Þráir þú réttlátan heim?

ÞRÍMASTRA, tveggja þilfara seglskip nálgast ströndina þar sem nú heitir Cape Cod í Massachusetts í Bandaríkjunum. Áhöfnin og farþegarnir 101 eru úrvinda eftir 66 daga á sjó. Þeir lögðu upp í þessa erfiðu sjóferð yfir Atlantshafið til að flýja trúarlegar ofsóknir og efnahagsþrengingar.

Með vonarglampa í augum horfa farþegar Mayflower til lands hinn 11. nóvember árið 1620. Þetta fólk langar til að skapa sér betri heim og það er í því augnamiði sem flestir fullorðnir karlmenn meðal farþeganna undirrita Mayflower-sáttmálann. Þar skuldbinda þeir sig til að setja „réttlát og óhlutdræg lög“ til „almennra heilla fyrir nýlenduna.“ Hefur draumur þeirra ræst, draumur um heim þar sem ráðvendni og sanngirni er leiðarljós manna — draumur um réttlátan heim?

Enda þótt sáttmálinn, sem undirritaður var um borð í Mayflower, sé talinn einn af hornsteinum bandarísks stjórnkerfis er ranglæti mikið í Bandaríkjunum eins og annars staðar í heiminum. Tökum sem dæmi mann er varð fyrir skoti lögregluþjóns þegar hann var á flótta eftir að hafa rænt og skotið verslunareiganda. Hann höfðaði mál á hendur lögreglunni og New York borg og voru dæmdar milljónir dollara í skaðabætur.

Tökum annað dæmi: Laganemar voru að þreyta lögmannspróf í Pasadena í Kaliforníu þegar einn þeirra fékk hjartaáfall og féll í gólfið. Tveir nærstaddir nemar gerðu á honum lífgunartilraunir uns sjúkraliðar komu á staðinn. Þeir eyddu 40 mínútum í að hjálpa manninum. En þegar þeir fóru fram á 40 mínútna framlengingu til að ljúka prófinu var þeim synjað.

Og þá er að nefna refsingu fyrir afbrot. Hagfræðingurinn Ed Rubenstein bendir á: „Fæst afbrot leiða til handtöku. Margir hinna handteknu eru ekki ákærðir. Margir dæmdir menn fá reynslulausn. Frá sjónarhóli glæpamanns er refsing möguleiki, ekki vissa.“ Rubenstein kemst að þeirri niðurstöðu að miðað við talnaskýrslur megi innbrotsþjófur reikna með að „sleppa við fangavist í rösklega 98 prósent tilvika.“ Refsihættan er svo lítil að glæpum fjölgar og fórnarlömbunum með. — Prédikarinn 8:11.

Víða um lönd er fámenn stétt ríkra sem verða æ ríkari en fátækur fjöldinn býr við fjárhagslegt ranglæti. Slíkt ranglæti viðhelst þar sem fólk hefur litla möguleika á að bæta hlutskipti sitt eða jafnvel sjá sér farborða sökum litarháttar, þjóðernis, tungumáls, kynferðis eða trúar. Dagblaðið The New York Times segir að „næstum 250 milljónir manna fæðist og deyi sem stéttleysingjar í Suður-Asíu þar sem hindúar ráða lögum og lofum — flestir á Indlandi og í Nepal.“ Fyrir vikið búa milljónir manna við fátækt, hungur og sjúkdóma. Ranglætið fylgir þeim frá vöggu til grafar.

Hvað um eins konar ranglæti sem menn ráða ekki við? Hugsaðu þér börnin sem fæðast blind, þroskaheft eða vansköpuð. Ætli konu finnist það ekki vera ranglæti ef barnið, sem hún fæðir, er bæklað eða dáið en konan við hliðina heldur heilbrigðu ungbarni í faðmi sér?

Því miður er ranglætið útbreitt og afleiðingarnar einnig — gríðarlegar þjáningar ásamt frið- og gleðileysi. Mörgum þykir ranglætið, sem þeir horfa upp á eða mega þola, slík svívirða að þeir grípa til ofbeldis sem gerir ekkert annað en að auka þjáningarnar. Flest stríð hafa verið háð vegna þess að menn töldu sig þurfa að ráða bót á einhverju ranglæti.

Af hverju hefur manninum mistekist að skapa réttlátan heim? Er slíkur heimur draumur einn?

[Rétthafi myndar á blaðsíðu 3]

Corbis-Bettmann

[Mynd á blaðsíðu 4]

Undirritun Mayflower-sáttmálans.

[Rétthafi]

Corbis-Bettmann