Au Kakorakora ni Kakairi ni Katoto Aika Raraoi

I BUNGIAKI i Wichita, Kansas, i U.S.A., n Ritembwa 10, 1936. Aman ngaira ao ngai te karimoa. Bon taan taromauria Iehova aika kakaonimaki au karo aika William ma Jean. Tamau bon te tabonibai n te kambwana ae te taeka ae kamanenaaki ngkoa ibukin te tia kairiri n te ekaretia. E reireinaki tinau ana koaua te Baibara iroun tinana ae Emma Wagner. E reireinia aomata aika bati koaua aikai Emma n ikotaki naba ma Gertrude Steele, are e a mitinare imwina riki i Puerto Rico i nanon ririki aika bati.a Ngaia are a bati katoto aika raraoi aika I riai ni kakairi iai.

URURINGANI KATOTO AIKA RARAOI

N tairikin te Kaonobong teuana ngke nimaua au ririki, I ira tamau n tibwatibwai maekatin aika te Taua-n-Tantani ao te Consolation (ai te Awake! ngkai) nakoia ake a nakonako n te kawai. N te tai anne, e irekereke te aba aei n te Kauoua ni Buaka Are Kabutaa Aonnaba. E roko i rarikira te taokita ae koro ni manging ao e taetae n te aro ae kammaraki nakon tamau ibukin teina i nuka ngkai te Kristian ngaia, ao e aranna bwa te aomata ae kibiubiu ao n rawa n ira te taanga ni buaka. E a boni kaania ubuna te taokita aei ma ubun tamau ao e taku: “E aera ngkai ko aki oreai Nakibiubiu!” E rotai te maaku ma I rangi ni kamoamoaa tamau. E bon teimatoa n anga maekatin nakoia te koraki ae bati ake a ikotaki. Imwina, e rirarikira te tautia ao e takarua te taokita aei ni kangai: “Karaoa te bwai teuana nakon te kibiubiu aei!” E noria te tautia bwa e koro ni manging teuaei ao e taku nakoina: “Naako nakon am auti ao katoka angin nimam!” Ao a a uaia n nako. I tanrikaaki ao I rangi ni kakaitau n ninikorian tamau are e reke mairoun Iehova. Iai ana tabo ni koreira aika uoua tamau i Wichita, ao te taokita anne bon temanna i buakoia ake a roroko iai!

Ngke ai wanua au ririki, a kaboonakoa aia auti ma aia bitineti au karo, ao a katea ara auti ae uarereke ae te kaa ae kona ni mwamwananga, ao a a mwaing nako Colorado bwa a na beku n te tabo ae korakora riki iai kainnanoan te ibuobuoki. Ti maeka n uakaan ma te kaawa ae Grand Junction, ao a bwaiania au karo ao a itera n tai n ununiki ao ni kawakinia aia nanai ni man. E a tei te ekaretia man ana kakabwaia Iehova ao ingaingaia ni mwakuri. I bwabetitoaki ikanne n Tun 20, 1948 iroun tamau n te karaanga ae uarereke n te maunga ma tabemwaang ake a a tia ni butimwaei ana koaua te Baibara, n ikotaki naba ma Billie Nichols ao buuna. Imwina riki, a karaoa te mwakuri ni mwamwananga naakai ao ai uana naba ma natiia te mwaane ma buuna.

E rangi ni kaan ara iraorao ma aomata aika bati ake a kabwanina aia tai ibukin te Tautaeka n Uea, ao ti mamaroro i marenara ni kakorakorai ara onimaki, riki kaain te utu ae te Steele aika Don ma Earlene, Dave ma Julia, ao Si ma Martha—ake e korakora bitakini maiuu irouia. A kaotia nakoiu bwa e na manena maiuu ao ni kakukurei mani moanibwaian te Tautaeka n Uea.

I A MANGA MWAING RIKI

Ngke 19 au ririki, e tuangai Bud Hasty ae raoraoia kaain au utu bwa N na bwaiania ma ngaia n te United States mai maiaki. E tuangira te mataniwi n te aono ae uarereke bwa ti na mwaing nakon te kaawa ae Ruston, i Louisiana, are a bati iai taani Kakoaua ake a aikoa iriri n te mwakuri ni minita ao bobotaki. Ti tuangaki bwa ti na karaoa te taromauri ni katoa wiki n aki ongeia bwa iai aika roko ke akea. E reke te tabo teuana ae tau ibukin ara bobotaki ao ti a onobwaia. Ti bobotaki n taai nako ma n tabetai, bon tii ngaira uoman. Ti ikaruoruo ni kaira te botaki, temanna e kaira te botaki ao temanna e kaekai titiraki ni kabane. Ngkana iai te kaotioti, ti kaai n tei mai moa ao akea ae e ongora! N tokina e a moanna n iriri te tari te aine ae e a kara. Teutana imwin teutana, a a moanna n iriri n te botaki tabeman ake ti reirei ma ngaiia n te Baibara, ao naake a aki iriri n te mwakuri ni minita ao bobotaki. Imwin te tai ae aki maan, e a maiureirei ara ekaretia.

N te bong teuana, ti a kaitiboo ma mitinaren te Church of Christ ngai ma Bud, ao e taekini kiibu aika I aki rangi n atai raoi. I mimi teutana n aei, ngaia are I a kananoa riki au iango n te bae I kakoauaa. I kabanea teuana te wiki ni katoa tairiki ni karokoa ae nukanibong ni kakaaei kaekaan ana titiraki te mitinare aei. I rangi ni buokaki n anne bwa N na kakoauaa raoi te koaua, ao I a rangi n ingainga ni kani kaitiboo ma te mitinare riki temanna.

Teutana te tai imwina, e a tuangai te mataniwi n te aono ae uarereke bwa N na mwaing nako El Dorado, i Arkansas, n ibuobuoki n te ekaretia iai. N tikuu ikanne, I okioki nako Colorado n tei i matan te botaki ae tabe ma rineaia aika a na riki bwa tautia. Ni mwanangau teuana ngai ma raou ni bwaiania tabeman n au kaa, ao e reke te kabuanibwai nakoira i Texas ike e a urubekebeke iai au kaa. Ti reitaki ma te tari te mwaane temanna ao e roko ni kairira nakoni mwengana ao imwina nakon te taromauri. E katanoataaki ae ti reke n te kabuanibwai, ao a nanoangaira taari n anganira buokara te mwane. E kaboonakoa naba au kaa te tari anne n $25.

E reke angara ni mwananga nako Wichita, are e bwaiania iai teuare raoraoia kaain au utu ae Brother McCartney. Bon raoraou ake I rangi n tatangiriia ngkoa ao ngkai naba, natina mwaane ake bwebwee aika Frank ao Francis. Iai aia kaa ae e a mane ao a kaboonakoa nakoiu n $25, ae te mwaiti raoi are e kabooaki iai au kaa are uruaki. Aio au moantai n nora raoi aron Iehova ni karekea te bwai ae I kainnanoia ngkai I moanibwaia te Tautaeka n Uea. Ngke I kawariia kaain te utu ae te McCartney, a karekea au tai n ikikina ma te tari te aine ae baaraoi ae Bethel Crane. Tinan neiei ae Ruth, ae te tia Kakoaua ae ingainga nanona i Wellington, i Kansas, e teimatoa ni bwaiania ni karokoa ai 90 tabun ana ririki. Tao e kan ririki imwin aei ao I a mare ma Bethel n 1958, ao e a raonai ni bwaiania i El Dorado.

KAKAO AIKA KAKUKUREI

Imwin iaiangoani katoto aika raraoi ake ti kaikawaaki iai, ti motinnanoia bwa ti na tatauraoi nakoni baike e kaoira nako iai ana botaki Iehova. Ti kanakoaki bwa ti na tibeetio bwaiania i Walnut Ridge i Arkansas. Imwina, ti rangi ni kukurei ngke ti a kaoaki nakon te ka-37 n reirei n te Kireata n 1962. Ti rangi ni kimwareirei bwa raora naba Don Steele. Imwin ara angabeeba, I a mwiokoaki ma Bethel bwa ti na mwakuri i Nairobi i Kenya. Ti rangi n nanokawaki ngke ti kitana New York, ma e a bitaki te nanokawaki anne nakon te kimwareirei ngke ti kaitiboo ma taari n te marae ni wanikiba i Nairobi!

E waekoa n rikirake tangiran Kenya ao ara mwakuri ni minita ae kakukurei ikanne. Ara moan aomata ake ti reirei n te Baibara ma ngaiia aika rikirake bon Chris ma Mary Kanaiya. A teimatoa ngkai naakai ni kabwanina aia tai n te mwakuri ni minita i Kenya. N te ririki are imwina, ti a manga kamwaingaki nako Kampala i Uganda, bwa moani mitinare n te aba anne. A rangi ni kakukurei taai akanne ibukina bwa a rangi ni bati aika a kan reiakini koaua man te Baibara, ao a a riki bwa taani Kakoaua. Ma imwin tenua ma te iterana ara ririki i Aberika, ti a kitana ikanne ibukini kaikawaan natira. Ti a okira te United States. N te bong are ti kitana iai Aberika, ti a rangi n nanokawaki riki nakon are e riki ngkoa ni kitanakin New York. E a korakora tangiraia kaain Aberika iroura ao ara kantaninga bwa ti na manga oki n te bong teuana.

MWIOKOARA AE BOOU

Ti maeka n rabeen Colorado mai maeao, are a maeka iai ngkoa au karo. Imwini bungiakin ara karimoa te aine ae Kimberly, e a manga bungiaki Stephany 17 te namwakaina imwina. Ti karaoa raoi mwiokoara ae boou ngkai kaaro ngaira ni karina te koaua i nanoia natira aika botonnaine aikai. Ti kani kakairi ni katoto ake a karaoaki nakoira. E kananokawaki iangoan ae e ngae ngke e korakora rotakia ataei n te katoto ae raoiroi, ma tiaki nanona bwa a na bane n ikawairake ao ni beku ibukin Iehova. E a tia ni kitana te koaua tariu ae ataei riki ma te tari te aine temanna. Bon ara kantaninga bwa a na manga kakairi ni katoto aika raraoi ake a karaoaki naba nakoia.

Ti rangi ni kukurei ni kaikawaiia natira aine aikai ao ti kataia n taai nako ni kaai ni mwakuri ma ara utu. Kioina ngkai ti uakaan ma Aspen, i Colorado ae te kaawa ae tanoata taekana bwa te tabo n ski, ti bane n reireinira te takaakaro ae te ski bwa ti aonga ni kaai n ski n taai tabetai. N taai ni kaakibotu aikai, a rereke iai ara tai ni maroro ma natira. Ti nanako naba ni kaembwa ma ngaiia ao ti rangi n unga ni kakaraki i matan te ai ae ti katobibia. E ngae ngke a uarereke ma a tabeki aeka n titiraki aikai: “Tera ae N na karaoia ngkana I ikawai?” ao “Aekakira buu ae N na rineia?” Ti kakorakoraira ni karin i nanoia natira ao n aia iango baika kakawaki ibukin te Atua. Ti teimatoa n tataekina te tia ae kabwaninan te tai n te mwakuri ni minita ao te wanawana n rineani buuia ae titeboo tiaia ma ngaiia. Ti kataia ni buokiia bwa a na ataia ae moan te raoiroi te aki waekoa ni mare ngkai a ataei. Ti karioa ara taeka aei: “Tai iein ni karokoa 23 ami ririki.”

N aroia ara karo, ti kakorakoraira naba n iriri bobotaki ao ni katoatai n uataboa te mwakuri ni minita ma ara utu. Ti baireia bwa a kona ni maeka n ara auti tabeman ake a kabwanina aia tai n te mwakuri ni minita. N angiin te tai, ti aki toki naba ni maroroakin ara tai ni mwakuri ni mitinare aika kakukurei. Ti tataekina te kantaninga ae n te tai teuana, ao ti na kaai ni mwananga ngaira aika aman nako Aberika. A rangi ni kan roko iai natira aikai.

Ti katoatai ni karaoa ara reirei n utu, ao ti karaoi iai kaotioti ni kaineti ma baika kona n riki n te tabo n reirei. A riki iai natira bwa taani Kakoaua aika kaekaekai titiraki. A unga n reiakini baikai ao a a ninikoria n uarongorongo. Ngke a a ikawai riki, a ngurengure n tabetai ibukin te reirei n te utu. N te taina ao e a kakaii nanou ao I a tuangia bwa a na nakon aia ruu bwa ti a aki reirei. A rangi n un ao a tang ao a tuangira bwa a kan reirei. Ti a ataia iai bwa ti a tia ni karina i nanoia tangirani bwaai n taamnei mangke a uarereke. A rangi n tangira te reirei, ao akea tukaia iroura ngkana a kani bunrii nanoia. Ma n tabetai, ti nanokawaki ngkana a taekinna bwa a aki kakoauai koaua tabeua. Ma e ngae n anne, ti a ataa te bwai ae mena raoi i nanoia. Imwini kabwarabwaraani bukina nakoia, a a rau nanoia n ana iango Iehova iai.

KAANGARAOARA NAKONI BITAKI TABEUA

E rangi ni baitii te tai nakon are ti kantaningaia ibukini mwiokoara ae kaikawaaia natira. Ti buokaki n te kairiri man ana botaki te Atua bwa ti na karaoa ara kabanea n tamaroa ni kaikawaiia bwa a na tangira Iehova. Ti rangi ni kukurei ngke a kaai ni moana aia bwaiania imwini banen aia reirei n te kauarinan, ao e a reke rabakauia ae a na boutokaiia iai n aia kataumwane. A mwaing nako Cleveland i Tennessee ma taari aine riki uoman ni beku n te tabo ae korakora riki iai kainnanoan te ibuobuoki. Ti rangi n ururingia, ma ti kukurei bwa a kamanenai maiuia ni kabwanina aia tai n te mwakuri ni minita. I a manga moana au bwaiania ma Bethel ao a a reke iai mwiokoara aika kakukurei. Ti bonomwi ni karaoa te mwakuri ni mwamwananga n te aono ae uarereke ao mwakuri aika reitaki ma bwabwaro.

Imwaini mwaingira nako Tennessee, a mwananga natira aine aikai nako London i Engiran, ao n roko naba n te aobiti n tararua. E kaitiboo ikanne Stephany ae 19 ana ririki ma Paul Norton, ae te roro n rikirake n te Betaera. Ni mwanangaia are imwina, e a kaitiboo Kimberly ma raona ni mwakuri temanna ae Brian Llewellyn. A mare Paul ma Stephany imwini koron 23 ana ririki neiei. A mare n te ririki are imwina Brian ma Kimberly ngke ai 25 ana ririki neiei. Nanona bwa a aki iein ni karokoa ae e koro 23 aia ririki. Ti rangi ni kukurei n aia rinerine aika raraoi ni kaineti ma buuia.

A tuangira natira aikai bwa man ara katoto ao aia katoto tibuia, a a buokaki iai n ongeaba n ana tua Iesu are a na “teimatoa n ukoukora moa ana Tautaeka n Uea te Atua,” e ngae naba ngkana iai aia kangaanga ma aia kataumwane. (Mat. 6:33) N Eberi 1998, a kaoaki Paul ma Stephany nakon te ka-105 n reirei n te Kireata, ao imwina a mwiokoaki bwa a na beku i Malawi i Aberika. N te tai naba anne, a kaoaki Brian ma Kimberly bwa a na mwakuri n te Betaera i London ao imwina a kamwaingaki nakon te Betaera i Malawi. Ti rangi ni kukurei kioina ngkai bon tii aei aroni kamanenaani maiuia rooro n rikirake ae raoiroi riki.

TE KAKAO RIKI TEUANA AE KAKUKUREI

N Tianuare 2001, I a tarebooniaki n aron ane I taekinna mai moa. E kabwarabwaraa Brother Marais ae te mataniwi n te Aobiti ae Buoka te Raitaeka, bwa a baireia taari mwaane bwa e na karaoaki te reirei teuana ibukini katamaroaan riki aia Ingiriti taan rairai ni katobibia te aonnaba, ao I rineaki bwa te tia reirei temanna iai ngke 64 au ririki. I tataro ma Bethel ibukin aei ao ti maroroakinna naba ma tinara ake a a kara ibukin aia taeka n reirei. A kaai n tangirira bwa ti na nako, e ngae naba ngke ti nang aki buokiia. I kaekaa te kakao anne bwa ti rangi n tauraoi nakon te mwioko ae kakawaki aei.

Imwina riki e a kuneaki aorakin tinau bwa e kaentia. I tuangnga bwa ti na tiku n tararuaia ma mwaaneu ae Linda. E kaekaai ni kangai: “Ko na bon aki naba karaoa anne. E na rangi n uruaki nanou ngkana kam aki nako.” Titeboo ana iango Linda ma anne. Ai kakukureira nanoia n anga boni ngaiia, n ikotaki naba ma aia ibuobuoki raoraora n ara kaawa! Tebongina imwini kitanakia ngke ti a nakon te Watchtower Educational Center i Patterson, e tarebooniai Linda ni kaongoira bwa e a mate tinara. N aron are e kaungaira tinara bwa ti na karaoia, ti a boni kabanei nanora n ara mwakuri.

Ti rangi ni kukurei bwa te tabo are ti moani kammwakuraki iai bon te aobiti n tararua i Malawi, are a beku iai natira aine ma buuia. Ai boni katiteuanaakira anne! Imwina, ti a kaira aia reirei n te Ingiriti kaain Zimbabwe ao imwina Zambia. Imwin tenua ma te iterana te ririki ni kairi reirei aikai, ti a tuangaki bwa ti na okira Malawi ni korei aia rongorongo taani Kakoaua ake a bwainikirinaki ikanne ibukin teimatoaia n tei i nuka ngkai Kristian ngaiia.b

Ti a manga rangi n nanokawaki naba ngke ti a okira abara ae Basalt i Colorado n 2005, ma I boni waakinaanako au bwaiania ma Bethel. N 2006, a mwaing Brian ma Kimberly ni maeka n uakaan ma ngaira ibukini kaikawaaia natiia aine aika uoman aika Mackenzie ao Elizabeth. A teimatoa n tiku Paul ma Stephany i Malawi, are e a riki iai teuaei bwa kaain te Komete n te Aobiti n Tararua ikanne. E a kaani koro ngkai 80 au ririki, ao I rangi ni kimwareirei n noriia mwaane ake a ataei riki ake I mwakuri ma ngaiia i nanon ririki aika bati, bwa a karaoi mwioko ake I mwiokoaki ngkoa iai. E boto kimwareireira ae moan te bati mani katoto aika raraoi ake a karaoaki nakoira ao ti kakorakoraira ni kakairi iai ibukini kakabwaiaaia natira ao tibura.