuo bii ele nowẹ. Rẹ deba ọnin, ọ sabọ rẹ ha ghọn eso ne ka rẹ zobọ bhọ rẹ ha ghe ifoto la ividio ọsi ẹbho ne banọan rẹ kie dọ ha ghe ọle. Sẹyẹ, Kristiẹn eso ne bunbun ne ka rẹ zobọ bhọ rẹ ha noo ikpikhunmhun ne wegbe, ne yẹ zobọ bhọ rẹ ha da anyọn gbe egbe, sabọ rẹ kuẹlo da ọne edọnmhẹn nin ele rẹ kie dọ ha lu ọle. Enan hi edọnmhẹn eso nin Kristiẹn la ene luẹ Baibo kuẹlo da ẹlẹnan. Ẹgheso, emhin sabọ rẹ dia mhan bhi egbe beji ọ dia Pọl nin odibo bhi egbe, bhi ẹghe nin ọle rẹ gbẹn yọle: “Ẹghe nọn ki rẹ khin nin mẹn rẹ guanọ nin mẹn lu emhin nọn mhẹn, mẹn ki kere ghe, emhin ebe mẹn ki lu.”—Rom 7:21.

3. Ahamiẹn ọria wo ne emhin ọkpa dan rẹ sẹbhọ ghe ọle bha sabọ khọnlẹn miotọ, be ọle ha sabọ ha ria bhi ọkhọle?

³ Ahamiẹn emhin ribhọ nin uwẹ wo ha ne dan rẹ sẹbhọ ghe uwẹ bha sabọ khọnlẹn miotọ, ọ sabọ rẹ wo re egbe lọ uwẹ rẹ sẹbhọ ghe, uwẹ ki ha riale uwẹ i da sabọ khọnlẹn miotọ ghẹdẹ. Sẹyẹ, ọnan sabọ rẹ wo re egbe iẹnlẹn lọ uwẹ rẹ sẹbho ghe, uwẹ ki ha riale Jehova i da miẹn uwẹ ọbhi egbe ranmhude nin uwẹ rẹ ha kuẹlo da ọne edọnmhẹn. Ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, ene emhin nan nin uwẹ ria ẹmhọnlẹn i yi ẹmhọanta. Nin mhan rẹ sabọ manman lẹn ọne ẹmhọn nan nọnsẹn, ọne uhọnmhọn-ọta nan dẹ re ewanniẹn ọbhi ene inọnta nan: (1) Họla guanọ nin uwẹ re iriọ ha ria eria? (2) Be uwẹ ha rẹ sabọ khọn ọne iria-eria miotọ yẹ?

EBI ESU GUANỌ NIN MHAN HA RIA BHI ỌKHỌLE

4. (a) Bezẹle nin Esu da guanọ nin mhan rẹọbhọ ghe, mhan i da sabọ khọn ebe egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ? (b) Bezẹle nin mhan ha da sabọ rẹọbhọ ghe, mhan dẹ sabọ khọn edọnmhẹn nin mhan kuẹlo da miotọ?

⁴ Esu guanọ nin mhan ha riale ghe, mhan i da sabọ khọn edọnmhẹn nin mhan kuẹlo da miotọ. Jesu wo gbe otọ ọnan fanọn an bhi ẹghe nin ọle rẹ man edibo nesọle ebi a rẹ nan erọnmhọn yẹ. Ọle da yọle: “Hẹi ji mhan de ọbhi edọnmhẹn, sokpan, hinmhin mhan bhi obọ ọsi ọne ọria ọbe.” (Mat. 6:13) Esu yọle ghe, eria i da hẹnmhọn nin Jehova sade ele kuẹlo da edọnmhẹn. (Job 2:​4, 5) Bezẹle nin Esu da re inian ria eria? Esu hi ọria ọhẹnhẹn nọn de ọbhi ọne ufi rẹ lu ebi egbe nọnsọle guanọ. Sẹyẹ, ọle bha muegbe nin ọle rẹ sun rẹkhan Jehova. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle riale ghe ọrebhe diabe ọle, ghe mhan dẹ wo fikekegbe Jehova sade mhan kuẹlo da edọnmhẹn. Esu bhọ da ha riale ghe, Ọmọn nọnsi Osẹnobulua nọn khiale dẹ de ọbhi ọne edọnmhẹn nin ọle rẹ lu ebe bha gba. (Mat. 4:​8, 9) Ọkpakinọn, ria ọne ẹmhọn nan ghe: Ẹmhọanta be nọn ghe, mhan i da gene sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ? Eye! Mhan wo rẹọbhi ebi Pọl nin odibo tale bhi ẹghe nin ọle rẹ gbẹn yọle: “Osẹnobulua hi ọnọn re ahu nin mẹn rẹ ziẹngbe bhi idia nọn hi ki rẹ khin nin mẹn da ke egbe imẹn re.”—Fil. 4:13.

5. Be mhan rẹ lẹn yẹ ghe, Jehova wo rẹọbhọ mhan dẹ sabọ khọn edọnmhẹn miotọ?

⁵ Jehova bha diabe Esu. Jehova wo rẹọbhọ ghe, mhan dẹ sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ. Be mhan rẹ lẹn yẹ ghe, Jehova gene rẹọbhọ? Jehova yọle ghe, usun ẹbho ne bunbun ne wo ha sun rẹkhan ọlẹn dẹ miuhọnmhọn bhi ẹghe ekpokpo nọn khua. Ria ẹmhọn ebe ọnan mundia nan. Jehova nọn i da sabọ bha ohoghe yọle ghe, usun ẹbho ne bunbun dẹ nabhi Agbọn Ọsọgbọn nin ọle vele. Ele dẹ ha yi eria ne khiale, eria nan “re aranlẹn ọsi ọne ohuan rẹ họ ukpọn nọnsele fua.” (Arẹm. 7:​9, 13, 14) Ọ wo khia bhi ẹlo a ghe, Jehova i ghe mhan bii eria ne i da sabọ khọn ebi egbe nọnsele guanọ miotọ.

6-7. Be Esu ho nin mhan rẹọ i?

⁶ Ọ i yi nin mhan ha riale ghe, mhan i da sabọ khọn edọnmhẹn nin mhan kuẹlo da miotọ ọkpa Esu guanọ nin mhan ha ria ẹmhọnlẹn, ọle yẹ guanọ nin mhan ha riale ghe, Jehova i da ji mhan da nyẹnlẹn bhi ighegheghe, ranmhude nin mhan rẹ gheghe ha ria ẹmhọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ. Bezẹle nin Esu da guanọ nin mhan re inian ha ria eria? Ranmhude ọle i mhọn ikhuaẹloghe. Jehova i da re otọ nanlẹn rẹ nyẹnlẹn bhi ighegheghe. (Gen. 3:15; Arẹm. 20:10) Ranmhude Esu lẹnmhin ghe, mhan mhọn ọne isẹhoa nin mhan rẹ nyẹnlẹn bhi ighegheghe nin ọle i mhọnlẹn, ọle zẹle nin ọle da ha dọnmhegbe nin ọle rẹ re mhan ha riale ghe, mhan i da sabọ nyẹnlẹn bhi ighegheghe. Ọkpakinọn, mhan wo mhọn ikhuaẹloghe, mhan bha diabe Esu. Bhi ọsi ẹmhọanta, Baibo ji mhan lẹn ghe, Jehova ho nin ọle rẹkpa mhan, ọ i yi nin ọle rẹ gbe mhan khuelo. Jehova “guanọ nin ẹbho rebhe fidenọ. Ọle bha guanọ nin ọria soso miẹn ugbekhuelo.”—2 Pita 3:9.

⁷ Bhiriọ, ahamiẹn mhan gene rẹọbhọ ghe, mhan i da sabọ khọn ebi egbe nọnsẹmhan guanọ, la mhan i mhọn ikhuaẹloghe, ọnin rẹman ghe uwedẹ nin Esu guanọ nin mhan rẹ ha ria eria, mhan rẹ wo ha ria eria. Mhan ha lẹn ọnan, ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ ha ne Esu suan.—1 Pita 5:​8, 9.

EBI EMHIN HA SABỌ DIA MHAN YẸ BHI EGBE RANMHUDE Ọ BHA GBA NIN MHAN FO

8. Emhin nela olukhọ mundia nan? (Psalm 51:5) (Yẹ fẹ “Ọta Nan Re Otọle Man Nọnsẹn” ghe.)

⁸ Rẹ gbera Esu, emhin ọbhebhe yẹ ribhọ nọn ha sabọ rẹ mhan ha riale ghe, mhan i da sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ. Be bhọ hi ọne emhin? Ọle hi olukhọ nin mhan le bhi uku bhi obọ Adam bi Ivi.a—Job 14:4; tie Psalm 51:5.

9-10. (a) Be olukhọ rẹ rẹso Adam bi Ivi yẹ? (Yẹ fẹ ifoto ghe.) (b) Be olukhọ rẹ rẹso mhan yẹ?

⁹ Bha ji mhan fẹ ebi olukhọ rẹ rẹso Adam bi Ivi yẹ. Bhi ẹghe nin ele rẹ sọtẹ da Jehova fo, ele da nẹko, yẹ ha guanọ ebi ele ha rẹ hin egbe. Insight on the Scriptures, ki ha tẹmhọn emhin nin Adam bi Ivi lu, ọ da yọle: ‘Emhin-ebe nin ele lu da re ele ha lu akhiẹ, yẹ kpokpo egbe, sẹyẹ, ẹkhọle da ha lo ele.’ Ranmhude ebi Adam bi Ivi lu, ẹghe i ribhọ nin ele ha rẹ kie sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu. Ebi ọ hi ki rẹ khin nin ele lu, ọkhọle dẹ wo ha gbe ele asan, sẹyẹ, ẹkhọle ki wo ha lo ele ranmhude emhin ebe nin ele lu.

¹⁰ Bhi ọsi ẹmhọanta, idia nọnsẹmhan wo dikẹ bhi ọsi Adam bi Ivi. Izọese nọnsi Jesu kpe mhan khia bhi obọ olukhọ, yẹ re ọkhọle umueria nọn khiale nin mhan. Sokpan, ọ i yi iriọ ọ dia rẹji Adam bi Ivi. (1 Kọr. 6:11) Ọrẹyiriọ, eria olukhọ mhan sẹyẹ khin. Bhiriọ, ọ bha han mhan ilo ghe, ọkhọle yẹ gbe mhan asan, mhan yẹ kpokpo egbe, sẹyẹ, ẹkhọle lo mhan. Bhi ọsi ẹmhọanta, Baibo bhọ rẹman ghe, olukhọ dia ọrebhe, rẹ dọ sẹbhi ẹbho ne “bha lu khọlọ bhi uwedẹ nin Adam rẹ lu khọlọ.” (Rom 5:14) Ọkpakinọn, ọ bha khẹke nin mhan ha riale ghe ranmhude eria olukhọ mhan khin, mhan i da sabọ lu ebe gbale, la mhan i da sabọ ha mhọn ikhuaẹloghe rẹji ẹghe odalo. Mhan dẹ sabọ rẹban iria-eria ne sẹriọ. Be mhan ha rẹ sabọ lu iriọ yẹ?

11. Ahamiẹn ọ dia mhan bhi egbe ghe, mhan i da sabọ khọn edọnmhẹn nin mhan kuẹlo da miotọ, be ọ khẹke nin mhan lu yẹ? Bezẹle? (Rom 6:12)

¹¹ Ranmhude ọ bha gba nin mhan fo, ọ sabọ rẹ dia mhan bhi egbe ghe, mhan i da sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ. Inian ọ diabe ghe, emhin taman mhan bhi ẹkẹ ọkhọle ghe, mhan i da sabọ khọnlẹn miotọ. Ọkpakinọn, ọ bha khẹke nin mhan ka ọkhọle nọnsẹmhan nọn bha gba nan ehọ. Bezẹle? Ranmhude Baibo taman mhan ghe, nin mhan hẹi ji “olukhọ ha dia” mhan. (Tie Rom 6:12.) Ọnan rẹman ghe, mhan dẹ sabọ zẹ ghe mhan i da lu rẹkhan ebi egbe nọnsẹmhan guanọ. (Gal. 5:16) Jehova rẹọbhọ ghe mhan dẹ sabọ khọn edọnmhẹn nin mhan kuẹlo da miotọ. Sade ọle i mhọn ọnan bhi ọkhọle nọn, ọle i rẹ ka nin mhan tobọmhan ha khọn ọne edọnmhẹn. (Deut. 30:​11-14; Rom 6:6; 1 Tẹsẹ. 4:3) Ọ wo khia bhi ẹlo a ghe, mhan dẹ sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ.

12. Be ọkhẹke nin mhan lu yẹ sade mhan riale ghe, Jehova i da ji mhan da nyẹnlẹn bhi ighegheghe? Bezẹle?

¹² Ahamiẹn mhan riale ghe, Jehova i da re otọ nin mhan rẹ nyẹnlẹn bhi ighegheghe ranmhude nin mhan rẹ ria ẹmhọn ebi egbe nọnsẹmhan guanọ, ọkhẹke nin mhan yere ghe, olukhọ nin mhan le bhi uku guanọ nin mhan re iriọ ha ria-eria. Ọ bha khẹke nin mhan ka ọle ehọ. Bezẹle? Ranmhude, Baibo ji mhan lẹn ghe, Jehova lẹnmhin ghe eria olukhọ mhan khin. (Ps. 103:​13, 14) Ọle “lẹn emhin rebhe” rẹji mhan, bi emhin kẹkẹ nin olukhọ sẹ rẹ mhan lu. (1 Jọni 3:​19, 20) Ahamiẹn mhan bha re otọ nin olukhọ rẹ re mhan dọ lu emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ, mhan ki sabọ ha yi eria ne khiale bhi ẹlo nọnsi Jehova. Bezẹle nin mhan ha da sabọ rẹọbhi ọnan?

13-14. Nin mhan rẹ ha ria ẹmhọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ be rẹman ghe, Jehova i da miẹn mhan ọbhi egbe? Gbotọle fanọan.

¹³ Baibo wo tẹmhọn ikikẹ nọn ribhi, nin ọria rẹ ha lu ebi egbe nọnsọle guanọ, bi nin ọle rẹ ha ria ẹmhọn ebi egbe nọnsọle guanọ. Mhan i da sabọ lu ọle nin mhan hẹi yẹ ha ria ẹmhọn ebi egbe nọnsẹmhan guanọ, ọkpakinọn, mhan dẹ sabọ zẹ ghe mhan i da lu ebi egbe nọnsẹmhan guanọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, Kristiẹn eso bhi ore nin ọhẹnhẹn ka rẹ wo ha lu emhin ne bha gba ọkuẹsẹ ele dọ kiẹn Kristiẹn. Emhin bii, nin okpea rẹ ha ne okpea nowẹ, la nin okhuo rẹ ha ne okhuo nowẹ. Ọnan zẹle nin Pọl da taman ele yọle: “Iriọ eso bhi ẹwẹ bha rẹ ha ye.” Ọnan be rẹman ghe, ọ bha yẹ kie na ele bhi ọkhọle rẹ dọ ha lu ọne emhin-ebe nan? Mhan i da sabọ ta iriọ. Ranmhude, ọ i wo yi emhin nọn lẹkhẹ nin ọria rẹ re osukpa re obọ sibhi ebi ọle guẹle re. Ọkpakinọn, Kristiẹn ne mun egbele ọbhi ibẹẹ, Jehova da wo miẹn ele ọbhi egbe, ranmhude nin ele bha rẹ lu rẹkhan ebi egbe nọnsele guanọ. Ọle da ha ghe ele bii eria ne khiale. (1 Kọr. 6:​9-11) Jehova dẹ yẹ sabọ ha ghe uwẹ bii ọria nọn khiale.

¹⁴ Emhin nọn hi ki rẹ khin nọn i mhẹn nin egbe nọnsẹ guanọ, uwẹ dẹ sabọ khọn ele miotọ. Aharẹmiẹn uwẹ bha sabọ ne ene iria-ria sibhi ọkhọle re sẹsẹsẹ, uwẹ dẹ yẹ sabọ mun egbe uwẹ ọbhi ibẹẹ, beji a ha da miẹn ghe, uwẹ bha ‘ji egbe nọnsẹ bi iria-eria nọnsẹ ha dia uwẹ.’ (Ẹfẹ. 2:3) Emhin eso nela ha sabọ rẹkpa uwẹ rẹ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹ guanọ miotọ?

EBE HA RẸKPA UWẸ RẸ SABỌ KHỌN MIOTỌ

15. Bezẹle nọn bha da khẹke nin mhan ha gue emhin ne i mhẹn nin mhan ria ẹmhọnlẹn?

¹⁵ Nin uwẹ rẹ sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹ guanọ miotọ, ọkhẹke nin uwẹ miẹnkue ghe, uwẹ mhọn eji uwẹ da wẹghẹ. Sẹyẹ, ọkhẹke nin uwẹ mhọn ẹwanlẹn nin uwẹ hẹi dọ hiẹ egbe uwẹ. (Jem. 1:22) Bhi ọsi ijiẹmhin, ọria nọn da anyọn anyọn, sabọ rẹ ha riale ghe ẹbho eso ribhọ ne da anyọn gbera ọle, ghe ọsọle bha khọ gbe. La ọria nọn ghe ifoto la ividio ọsi ẹbho ne banọan, sabọ rẹ ha yọle ghe, ‘Mẹn i da rẹ ha ghe ifoto la ividio ọsi ẹbho ne banọan, sade okhuo mẹn manman re oyẹẹ man mẹn nọnsẹn.’ Ahamiẹn ọria re iriọ ha ria eria, ọ ki wo lẹkhẹ nanlẹn rẹ de ọbhi edọnmhẹn. Bhiriọ, hẹi ha dọnmhegbe rẹ gue emhin ne i mhẹn nin uwẹ ria bhi ọkhọle, la emhin ebe nin uwẹ lu. Miẹnkue ghe, uwẹ lu emhin ebe, la uwẹ ria emhin ne i mhẹn bhi ọkhọle.—Gal. 6:7.

16. Be uwẹ ha lu nọn ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha lu emhin ne gbale?

¹⁶ Rẹ gbera nin uwẹ rẹ lẹn eji uwẹ da wẹghẹ, ọ yẹ khẹke nin uwẹ lu eka nin uwẹ ha sabọ lu, ne ha rẹkpa uwẹ beji a ha da miẹn ghe uwẹ bha de ọbhi edọnmhẹn. (1 Kọr. 9:​26, 27; 1 Tẹsẹ. 4:4; 1 Pita 1:​15, 16) Dọnmhegbe rẹ lẹn emhin nọn ha sabọ ha yi edọnmhẹn rẹji uwẹ, bi ẹghe nọn ha rẹ sabọ ha yi edọnmhẹn rẹji uwẹ. Asabọmiẹn emhin ọkpa sẹsẹ hi ebe re uwẹ de ọbhi edọnmhẹn, la ẹghe ribhọ bhi ukpẹdẹ nọn ha rẹ sabọ ha yi edọnmhẹn rẹji uwẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, bhi ẹghe nin egbe rẹ lọ uwẹ, uwẹ be rẹ de ọbhi ọne edọnmhẹn, la bhi ọsasọn nọn? Ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe uwẹ dẹ de ọbhi edọnmhẹn, uwẹ ha yẹ muegbe ebi uwẹ ha sabọ lu ọbhi otọ, sade ọne edọnmhẹn vae. Ọkuẹsẹ ọne edọnmhẹn vae ọ rẹ khẹke nin uwẹ muegbe ọbhi otọ.—Prov. 22:3.

17. Be mhan miẹn luẹ bhi ijiẹmhin nọnsi Josẹf? (Genesis 39:​7-9) (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹⁷ Fẹ ebi Josẹf rẹ lu emhin yẹ bhi ẹghe nin okhuo Pọtifa rẹ taman ọlẹn nin ọle nanlẹn nowẹ. Ẹjẹje Josẹf rẹ wo nẹ sibhi eji ọne okhuo ye re. (Tie Genesis 39:​7-9.) Be mhan miẹn luẹ bhi ọnan? Josẹf bhọ ki ka lẹn fo ghe emhin ebe nọn nin ọria rẹ ne okhuo ọria nowẹ, ọkuẹsẹ okhuo Pọtifa bu ọle re, nin ọle nanlẹn nowẹ. Iriọ yẹ nọn, ọ yẹ khẹke nin uwẹ muegbe ebi uwẹ ha lu ọbhi otọ, ọkuẹsẹ edọnmhẹn zegbere. Uwẹ ha lu iriọ, ọ ki lẹkhẹ nin uwẹ rẹ lẹn ebi uwẹ ha lu sade edọnmhẹn zegbere.

HA FẸ EGBE UWẸ GHE ẸGHE-ẸGHE

18. Be ha rẹkpa mẹn rẹ sabọ khọn ebi egbe nọnsẹmhẹn guanọ miotọ? (2 Kọrint 13:5)

¹⁸ Nin mhan rẹ sabọ khọn ebi egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ, ọkhẹke nin mhan ha fẹ egbe mhan ghe ẹghe-ẹghe, beji mhan ha da sabọ lẹn si mhan lu re alo bhi uwedẹ oriọn. (Tie 2 Kọrint 13:5.) Rẹ na ẹghe rẹ sẹ ẹghe, ha re ẹghe ọbhi otọ rẹ ria eria nyan emhin nin uwẹ ria ẹmhọnlẹn bi emhin nin uwẹ lu, beji uwẹ ha da sabọ lẹn eji ọ da khẹke nin uwẹ da fi emhin denọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, aharẹmiẹn uwẹ sabọ khọn edọnmhẹn miotọ, ọkhẹke nin uwẹ yẹ nọọn egbe uwẹ ọne inọnta nan: ‘Eka ẹghe ọ re mẹn le rẹ sabọ khọn ọne edọnmhẹn miotọ?’ Ahamiẹn uwẹ dọ kere ghe, uwẹ bha kẹ sabọ khọnlẹn miotọ, hẹi ji ẹkẹ egbe uwẹ manman ha khọ uwẹ. Ọkpakinọn, ria eria nyan ebi uwẹ ha sabọ lu beji uwẹ ha da sabọ re ẹjẹje gbega egbe nọnsẹ ẹdẹ ọbhebhe. Nọọn egbe ẹ ene inọnta nan: ‘Imẹn dẹ be sabọ re ẹjẹje ne emhin ne i mhẹn nin mẹn ria bhi ọkhọle sibhọre? Emhin nin mẹn zẹ rẹ re egbe re ahoho be re ọle nọghọ mẹn rẹ rẹban edọnmhẹn? Imẹn be re ẹjẹje re ẹlo sibhi emhin ne i mhẹn re? Imẹn be lẹn ghe, a ha re obọ rẹkhan adia nesi Jehova hi ebe mhẹn nẹ, aharẹmiẹn ọ dẹ re mẹn mun egbe ọbhi ibẹẹ?’—Ps. 101:3.

19. Be obhi emhin khere nọn i mhẹn nin mhan zẹ rẹ lu ha rẹ sabọ re ọle nọghọ mhan rẹ khọn ebi egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ yẹ?

¹⁹ Hẹi ha dọnmhegbe rẹ gue emhin ne i mhẹn nin uwẹ lu. Baibo yọle: “Ọkhọle ọsi ọria ki sẹ hiẹ ọria gbera emhin rebhe. Ọnọghọmhin nan rẹ dia ọle ọbhi uwedẹ.” (Jer. 17:9) Jesu bhọ da yọle ghe, ẹkẹ ọkhọle “iria-eria ne imhẹn” na vae. (Mat. 15:19) Bhi ọsi ijiẹmhin, ọria sabo rẹ zobọ bhọ rẹ ha ghe ifoto la ividio ọsi ẹbho ne banọan. Ahakizẹbue, ọle sabọ rẹ dọ ha ghe ifoto ọsi ẹbho ne bha manman banọan, ranmhude ọle riale ghe, eria bha manman banọnre bhọ, ghe ọ bha dọbe. Bhi ọsi ẹmhọanta, ifoto ne sẹriọ dẹ sabọ re ọria ha ria ẹmhọn oghẹ. Ọle sabo ha riale yọle, ‘Ọ i yi emhin ebe sade imẹn ria ẹmhọn emhin ne i mhẹn bhi ọkhọle, ranmhude imẹn i da lu ele.’ Ahamiẹn ọria re iriọ ha ria eria, ọ ki diabe ghe, ọle ki “mhanmhan ebi [ọle] ha rẹ lu emhin ebe yẹ.” (Rom 13:14) Be uwẹ ha rẹ sabọ rẹban iria-eria ne sẹriọ yẹ? Obhi emhin khere nin ọria zẹ rẹ lu dẹ sabọ re ọle dọ lu emhin ebe nọn manman kaka. Bhiriọ, ọkhẹke nin ọria lẹn obhi emhin khere nọn ha sabọ re ọle de ọbhi edọnmhẹn, beji ọle ha da sabọ rẹban ọlẹn.b Sẹyẹ, dọnmhegbe rẹ rẹban iria-eria ne i mhẹn ne ha sabọ re uwẹ ha gbegue emhin ebe.

20. Emhin nela mhan khuaẹloghe bhi ẹghe odalo? Urẹkpa nela mhan mhọn nian?

²⁰ Beji mhan luẹle, mhan dẹ sabọ khọn edọnmhẹn miotọ, ranmhude urẹkpa nọnsi Jehova. Sẹyẹ, mhan yi Jehova obulu bhi itohan nin ọle mhọn da mhan, ranmhude, ọle hi ọnọn rẹkpa mhan rẹ ha mhọn isẹhoa nin mhan ha rẹ nyẹnlẹn bhi ighegheghe bhi Agbọn Ọsọgbọn. Ọ dẹ wo ha re mhan ghọnghọn rẹ re ọkhọle nọn khiale ha ga Jehova. Ọkuẹsẹ ọne ẹghe nin, mhan dẹ sabọ ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, ranmhude urẹkpa nọnsi Jehova, mhan dẹ sabọ khọn emhin ne i mhẹn nin egbe nọnsẹmhan guanọ miotọ.