1, 2. Ni kaineti ma Etekiera 47:​1-12, baikara baike e nori Etekiera? (Nora te taamnei ni moan te mwakoro aei.)

E A MANGA nora riki te bae kamimi Etekiera n ana miitara ae taekan te tembora: Iai te karaanga ae raanga man te tabo ae tabu! Iangoa teuaei ngke e a iraanako raangan te karaanga ae itiaki aei. (Wareka Etekiera 47:​1-12.) E bwarobwaro man te kawai n rin are n te tabo ae tabu, ao e koburake man ana kambwaaun te tembora are i rarikini mataroan te oo are mai mainiku. E kairakinako man te tembora Etekiera iroun te anera are kaneweabaa, ao e taua abwakini mwanangaia. E okioki te anera aei ni kamwanangaa Etekiera rinanon te ran, ao e noria te burabeti bwa e waekoa n iabuti, n uaa ae e a riki bwa te karaanga, ae e a riai n uaua iai ngkana e na rinanona!

² E noria Etekiera bwa e raanga te karaanga aei nakon Taari ae Mate, ao a a mam iai raan ake a taari, ao n onrake n taian iika. Ao e nori aroka aika bati n aekaia nako n riki i mataniwin te karaanga. A katoa namwakaina ni karikiuaa, ao ni bwebwerake baaia aika taiani bwainnaoraki. E bae ni karekea te raunnano ao te kantaninga ae raoiroi Etekiera n norani baikai ni kabane. Ma tera ae nanonaki ni bwain te tembora ae n te miitara aei, nakoina ao raona n taenikai? Ao tera nanona nakoira ni boong aikai?

Tera Nanon te Miitara ae taekan te Karaanga Nakoia Taenikai?

3. E aera ngkai a ataia I-Iutaia rimoa bwa tiaki te karaanga ni koaua are n ana miitara Etekiera?

³ A ataia I-Iutaia ake rimoa bwa tiaki te karaanga ni koaua ae n te miitara aei. Ma n taraana a kauringaki ni kiibu aikai taekan te taetae ni burabeti teuana ae taekani manga kaokaia, ae koreaki tao e raka i aon uabubua te ririki n nako iroun te burabeti are Ioera. (Wareka Ioera 3:18.) Ngke a wareki ana taeka Ioera aika kairaki koreaia aikai I-Iutaia ake taenikai, ao a aki kantaningaia bwa iai maunga ni koaua ake e na “timtim te wain ae karewe” mai iai, ke tabuki ake e na “raanga rannimammaia maan” mai iai, ao a aki naba kantaningaia bwa iai te koburake n ran ae “otinako man ana auti Iehova.” A bae naba n ota I-Iutaia aikai bwa te rongorongo are n ana miitara Etekiera bon tiaki taekan te karaanga ni koaua.a Ngaia are tera te rongorongo are e kaotia Iehova? A buokira kiibu aikai n ota n tabeua kanoan te miitara aei. Ma ti na nori ngkai tenua baika karaunano aika mataata ake a aanaki n te tangira, man te taetae ni burabeti aei.

4. (a)  N ana miitara Etekiera ae taekan te karaanga, baikara kakabwaia ake a bae ni kantaningai I-Iutaia mairoun Iehova? (b) N te aro raa ae kabonganaan te taeka ae “te karaanga” ao “te ran” n te Baibara, a karauaki iai nanora bwa Iehova e na boni kakabwaiaia ana aomata? (Nora te bwaoki ae “Karaanga Aika Uotii Ana Kakabwaia Iehova.”)

⁴ Te karaanga ae uotii kakabwaia. A kakabonganaaki n te Baibara karaanga ao te ran ni kataamneia raangan ana kakabwaia Iehova aika kakamaiu. E nora te aeka ni karaanga anne Etekiera n raanga man te tembora, ngaia are man te miitara aei a bae ni kantaningaia ana aomata te Atua ae e na raanga nakoia ana kakabwaia Iehova ni kaineti ma te onimaki, tii ngkana a nimta te taromauri ae itiaki. Baikara kakabwaia akanne? A nangi manga karekei kaetieti ibukin aia onimaki mairouia ibonga. Ao ni kaineti ma angakarea ake n te tembora, a a manga karauaki riki nanoia ngkai e nang karaoaki karekeani kabwaraan aia bure. (Etek. 44:​15, 23; 45:17) Ngaia are a nangi manga itiaki n aron ae a kaitiakaki n te ran ae itiaki are man te tembora.

5. E kangaa te miitara ae taekan te karaanga ni kaekai tabeaianga ni kaineti ma iangoan ae a na teimatoa n tau kakabwaia ibukia aomata nako, ke a na aki?

⁵ A na teimatoa n tau kakabwaia ibukia aomata nako? E kaekai aeka n tabeaianga akanne te miitara aei, ngke e kaota kamimin ririkiraken te ran aei. N te moantai ao bon tii te timtim n ran, ma ngke e raanga te ran, e aki koro teuana te maire raroana ao e a riki naba bwa te karaanga ae korakora! (Etek. 47:​3-5) A na bae n ririkirake mwaitiia I-Iutaia ake a kaokaki nako abaia, ma e na ririkirake naba ana kakabwaia Iehova ni kaaitarai kainnanoia. E tei te karaanga aei ibukin te mari ao te bae bati!

6. (a) Tera te berita ae karaunano man te taetae ni burabeti? (b) Tera te kauring ae kaotaki naba n te miitara? (Nora te kabwarabwara mai nano.)

⁶ Te ran ni kakamaiu. N ana miitara Etekiera ao e raanga te karaanga nakon Taari ae Mate, ao a a mam iai angiin taabo. Noria bwa e kamaiuia nna n iika n aekaia nako te ran anne, aika aekakin iika ake n Taari ae Abwabwaki ke n Taari ae te Meriteranian. Iai naba te botaki n akawa i mataniwin Taari ae Mate i marenani kaawa aika uoua ake e raroa teutana te maranga i marenaia. E taku te anera: “A na maiu bwaai ni kabane n taabo ake e raanga nako iai te karaanga aei.” Nanona ngkanne bwa e buta Taari ae Mate n te ran are raanga man ana auti Iehova? E aki. E taekinna te anera bwa iai naba neinei ake e na aki roko iai te ran ni kakamaiu aei. A na “tiku n taoro” taabo akanne.b (Etek. 47:​8-11) Ngaia are e kaotaki te berita ae karaunano n te taetae ni burabeti aei, ae a na boni kamaiuaki aomata n te taromauri ae itiaki, ao a na maiureirei iai. Ma e kaotaki naba te kauring ae kangai: A na aki bane aomata ni butimwaei ana kakabwaia Iehova, ao a na aki naba bane ni kamaiuaki.

7. Tera karauan nanoia I-Iutaia ake taenikai, man te miitara are taekani kainnamwarake ake i mataniwin te karaanga?

⁷ Kaai ibukin te amwarake ao te bwainnaoraki. Baikara manenani kaai ake i mataniwin te karaanga? Tiaki a kakaongoraea riki te taetae ni burabeti aei? Ma iai te bwai ae nanonaki iai. E boni bae ni kimwareirei Etekiera ma kaain abana n iaiangoan uaani kaai aika kangkang aikai, aika riki ni katoa namwakaina! A karauaki riki nanoia n te bae e anainano aei, n ae e na boni kaamwarakeia Iehova ni kaineti ma te onimaki. Ao tera riki? Noria bwa baani kaai akanne “a na riki . . . bwa te bwainnaoraki.” (Etek. 47:12) E ataia Iehova bwa a na kainnanoa riki bwainnaorakiaia ni kaineti ma te onimaki I-Iutaia ake taenikai ake a okira abaia, ao e berita bwa e na karaoa anne. E maroroakinaki arona ni karaoa anne n taetae ni burabeti ake tabeua ibukini kaokan te taromauri ae itiaki, n aron are ti noria ni Mwakoro 9 n te boki aei.

8. Tera ae kaotia bwa e na kakororaoaki n te aro ae kakawaki riki ana miitara Etekiera?

⁸ Ma n aron are ti maroroakinna naba ni Mwakoro 9, tii teutana kakororaoan taetae ni burabeti akanne nakoia taenikai ake a oki. Boni ngaiia aika kauarerekea kakororaoan taetae ni burabeti aikai nakoia. E na kangaa Iehova ni kakabwaiaia raoi ngkana a bati i buakoia aika manga kakaraoi aroaro aika buakaka, a aki ongeaba, ao a kakeaa te taromauri ae itiaki? A maraki naake a kakaonimaki ao a un n aroaroia raoia n I-Iutaia aikai. Ma a ataia taan taromauri aika kakaonimaki ni koaua, bwa a aki kona ni kabwaka ana berita Iehova, a boni kokoro bukia. (Wareka Iotua 23:14.) Ngaia are e na boni kakororaoaki n te aro ae kakawaki riki ana miitara Etekiera. Ma n ningai?

E a Raanga ni Boong Aikai te Karaanga!

9. N ningai ae e kakororaoaki n te aro ae kakawaki riki ana miitara Etekiera ae taekan te tembora?

⁹ N aron are ti noria ni Mwakoro 14 n te boki aei, e kakororaoaki n te aro ae kakawaki riki ana miitara Etekiera ae taekan te tembora ni “kabaneani boong,” ike e a karietataaki iai te taromauri ae itiaki n aron ae tuai man nonoraki. (Ita. 2:2) E kangaa ni kakororaoaki ngkai ana miitara Etekiera aei?

10, 11. (a) Baikara kakabwaia aika raanga nakoira ni boong aikai n aron te karaanga? (b) N te aro raa ae e a korakora iai raangan ana kakabwaia Iehova, ni kaitaraa rikirakeni mwaitini kainnanoia aomata ni kabaneani boong?

¹⁰ Te karaanga ae uotii kakabwaia. Baikara kakabwaia ni boong aikai aika ti kauringaki iai n te ran are raanga man ana auti Iehova? Ti kauringaki raoi iai baika bati aika e katauraoi Iehova ibukini kabwaiara. Ae rianako riki boni korakoran ana karea ni kaboomwi Kristo ni kaitiakira, are e a karekea kabwaraan ara bure. A kabotauaki naba koaua aika itiaki aika n Ana Taeka te Atua ma te ran ni kakamaiu ae te ran ni kaitiaki. (IEbe. 5:​25-27) A kangaa aeka ni kakabwaia akanne n raanga n ara tai aikai?

¹¹ N 1919 ao tii tabeua tenga mwaitiia ana toro Iehova, ao a kimwareirei ni kakarekei amwarake n taamnei ake a kainnanoi. Irabwi te ririki imwina ao e a ririkirake mwaitiia. Ao ngkai e a riaon wanua te mirion mwaitiia ana aomata te Atua. E boraoi mwaitin te ran ae itiaki n raanga ma te rikirake anne? Eng! A a rangi ni bati amwarake n taamnei ibukira. Iai birion ma birion mwaitini Baibara, booki, maekatin, boroutia, ao turaeki, aika raanga nakoia ana aomata te Atua i nanon tebubua te ririki n nako. N aron te karaanga are e noria Etekiera n ana miitara, e waekoa ni korakora naba raangan te koaua ae itiaki, ni kaitaraa rikirakeni mwaitiia aomata ake a kani karekea ataakin te Atua ni katobibia te aonnaba. A a maan ni boboreetiaki booki aika aanaki n te Baibara. Ao a a kona n reke ngkai aeka ni boki akanne n ara atureti n te intanete ae jw.org, n taetae aika raka i aon 900 mwaitiia! Tera aron rotakia aomata aika raoiroi nanoia n ranin te koaua akanne?

12. (a) N te aro raa ae ti a tia n nora iai aron te koaua ni karekea te maiu ao te marurung ni kaineti ma te onimaki nakoia aomata? (b) Tera te kauring ae roko raoi n taina nakoira ngkai man te miitara aei? (Nora naba te kabwarabwara mai nano.)

¹² Te ran ni kakamaiu. E tuangaki ae kangai Etekiera: “A na maiu bwaai ni kabane n taabo ake e raanga nako iai te karaanga aei.” Iangoa aron te koaua ae raanga nakoia aomata nako ake a a rin n abara ni kaikonaki ae e a manga kaokaki. A a tia koaua aika n te Baibara n rotii nanoia aomata aika iraua te mirion ao ni buokiia bwa a na onimakina Iehova. Ma e kangai naba te kauring ae roko raoi n taina, man te miitara anne: A na aki bane n teimatoa ni butimwaea te koaua anne. N aron taabo aika neinei ma ni mwamwaimwai ake n Taari ae Mate are n ana miitara Etekiera, iai naba aika a na matoatoa nanoia, n aroia n rawa ni butimwaea ao ni maiuakina te koaua.c E bia aki riki anne nakoira!​—Wareka Te Tua-Kaua 10:​16-18.

13. Baikara reireiara ni boong aikai man te miitara ae taekani kainnamwarake?

¹³ Kaai ibukin te amwarake ao te bwainnaoraki. Iai reireiara ae kaunganano ni boong aikai, mani kaai ake n te miitara ake i mataniwin te karaanga? Iai! Uringnga bwa a katoa namwakaina kaai akanne ni karikii uaaia aika kangkang, ao baaia ibukin te bwainnaoraki. (Etek. 47:12) Ti kauringaki iai ae ti beku iroun te Atua ae tituaraoi ni kakanuaira ao ni kamarurungira n te itera ae moan te kakawaki, ae ni kaineti ma ara onimaki. Ni boong aikai ao a aoraki ao ni baki ni kaineti ma te onimaki kaain te aonnaba. Ni kaitaraan anne, iangoi baika e katauraoi Iehova. Iai te tai ae e a tia iai ni bane iroum warekan teuana man ara boki, ke te tai ae ko anenea te kabanea n anene n te runga ke n te bwabwaro, ke ni matakuakina te taamnei ke kanoan ara kanakobwanaa teuana, ao n namakinna ae ko kakabwaiaaki n reken amwarake n taamnei akanne iroum? Ti rangi ni kanuaaki raoi. (Ita. 65:​13, 14) Te koaua bwa a kamarurungira n te onimaki kanara aikai? Ti buokaki n te reirei ni kaetieti ae raoiroi ae boto i aon Ana Taeka te Atua bwa ti na rarawa nakon te bure ae te wene ni bure, te nanonrang, ao akean te onimaki. E a tia Iehova ni katauraoa te babaire ibukini buokaia Kristian n tokanikai i aon aorakin aia onimaki, imwini karaoan te bure ae kakaiaki. (Wareka Iakobo 5:14.) Ti boni kakabwaiaaki, n aron ae oti ni kainnamwarake ake n ana miitara Etekiera.

14, 15. (a) Tera reireiara man taabo ake a neinei ake n ana miitara Etekiera, ake a aki roko n te mam? (b) Ti kangaa ni kakabwaiaaki ngkai man ana miitara Etekiera ae taekan te karaanga?

¹⁴ Ma ti bia karekea naba reireiara man taabo ake a neinei ake a aki roko n te mam. Ti na bon aki kan tuki ana kakabwaia Iehova bwa a na raanga i nanoni maiura. E karuanikai ngkana ti tiku n aki kamarurungaki n aroia aomata aika rangi bati aika mena n te aonnaba ae bati iai te aoraki. (Mat. 13:15) Ma ti kimwareirei ngkai ti buokaki man te karaanga ae uotii kakabwaia. Ngkana ti ingainga ni moi man te ran ae itiaki aei ae ranin te koaua man Ana Taeka te Atua, ao ngkana ti tibwai koaua akanne nakoia aomata n te mwakuri n uarongorongo, ao ni butimwaea te kairiri ae tatangira, te karaunano, ao te ibuobuoki mairouia unimwaane ake a a tia ni kataneiaaki iroun te toro ae kakaonimaki, ti a kona iai n iangoa te karaanga are n ana miitara Etekiera. Te karaanga anne e uota te maiu ma te marurung nakon taabo ake e roko iai!

¹⁵ Ma tera kakororaoan te miitara ae taekan te karaanga, n taai aika imwaira? N aron ae ti na noria, e na rangi ni korakora riki raangan te karaanga aei n te Bwaretaiti ae imwaira.

Te Bae Nanonaki n te Miitara n te Bwaretaiti

16, 17. (a) N te aro raa ae e na raababanako riki iai te ran ni kakamaiu aei n te Bwaretaiti? (b) Ti na kangaa ni kakabwaiaaki man te karaanga ae uotii kakabwaia n te Bwaretaiti?

¹⁶ Ko iangoiko bwa ko mena n te Bwaretaiti, i buakoia raoraom ma am utu, ao ni kukurei raoi ni maium? Neneran ana miitara Etekiera ae taekan te karaanga, e kona ni buokiko ni kataamneia raoi am iango anne. N te aro raa? Iangoi riki tenua iteran te miitara anne aika mataata ao n aanaki n te tangira.

¹⁷ Te karaanga ae uotii kakabwaia. Te aekaki ae e nang raababanako riki raangan te karaanga ni kaikonaki aei n te Bwaretaiti, bwa e na aki tii uotii kakabwaia ni kaineti ma te onimaki, ma n te itera naba n rabwata. N ana tai n Tautaeka Iesu ae Maanna Tenga te Ririki, ao a nang buokaki naake a kakaonimaki rinanon Ana Tautaeka n Uea te Atua aei, ni karekei kakabwaiaaia man te karea ni kaboomwi n te aro ae rianako riki. A nang kororaoi teutana imwin teutana! Ai akea te aoraki, taokita, neeti, onnaoraki, ke te kabwakamwane ibukini bwainnaorakiam! E na raanga te ran ni kakamaiu anne nakoia mirion ma mirion ake a reke maiuia imwin Aremaketon, ake “te koraki ae uanao” ake a na otinako man “te rawawata ae korakora.” (TeKao. 7:​9, 14) Ma e ngae ngke e rangi ni kamimi moan raangan te karaanga ane e uotii kakabwaia anne, ma bon tii te timtim ni kabotauaki ma raangana ane imwina riki. N ana miitara Etekiera, e na raababanako te karaanga ni kaaitarai baika kainnanoaki aika bati.

18. N te aro raa ae e na korakora raangani “karaangan te ran ni kamaiu” i nanon Ririki ake Tenga?

¹⁸ Te ran ni kakamaiu. I nanon Ririki ake Tenga ao e nang korakora raangani “karaangan te ran ni kamaiu.” (TeKao. 22:1) A nang kautaki man te mate iraua te mirion ke te birion, ao a na anganaki aia tai bwa a aonga ni maiu n aki toki n te Bwaretaiti! Ana kakabwaia Iehova rinanon te Tautaeka n Uea, boni kautaia naba maate aika mwaitikurikuri, ake a a maan ni wene n akea korakoraia i buakon te tano. (Ita. 26:19) Ma a na teimatoa ni maiu n aki toki aomata akana kautaki akanne?

19. (a) Tera ae kaotia bwa e na iai ranin te koaua ae boou mairoun te Atua n te Bwaretaiti? (b) N te aro raa ae iai tabeman aika a na “tiku n taoro” n taai aika imwaira?

¹⁹ Bon ana rinerine temanna ma temanna. Uringnga are iai nira ni boki aika a na kaukaki n te tai anne. Ngaia are kanoan naba te ran ni kakamaiu are mairoun Iehova, boni koaua aika boou ao kaetieti aika boou ibukin te taromauri. Tiaki e kakimwareirei iaiangoan te kantaninga anne? Ma tabeman a na rawa nakon te kakabwaia anne, n aroia n aki kan ongeaba nakon Iehova. Iai aika a na karitei i nanon Ririki ake Tenga, ma a na bon aki kariaiakaki bwa a na kamangaoa te Bwaretaiti. (Ita. 65:20) Ti bae ni kauringaki iai ana miitara Etekiera ao n iaiangoi taabo ake a neinei ake a teimatoa n aki karikiuaa, ake a “tiku n taoro.” Ai nanobabara naake a imanono n rawa ni moi n te ran ae rangi ni kakawaki ae kakamaiu aei! Imwin Ririki ake Tenga ao iai taani karitei aika a na tei n ana itera Tatan. A na bane n titeboo tokia ae te mate n aki toki, naake a rawa nakon ana kairiri ae raoiroi Iehova.​—TeKao. 20:​7-12.

20. Tera te babaire ae katauraoaki ibukini kabwaiara i nanon Ririki ake Tenga, ae ti kauringaki iai taekani kainnamwarake ake e nori Etekiera?

²⁰ Kaai ibukin te amwarake ao te bwainnaoraki. E aki tangiria Iehova bwa ti na kabuaa te maiu ae aki toki. Ibukini buokara ni karekea te bae kamimi ae katauraoia aei, e na taraia raoi riki bwa e na iai te babaire n aroni kainnamwarake ake e nori Etekiera. Ma n te Bwaretaiti, a nang reke kakabwaia mairoun Iehova n te itera n rabwata ao n te onimaki naba. A na kairiri bwa ueea i karawa Iesu Kristo ma raona n tautaeka ake 144,000 i nanon Ririki ake Tenga. Ngkai te koraki n ibonga ngaiia, a na tibwai kakabwaia aika reke man ana karea ni kaboomwi Kristo, ni buokiia aomata aika kakaonimaki nakon te kororaoi. (TeKao. 20:6) Ti a kauringaki n te babaire ae uotii kakabwaia n te aro n rabwata ao n te onimaki aei, taekani kaai ake e nori Etekiera i mataniwin te karaanga, ake kainnamwarake ake a karikii uaa aika kangkang ao baaia aika bwainnaoraki. E irekereke ana miitara Etekiera aei ma te taetae ni burabeti naba ae tamaroa are koreia te abotoro Ioane. (Wareka Te Kaotioti 22:​1, 2.) Baani kaai ake e nori Ioane boni “bwainnaoraki nakoia natannaomata.” Mirion ma mirion aomata aika kakaonimaki aika a na kakabwaiaaki man aia mwakuri n ibonga naake 144,000.

21. Tera rotakim n iaiangoan ana miitara Etekiera ae taekan te karaanga, ao tera ae ti na neneria imwina? (Nora te bwaoki ae “E a Riki te Timtim Bwa te Karaanga!”)

²¹ Ngkai ko iaiangoa ana miitara Etekiera ae taekan te karaanga, tiaki e korakora raun nanom iai ma kantaningaan te bae raoiroi? Ai tamaroara taai aika imwaira! Iangoa aei: Iranga te ririki n nako ao e anganira Iehova taetae ni burabeti aika bati aika a na buokira ni kataamneia tein te Bwaretaiti, ao e kaoira ma te taotaonakinnano bwa ti na roko iai ao n nori kakororaoaia aika kakawaki riki, ae kakororaoan nanon taetae ni burabeti akanne. Ko na roko iai? Ko bae n iaiangoia bwa e na iai nnem n te Bwaretaiti ke akea. Ti na nenera imwina aroni kabanean ana taetae ni burabeti Etekiera ni karaui nanora.

1, 2. (a) Tera te kaetieti ae e anganaki Etekiera iroun Iehova? (b) Baikara titiraki aika ti na rinanoi?

E A TIBWA tia Etekiera n nora te miitara are e a bae n oki iai ana iango nakon aia bong Mote ao Iotua, e kaania 900 te ririki imwaina. N te tai anne ao e kabwarabwarai tian nako te Aba ni Berita Iehova nakoni Mote, ao imwina riki e tuanga Iotua aron tibwaan te aba i aoia aia baronga I-Iteraera. (WarIte. 34:​1-15; Iot. 13:7; 22:​4, 9) Ma n te ririki 593 B.C.E., ao e anga te kaetieti Iehova nakon Etekiera ma raona n taenikai bwa a na manga tibwaa riki te Aba ni Berita i aoia aia baronga I-Iteraera!​—Etek. 45:1; 47:14; 48:29.

² Tera te rongorongo ae reke n te miitara aei ibukin Etekiera ma raona n taenikai? E aera bwa a rangi ni kaungaaki ana aomata te Atua ni boong aikai, n te miitara aei? Iai kakoroani bukina ae kakawaki riki n taai aika imwaira?

Te Miitara ae Aua Iterana Aika Karaunano

3, 4. (a) Baikara karaunano aika aua ake a reke irouia taenikai n ana kabanea ni miitara Etekiera? (b) Tera te berita ae ti na neneria n te mwakoro aei?

³ E koreaki ana kabanea ni miitara Etekiera ni mwakoron ana boki aika ruaiwa. (Etek. 40:1–48:35) E angania taenikai karaunano aika aua ibukini kaokan te natannaomata ae I-Iteraera. Baikara karaunano aikai? Te moan, e na kaokaki te taromauri ae itiaki n ana tembora te Atua. Te kauoua, a na kairiri ibonga aika raoiroi ao taani kawakintiibu i aon te natannaomata ae kaokaki. Te katenua, a na kawakinaki aaba ake tibwanga ibukia naake a na okira Iteraera. Ao te kaaua, e na mena irouia Iehova ao ni manga maeka i buakoia.

⁴ A rinanoaki ni Mwakoro 13 ao 14 n te boki aei, aroni kakororaoan te moan ao te kauoua ni berita, ae kaokan te taromauri ae tiaki ao aia kairiri taani kawakintiibu aika raoiroi. N te mwakoro aei ao ti na kaatuua riki te katenua ni berita ae taekan te aba ae te tibwanga. N te mwakoro ae imwina ao ti na rinanon te berita ni kaineti ma menan Iehova i buakoia aomata.​—Etek. 47:​13-21; 48:​1-7, 23-29.

“Te Aba Aei . . . Kam a Anganaki Ngkai Bwa Tibwangami”

5, 6. (a) Tera “te aono” are n ana miitara Etekiera ae e na tibwaaki? (Nora te taamnei ni moan te mwakoro aei.) (b) Bukin tera bwa a anganaki te miitara aei ibukin tibwaakin te aba?

⁵ Wareka Etekiera 47:14. E kaira Etekiera Iehova n te miitara bwa e na iangoa te mwakoro n aba are e nang riki bwa kaanga “te onnaroka are Eten.” (Etek. 36:35) Ao e taku Iehova: “Aio te aono ae ko na rineia bwa te aba ae a na bwaibwai iai aia baronga tibun Iteraera ake 12.” (Etek. 47:13) “Te aono” are e na tibwaaki bon abaia I-Iteraera are kaokaki are a na okiria taenikai. Are imwina n aron ae koreaki n Etekiera 47:​15-21, e kamataataa raoi Iehova tian raoi te aba ni kabutaa.

⁶ Bukin tera bwa a anganaki te miitara aei ibukin tibwaakin te aba? E rau nanon Etekiera ma raona n taenikai ni kabwarabwaraan abwakin taian tia aika eti raoi bwa e na boni kaokaki abaia are mamaten nanoia. Iangoa aron ana karaunano Iehova aei ae bwarabwara raoi ao ni mataata, n tia ni kaungai nanoia taenikai! Te koaua bwa a anganaki ana aomata te Atua rimoa te aba ae tibwaaki bwa tibwangaia? Eng, a anganaki.

7. (a) Baikara baika riki n 537 B.C.E., ao a kauringira taekan tera? (b) Tera te titiraki ae ti na rinanona moa?

⁷ N 537 B.C.E., ae 56 tabun te ririki imwin anganakin Etekiera te miitara, ao nga ma nga taenikai ake a a okira Iteraera ao n abanna. Baikana rianako akanne ake a riki n taai akekei, a kauringira te bae e a tia naba n riki i buakoia ana aomata te Atua n taai aikai. Kaanga a reke naba tibwangaia n te aba. N te aro raa? E kariaia Iehova ana toro bwa a na rin n te aba ni kaikonaki ao n abanna. Ibukin anne, ao ti kona n reiakina ae bati ibukini kaokakin abaia ni kaikonaki ana aomata te Atua ni boong aikai, mani kaokakin te Aba ni Berita rimoa. Ma imwain ae ti rinanon reirei aikai, ti na kaekaa moa te titiraki ae, “E aera ngkai ti kakoauaa bwa bon iai ngkai te aba ni kaikonaki?”

8. (a) E onea mwin te natannaomata ae Iteraera Iehova iroun te natannaomata raa? (b) Tera te aba ni kaikonaki ke te bwaretaiti n taamnei? (c) E tei n ningai ao antai kaaina?

⁸ N te miitara are mai mwaina are e anganaki Etekiera ao e kaotia Iehova bwa taetae ni burabeti ibukini kaokan Iteraera a na kakororaoaki n te aro ae kakawaki riki, imwini moanakin ana kairiri bwa te Uea ana ‘toro ae Tawita’ are taekan Iesu Kristo. (Etek. 37:24) E riki anne n 1914 C.E. N te tai anne, ao te Iteraera n taamnei e a kaman onea mwia tibun Iteraera bwa ana aomata te Atua, ae kaainaki irouia Kristian aika kabiraki. (Wareka Mataio 21:43; 1 Betero 2:9.) Ma e aki tii onea mwin te natannaomata ae Iteraera Iehova n te natannaomata n taamnei, ma e onea naba mwin te aba are Iteraera n te aba ni kaikonaki, ke n te bwaretaiti n taamnei. (Ita. 66:8) N aron ae ti noria ni Mwakoro 17 n te boki aei, te aba ni kaikonaki aei bon aroia ae a mano raoi iai ni kaineti ma te onimaki, are a kona ni mwamwakuri ma n tataromauria Iehova iai nikiraia taani kabiraki man 1919. (Nora bwaoki 9B ae, “Bukin Tera Ngkai 1919?”) Ni waakinakon te tai ao naake a kantaningaa te maiu n te aonnaba ake “tiibu tabemwaang,” a ababa naba n te aba ni kaikonaki. (Ioa. 10:16) E a teimatoa n rikirake ao n raababanako te bwaretaiti n taamnei ngkai, ma a nang toki nanora ni kakabwaia mai iai, tii ngkana e tia Aremaketon.

“Tibwaakin te Aba n te Aro ae Boraoi ao n Eti Raoi”

9. Baikara kaetieti aika mataata raoi ake e anga Iehova ni kaineti ma tibwaan te aba?

⁹ Wareka Etekiera 48:​1, 28. Imwini katean tian te aba ake mai tinaniku ao e a kamataataa raoi Iehova aron tibwaan te aba. E tua bwa a na tibwaaki abaia baronga ake 12, n te aro ae a na boraoi ao n eti raoi, ni moa mairoun te baronga are Tan mai tabon te aba mai meang ni karokoa te baronga are Kata n tian te aba mai maiaki. Kanoan taian tibwa ake 12, bon te mwakoro n aba ae tiki man tian te aba ae tabwanin ae mai mainiku, nakon Taari ae Abwabwaki, ke Taari ae te Meriteranian mai maeao.​—Etek. 47:20.

10. Baikara karaunano aika bae n reke irouia taenikai ni kanoan te miitara aei?

¹⁰ Tera karauan nanoia taenikai ni kanoan te miitara aei? E bae ni kakukurei irouia taenikai kabwarabwaraan tibwaan te aba are e anga Etekiera, ae e na baireaki raoi tibwaakia. Irarikin anne, tibwaan raoi te aba i aoia baronga aika 12, e teretere iai bwa a na reke tibwangaia taenikai ake a oki n tatabemania nako, n te aba are kaokaki. Akea ae e na aki reke abana ke mwengana.

11. Baikara reireiara man te miitara ae te taetae ni burabeti ae taekan tibwaan te aba? (Nora te bwaoki ae “Tibwaan te Aba.”)

¹¹ Baikara reireiara man te miitara aei aika ti kona ni kakorakoraaki iai ngkai? Tiaki tii ibonga, tibun Rewi, ao mataniwi aika a na ababa n te Aba ni Berita are kaokaki, ma boni kaain naba baronga ake 12. (Etek. 45:​4, 5, 7, 8) Ni boong aikai naba ao tiaki tii taani kabiraki ao taani kairiri ake kaain te “koraki ae uanao” aika a na ababa n te bwaretaiti n taamnei, ma bon te koraki ae uanao naba ni kabane.a (TeKao. 7:9) E ngae ngkana a mangori mwiokoara n ara botaki, ma ti boni mena n te aba ni kaikonaki ae ti mano raoi iai, ao iai tabera ae kakawaki iai. Ai kakukureira te karaunano anne!

Kaokoro Aika Uoua Aika Kakawaki​—Tera Nanona Nakoira?

12, 13. Baikara kaetieti aika okoro ake e anga Iehova ni kaineti ma aaba ake tibwaia taiani baronga?

¹² E bae n aki ota Etekiera n ana kaetieti tabeua Iehova ni kaineti ma tibwaan te aba ibukina bwa a kaokoro ma ake E angani Mote. Iangoi kaokoro aika uoua aikai. E irekereke teuana ma te aba ao are teuana ma kaain te aba.

¹³ Te moan, bon te aba. E tuangaki ngkoa Mote bwa e na kabuburai riki abaia baronga ake a bati kaaia nakoia ake a karako kaaia. (WarIte. 26:​52-54) Ma n ana miitara Etekiera ao e anga Iehova kaetieti aika okoro bwa a na anganaki baronga ni kabane ‘tibwaia ae titeboo [“temanna ma temanna n ai aron tarina,” kbn.].’ (Etek. 47:14) Ngaia are raroan tian tibwangan te baronga teuana mai meang nako maiaki, titeboo raoi ma abwakin tibwanga ake 12 n tatabeua nako. N aki ongeia bwa kaain te baronga raa te I-Iteraera temanna, ma a bane ni kona ni kakabwaiaaki mani marin te Aba ni Berita are bati te ran iai.

14. N te aro raa ae e raka riki iai aron ana kaetieti Iehova ibukia aomata aika maeka n iruwa, nakon ake e taekin n te Tua Rinanoni Mote?

¹⁴ Te kauoua, kaain te aba. A kamanoaki iruwa n te Tua Rinanoni Mote ao a buokaki iai bwa a na uataboa taromaurian Iehova, ma akea tibwaia n te aba. (NakIbo. 19:​33, 34) Ma e a raka riki aron te bae e tuanga Etekiera ngkai Iehova nakon ake E taekin n te Tua. E kangai Iehova nakoina: “Angan te aomata ae maeka n iruwa tibwangana n ana aono te baronga are e maeka i buakoia.” N te kaetieti anne ao e a kamauna iai Iehova te bae kakarika te kakaokoroaki i marenaia “aomata aika bungiaki bwa tibun Iteraera” ao naake a maeka n iruwa n te aba. (Etek. 47:​22, 23) N te aba ae kaokaki are e noria Etekiera n te miitara, ao e a nora te aki kakaokoroaki ao te katiteuanaaki n te taromauri irouia kaaina.​—NakIbo. 25:23.

15. Tera te koaua ae aki bibitaki ibukin Iehova ae kamatoaaki n ana kaetieti ibukin te aba ao ibukia kaaina?

¹⁵ A bae n rau nanoia taenikai aikai ni kaetieti aika uoua aika rianako aikai ake e anganaki Etekiera ibukin te aba ma kaaina. A ataia ae Iehova e na katauraoa tibwangaia ae titeboo e ngae ngkana a bungiaki bwa I-Iteraera ke iruwa ngaiia aika taromauria Iehova. (Etira 8:20; Neem. 3:26; 7:​6, 25; Ita. 56:​3, 8) E kamatoaaki naba ni kaetieti aikai te koaua ae kaungaunga ma n aki bibitaki ae a bane n rangi ni kakawaki iroun Iehova ana toro. (Wareka Akai 2:7.) Ni boong aikai ao e ngae ngkana ti kantaningaa te nako karawa ke te tiku n te aonnaba, ma moan te kakukurei iroura ataakin anne.

16, 17. (a) Ti kangaa ni kakabwaiaaki man rinanoan taekan te aba ao kaaina? (b) Tera ae ti na rinanona n te mwakoro ae imwina?

¹⁶ Ti kangaa ni kakabwaiaaki man rinanoan taekan te aba ao kaaina? Ti kauringaki iai bwa e riai n noraki te aki kakaokoroaki ao te katiteuanaaki n ara botaki n itaritari ni boong aikai. E aki inanonano Iehova. Ti riai n titirakinira ni kangai: ‘I kaotiota aroaron Iehova ae aki inanonano? I karineia raoi raou n te onimaki n tatabemania nako n aki ongeia bwa tera aia reeti, ke aroni maiuia?’ (IRom 12:10) Ti kimwareirei ngkai e a tia Iehova n anganira n tatabemanira nako, te maeka n te bwaretaiti n taamnei, ike ti a kona iai ni kabanea nanora ni beku ibukin Tamara are i karawa ao ni karekei ana kakabwaia.​—IKar. 3:​26-29; TeKao. 7:9.

¹⁷ Ti na rinanoni ngkai te kaaua ni karaunano ae reke n raabanen iteran ana kabanea ni miitara Etekiera, ae te berita ae e na boni mena Iehova i buakoia taenikai. Baikara reireiara man te berita anne? Ti na nora kaekaana n te mwakoro ae imwina.

1, 2. (a) Tera te mwakoro n aba ae okoro ae e na kaokoroaki? (Nora te taamnei n tinanikun te boki aei.) (b) Tera ae rau iai nanoia taenikai ni kanoan te miitara?

N ANA kabanea ni miitara Etekiera ao e a nora iai taekan te mwakoro n aba ae e na kaokoroaki ibukini kabonganaana ae okoro. E kaokoroaki te mwakoro teuana tiaki ibukin tibwangan te baronga ae Iteraera, ma ibukin te angabwai nakon Iehova. E nora naba taekan te kaawa ae kamimi Etekiera ma arana ae kakannongora. Moan te rau nanoia taenikai ni kanoan te miitara aei ae kangai: E na memena irouia Iehova ngkana a a okira abaia ae tangiraki.

² E kamataataa raoi nakoira Etekiera taekan te angabwai anne. Ti na nenera te rongorongo aei, ae iai naba nanona nakoira ngaira aika taan taromauria Iehova ni koaua.

“Te Angabwai ae Tabu n Raonaki ma . . . te Kaawa”

3. Baikara taabo aika nimaua ake a a riki bwa te aba are e kaokoroa Iehova, ao tera te kantaninga ibukini baikai? (Nora te bwaoki ae “Kam na Kaokoroa Iai te Aba Ibukini Kabonganaana ae Okoro.”)

³ Te mwakoro n aba ae okoro aei, abwakina 25,000 te mwanokunibai (13 te kiromita) mai meang nako maiaki ao 25,000 te mwanokunibai mai mainiku nako maeao. E aranaki te mwakoro n aba ae tikuea raoi aei bwa “te angabwai . . . ni kabutaa.” E tibwaaki nakoni mwakoro n aba aika tenua. Te mwakoro are mai eta bon tibwaia tibun Rewi, ao te mwakoro are i nuka e kaokoroaki ibukin te tembora ma ibonga. A riki aaba akana uamwakoro akanne bwa “te angabwai ae tabu.” Te mwakoro are mai nano ngkanne are uarereke riki, ke “nikiran te tabo,” bon “te tabo ae kakabonganaaki.” Bon tibwan te kaawa.​—Etek. 48:​15, 20.

4. Tera reireiara man taekan te angabwai nakon Iehova?

⁴ Tera reireiara man taekan te angabwai nakon Iehova aei? Ngke e kaokoroaki moa te aba ibukin te angabwai ae okoro ao imwina te aba ibukia taiani baronga, e kaotia iai Iehova bwa e kakawaki riki te aba ae nibwan te taromauri (Etek. 45:1) A bon reke reireiaia ae bati taenikai man aron tibwaakin te aba aei, ae karinanaki man ae moani kakawaki riki. E riai n rangi ni moanibwai riki taromaurian Iehova ni maiuia. Ni boong aikai ti tarai naba baika irekereke ma te onimaki n aron te ukeuke n ana Taeka te Atua, kaeani bobotaki n taromauri, ao uataboan te mwakuri n uarongorongo, bwa baika kakawaki riki. Ngkana ti kakairi n ana katoto Iehova ae moanibwaiani baika kakawaki, ti a kabotoa iai maiura i aon taromauriana.

“E na Mena te Kaawa i Nukana”

5, 6. (a) Antai ana bwai te kaawa? (b) E aki kaineti nakon tera te kaawa, ao bukin tera?

⁵ Wareka Etekiera 48:15. Tera ae nanonaki n “te kaawa” ao n te aba are i rarikina? (Etek. 48:​16-18) E kangai Iehova nakon Etekiera n te miitara aei: “Ana bwai te kaawa . . . e na riki bwa aia bwai tibun Iteraera ni kabane.” (Etek. 45:​6, 7) Ngaia are te kaawa ma te aba are i rarikina bon tiaki “te angabwai ae tabu” ae e na ‘kaokoroaki ibukin Iehova.’ (Etek. 48:9) Ni kaineti ma anne, ti na nora reireiara ngkai man te babaire ibukin te kaawa aei.

⁶ Ibukini karekean reireiara man te kaawa aei, ti riai moa n ataia bwa tera ae e aki nanonaki n te kaawa aei. E aki kona ni kaineti nakon te kaawa are Ierutarem are e a manga kateaki ma temborana. Bukin tera? Ibukina bwa te kaawa are e noria Etekiera n ana miitara akea te tembora iai. E aki naba kaineti nakoni kaawa ake i abaia I-Iteraera ake a a manga kateaki. Bukin tera? Ibukina bwa akea te kaawa ni baika kabwarabwaraaki n te miitara aei ae e kateaki irouia taenikai ake a oki ke kanoaia. E aki naba kona ni kaineti nakon te kaawa are i karawa. Bukin tera? Ibukina bwa e kateaki te kaawa aei n te aba ae “e aki tabu [ke, ae kakabonganaaki]” ao e kaokoro ma te aba are katabuaki ibukin te taromauri.​—Etek. 42:20.

7. Tera te kaawa are e noria Etekiera, ao tera ae e taraa n tei ibukina? (Nora te taamnei ni moan te mwakoro aei.)

⁷ Tera ngkanne te kaawa are e noria Etekiera? Uringnga are e nora te kaawa, n te miitara are e nora naba iai te aba. (Etek. 40:2; 45:​1, 6) E kaotaki n Ana Taeka te Atua bwa te aba e kaineti nakon te aba ni kaikonaki, ngaia are te kaawa aei e kaineti naba nakon te kaawa ni kaikonaki. Tera ae kaotaki n te taeka ae te “kaawa”? E kaotaki iai taekaia aomata ake a kaai ni maeka bwa teuana te kurubu ae baireaki raoi. Ngaia are te kaawa ae baireaki raoi ae noria Etekiera aei, ae e baireaki n te aro ae tikuea raoi, e taraa n ae e tei ibukin te rabwata teuana ae baireaki raoi ae kakanakoi babaire.

8. E mwamwakuri ia te kaawa aei, ao bukin tera bwa ti taekina anne?

⁸ E mwamwakuri ia te kaawa aei? E kaotaki n ana miitara Etekiera bwa e mwamwakuri te kaawa aei i nanon te aba ni kaikonaki. Nanona ngkanne bwa te kaawa aei ae kakanakoi babaire, boni ngaia ae kaira ngkai aia mwakuri ana aomata te Atua. Ao tera ae kaotaki n te koaua ae e tei te kaawa i aon te aba ae kakabonganaaki ke ae e aki tabu? E kauringira bwa e aki kaineti te kaawa nakon te waaki ae mena i karawa, ma bon te waaki n te aonnaba ae tabe ni mwamwakuri ngkai ibukini kabwaiaia aomata nako ake a mena n te bwaretaiti n taamnei.

9. (a) Antai aika a kaaina te rabwata aei aika kakanakoi babaire ni boong aikai? (b) Tera ae e na karaoia Iesu n Tenga n Ririki?

⁹ Antai aika a kaaina te rabwata aei aika kakanakoi babaire? N ana miitara Etekiera ao teuare kairiri n te tautaeka n te kaawa aei, e kaineti nakon te “mataniwi.” (Etek. 45:7) Bon te mataniwi teuaei, ma tiaki te ibonga ao tiaki naba tibun Rewi. Ti kairaki n taekan te mataniwi aei bwa ti na iangoiia mataniwi n te ekaretia ni boong aikai ake tiaki taani kabiraki. Taan tararuaiia tiibu aikai aika “tiibu tabemwaang” bon tooro ngaiia aika nanorinano aika beku ibukin ana tautaeka Kristo i karawa. (Ioa. 10:16) Ngkana e a roko Tenga n Ririki ae imwaira aei ao Iesu e na rineiia ao ni mwiokoiia “n te aonnaba ni kabutaa” unimwaane aika mwaatai ke “mataniwi.” (TaiAre. 45:16) A na tararuai kainnanoia ana aomata te Atua naakai n tain Tenga n Ririki i aan ana kairiri te Tautaeka n Uea mai karawa.

“E Mena Iai Iehova”

10. Tera aran te kaawa aei, ao tera te karaunano ae reke iai?

¹⁰ Wareka Etekiera 48:35. Aran te kaawa aei “E Mena Iai Iehova.” E reke te karaunano n te ara aei bwa bon aio te kaawa are kakoauaaki bwa e memena iai Iehova. Ngkai Iehova e kaota nakon Etekiera te kaawa aei ae mena ni nnena ae raoiroi, ai aron ae e kangai iai nakoia taenikai: ‘N na manga memena iroumi!’ Ai kaungara te karaunano aei!

11. Baikara reireiara n ana miitara Etekiera ae taekan te kaawa ao arana ae kaakanoa aei?

¹¹ Baikara reireiara n ana taetae ni burabeti Etekiera aei? A karauaki nanora ngaira aika ana toro te Atua ni boong aikai man aran te rabwata ni babaire aei ae kaikonakaki bwa te kaawa, bwa e boni memena Iehova irouia ana toro aika kakaonimaki aika n te aonnaba, ngkai ao n aki toki. E katereaki naba te koaua ae kakawaki n te ara ae kaakanoa aei ae kangai: E aki tei te kaawa bwa e na anga te mwaaka nakoia mwaane, ma e tei bwa e na kaotii aron nako Iehova aika tatangira ao n atataiaomata. N te katoto, e aki anga Iehova te kariaia nakon te kaawa aei, bwa e na tibwaa te aba n aron ae boraoi ma aia iango aomata. Ma e kantaningaiia Iehova taani babaire aikai bwa a na karinei taian tibwanga, ke mwioko, ake e angania ana toro n ikotaki naba ma ake a “kainnano.”​—TaeRab. 19:17; Etek. 46:18; 48:29.

12. (a) Tera bwain te kaawa aei ae kamimi, ao tera ae kaikonakaki iai? (b) Tera te kauring ae kakawaki nakoia mataniwi aika Kristian ni kanoan te miitara aei?

¹² Tera riki bwain te kaawa ae kamimi ae “E Mena Iai Iehova”? E ngae ngke iai ooni kaawa rimoa ibukin te kamanomano ao a uarereke mwaitini mataroan ooia, ma te kaawa aei bon 12 mataroan oona! (Etek. 48:​30-34) E kaikonakaki ni batini mataroan oo aikai (kaka tenua n iteran nako te kaawa ae tikuea raoi aei) bwa a kai kawaraki taani babaire n te kaawa aei ao a tatauraoi ibukia ana toro te Atua ni kabane. Mataroan te oo aika 12 aika n te kaawa aei, a katerea bwa e ukinako nakoia aomata nako ake “tibun Iteraera ni kabane.” (Etek. 45:6) Batini mataroan oon te kaawa, e kabebetea te rin n te kaawa, ike e a riki iai bwa te kauring ae kakawaki ibukia Kristian aika mataniwi. E tangiriia Iehova bwa a na kai kawaraki ao ni momoaaomata nakoia naake a maeka n te bwaretaiti n taamnei.

Ana Aomata te Atua Ake A ‘Rin Bwa A na Taromauri’ ao ‘A Beku Ibukin te Kaawa’

13. Tera are e taekinna Iehova ibukin taabe aika kakaokoro ake a na karaoi aomata?

¹³ Ti na okira ngkai ana tai Etekiera ao n nori riki baike e korei teuaei n te miitara ae abwabwaki aei ae taekan tibwaan te aba. E taekinia Iehova aomata aika a na karaoi tabeia aika kakaokoro nako. Ibonga “aika tabonibai n te tembora,” a na anga taiani karea ao ni kaania Iehova ni beku irouna. Ao tibun Rewi “aika tabonibai n te tembora” a na “tararuaa te mwakuri iai ao bwaai ni kabane aika riai ni karaoaki iai.” (Etek. 44:​14-16; 45:​4, 5) Irarikina naba, e noriia Etekiera taani mwakuri ake a bekutata i rarikin te kaawa. Antai taani mwakuri aikai?

14. Tera ae ti kauringaki taekana irouia taani mwakuri aika i rarikin te kaawa aikai?

¹⁴ Taani mwakuri aika i rarikin te kaawa aikai a nako man “aia baronga ni kabane tibun Iteraera.” A katabeaki bwa taani boutoka. Tabeia bon unikan kainnamwarake ake “a na reke [iai] kanaia taani beku ibukin te kaawa.” (Etek. 48:​18, 19) Tiaki ti a kauringaki tabera ni boong aikai n te babaire aei? Eng. Ni boong aikai ao a kona kaain te bwaretaiti n taamnei ni kabane ni boutokaa aia beku tarini Kristo aika kabiraki, ao aia beku naake a mena i buakoia te “koraki ae uanao” ake e mwiokoiia Iehova bwa a na kairiri. (TeKao. 7:​9, 10) Te anga ae kakawaki ae ti na boutoka iai, boni man tauraoira n aantaeka n ana kairiri te toro ae kakaonimaki.

15, 16. (a) Tera riki ae ti kona n ataia man ana miitara Etekiera? (b) Baikara mwakuri ake aekakin akanne aika ti kona n uataboi ngkai?

¹⁵ Iai n ana miitara Etekiera taekan te bwai riki teuana ae ti kona ni buokaki iai n ara mwakuri ni minita. Ae taekan tera? E taekinna Iehova bwa kaaini baronga aika 12 ake tiaki tibun Rewi a na kakaraoi tabeia n taabo aika uoua aikai: ni katawanangin te tembora ao n tawaanan te kaawa. Tera tabeia n taabo aikai? Ni katawanangin te tembora ao a “rin . . . bwa a na taromauri” baronga aikai ni kabane n aroia n anga taiani karea nakon Iehova. (Etek. 46:​9, 24) N te aba are e tei iai te kaawa ao a a bane kaaini baronga aikai n roko bwa a na boutokaa te kaawa n aroia n ribanaa tawaanana. Tera reireiara man aia katoto taani mwakuri aikai?

¹⁶ Ni boong aikai ao iai naba tabeia te koraki ae uanao ae uataboani mwakuri ake aekakin ake a kakaraoaki naba n ana miitara Etekiera. A taromauria Iehova “n ana tembora” n aroia n anga taiani karea ni karaoiroi. (TeKao. 7:​9-15) A karaoa aei n aroia n uataboa te mwakuri n uarongorongo ao ni kaotiotan aia onimaki n aia kaeka ni bobotaki n taromauri. A iangoa taromaurian Iehova bwa mwiokoaia ae moanibwai riki. (1Rong. 16:29) Irarikin anne, a bati i buakoia ana aomata te Atua ake a kona ni boutokaa Ana botaki n aanga aika bati aika manena. N te katoto, a buoka katean ao onobwaian Taabo n Taromauri ao aobiti n tararua, ao a ibuobuoki ni mwakuri riki aika bati ake a waakinaki n ana botaki Iehova. Iai ake a boutokai mwakuri aikai n aia angabwai n te mwane. Ni karaoan anne irouia ai aron ae a ribanaa iai te aba “ibukin neboan te Atua.” (1Kor. 10:31) A mwakuri ma te ingaingannano ao te kimwareirei bwa a ataia ae Iehova e “kukurei . . . n aeka ni karea akanne.” (Ebera 13:16) Ko kabanea am konaa ni kakororaoi mwioko aikai?

“Ti Kariariaa Karawa ae Boou ao te Aonnaba ae Boou”

17. (a) Tera kakororaoan ana miitara Etekiera n te aro ae kakawaki riki ae ti na noria n taai aika imwaira? (b) N tain Tenga n Ririki, antai aika a na kakabwaia man te rabwata ni babaire ae kaikonakaki n te kaawa?

¹⁷ Te koaua bwa ti na nora kakororaoan ana miitara Etekiera n te aro ae kakawaki riki ibukin te angabwai, n taai aika imwaira? Eng! Iangoa aei: E noria Etekiera bwa te mwakoro n aba ae arana “te angabwai ae tabu,” e mena i nukan te aba. (Etek. 48:10) N aron naba anne, n aki ongeia bwa ti mena ia n te aonnaba aei imwin Aremaketon, ma e na bon teimatoa Iehova ni memena i buakora. (TeKao. 21:3) N tain Tenga n Ririki ao e na rikirake n taabangaki te kairiri man te rabwata ni babaire ae kaikonakaki bwa te kaawa, ae taekaia kaain te aonnaba ake a na mwiokoaki bwa a na tabeakinia ana aomata te Atua. A na anga te kairiri ae boto i aon te tangira nakoia kaain te “aonnaba e boou” ni kabane, ae taekan te botannaomata ae boou.​—2Bet. 3:13.

18. (a) E aera ngkai ti koaua raoi bwa babaire aika otinako man te kaawa aei a na teimatoa ni boraoi ma ana kairiri te Atua? (b) Tera karauan nanora ae reke man aran te kaawa aei?

¹⁸ E aera ngkai ti koaua raoi bwa te rabwata ni babaire ae kaikonakaki bwa te kaawa e na teimatoa ni boraoi ma ana kairiri te Atua? Ibukina bwa e kamatataaki n Ana Taeka te Atua bwa te kaawa ae n te aonnaba ae 12 mataroan oona, boni bannan te kaawa are i karawa ae 12 mataroan oona are Ierutarem ae Boou, ae kaaina raoni Kristo n tautaeka ake 144,000. (TeKao. 21:​2, 12, 21-27) E kaotaki n aei bwa te babaire ae nako man te kaawa ae n te aonnaba, e na bon irii ana babaire nako Ana Tautaeka n Uea te Atua, ao e na kakororaoi raoi. Eng, aran te kaawa ae “E Mena Iai Iehova” e karaui nanora n tatabemanira nako bwa e na teimatoa te taromauri ae itiaki, ao e na maiureirei n aki toki n te Bwaretaiti. Ai bon tamaroara kanoan taai aika imwaira!