“Tii Temanna Ami Tia Kairiri Ae Te Kristo”

“Tai atongingkami naba bwa ‘taani kairiri,’ bwa tii temanna ami tia Kairiri ae te Kristo.”​—MATAIO 23:9, 10.

1. Antai ae a butimwaeia Ana Tia Kakoaua Iehova bwa aia tia Kairiri, ao bukin tera?

IAI aia tia kairiri Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia aika aomata n aron te bobe i Rom, baatua, taani kairiri n Aaro aika taian Eastern Orthodox, ao mataniwi n Aaro riki tabeua. Akea aia tia kariri Ana Tia Kakoaua Iehova ae te aomata. Tiaki ngaiia taan rimwini ke taani kakairi iroun te aomata temanna. E boraoi aei ma ana taetae ni burabeti Iehova ibukin Natina ae kangai: “Noria, I anga Ngaia ba te tia kakoaua au taeka i mataia botanaomata, ao te tia kaiririia botanaomata, ao te tia mataniwiia.” (Itaia 55:4, BG) A aki tangira riki temanna aia tia kairiri kaain te ekaretia ni Kristian ae kabiraki ni katobibia te aonnaba ao raoia ake “tiibu tabemwaang,” irarikin teuare e a tia n angania Iehova. (Ioane 10:16) A boutokaa ana taeka Iesu ae kangai: “Tii temanna ami tia Kairiri ae te Kristo.”​—Mataio 23:10.

Te Anera ae Mataniwi i Aoia I-Iteraera

2, 3. Tera taben Natin te Atua are e kakaraoia i aoia I-Iteraera?

² E rinea te anera ae te tia kairiri Iehova i aoia ana aomata ake I-Iteraera n tienture ake imwaini moan tein te ekaretia ni Kristian. Imwini kaotinakoaia I-Iteraera mai Aikubita, e tuangia Iehova ni kangai: “Noria, I kanakoa te anera ri moam, ba e na kawakiniko i nanon te kawai, ma ni kaiririko nakon te tabo are I a tia ni katauraoia. Kam na mutiakinna, ma n ira nanoni bwanana; tai kaunna: ba ane e na aki kabara ami bure; ba e mena arau i nanona.” (Te Otinako 23:20, 21, BG) E riai kakoauaan te anera are ‘e mena aran Iehova i nanona’ bwa ana moan Nati te Atua.

³ Iai aran Natin te Atua ae Mikaera imwaini bungiana i aon te aba. E aranaki Mikaera n te boki ae Taniera bwa ‘te mataniwi i aoia ana aomata Taniera,’ i aon Iteraera. (Taniera 10:21, BG) E kaotia te tia rimwini Kristo ae Iuta bwa e irekereke Mikaera n aia waaki I-Iteraera imwain ana tai Taniera. Imwini mateni Mote, e motikia Tatan bwa e na kamanena rabwatani Mote ni karakaa nako te baere tangiria ni kauekean taromauriani boua irouia I-Iteraera. Ma e roko Mikaera n totokoa aei. E taku Iuta: “Ngke e kauntaeka Mikaere are te anera are mataniwia anera ma te Riaboro n uneakina rabwatani Mote, ao e maaku ni motika taekana ni kabuakakaa, ao e kangai: ‘Ke e boaiko Iehova.’” (Iuta 9) Teutana te tai imwain otabwaninian Ieriko, akea te nanououa bwa Mikaera “are mataniwin ana taanga Iehova,” e kaoti nakon Iotua ni karaua nanona bwa e boutokaia te Atua. (Wareka Iotua 5:13-​15.) Ngke e kataia n totokoa te anera ni karokoan te rongorongo ae kakawaki nakon te burabeti are Taniera te anera ae mataniwia taimonio temanna, e a roko naba te akanera ae Mikaera ni buokia.​—Taniera 10:5-7, 12-​14.

Rokon te Tia Kairiri Are E a Kaman Taekinaki

4. Tera te taetae ni burabeti are taekinaki ibukin rokon te Mesia?

⁴ Imwain te ibuobuoki anne, e a kanakoa ana anera ae Kabiriera Iehova nakon te burabeti are Taniera ni kaota nakoina te taetae ni burabeti ni kaineti ma rokon “te Mesia are te Uea.” (Taniera 9:21-​25, BG)a N te tai raoi are e taetae ni burabetinaki rokon te Mesia, e a bwabetitoaki iai Iesu iroun Ioane ni bon 29 C.E. E nurakinaki te taamnei ae raoiroi i aon Iesu, ike e a riki iai bwa Teuare Kabiraki ae te Kristo ae te Mesia. (Mataio 3:13-​17; Ioane 1:29-​34; I-Karatia 4:4) Ngkai te Mesia ngaia e a riki iai bwa te tia Kairiri ae akea kabotauana.

5. E kanga n riki Kristo bwa te tia Kairiri n ana tai ni mwakuri ni minita i aon te aba?

⁵ Ni moanakin ana mwakuri ni minita Iesu i aon te aba, e a kaotia iai bwa boni ngaia “te Mesia are te Uea.” I nanon tabeua te bong, e a moana bobotakia taan rimwina ao e karaoa ana moani kakai. (Ioane 1:35​–​2:11) A iriria taan rimwina ni mwamwanangana ni kabutaa te aba n tataekina te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea. (Ruka 8:1) E kataneiaia n te mwakuri n uarongorongo ma ni kaira te uarongorongo ao te angareirei n arona ni katea te banna ni katoto ae manena. (Ruka 9:1-6) A karaoa ae raoiroi unimwaane aika Kristian ni boong aikai ngkana a kakairi irouna.

6. N te aro raa ae e kaotia iai Kristo bwa te tia Kawakintiibu ao te tia Kairiri?

⁶ E katerea iteran riki arona ni kairiri Iesu rinanoni kabotauana ma te tia kawakintiibu ae tatangira. A boni kairiria aia tiibu taani kawakintiibu ake kaaini mainiku. E korea ae kangai W. M. Thomson n te boki ae The Land and the Book: “E ririmoaia ana tiibu te tia kawakintiibu tiaki tii ibukini kaotani kawaia ma e na taraia raoi bwa a kamanoaki ao n nakoraoi. . . . E tiatiana kawaia ao ni kaiririia n okona nakon tawaana aika maiureirei ao ni katania mairouia aia kairiribai.” E taekina ae kangai Iesu ni kaotan ae boni ngaia te tia Kawakintiibu ni koaua ao te tia Kairiri: “Boni ngai te tia kawakintiibu ae raoiroi. E anga maiuna te tia kawakintiibu ae raoiroi ibukia tiibu. A ongo bwanaau au tiibu, ao I ataiia, ao a irirai.” (Ioane 10:11, 27) E boni koaua ana taeka bwa e anga maiuna Iesu ibukia ana tiibu ma “e karietataa teuaei te Atua i angaataina bwa te Mataniwi ae Rietata ao te tia Kamaiu.”​—Mwakuri 5:31; I-Ebera 13:20.

Te Mataniwi n te Ekaretia ni Kristian

7. E mataniwi Iesu n te ekaretia ni Kristian rinanon tera?

⁷ E tuangia taan rimwina Iesu are kautaki nako karawa ni kangai teutana te tai imwain rierakena: “I a tia n anganaki te mwiokoaki i aoni bwaai ni kabane i karawa ao i aonnaba.” (Mataio 28:18) E kariaia Iehova bwa e na anganako te taamnei ae raoiroi Iesu ni kakorakoraia taan rimwina n te koaua ni Kristian. (Ioane 15:26) E nurakina te taamnei aei Iesu i aoia Kristian ake ngkoa ni Bentekota 33 C.E. (Mwakuri 2:33) E kanikinaeaki moan tein te ekaretia ni Kristian n nurakinan te taamnei ae raoiroi. E anga te mwaaka Iehova nakon Natina bwa e na kairiri mai karawa i aon te ekaretia n te aonnaba. (Wareka I-Ebeto 1:22; I-Korote 1:13, 18.) E kaira te ekaretia ni Kristian Iesu rinanon te taamnei ae raoiroi mairoun Iehova, ao iai anera aika a bebeku irouna ake “a kaakiaki i aana.”​—1 Betero 3:22.

8. Tera te botaki i aon te aba are e kabongana Kristo ni kairiia iai taan rimwina n te moan tienture, ao antai ae e kabonganaia ngkai?

⁸ E anga naba Kristo “mwaane ake a a riki bwa bwaai n tituaraoi,” temwangina “bwa taani kawakintiibu ao taan angareirei” n te ekaretia rinanon te taamnei ae raoiroi. (I-Ebeto 4:8, 11) E kaumakiia mataniwi aika Kristian te abotoro Bauro ni kangai: “Tarataraingkami ma te nanai ni kabane, are e mwiokoingkami iai te taamnei ae raoiroi bwa mataniwi, bwa kam na kawakina ana ekaretia te Atua.” (Mwakuri 20:28) Ni moan tein te ekaretia ni Kristian, ao a bane ni kabiraki n te taamnei mwaane aika mataniwi aikai. A riki abotoro ao unimwaane n te ekaretia i Ierutarem bwa te rabwata n tautaeka. E kabongana te rabwata n tautaeka aei Kristo bwa e na kaira te botaki ni kabane ae kaainaki irouia “tarina” aika kabiraki i aon te aba. (I-Ebera 2:11; Mwakuri 16:4, 5) N tain te toki, e a tia Kristo ni mwiokoa “te toro ae kakaonimaki ma ni wanawana” ao te Rabwata n Tautaeka ae te botaki ni mwaane aika Kristian aika kabiraki, bwa a na tararuai “ana bwai ni kabane” aika i aon te aba. (Mataio 24:45-​47) A ataia taani kabiraki ma raoia aika tiibu tabemwaang bwa ngkana a ongeaba nakon ana kairiri te Rabwata n Tautaeka ngkai, a boni kakairi iai iroun aia tia Kairiri ae Kristo.

E Moana Waakinan te Uarongorongo Kristo

9, 10. E kanga Kristo ni kaira te waaki ni kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea?

⁹ Bon Iesu ae e kaira te uarongorongo ao te mwakuri n angareirei ni katobibia te aonnaba ni moanakin te mwakuri anne. E katea te kaetieti ibukin aroni kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea nakoia kaain aonnaba. I nanon ana tai ni mwakuri ni minita, e tuangia ana abotoro ni kangai: “Tai nako ni kawariia akana tiaki I-Iutaia, ao tai kawari aia kaawa I-Tamaria, ma tii kakawariia tiibu aika bua aika tibun Iteraera. Kam na nako ao kam na uarongorongo ni kangai: ‘E a kaan te tautaeka n uea ae bwaini karawa.’ ” (Mataio 10:5-7) A ingainga ni karaoa aei i buakoia I-Iutaia ao aomata aika rairaki man aia Aaro, e a moamoa riki imwini Bentekota 33 C.E.​—Mwakuri 2:4, 5, 10, 11; 5:42; 6:7.

¹⁰ Imwina riki, e a karakaa nako te mwakuri n uarongorongoa te Tautaeka n Uea Iesu rinanon te taamnei ae raoiroi nakoia I-Tamaria ao imwina nakoia tabeman riki ake tiaki I-Iutaia. (Mwakuri 8:5, 6, 14-​17; 10:19-​22, 44, 45) N iangoani karikirakeani kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi i buakoia natannaomata, e boni karaoa te mwakuri Iesu ni kaira Tauro are te I-Tareto bwa e na riki bwa te Kristian. E tua ae kangai Iesu nakon te tia rimwina ae Anania: “Teirake, ao naako n te kawai ae arana Eti, ao kakaaea te mwaane n ana auti Iuta ae arana Tauro mai Tareto. . . . ‘Ko na nako, bwa bon au bwai ni mwakuri ae rineaki teuaei, ae e na kaotiota arau nakoia natannaomata, ao ueea, ao tibun Iteraera.’ ” (Mwakuri 9:3-6, 10, 11, 15) E a riki “teuaei” bwa te abotoro Bauro.​—1 Timoteo 2:7.

11. E kanga Kristo ni karakaa nako te mwakuri n uarongorongo rinanon te taamnei ae raoiroi?

¹¹ Ngke e a roko te tai are e na karakaaki nako te mwakuri n uarongorongoa te Tautaeka n Uea i buakoia ake tiaki te natannaomata aika I-Iutaia, ao e kairaki Bauro mai karawa ni mwanangana ni mitinare i Asia Minor ao Eurobe. E taekinaki ae kangai n ana rongorongo Ruka ae ni Mwakuri: “Ao ngke a waakina aia beku ibukin Iehova [Kristian ake burabeti ao taan angareirei n te ekaretia i Turia i Antioka] ma n aki mamatam, ao e taku te taamnei ae raoiroi nakoia: ‘Kaokoroia Barenaba ma Tauro nakoiu ibukin te mwakuri ae I weteiia nako iai.’ Imwin anne, a aki mamatam ao a tataro, ao a kaaki baia i aon Tauro ma Barenaba ao a kanakoia.” (Mwakuri 13:2, 3) Bon Iesu are e wetea Tauro mai Tareto bwa Ana “bwai ni mwakuri ae rineaki” bwa e na kaotiota arana nakoia natannaomata, mangaia are e reke te rikirake ae boou n te mwakuri ni minita mairouni Kristo ae te tia Kairiri n te ekaretia. E teretere raoi kabonganaan te taamnei ae raoiroi iroun Iesu ni kairan te mwakuri n ana kauoua ni mwananga ni mitinare Bauro. E taekinaki n te rongorongo bwa e kairaki Bauro ao raona iroun “Iesu rinanon te taamnei,” n rinean te tabo ao te tai ibukini mwanangaia ao a kairaki n te miitara bwa a na nako Eurobe.​—Wareka Mwakuri 16:6-​10.

Ana Kairiri Iesu i Aon Ana Ekaretia

12, 13. E kanga ni kaotaki n te boki ae Te Kaotioti bwa e atai raoi baike a riki Kristo n ekaretia nako?

¹² E atai raoi baike a riki Iesu n aia ekaretia te koraki ake a kabiraki n te moan tienture C.E. E mataata raoi ni marurungia ekaretia nako ni kaineti ma aia onimaki. E kateretereaki aei ngkana ti wareka Te Kaotioti mwakoro 2 ao 3. E taekin araia ekaretia aika itua ake a bane ni mena i Asia Minor. (Te Kaotioti 1:11) Iai bukina ae ti kona ni kakoauaa raoi iai, bwa e taneiai ma aron aia onimaki kaain ekaretia ake tabeua riki ake a kaainaki irouia taan rimwina i aon te aba n te tai anne.​—Wareka Te Kaotioti 2:23.

¹³ E kamoamoai tabeua mai buakon ekaretia Iesu ibukin nanomwaakaia, kakaonimakia i aani kataaki, aia kakaonimaki ni koaua nakon ana taeka, ao aroia n rarawa nakoia aomata ake a tannako man te koaua. (Te Kaotioti 2:2, 9, 13, 19; 3:8) N te itera teuana, e anga te reirei ae matoatoa nakoia ekaretia tabeua ibukina bwa e a moanna ni kerikaaki aia tangira ibukina, ike a a butimwaea iai taromauriani boua, te wene ni bure, ao butimwaean te koraki n Aro teuana. (Te Kaotioti 2:4, 14, 15, 20; 3:15, 16) Kioina ngkai te mataniwi ae tatangira Iesu, e taekina naba ae kangai nakoia te koraki ake e angania te kaungaunga ae matoatoa: “I boaiia akana I tangiriia ni kabane ma n angania te reirei ni kaetieti. Mangaia ae ko na ingainga ao raira nanom.” (Te Kaotioti 3:19) E ngae ngke e mena i karawa Iesu ma e kairi aia ekaretia taan rimwina i aon te aba rinanon te taamnei ae raoiroi. Ni kabanean ana rongorongo nakoia ekaretia ao e taekina ae kangai: “Ane iai taningana ao ke e ongo ana taeka te taamnei ae raoiroi nakoia taian ekaretia.”​—Te Kaotioti 3:22.

14-16. (a) E kanga Iesu ni kaota koauan ae boni ngaia te tia Kairiri ae ninikoria ibukia ana aomata Iehova i aon te aba? (b) Tera mwini ‘menan’ Iesu ma taan rimwina “ni boongi ni kabane ni karokoa tain tokin te waaki ae ngkai i aon te aba”? (c) Tera ae ti na rinanona n te kaongora ae imwina?

¹⁴ Ti a tia n noria bwa e kaotia Mikaera (ae Iesu) bwa ngaia te anera ae ninikoria are te tia Kariri i Iteraera. Imwina riki bon te tia Kairiri ae ninikoria ao te tia Kawakintiibu ae tatangira Iesu nakoia taan rimwina ngkoa. N ana tai ni mwakuri ni minita i aon te aba, e kaira naba te mwakuri ni uarongorongo. Ao imwini kautakina man te mate, e tararuaa raoi kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea.

¹⁵ E na karakaa nako te mwakuri n uarongorongo Iesu rinanon te taamnei ae raoiroi teutana imwin teutana nako tabon aonnaba. Imwain rierakena nako karawa, e tuangia taan rimwina Iesu ni kangai: “Ane kam na anganaki te mwaaka ngkana e roko i aomi te taamnei ae raoiroi, ao kam na riki bwa taani kakoaua ibukiu i Ierutarem ao i Iutaia ni kabanea, ao i Tamaria ao nako tabon aonnaba.” (Mwakuri 1:8; wareka 1 Betero 1:12.) E korakora karaoan te uarongorongo n te moan tienture i aan ana kairiri Kristo.​—I-Korote 1:23.

¹⁶ Ma e katerea Iesu bwa e na teimatoa te mwakuri aei ni karokoa te toki. Imwin tuangakia taan rimwina bwa a na uarongorongo ao ni karekeia taan rimwina mai buakoia te natannaomata nako, e berita Iesu nakoia ni kangai: “N na memena iroumi ni boongi ni kabane ni karokoa tain tokin te waaki ae ngkai i aon te aba.” (Mataio 28:19, 20) Kioina ngkai e anganaki Kristo mwaakana n uea n 1914, e a kaaniaki riki iai ‘menana’ ma taan rimwina ao ni mwakuri korakora bwa aia tia Kairiri. E na rinanoaki n te kaongora ae imwina ana mwakuri ae korakora man 1914.

[Kabwarabwara ae nano]

Titiraki ni Kauring

• E kanga Natin te Atua ni kaotia bwa te tia Kairiri ae mwakuri korakora i Iteraera?

• E kaira ana ekaretia Kristo i aon te aba rinanon tera?

• E kanga Kristo ni kaira kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi?

• E kaotaki man tera bwa e atai raoi marurungin aia onimaki ekaretia nako Kristo?

[Taamnei n iteraniba 24]

“I kanakoa te anera ri moam”

[Taamnei n iteraniba 26]

E kabonganaia “mwaane ake a a riki bwa bwaai n tituaraoi” Kristo n aron are rimoa bwa a na kawakinia ana tiibu