Kaota Karineaia Tabemwaang

1. E aera bwa a kakaitau aomata ngkana e kaotaki karineaia? (Taeka N Rabakau 22:1)

KO KAKAITAU ngkana a kaota karineam aomata? Ko boni bae ni kakaitau. A bane aomata ni kainnanoa karineaia. Ti kukurei ngkana ti karineaki. Maroaka ae taekinaki n te Baibara bwa “e raoiroi riki te karineaki nakon te tirewa ma te koora”!—Wareka Taeka N Rabakau 22:1.

2-3. E aera bwa e aki bebete n taai nako kaotani karineaia tabemwaang ao antai aika ti riai ni kaota karineaia?

² E bae n aki bebete iroura n taai nako kaotani karineaia tabemwaang. Bukina teuana bwa ti nonori aki kororaoia aomata. Ti a maeka naba n te tai ae e a taabangaki iai te aki karinerine irouia aomata. Ma ti riai ni kaokoro ngaira. Bukin tera? Ibukina bwa e tangirira Iehova bwa ti na karineia “aeka n aomata nako.”—1Bet. 2:17.

³ Ti kona ni kakabwaiaaki mani maroroakinan te bae nanonaki ni karineaia tabemwaang ao arora ni kona ni kaotia nakoia (1) kaain ara utu, (2) raora n te onimaki, ao (3) naake i tinanikun te ekaretia. Ti na kaatuua riki taekan arora ni kona ni kaota te karinerine e ngae ngkana ti rinanoni kangaanga.

TERA AE NANONAKI NI KARINEAIA TABEMWAANG?

4. Tera ae nanonaki ni karineaia tabemwaang?

⁴ Ko na kangaa ni kabwarabwaraa te karinerine? N taetae tabeua ao a irekereke taeka aika “karinea” ao “rine.” N te aro raa? Te taeka ae “karinea” e kaineti riki ma ara iango ibukin te aomata temanna. Ngkana ti karineia tabemwaang, ti iangoiia bwa a tau ni kaomataaki iroura, ti na iaiangoiia, tao ibukin aroaroia, baika a kakororaoi, ke tao mwiokoaia. Ma te taeka ae rine, e kaineti ma arora nakon temanna. Ngkana ti iangoia bwa a rine aomata tabemwaang, ti iangoia bwa a okoro, a kakawaki, ao a kakannato. Ma ni koauana, ngkana ti iangoa temanna bwa e rine, e riai n nako raoi mai nanora.—Mat. 15:8.

5. Tera ae kona ni buokira bwa ti na kaota karineaia tabemwaang?

⁵ E tangiria Iehova bwa ti na kaota karineaia tabemwaang. N te katoto, e tuangira bwa ti na karineia “ake a mwiokoaki n te mwaaka n tautaeka.” (IRom 13:1, 7) Ma a kona tabeman ni kangai, “I kukurei ni kaota karineaia aomata, ma tii ngkana a karaoa ae eti.” E raoiroi te aeka n iango anne? Ngkai ana toro Iehova ngaira, ti ataia ae e aki tii boboto karineaia aomata iroura ni baika a kakaraoi. Ma e boto i aon te bae kakawaki riki ae tangiran Iehova iroura ao nanora ni kani kakukureia.—Iot. 4:14; 1Bet. 3:15.

6. Ko kona ni kaota karinean te aomata ae aki karineko? Kabwarabwaraa. (Nora naba te taamnei te maekatin.)

⁶ A kona tabeman n titiraki ni kangai, ‘Ti boni kona ni kaota karinean te aomata ae e aki kaota karineara?’ Eng. Iangoi katoto tabeua. E kamaamaea natina ae Ionatan te Uea are Tauro i mataia aomata. (1Tam. 20:30-34) Ma e boni boutokaa naba tamana Ionatan ma te karinerine ni karokoa maten Tauro. (TeOti. 20:12; 2Tam. 1:23) E bukina Anna bwa e koro ni manging te Ibonga ae Rietata are Eeri. (1Tam. 1:12-14) E taetae ma te karinerine Anna nakon Eeri, e ngae ngke e ataaki rongorongon teuaei i aon Iteraera bwa e aki kaetiia natina aika buakaka ae te bae e riai ni karaoia ngkai te karo ngaia ao te ibonga ae rietata. (1Tam. 1:15-18; 2:22-24) A kabuakakaa te abotoro Bauro mwaanen Atenai ao a aranna bwa “te tia bwarantiko.” (Mwa. 17:18) Ma e bon taetae naba Bauro nakoia ma te karinerine. (Mwa. 17:22) E riai n oti ae ti kona ni kairaki n tangiran Iehova ae korakora iroura ao nanora ni kani kakukureia, bwa ti na kaota te karinerine nakoia tabemwaang tiaki tii ngkana e bebete karaoana ma ngkana e kangaanga naba. Ti na maroroakinna bwa antai aika ti riai ni karineia ao bukin tera.

KAOTA KARINEAIA KAAIN AM UTU

7. Tera ae kona ni kangaanga iai iroura karineaia kaain ara utu?

⁷ Te kangaanga. Ti kakabanea ara tai ae bati ma ara utu. Ibukin anne, ti atai korakoraia ao mamaaraia. Iai tabeman aika iai aorakia n te aro are e a kangaanga iroura tararuaakia, ke a rotaki n te raraoma ae riao. Ake tabemwaang a kona n taetae ao ni karaoi baika ti maraki iai. Tabeman a karika te itabarara n aroia n aki kaota karineaia kaain aia utu, n oneani mwin are a na kataia ni karika mwengaia bwa te tabo ae mano raoi ao n rau. N tokina ai akea te katiteuanaaki. N te aron te boori ae tuki bwain te rabwata bwa a na kaai ni mwakuri raoi, e kona naba te aki karinerine n tukiia kaain te utu bwa a na mwakuri ma te katiteuanaaki. Ma e ngae ngke ti aki ngaira kona ni katoka te boori, ti kona ni katoka te aki karinerine bwa e na aki urua reitakira n ara utu.

8. E aera ngkai e kakawaki bwa ti riai ni kaota karineaia kaain ara utu? (1 Timoteo 5:4, 8)

⁸ E aera ngkai ti riai ni kaota te karinerine? (Wareka 1 Timoteo 5:4, 8.) N ana moan reta Bauro nakon Timoteo ao e kabwarabwaraa iai aroia kaain te utu n tabeakini kainnanoia i marenaia. E kabwarabwaraa bukina ae kakawaki ngkai ti riai ni karineia kaain ara auti n te aro aei, ae tiaki ibukin ae ti bon riai ni karaoia ma ibukin “tangiran te Atua.” E kaineti te taeka aei ma te kakaonimaki ni koaua n taromauria te Atua ao te beku irouna. E karaoa Iehova te babaire ibukin te utu. (IEbe. 3:14, 15) Ngaia are ngkana ti karinea temanna kaain ara utu, ti boni karinea iai Iehova ae te tia Karika te utu. (Nora te study notes n 1 Timoteo 5:4.) Aei bukina ae rangi ni kakawaki ngkai ti kaota karineaia kaain ara utu.

9. A na kangaa ni kaota te karinerine i marenaia te buu te mwaane ao te buu te aine? (Nori naba taamnei.)

⁹ Arora ni kaota te karinerine. Te buu te mwaane ae karinea buuna e kaotia bwa e rangi ni kakawaki buuna irouna ngkana a tiku n tii ngaiia ao i mataia naba aomata. (TaeRab. 31:28; 1Bet. 3:7) E aki orea buuna, ni kamaamaea, ke ni kataia ni kaira neiei bwa e na iangoia ae akea uaana. E taku Ariel,a mai Argentina: “Ibukina bwa e aoraki buu, n tabetai e a taekini baika I maraki iai. Ngkana e riki aei ao I kakauringai ae e bon aki raoi nanoni neiei baike e taekin. N taai ake I raraoma iai I kataia n ururinga 1 I-Korinto 13:5 ao I kaungaaki iai bwa N na maroro n te aro ae karinerine ao n aki un.” (TaeRab. 19:11) E karinea buuna te buu te aine ngkana e taetae n te aro ae riai ibukini buuna nakoia tabemwaang. (IEbe. 5:33) E rarawa nakon te bwainingare, te kakaniko, ao taeka ni kabuakaka, bwa e ataia ae te aeka n aroaro anne titeboo ma te raraa ni biti ae kona n rotakibuaka iai te mare. (TaeRab. 14:1) E kangai te tari te aine mai Itare ae rotaki buuna n te raraoma: “N tabetai I namakinna bwa e a rangi n riao raraomani buu. Ngkekei ngkoa e a bon otioti naba n au taeka ao ni moamoau ae akea karineana irou. Ma I noria ae ngke I a ikoikotaki ma aomata aika tataekinia tabemwaang ma te karinerine, I a buokaki riki iai bwa N na kaota karineani buu.”

10. A na kangaa rooro n rikirake ni kaotia ae a karineia aia karo?

¹⁰ Rooro n rikirake, ongeaba n aia tua ami karo ake a karaoi ibukimi. (IEbe. 6:1-3) Taetae ma te karinerine nakoia ami karo. (TeOti. 21:17) Ngkana a a rikirake ni kara ami karo, a bae ni kainnanoa riki tabeakinaia iroumi. Kabanea ami konaa n tabeakinia. Iangoa ana katoto María ae tiaki kaain Ana Tia Kakoaua Iehova tamana. Ngke e a aoraki tamana, ao e a rangi ni kangaanga aron tararuaakina ibukina bwa e iowawa nakoni Maria. E taku neiei: “I aki tii tataroa ae N na namakina karinean tamau ma N na kona naba ni kaota karineana. I iangoia ae ngkai e tangiria Iehova bwa N na karineia au karo, e na boni kona naba n anganai te korakora ni karaoa anne. Ni waakinakon te tai ao I a ataia ae e aki riai ni bita aroarona tamau bwa I aonga ni kona ni karinea.” Ngkana ti karineia kaain ara utu n aki ongei kabwakaia, ti kaotia iai ae ti karinea ana babaire Iehova.

KAOTA KARINEAIA RAOM N TE ONIMAKI

11. Bukin tera ngkai e kona ni kangaanga kaotani karineaia raora n te onimaki?

¹¹ Te kangaanga. A maiuakini ana kaetieti te Baibara raora n te onimaki ma n tabetai a kona n aki kaota te akoi nakoira, a motiki taekara n te aro ae aki riai, ke a kaunira. Ngkana ‘iai bukini ngurengurera’ iroun tarira n te onimaki temanna e kona ni kangaanga iroura bwa ti na kaota karineana. (IKoro. 3:13) Tera ae kona ni buokira bwa ti na teimatoa ni kaota te karinerine?

12. E aera ngkai e kakawaki bwa ti riai ni kaota karineaia raora n te onimaki? (2 Betero 2:9-12)

¹² E aera ngkai ti riai ni kaota te karinerine? (Wareka 2 Betero 2:9-12.) N ana kauoua n reta Betero ae kairaki koreana, ao e mwaneweia ae iai tabeman kaain te ekaretia ni Kristian n te moan tienture aika a taetae ma te aki karinerine ibukia “te koraki ake a mimitong” ae taekaia Kristian aika unimwaane. Tera ae a karaoia anera aika kakaonimaki ake a nora te baere riki? Akea te taeka ni kabuakaka teuana ae a taekinna ibukia taani kakaraoa ae bure “ibukina bwa a karinea Iehova.” Iangoa anne! A rawa anera aika kororaoi n taetae n te aro ae iowawa ibukia mwaane aika kainikatonga aikai. Ma a katikua nakon Iehova bwa e na motiki taekaia ao ni boaiia. (IRom 14:10-12; kabotaua ma Iuta 9.) Ti kona ni karekea reireiara mairouia anera. Ngkana ti riai ni karineia taani kakaaitara, ai batira riki ngkanne riaira ni kaota te karinerine nakoia raora n te onimaki. Ti bon riai ni “biririmoa” ni karineia. (IRom 12:10) Karaoan anne ti kaotia iai ae ti karinea Iehova.

13-14. Ti na kangaa ni kaota karineaia kaain te ekaretia? Taekini katoto. (Nori naba taamnei.)

¹³ Arora ni kaota te karinerine. Unimwaane, kakorakoraingkami n reireinia tabemwaang ma te tangira. (Bire. 8, 9) Ngkana kam na angan temanna te reirei ni kairiri, karaoia ma te akoi ao tiaki ngkana kam un. Taari aine, kam kona ni karaoa ae bati ni buokiia kaain te ekaretia bwa a na ikarinerine i marenaia, n aromi n rarawa nakon te winnanti ke te uarao. (Tit. 2:3-5) Ti bane ni kona ni kaota karineaia unimwaanen te ekaretia n arora n inanoi ma ngaiia ao ni kaota ara kakaitau n aia mwakuri korakora ibukini kairan taiani bobotaki, te mwakuri n uarongorongo ao buokaia naake a a tia n “toua te mwaneka ae kairua.”—IKar. 6:1; 1Tim. 5:17.

¹⁴ E noria te tari te aine ae Rocío bwa e kangaanga irouna karinean te unimwaane are e anganna te taeka n reirei. E taku neiei, “I namakinna bwa e aki taetae nakoiu n te aro ae akoi. I taekini baika aki raoiroi ibukina ni mwengau. E ngae ngke I kataia n aki kaotia, ma i nanou I iangoia ae e aki kani buokai ao I aki kan ongo ana taeka n reirei.” Tera ae buoka Rocío? E kabwarabwaraa ni kangai: “Ngke I karaoa au wareware n te Baibara, ao I a wareka 1 I-Tetaronike 5:12, 13. Ngke I a ataia ae I aki kaota karinean te tari te mwaane arei ao e a moanna n tabetabe mataniwin nanou. I tataro nakon Iehova ao I karaoa au kakaae n ara boki ni kakaaei rongorongo aika kona ni buokai ni bita aroarou. I a ataia imwina riki ae bon tiaki te kangaanga te tari te mwaane arei ma boni kainikatongau. I a ota ngkai ae iai irekereken te nanorinano ma arou ni karineia tabemwaang. I riai riki ni kanakoraoa arou ma I a namakina raoiakinau ma Iehova ngkai I kakorakoraai ni kaota te karinerine.”

KAOTA KARINEAIA NAAKE I TINANIKUN TE EKARETIA

15. Bukin tera ngkai e kona ni kangaanga iroura kaotani karineaia naake i tinanikun te ekaretia?

¹⁵ Te kangaanga. Ti aki toki ni kaitiboo ma aomata n te mwakuri ni minita aika a aki tangira te koaua man te Baibara. (IEbe. 4:18) Iai tabeman aika teimatoa n rawa nakon ara rongorongo ibukin aroni kaikawaakia. Ti kona ni kekeiaki ma taani kammwakuri ke taan reirei aika e kangaanga kakukureiaia, ao raora ni mwakuri ke raora n reirei aika a aki kukurei n ara mwakuri. Ni waakinakon te tai, e kona ni kekerikaaki karineaia aeka n aomata akanne iroura, ao ti a aikoa karaoa nakoia ae ti tangiria bwa e na karaoaki nakoira.

16. E aera ngkai e kakawaki bwa ti riai ni kaota karineaia naake a tuai ni beku iroun Iehova? (1 Betero 2:12; 3:15)

¹⁶ E aera ngkai ti riai ni kaota te karinerine? Uringnga ae e tabe Iehova ma te bae ti karaoia nakoia aika tiaki kaain te onimaki. E kauringia Kristian te abotoro Betero ae a kona ni kairaki tabeman bwa a na “neboa te Atua” man aroaroia ae raoiroi. Ibukin anne, e kaumakiia bwa a na tei ibukin aia onimaki “ma te nimamannei ao te karinerine ae bati.” (Wareka 1 Betero 2:12; 3:15.) N aki ongeia bwa a tei n te kaboowi Kristian ibukin aia onimaki ke a tei ibukin aia koaua ngkana a maroro ma kaain rarikia, a riai ni kaota karineaia aomata aika tiaki kaain te onimaki kaanga ai aron ae a tei i matan te Atua. Bwa ni koauana e mamataku Iehova ao n ongongora ni baika ti taekin ao arora n taekin. Anne bukina ae rangi ni kakawaki ngkai ti riai ni kaota karineaia naake i tinanikun te ekaretia!

17. Ti na kangaa ni kaota karineaia naake i tinanikun te ekaretia?

¹⁷ Arora ni kaota te karinerine. Ti aki riai ni kamangoriia te koraki aika e karako ke bon akea aia atatai i aon te Baibara n te mwakuri ni minita. Ma ti riai n iangoiia tabemwaang bwa a rangi ni kakawaki iroun te Atua ao a kakawaki riki nakoira. (Akai 2:7; IBir. 2:3) Ngkana e kabuakakako temanna ibukin am koaua, tai kabooa mwina n arom ni bwainingarea te aomata anne. (1Bet. 2:23) Ngkana ko taekina te bwai ae ko uringaaba iai, waekoa ni kabwaraa am bure. Ko na kangaa ni kaota te karinerine nakoia raom ni mwakuri? Mwakuri korakora ao kataia ni karikirakea te iango ae raoiroi ibukia naake ko mwakuri ma ngaiia ao naake ko mwakuri irouia. (Tit. 2:9, 10) Ngkana ko bwabwaina te koaua, ko taningamarau ao ko kabanea nanom n am mwakuri, e ngae ngkana ko kakukureia iai aomata n taai nako ke ko aki, ma ko na boni kakukureia iai te Atua.—IKoro. 3:22, 23.

18. Bukin tera bwa e materaoi iroura karikirakean ao kaotani karineaia tabemwaang?

¹⁸ A bati bukina aika raoiroi ngkai ti riai ni karikirakea ao ni kaota karineaia tabemwaang. Ti a tia n noria ae ngkana ti karineia ara utu, ti a karinea iai Atun ara utu ae Iehova. N aron naba anne, ngkana ti karineia tarira ao mwaanera n te onimaki, ti karinea iai Tamara are i karawa. Ao ngkana ti karineia naake i tinanikun te ekaretia, ti a karekea iai te anga ae te kabanea n tamaroa ibukia bwa a na neboa ke ni karinea Atuara ae kakannato. E ngae naba ngkana ti aki karineaki irouia aomata tabeman ma e na boni materaoi iroura karikirakean ao kaotani karineaia. Bukin tera? Ibukina bwa e na kakabwaiaira Iehova. E berita ni kangai: “N na karineia te koraki aika karineai.”—1Tam. 2:30.