Ungt fólk spyr . . .
Er eitthvað rangt við það að tala um aðra?
„Þeir [unglingar] . . . eyða tímanum í iðjuleysi og slúðra hver við annan.“ — Sókrates um 400 f.o.t.
‚HEFUR þú heyrt það nýjasta?‘ ‚Veistu hvað ég var að frétta?‘ ‚Geturðu þagað yfir leyndarmáli?‘ Allt eru þetta algengir formálar að því að segja nýjar, vandræðalegar eða jafnvel hneykslanlegar fréttir af öðrum — siður sem venjulega kallast slúður.
Unglingar virðast hafa jafnmikla ánægju af slúðri nú á dögum eins og á tímum Sókratesar, og rannsóknarmenn segja að slúður þekki engin landamæri og sé óháð kynþætti, aldri og siðmenningu. Að sögn tímaritsins Journal of Communcation tala jafnvel lítil börn um aðra „nánast um leið og þau byrja að tala og þekkja einn mann frá öðrum.“
Eru það ekki einungis konur sem leggja það í vana sinn að slúðra? Nei, svo sannarlega ekki! Rannsóknarmennirnir Levin og Arluke tóku sér fyrir hendur að brjóta til mergjar samræður í hópi háskólanema sem í voru bæði karlar og konur. Í ljós kom að karlar og konur höfðu jafnríka tilhneigingu til að tala um aðra!
En hvers vegna skyldum við hafa svona ríka tilhneigingu til að tala um aðra? Er ástæða til að vera varkár í því?
Umtal — gott og illt
Algengasta umtalsefnið manna á meðal er annað fólk, brestir þess, gallar, mistök, sigrar, ósigrar og ólán. Umtal af því tagi þarf ekki í sjálfu sér að vera skaðlegt eða af illum hvötum sprottið. Þegar allt kemur til alls er áhugi á öðrum samofinn mannlegu eðli. Biblían hvetur okkur jafnvel til að ‚líta ekki aðeins á eigin hag, heldur einnig annarra.‘ — Filippíbréfið 2:4.
Svo lengi sem slíkt umtal er í réttu hófi má segja að menn séu með því einungis að skiptast á upplýsingum sem geta verið nýtilegar. Hvernig fréttir þú til dæmis að Guðrún er veik og þarfnast hjálpar við innkaup til heimilisins, að Jón, vinur þinn, er niðurdreginn yfir því að hafa misst vinnuna sem hann hafði eftir skólatíma, eða að Sigríður, nágranni þinn, er að flytja? Fékkst þú formlega tilkynningu um það? Nei, slíkt fréttist oftast manna í milli þegar þeir hittast og ræða um náungann.
Gríska sagnorðið, sem er þýtt í Biblíunni sem ‚málugur,‘ merkir eiginlega „að vera fleytifullur af orðum.“ (1. Tímóteusarbréf 5:13; A Greek-English Lexicon eftir Liddell og Scott) Það minnir okkur á það sem stendur í Orðskviðunum 10:19: „Málæðinu fylgja yfirsjónir, en sá breytir hyggilega, sem hefir taum á tungu sinni.“ Gullna reglan í samræðum er sú að hugsa áður en við tölum!
Oft má litlu muna að skaðlaust umtal breytist í slúður. Það er ekki langur vegur frá því að upplýsa að ‚Jón hafi misst vinnuna‘ og hins að bæta við að ‚Jón virðist hvergi geta hangið í starfi‘ sem jaðrar við það að vera rógur. Jafnvel þegar við viljum segja eitthvað jákvætt er stundum hægt að fara alrangt að því. Eftir að hafa látið þau orð falla að ‚María sé duglegust í bekknum,‘ getur verið freistandi að bæta við: ‚En hefurðu tekið eftir fötunum sem hún klæðist?‘ Og allt of oft breytist rabb manna í milli í slúður þar sem lygar, rógur og kviksögur um aðra berast frá manni til manns.
Hvers vegna á illt umtal sér stað?
Hvers vegna leiðist rabb manna um náungann svo oft út á neikvæðar brautir? Meðal annars vegna þess að ‚hjartað er svikult‘ og illt umtal eða slúður fullnægir oft vissum eigingjörnum tilfinningum. — Jeremía 17:9.
„Manni finnst maður vera eitthvað þegar maður veit eitthvað sem aðrir vita ekki,“ viðurkennir ung stúlka að nafni Connie. Og mjög oft er það sem fólk veit um náungann ekki það fallegasta. Sumum virðist finnast þeir geta dulið eigin galla og mistök með því að beina athyglinni að göllum og mistökum annarra. Þá eru þeir til sem nota slúður sem verkfæri til að auka vinsældir sínar. Þeir reyna að vita allt um alla til að þeir geti verið fyrstir til að segja öðrum frá því. Þeir eru reiðubúnir að bregðast trúnaði besta vinar síns til að geta verið í sviðsljósinu eitt augnablik. Mundu því að sá sem slúðrar við þig um aðra mun sjálfsagt líka slúðra við aðra um þig.
Hjá sumum er slúður og illt umtal þægileg leið til að gefa reiði, sárindum og afbrýði útrás. Sumir spinna jafnvel upp lygasögur til að ná sér niðri á þeim sem þeir bera kala til. (Samanber Orðskviðina 26:28.) Stúlka kom til dæmis þeim orðrómi á að skólasystir hennar væri barnshafandi — að því er virðist vegna þess að síðarnefnda stúlkan var með pilti sem hin fyrirnefnda hafði einnig áhuga á.
Oft er slúður frekar sprottið af hugsunarleysi en illvilja. Unglingur viðurkenndi: „Stundum geri ég mér ljóst að það sem ég er að segja er sennilega ekki alveg rétt en þetta er næstum eins og fíkniávani. Áður en ég veit af er ég búinn að segja eitthvað — og það kemur mér mjög oft í koll síðar.“
Slúður — tvíeggjað sverð
Óháð því hvaða hvatir liggja að baki er slúður tvíeggjað sverð. Í annan stað getur það valdið óbætanlegu tjóni á mannorði hins aðilans, eins og blaðið Teen segir: „Sá sem slúðrar um aðra, gagnrýnir, bregst trausti, ýkir eða hreinlega lýgur um þá, er sennilega að stofna vináttuböndum í hættu eða slíta þau — og oft að hindra að ný vináttubönd fái myndast.“ Eða eins og Biblían orðar það: „Sá sem breiðir yfir bresti, eflir kærleika, en sá sem ýfir upp sök, veldur vinaskilnaði.“ — Orðskviðirnir 17:9; samanber Orðskviðina 16:28.
Í hinn stað getur slúður komið slúðraranum sjálfum í koll og rúið hann trausti í stað þess að afla honum vina. „Engum slúðrara er treystandi fyrir leyndarmáli,“ segir í Orðskviðunum 11:13. (Today’s English Version) Og sá sem slúðrað var um verður vafalaust ókátur ef hann kemst að því að það sem hann sagði öðrum í trúnaði hefur verið borið á torg eða ef sagt hefur verið frá ágöllum hans. „Slúður framkallar reiði jafnörugglega og norðanvindurinn framkallar regn,“ segja Orðskviðirnir 25:23. — TEV.
Sá sem talar niðrandi um aðra á líka á hættu að spilla sambandi sínu við Guð. Lausmælgi getur oft jaðrað við róg og Jehóva hefur samfélag einungis við þann „er eigi talar róg með tungu sinni, eigi gjörir öðrum mein.“ (Sálmur 15:1, 3) Þegar við breiðum út tilhæfulausan orðróm getum við í raun verið að breiða út lygi og það hatar Jehóva. — Orðskviðirnir 6:16, 17.
Forðastu þá snöru sem slúður er
Það er nánast ógerlegt að komast alveg hjá því að tala um annað fólk. Hins vegar er hægt að firra sig mörgum vandamálum með því að framfylgja gullnu reglunni: „Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.“ — Matteus 7:12.
Þess vegna ber þér að neita að hlusta á slúður! „Haf . . . engin mök við málugan mann,“ ráðleggur Biblían. (Orðskviðirnir 20:19) Ef þú hlustar á illkvittnislegt tal ert þú í raun að stuðla að því að það eigi sér stað. Stúlka að nafni Rosalyn lýsir því þannig: ‚Þeir sem hlusta á slúður eru bara að hvetja slúðrarann.‘ Auk þess er sú hætta alltaf fyrir hendi að þér þyki ‚safarík kjaftasaga‘ of kitlandi til að þegja yfir henni — og fallir í þá freistni að láta slúðrið ganga til næsta manns.
Reyndu því að stöðva neikvætt tal, ekki endilega með því að flytja langa ræðu um það hve skaðlegt slúður sé heldur með því að reyna að breyta um umræðuefni, að stýra samræðunum inn á aðra braut eða að segja eitthvað hrósunarvert um þann sem til umræðu er. Ef illmælgin heldur áfram skaltu taka það sem merki um að þér beri að víkja af vettvangi.
Orðrómur getur svo sem verið sannur — eða jafnvel kitlandi og spennandi, en er einhver þörf á að viðhalda honum með því að segja öðrum frá? Getur hann móðgað aðra, sært þá eða komið í vandræði? Er þetta rógur? Gætir þú sagt þetta upp í opið geðið á þeim sem þú ert að tala um? „Af tungu hinna vitru drýpur þekking,“ segja Orðskviðirnir 15:2, „en munnur heimskingjanna eys úr sér vitleysu.“
Hafðu því taum á tungu þinni. Sagt hefur verið að miklir hugsuðir tali um hugmyndir, meðalmaðurinn um hluti og lítilmennið um fólk. Gerðu þér far um að láta samræður þínar vera innihaldsríkar. Til eru fjölmörg umræðuefni — meðal annars andleg — sem eru langtum betri en innantómt, skaðlegt slúður.
[Mynd á blaðsíðu 21]
Margir bera út slúðursögur til að draga að sér athygli annarra.
[Mynd á blaðsíðu 22]
Ef þú hlustar á slúður eða illkvittnislegt tal ert þú óbeint að stuðla að því.