Ko Kona Naba Ngkoe n Uarongorongo n te Tai ae Aki Baireaki!
1. (a) Tera te uarongorongo n te tai ae aki baireaki? (b) Iraman aika a roko n ara taromauri aei ake e moan reke te koaua irouia rinanon te uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
1 Iraman n am ekaretia ake e moan reke te koaua irouia rinanon te uarongorongo n te tai ae aki baireaki? Tao ko na bae ni mimi n te kaeka nakon anne. E irekereke te uarongorongo n te tai ae aki baireaki ma tibwaakin te rongorongo ae raoiroi nakoia aomata ake ti kaitiboo ma ngaiia n ara waaki ake ti kakaraoi ni katoabong, n aron ara tai ni mwamwananga, kawaraia ara koraki ke kaain rarikira, ngkana ti boobwai, n te tabo n reirei, n te mwakuri, ao a a bati riki. N te kurubu teuana ae e kaainaki irouia taani Kakoaua aika a tia ni bwabetitoaki ae raka mwaitiia i aon 200, ao a kawaraki 40 te katebubua mai buakoia rinanon te uarongorongo n te tai ae aki baireaki! Mangaia are, e rangi n uaana te anga n uarongorongo aei.
2. Baikara katoto ibukin te uarongorongo n te tai ae aki baireaki aika ti kona ni kunei n te Baibara?
2 A uarongorongo naba n te tai ae aki baireaki taan uarongorongo ake n te moan tienture. N te katoto, ni mwanangan Iesu rinanon Tamaria ao e uarongorongo nakon te aine ae e itiran n ana mwanibwa Iakoba. (Ioa. 4:6-26) E moana ana maroro Biribo ma te I-Itiobia ae te mataniwi ae e wareware man te boki ae Itaia, ngke e titiraki ni kangai: “Ko bon ota n te bwai ane ko warekia?” (Mwa. 8:26-38) Ngke e kabureaki te abotoro Bauro i Biribi ao e uarongorongo nakon te tia tararuaia buure. (Mwa. 16:23-34) Imwina riki ngke e a kainaki n ana auti Bauro, “e bubutimwaeiia raoi te koraki ni kabane ake a kawaria, n uarongorongoa ana tautaeka n uea te Atua nakoia, ma n reireinia baika kaineti ma te Uea ae Iesu Kristo.” (Mwa. 28:30, 31) E ngae ngke tao ko maamaa, ko kona naba ngkoe n uarongorongo n te tai ae aki baireaki. Ni kanga?
3. Tera ae e kona ni buokira n tokanikai i aon te maamaa?
3 Moana Karaoana: A bati i buakora aika e kangaanga moanakin te maroro ma aomata aika ti aki kinaia. E kona ni kangaanga naba tabekan te maroro ibukin te koaua nakoia aomata ake ti boni kinaia. Ti na kairaki bwa ti na taetae ngkana ti kananoi ara iango n aroaron Iehova ae raoiroi, koaua aika kakawaki ake e a tia n angania ana toro, ao aia kangaanga aika kakaiaki aomata aika mena n te aonnaba. (Iona 4:11; TaiAre. 40:5; Mat. 13:52) Irarikina, ti kona ni butiia Iehova buokara ni “kaninikoriaaki.” (1 Tet. 2:2) E taku temanna ataein te kuura ni Kireata: “I noria n taai aika bati bwa e ibuobuoki te tataro ngkana e a kangaanga irou te taetae nakoia aomata.” Ngkana ko tabwarabwara n taetae ibukina bwa ko maaku, tataro i nanom n te aro ae kimototo.—Neem. 2:4.
4. Tera te tia ae ti kona ni kateia ibukira, ao bukin tera?
4 N aron ae kaotaki n arana ae te uarongorongo ae aki baireaki, e aki kainnanoaki bwa ti na moana te maroro n te moantaeka ae katauraoaki raoi ke n te kibu ngkana ti na karaoia. Ti kona ni buokaki ni katean te tia ae moanakin te maroro n akea iangoan ae ti nang bon uarongorongo naba ngkekei. A bati taan uarongorongo aika kaotia bwa karaoan aei irouia, e buokiia n aki maaku riki ni moana karakinan te rongorongo ae raoiroi teutana imwin teutana. Ngkana e a aki kani maroro ma ngkoe te aomata, e aki kainnanoaki kairoroana bwa e na maroro. Motika am maroro n te aro ae riai ao manga waaki nako.
5. Tera ae e buoka te tari te aine temanna ae e mamaamaa bwa e na uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
5 Ngkana e boobwai n te mwakete te tari te aine temanna ae mamaamaa, ao e tatarai mataia aomata ao ni moangare nakoia. Ngkana e moangare te aomata nakoina, e a moana naba ana maroro ae kimototo. Ngkana e butimwaea anne te aomata ao e a kona riki iai n reita ana maroro. E kakauongo raoi ao e kataia n iangoia bwa tera te rongorongo ae raoiroi ae e na anainano nakon te aomata anne. Ni kabonganaan te anga aei iroun neiei, ao e a tia ni katikui booki aika bati ao ni moana naba iai kairan te reirei n te Baibara.
6. Ti na kanga ni kona ni moana te maroro n te tai ae aki baireaki n te tabo ae ti mena iai?
6 Moanakin Taiani Maroro: Tera ae ti na taekinna ni moana iai te maroro? Ngke e maroro Iesu ma te aine i taun te mwanibwa, ao e moana ana maroro ni butiian neiei bwa e na anganna nimana. (Ioa. 4:7) Tao ti kona naba ni moana ara maroro n te kamauri ke n te titiraki. Ane ko na kunea n am tai n taetae ae angaraoi ae ko na moana iai karakinan te iango teuana man te Baibara ao tao n unika koraan te koaua. (TeMin. 11:6) A kunea tabeman bwa e nakoraoi taekinan te bwai ae kakannongora ae kauekea te nano ni kan ongora bwa e aonga n titiraki. N te katoto, n am tai n tataninga ibukini kawaran te taokita, ko kona ni moana te maroro ni kangai, “N na rangi ni kukurei n roko n te tai are N nang aki manga aoraki iai.”
7. E kanga ni buokira arora n taratara raoi n uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
7 E kona ni buokira naba ni moana te maroro arora n taratara raoi. Ngkana ti nora te karo ma natina ae raoiroi arona, ti kona ni kamoamoaa te karo anne ao n titiraki ni kangai, “Tera ae e buokiko n riki bwa te karo ae nakoraoi arona ni kaikawaa natina?” E atai iango aika a mamaroroakinaki irouia tabeman n ana tabo ni mwakuri te tari te aine temanna, ao e a tibwaa te rongorongo ae kaineti raoi ma te baere a boni kan ongora iai raona ni mwakuri. Ngke e a ataia ae te aine temanna n ana tabo ni mwakuri e a bairea ana mare, e a anganna te Awake! ae e maroroakinaki iai aroni bairean te baka ibukin te mare. Aei are e a reitaanako riki te mamaroro i aon te Baibara.
8. Ti na kanga ni kona ni kabongana ara boki ni moana iai ara maroro?
8 Te anga riki teuana ibukini moanakin te maroro boni warekan ara boki ike a kona n norira iai tabemwaang. E kauka Te Taua-n-Tantani ke te Awake! te tari te mwaane temanna nakon te kaongora ae kakannongora atuna ao e a moana warekana i nanona. Ngkana e nora te aomata ae mena i rarikina bwa e taraa ana maekatin, e a tabeka te titiraki nakoina ke e maroro teutana i aon te kaongora anne. N angiin te tai e a kona iai ni maroro ao n uarongorongo. Mani katukan teuana mai buakon ara boki ike e kona iai n noraki, e kona ni kauekea te kan ongora irouia raom ni mwakuri ke raom n reirei ao ni kairiia bwa a na tabeki titiraki ibukina.
9, 10. (a) Ti na kanga ni karekei aanga ibukin te uarongorongo n te tai ae aki baireaki? (b) Ko a kanga n tia ni karaoa aei?
9 Karekean Aanga: Ni kaineti ma kaumakan te mwakuri n uarongorongo, ti aki riai n iangoa te uarongorongo n te tai ae aki baireaki bwa te bwai ae e na manennanti rikina. N oneani mwin anne, ti riai ni karekei aanga bwa ti na uarongorongo ngkana ti nako ni mwakuri ni katoabong. Moantaai n iangoia aomata ake ko na bae ni kaitiboo ma ngaia, ao iangoia bwa ko na kanga ni moana am maroro ma ngaia n te aro n iraorao. Teimatoa n uouota am Baibara n raonaki ma booki riki tabeua bwa ko aonga ni kona n tibwaia nakoia te koraki ake a kaota te kan ongora.—1Bet. 3:15.
10 A mwaiti taan uarongorongo ake a kunei aanga ibukin te uarongorongo n te tai ae aki baireaki mani kabonganaakini wanawanaia. Te tari aine temanna ae maeka n te auti ae bubura ae mwaiti ruuna are e a kabongana te tabo ni kaakibotu n te auti anne ibukini kaotan taamnein te karikibwai aika kanimnimwaki aika a rangi n tikiraoi. Ngkana a taetae aomata ibukini tamaroan taian taamnei aikai, e a moana naba iai ana maroro n taekina nakoia taekan ana berita te Atua ibukini “karawa ae boou ao aonnaba ae boou.” (TeKao. 21:1-4) Ko kona n iangoi aanga ake e na reke iai am tai n uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
11. Ti na kanga ni manga okira te aomata ae kan ongora ngkana ti kunea n ara tai n uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
11 Okiria Ake A Kan Ongora: Ngkana iai ae kan ongora, kataia ni manga okiria. Ngkana e angaraoi, ko kona n taekina ae kangai nakon te aomata: “I rangi ni kukurei ni maroro ma ngkoe. N na kawariko n te tabo raa bwa I aonga ni kona ni maroro riki ma ngkoe?” A katikui aia atureti ao nambwan aia tareboon taan uarongorongo tabeman nakon te aomata ao a taekina ae kangai: “I kukurei ni maroro ma ngkoe. Ngkana ko tangiria n kan ataa riki taekan te bwai ae ti maroroakinna aei, ko kona n reitaki ma ngai.” Ngkana ko a aki kona ni manga okira te aomata are e kan ongora anne, babaire ma te mataniwi n am ekaretia bwa e na kanakoa te booma aei Please Follow Up (S-43) nakon te ekaretia are e kaan ma te aomata anne.
12. (a) E aera bwa ti riai n teimatoa n taua mwin te tai are ti kabanea n te uarongorongo n te tai ae aki baireaki? (b) Baikara mwin te uarongorongo n te tai ae aki baireaki? (Nora te bwaoki “Uaan te Uarongorongo n te Tai ae Aki Baireaki!”)
12 E riai n tauaki mwin te tai are ti uarongorongo iai n te tai ae aki baireaki. Mangaia are taua raoi mwina e ngae naba ngke ti tabeua te miniti n te bongina. Iangoa aei: Ngkana nimaua te miniti aia tai n uarongorongo n te tai ae aki baireaki taan uarongorongo ni katoa bong, e na kona ni karakaa riki 17 te mirion te aoa ni katoa namwakaina!
13. Tera ae riai ni kairira bwa ti na uarongorongo n te tai ae aki baireaki?
13 Iai bukina iroura ae te kabanea ni kakawaki bwa ti na uarongorongo n te tai ae aki baireaki, bwa ti kaota iai tangiran te Atua ao tangiraia aomata. (Mat. 22:37-39) A on nanora ni kakaitau ibukin aroaron Iehova ao ana kantaninga are e a kairira bwa ti na taekina taekan “mimitongini karinean ueana.” (TaiAre. 145:7, 10-12) E a kairira tangiraia aomata ni koaua bwa ti na kareketai n taai nako n tibwaa te rongorongo ae raoiroi ngkai e a mwaawa te tai. (IRom 10:13, 14) Ti na kona ngaira ni kabane n uarongorongo n te tai ae aki baireaki ao tao ni kimwareirei ni kaotiota te koaua nakoia tabemwaang aika a raoiroi nanoia, ngkana ti moantaai n iangoia ao ni katauraoi.
[Kabwarabwaraan n iteraniba 4]
Tao ko kona ni buokaki ni karekean tiam are ko na kaitiboo ma aomata ao moanakin te maroro ma ngaia
[Kabwarabwaraan n iteraniba 5]
A mwaiti taan uarongorongo aika kunei angaa n uarongorongo n te tai ae aki baireaki mani bwainan wanawanaia
[Te bwaoki n te iteraniba 5]
Aanga Ibukini Moanakin te Maroro
◼ Tataro buokam ni moanakin te maroro
◼ Rineia te koraki ake a taraa n iraorao ao n aki kawaekoa
◼ Tarai mataia aomata, matangare, ao maroroakin baika a atai taekaia aika kakannongora
◼ Riiki bwa te tia kakauongo ae raoiroi
[Te bwaoki n te iteraniba 6]
Uaan te Uarongorongo n te Tai ae Aki Baireaki!
• Ngke e tabe n tataningaa ana kaa ae karaoaki n te tabo ni karao kaa teuana te tari, ao e a uarongorongo naba nakoia te koraki ake irarikina ao n angania te beeba ni kakao nakon te kabwarabwara. N te ririki are imwina ngke e kaea te bwabwaro, e a kaitiboo ma te tari temanna ma e a aki kina teuaei ngke e kamauria. Bon ngaia temanna mai buakoia te koraki ake e angania aia beeba ni kakao n te tabo ni karao kaa n te ririki are e nako! E roko n ongora te mwaane aei n te kabwarabwara ao e bubutii naba bwa e na reirei n te Baibara. A uaia n tia ni bwabetitoaki ngaia ma buuna.
• Te tari aine are e reiakina te koaua rinanon te uarongorongo n te tai ae aki baireaki, e iangoa ana tai n uarongorongo nakoia aomata aika e kaitiboo ma ngaiia ibukia natina aika teniman. E kaineti aei ma aomata aika a maeka n uakaan ma ngaia ao aia botaki kaaro. N te tai are e kaota iai arana nakoia aomata ao e a kaongoia naba n te aro ae kimototo ma ni katekenano bwa te Baibara bon te bwai ni mwakuri ae rangi ni kakawaki ibukini kaikawaia natina, ao e a manga bita ngkanne ana maroro nakoni bwaai ake tabeua riki. Ibukina bwa e a tia ni moana ana maroro e a kunea bwa e bebete riki kakabonganaan te Baibara ngkana e a manga maroro. E a tia ni buokia 12 aomata bwa a na bwabetitoaki ni kabonganaakin te anga ni maroro aei.
• Ngke e kawara te tari aine temanna te aomata ae mwakuri ibukini kawakinan mweraoia aomata, e a kareketai naba n uarongorongo nakoina. E titirakinna bwa e tangiria ni marurung raoi, ni kukurei, ao ni maiu n aki toki. E taku teuaei eng, ao e a titirakina ngkanne neiei bwa te botaki ibukini kawakini mweraoia aomata raa are e taekina taekana. E kaota ana berita te Baibara nakon teuaei ao e anganna teuana mai buakon ara boki, are e warekia n te tairiki teuana. E a baireaki moanakin te reirei. E moana kakaaean botaki ao e aki maan imwina ao e a bwabetitoaki.
• N ana tai ni kiba n te wanikiba te tari aine, e a moana naba te maroro ma te aine are e tekateka irarikina ao ma ikanne are e a uarongorongo naba nakoina. N tokin aia maroro i nanon aia tai ni kiba, e a anga ana atureti ao nambwan ana tareboon te tari aine aei nakon neiei ao ni kaungaa bwa e na titiraki ibukin te reirei n te Baibara n te tai are imwina ngkana e a manga kawaraki irouia Ana Tia Kakoaua Iehova. N te bong are imwina e a kawaraki ana auti te aine aei irouia taani Kakoaua aika uoman. E moanaki te reirei ma te aine aei ao e kaota te rikirake ae korakora, e bwabetitoaki ao e aki maan imwina ao e a kairi ana reirei n te Baibara aika tenua.
• E aki toki n taekina ae kangai te tari te mwaane ae mataki ae 100 ana ririki ae maeka n aia tabo kaara are a kawakinaki iai, “Ti kainnanoa te Tautaeka n Uea.” A kauekeaki iai nanoia neeti ao aoraki bwa a na titiraki, ao aei are e a kairaki iai teuaei bwa e na kabwarabwara bwa tera te Tautaeka n Uea. E titirakinna temanna te aine ae mwakuri ikekei bwa tera ae e na karaoia n te Bwaretaiti. E kaeka ma n taku, “N na noraaba ao ni manga nakonako ao N nang kabueka au kaa ae kokokaki aei.” Kioina ngkai e mataki teuaei e a bubutiia ngkanne neiei bwa e na wareki taiani maekatin nakoina. Ngke e roko natin te tari aei te aine ni kawaria, e a titiraki ngkanne te tia mwakuri aei nakon neiei bwa e kona n uotii maekatin aikai nakon ana auti. E a taku ngkanne te neeti aei nakon te nati aine aei: Ara boto n iango ae boou n ara tabo aei: Ti kainnanoa te Tautaeka n Uea.’”
• Ngke e tabe n tataninga te tari aine temanna n te tabo n amwarake teuana, ao e a noria naba mwaane aika e uakaan ma ngaiia ake a botaki ni maroroakina taekan te waaki n tautaeka. E taekinna te mwaane temanna bwa e aki kona ni katoki ara kangaanga te tautaeka. E iangoia te tari aine aei, ‘E a reke ngkai au tai.’ E tataro teutana ao mwina e a nakoia naba. Ngke e a tia ni kaota arana nakoia, e a taekina ngkanne taekan te tautaeka n uea are e na kona ni katoki aia kangaanga te botannaomata, ae bon Ana Tautaeka n Uea te Atua, ao e angania te boroutia are e uouotia. Ao ngkanne e a kawaria naba te manatia. E kantaningaia te tari aine aei bwa e na kanakoaki. N oneani mwin are e na kanakoaki, e taku teuaei nakon neiei bwa e a tia naba n ongora n aia karaki ao e tangira naba te boroutia anne. E rotaki n te tang te tia mwakuri temanna are e tabe n ongora. Neiei e a tia ni katoka ana reirei n te Baibara ao e a manga tangiria bwa e na moana ana reirei.