“Bon Taani Kakoaua Au Taeka Ngkami”
“E taku Iehova, Bon taani kakoaua au taeka ngkami.”—ITAIA 43:10. BG.
1, 2. (a) Tera ae nanonaki n te riki bwa te tia kakoaua, ao e kanga n teretere raoi kabwakan ana waaki ni kanakorongorongo te aonnaba? (b) Bukin tera bwa Iehova e aki onimakina te waaki ni kanakorongorongo aei?
TERA ae nanonaki ngkana ko riki bwa te tia kakoaua? E kabwarabwaraaki n te rikitinare teuana ni kangai: “Bon te aomata ae nora te bwai ae riki ao e ribootinna.” N te katoto, n te kaawa ae Pietermaritzburg i Aberika Maiaki ao e teimatoa ni boreetiaki te nuutibeeba ngkai ae arana The Witness i nanon 160 tabun te ririki. E tonu raoi arana kioina ngkai bukini karaoan te nuutibeeba aei bwa e na ribootini baika riiriki n te aonnaba n te aro ae eti raoi. E berita teuare e moani karaoa te nuutibeeba ae The Witness bwa e na taekinaki iai “te koaua, te koaua ni kabane, ao akea riki bwa tii te koaua.”
2 Ma e kananokawaki bwa a aki ribootinaki n te aro ae eti raoi baika bati aika tibwa riki n te waaki ni kanakorongorongo n te aonnaba. Ni koauana, e aki taekinaki iai te koaua ibukin te Atua ao baike e a tia ni karaoi. Bon aei raoi ae riki n te bwai are e taekinna te Atua ae moan te mwaaka rinanon ana burabeti rimoa ae Etekiera ni kangai: “A na ataai botanaomata ba bon Iehova Ngai.” (Etekiera 39:7, BG) Ma e bon aki onimakina te waaki ni kanakorongorongo aei te tia Tautaeka ae Rietata i aoni bwaai ni kabane. Iai taani Kakoaua ibukina aika tao wanua te mirion mwaitiia aika a kaongoia natannaomata nako rongorongona ma arona rimoa ao ngkai nakon te botannaomata. A katanoataaki naba irouia taani Kakoaua aika rangi ni bati baike e beritan te Atua bwa e na karaoi ibukini kakabwaiaaia botannaomata nakon taai aika a na roko. Ngkana ti moanibwaia te mwakuri n uarongorongo aei, ti a kaota iai koauan arara are e anganira te Atua ae n Itaia 43:10, (BG): “E taku Iehova, Bon taani kakoaua au taeka ngkami, ao au tia makuri ae I rineia.”
3, 4. (a) E kaboouaki n ningai araia Taan Reirei n te Baibara, ao tera aron aia namakin iai? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.) (b) Baikara titiraki aika ti na rinanoi ngkai?
3 Ai bon te kakabwaia tera uouotan te ara ae Iehova, bwa boni ngaia “te Uea ae akea tokina” are e kangai: “Bon arau aei n aki toki, ao boni kanuringau nakon rooro ni bane”! (1 Timoteo 1:17; Te Otinako 3:15, BG; Te Minita 2:16) A anganaki araia Taan Reirei n te Baibara ae Ana Tia Kakoaua Iehova n 1931. Imwin anne, a a bati reeta ni kakaitau aika koreaki n te maekatin aei. E koreaki ae kangai irouia kaain te ekaretia teuana mai Kanata: “Ti rangi ni kimwareirei ao a kaonaki nanora ni kani kabooua ara motinnano man te rongorongo ae raoiroi ae bon ‘taani kakoaua bukin Iehova’ ngaira ao ti bon tau n aranaki n te ara ae boou anne.”
4 Tera arom ni kaota am kakaitau ibukin te mwioko ae uouotan aran te Atua? Irarikin anne, ko kona ni kabwarabwaraa te boto n iango mani kibun te Baibara are e anaaki mai iai arara ae Ana Tia Kakoaua Iehova?
TAANI KAKOAUA IBUKIN TE ATUA N TAAI AKE RIMOA
5, 6. (a) N te aro raa are a a riki iai kaaro ake tibun Iteraera bwa taani kakoaua ibukin Iehova? (b) Tera riki te kaetieti are a anganaki kaaro ake tibun Iteraera bwa a riai ni karaoia, ao bukin tera bwa a riai naba ni karaoa anne kaaro ni boong aikai?
5 Bon “taani kakoaua” ibukin Iehova tibun Iteraera n tatabemania nako ake n ana bong Itaia, ao te natannaomata anne ni kabane bon ana “tia makuri” te Atua. (Itaia 43:10, BG) Te anga teuana ae a riki iai kaaro aika tibun Iteraera bwa taani kakoaua bon rinanon aia angareirei nakoia natiia ibukin taekan ana mwakuri nako te Atua nakoia aia bakatibu. N te katoto, ngke a anganaki te kaetieti bwa a na karaoa te Toa ae te Riao ni katoa ririki, a bon tuangaki aomata ni kangai: “Ngkana a kangai natimi nako imi, Tera manen te makuri n taromauri aei i roumi? ao kam na kangai, Aei te karea ae ana toa Iehova ae te toa n riao, Are ri aon aia auti tibun Iteraera i Aikubita, ngke E tiringia I-Aikubita, ao E kamaiui ara auti nako.” (Te Otinako 12:26, 27, BG) A boni bae n tia kaaro akanne ni kabwarabwaraa nakoia natiia are ngke e moani kawaraki te tia tautaeka i Aikubita irouni Mote bwa e na bubutii kariaiakaia tibun Iteraera n nako n taromauria Iehova n te rereua ao e kaeka ni kangai Barao: “Ai antai Iehova, ae N na ongo bwanana ni kanakoia Iteraera iai?” (Te Otinako 5:2, BG) Ni koauana, e kona naba n taekinaki bwa imwin rekenikai aika tebwina ake a taonaanako te aba ao imwin inaomataia tibun Iteraera man ana taanga ni buaka Aikubita n Taari ae Uraura, e a boni mataata kaekaan ana titiraki Barao nakoia aomata ni kabane. Moan te Mwaaka ngkoa Iehova ao ngkai naba. Irarikin anne, e a riki te natannaomata ae Iteraera bwa aomata aika maiu ake a a tia ni kakoauaa ae Iehova bon te Atua ae koaua ao te tia Kakoroi bukin ana berita nako.
6 Akea te nanououa bwa tibun Iteraera ake a kakaitau ni mwiokoaia ae uouotan te ara ae Iehova, a bon ribootini mwakuri aika kamimi akanne tiaki tii nakoia natiia ma nakoia naba ianena ake a a riki bwa aia toro n aia auti. Ao ae titeboo kakawakina ma anne, a bon anganaki tibun Iteraera te tua ae a na reireinia natiia bwa a na kawakin ana kaetieti te Atua ibukin te itiaki. E taku Iehova: “Kam na itiaki: ba I itiaki Ngai ae Iehova ae Atuami.” (Nakoaia Ibonga 19:2, BG; Te Tua-Kaua 6:6, 7) Ai raoiroira te bwai ni kakairi ae kateaki aei ibukia kaaro aika Kristian ni boong aikai, ake a riai naba n reireinia natiia te aroaro ae te itiaki ike a a buokiia iai bwa a na neboa aran te Atua ae kakannato!—Wareka Taeka N Rabakau 1:8; I-Ebeto 6:4.
7. (a) Ngke a kakaonimaki nakon Iehova tibun Iteraera, tera aron rotakia iai natannaomata ake a otabwaninia? (b) Tera te mwioko ae tiku i aoia aomata nako ake a uouota aran te Atua?
7 Mangaia are ngke a kakaonimaki tibun Iteraera, a a boni kaota iai tataekinan aran te Atua n te aro ae raoiroi. A a tia n tuangaki ni kangai: “A na bane kaain aonaba n noriko, ba ko aranaki n aran Iehova; ao a na maku i roum.” (Te Tua-Kaua 28:10, BG) Ma e ngae n anne, e kananokawaki bwa angiin rongorongoia tibun Iteraera bon taekan aia aki kakaonimaki. A aki toki n okioki n taromauri boua aika karaoaki ni baia aomata. Irarikin anne, n aron atuaia kaaini Kanaan ake a taromauri, a a moanna n iowawa, a kareani natiia ao a karawawataia aika maiu ni kainnano. Ai rotakira nanora n te reirei aei bwa ti na kakorakoraira n taai nako ni kaitiakira n aron Teuare Moan te Tabu are ti uouota arana!
“NORIA, N NA KARAOA TE BWAI NABANGKAI”
8. Tera te mwioko are e anganaki Itaia iroun Iehova, ao tera arona iai?
8 E a tia Iehova n taetae ni burabetina te mwakuri ni kakamaiu ae kamimi man te tautoronaki are a na nora koauana tibun Iteraera. (Itaia 43:19, BG) Boni kauring aika kakawaki kanoani moani mwakoron te boki ae Itaia aika onoua, ibukin te kabuanibwai are e na bon riki i Ierutarem ma kaawa ake a otabwaninia. E tuangaki Itaia iroun Iehova are e atai nanoia aomata n te aro ae kororaoi, bwa e na teimatoa ni katanoataa te kauring aei e ngae naba ngkana e na aitara ma te kaeka ae matoatoa ma ni buakaka. E rangi n nanokawaki Itaia ao e kan ataia bwa a na maanra ana natannaomata te Atua n teimatoa n aki rairi nanoia. Tera ana kaeka te Atua? E taku: “Ni karokoa a na uruaki kaawa ni kamaroaeaki n akea kaiia, ma auti n akea te aomata iai, ma uruan aon te aba n riki ni kamaroa.”—Wareka Itaia 6:8-11, BG.
9. (a) E koro bukin ana taetae ni burabeti Itaia ibukin Ierutarem n ningai? (b) Tera te bwai ae riki ni boong aikai ae ti riai ni kamarurungira iai?
9 E anganaki te mwioko aei Itaia ni kabanean ana ririki n tautaeka te Uea ae Utia ke tao n 778 B.C.E. E teimatoa ni waakina ana mwakuri ni burabeti anne i nanon 46 tabun te ririki ni karokoa 732 B.C.E. ae ana tai n tautaeka te Uea are Etekia. E riki anne 125 te ririki imwain uruakan Ierutarem n 607 B.C.E. Ai ngaia are a a kaman anganaki ana aomata te Atua te kauring ibukin te bwai are e na riki nakon aia natannaomata n taai ake imwaia. Ni boong aikai, e a kaman angania naba Iehova ana aomata kauring ibukin te bwai ae na riki n taai aika imwaia. Inanon 135 te ririki ni moa mani karaoan te moani kaongora n Te Taua-n-Tantani ao a a tia n tuangaki taani wareware iai bwa a na kamarurungia ni bwaai n taamnei bwa e na waekoa n roko n tokina ana tautaeka Tatan ae buakaka ao n oneaki mwina n ana Tautaeka Iesu Kristo ae Manna Tenga te Ririki.—Te Kaotioti 20:1-3, 6.
10, 11. Tera kakoroani bukin ana taetae ni burabeti Itaia are a nora koauana tibun Iteraera?
10 A bati I-Iutaia aika kakaonimaki ake a kataenikaiaki irouia kaaini Baburon ake a kamaiuaki ni kamaunaan Ierutarem ao n tautoronaki i aoni Baburon. (Ieremia 27:11, 12) Ao 70 te ririki imwin anne, a a nora kakoroani bukin te taetae ni burabeti ae kamimi aei ana aomata te Atua: “E kangai ana taeka Iehova, ae ami tia kamaiu ae kaboingkami, ae Atuaia Iteraera ae Tabu: I kanakoia aomata nako Baburon i bukimi, ao N na kabaneia ni kairiia rio ba taani mumun.”—Itaia 43:14, BG.
11 N aron ae taekinaki n te taetae ni burabeti anne, iai te bwai are riki ae korakora rotakia kaain te aonnaba iai n te tairiki teuana ni moan Okitobwa 539 B.C.E. E boni buakanaki Baburon n aia taanga ni buaka Miria ma Botia ngke e tabe ni moi n te wain ni mwangko aika tabu man te tembora are i Ierutarem ueani Baburon ma ana aomata aika kakannato, ao n neboa atuaia aika karaoaki ni baia aomata. N 538 ke 537 B.C.E. ao e anga ana kaetieti nakoia I-Iutaia teuare e kataea ana kai Baburon are Tairati bwa a na oki nako ao ni manga katea ana tembora te Atua i Ierutarem. A a kaman taekinaki baikai ni kabane iroun Itaia, n ikotaki naba ma ana berita Iehova are e na katauraoi bwaai ibukia ana aomata aika rairi nanoia ao ni kamanoia n okia nako Ierutarem. E arania te Atua bwa ‘aomata aika E karaoiia bwa ana aomata, bwa a aonga ni karakina kamoamoaana.’ (Itaia 43:21, BG; 44:26-28) Ngke a a oki ao ni manga katea ana tembora Iehova i Ierutarem aomata ake taenikai ngkoa aikai, a a riki iai bwa taani kakoauaa te taeka are Iehova bon te Atua ae koaua ae kakoroi bukin ana taeka n taai nako.
12, 13. (a) Antai ake a irekereke ma tibun Iteraera ni kaokan taromaurian Iehova? (b) Tera ae kantaningaaki ibukia “tiibu tabemwaang” n aroia ni boutokaa “ana Iteraera te Atua,” ao tera te kantaninga ibukia?
12 A riki aomata aika tiaki tibun Iteraera aika nga ma nga mwaitiia bwa kaain te natannaomata are e a manga bungiaki, ao imwina a a bati riki Tientaire ake a a rairaki nakon te Aro n I-Iutaia. (Etira 2:58, 64, 65; Etita 8:17) Ni boong aikai, a kakaonimaki ni koaua “te koraki ae uanao” aika ana “tiibu tabemwaang” Iesu ni boutokaiia Kristian aika kabiraki ake a a riki bwa “ana Iteraera te Atua.” (Te Kaotioti 7:9, 10; Ioane 10:16; I-Karatia 6:16) A ingoanaki naba kain te koraki ae uanao n te ara ae Ana Tia Kakoaua Iehova are e angania te Atua.
13 N te waaki ae boou i aon te aba i aan Ana Tautaeka Kristo ae Maanna Tenga te Ririki, iai te bwai ae kamimi ae a na karaoia te koraki ae uanao. A na bon tuangia naake a kautaki aron aia namakin ngke a a riki bwa Ana Tia Kakoaua Iehova i nanoni kabaneani bongin ana waaki Tatan. Ma ti kona ni karaoa aei tii ngkana ti kaotiota koauan nanon arara ngkai ao ni kakorakoraira n teimatoa n itiaki. Irarikina, n aki ongea ara kakorakora ni kataia ni kaitiakira, ti riai ni bubutii kabwaraan ara bure ni katoabong ibukini kabwakara nako. Ao bon te karineaki ae korakora ae kangaanga aroni kabwarabwaraani kariaiakara n uouota aran te Atua ae tabu ngkai ti a ataia ae taani bure ngaira.—Wareka 1 Ioane 1:8, 9.
NANON ARAN TE ATUA
14. Tera nanon aran Iehova?
14 Ibukini karikirakean nanora ni kakaitau n te mwioko ae rine ae uouotan aran te Atua, ti riai ni kananoi ara iango n nanon arana. E rangi n ataaki rairan aran te Atua ae “Iehova” are e roko man te weabe n te taetae n Ebera ae kona ni kabwarabwaraa te mwakuri ao e kona naba n rairaki “bwa e na riki.” Mangaia are e ataaki nanon te ara ae Iehova bwa “E Karaoia Bwa E na Riki.” E tonu raoi kabwarabwaraana aei ma ana mwakuri Iehova ae te tia Karika te iuniweeti ma aomata aika wanawana ao boni ngaia te tia Kakoroi bukin ana kantaninga. N rikini bwaai akanne, e bon teimatoa ni kairiia aomata bwa a na ataa nanona ma ana kantaninga n aki ongea te bwai ae kona ni karaoia te tia kakaaitara ae Tatan ngkana e kakorakoraa n urui waaki ibukini kakororaoan ana kantaninga te Atua.
15. N te aro raa ae e kaota iai aroarona teuana Iehova n aron ae e kaotiotaki n nanon arana? (Nora te bwaoki ae “Nanon Arana ae Kaakanoa.”)
15 Ngke e mwiokoa Mote bwa e na kaotinakoia ana aomata te Atua mai Aikubita, ao e boni kaota aroarona teuana Iehova n te tai aei ni kamanenaan te weabe ae irekereke ma kabwarabwaraan arana. E koreaki ae kangai n te Baibara: “E taku te Atua nakoni Mote: ‘N na Kaotai Bwa I Kona ni Kakororaoa te Bwai ae I Tangiria’ [ke “N na bon riki bwa te bwai ae N na riki”]. Ao e reitia ni kangai: ‘Aio te bae ko na taekinna nakoia tibun Iteraera, “E kanakomaiai nakoimi teuare arana N na Kaotai Bwa I Kona ni Kakororaoa te Bwai ae I Tangiria.”’” (Te Otinako 3:14, NW; te kabwarabwara mai nano.) Ai ngaia are e na riki Iehova bwa te bwai ae kainnanoaki ibukini kakororaoan ana kantaninga n aaro nako. Ibukia tibun Iteraera ake a a tia n tautoronaki rimoa, e a kakoauaaki bwa E a tia n riki bwa te tia Kamaiu, te tia Kamanomano, te tia Kairiri ao te tia Katauraoi Bwaai bwa a aonga n rauaki ni bwaai nako ake a kainnanoi ni maiuia ao aia onimaki.
KAOTIOTAN ARA KAKAITAU
16, 17. (a) Ti na kanga ni kaota ara kakaitau ibukini kakabwaiaara ae uouotan aran te Atua? (b) Tera ae ti na maroroakinna n te kaongora ae imwina?
16 E teimatoa Iehova ni kaotiota raoi nanon arana ni boong aikai rinanon rauakin nanora ni baika ti kainnanoi ni maiura ao n ara onimaki. Ao bon akea tian nanon aran te Atua n te bwai are e rineia bwa e na karaoia. E irekereke naba iai te bwai ae na riki ni kaineti ma aia mwakuri taani Kakoaua ibukina ae kakororaoan ana kantaninga. Ngkana ti kananoi ara iango i aon aei, ti na boni kaungaaki iai bwa ti na teimatoa ni kakororaoa nanon arana. E taku Kate ae 84 ana ririki ae te tia Kakoaua ae ingainga nanona i Norway i nanon 70 te ririki n nako: “I namakinna bwa I rangi ni kakatonga ni beku ibukin Iehova ae te Uea n aki totoki, ao n riki naba bwa kaain ana botaki aika a aranaki n arana ae tabu. Bon te kakabwaia ae rangi ni kakawaki kabwarabwaraani koaua man te Baibara ao noran ubuia aomata aika a kaotiia bwa a ota ao ni kimwareirei. N te katoto, I namakina te raunnano ae korakora ngke I reireinia aroni manenan ana karea ni kaboomwi Kristo ao arora ni kona ni karekea te maiu ae aki toki n te waaki ae boou ae raoiroi i aon te aba ike e mena iai te rau.”
17 Ni koauana, e a rikirake ni kangaanga rekeia aomata aika a kan reiakina taekan te Atua n aono tabeua. Ma e ngae n anne, ko aki rangi ni kukurei ngkana ko kaitiboo ma te aomata ae kan ongora ao ko a kona n reiakinna aran Iehova n aron naba Kate? Ma ti na kanga n riki bwa Ana Tia Kakoaua Iehova ao n te tai naba anne ti riki bwa taani kakoaua ibukin Iesu? E na maroroakinaki te titiraki anne n te kaongora ae imwina.