E Maiu Ana Taeka Iehova
Reirei Aika Kakawaki Man Reeta Nakoia I-Karatia, I-Ebeto, I-Biribi ao I-Korote
NGKE e ongo te abotoro Bauro bwa iai tabeman Kristian aika a kitana te taromauri ae itiaki ibukin aia kariri taani kabuta te Aro n Iutaia, ao e a korea ana reta ae riinga te nano “nakoia ekaretia ake i Karatia.” (I-Karatia 1:2) E koreaki te reta anne tao i nanon 50-52 C.E., ao kanoana bon te reirei ae matoatoa ao te kaungaunga ae riinga te nano.
Tao tebwina te ririki imwina ngke e mena Bauro i Rom bwa “ana aomata Kristo Iesu ae kabaeaki,” ao e a korei ana reta nakoia ekaretia ake i Ebeto, i Biribi ao i Korote, ike e a angania iai kairiri aika raraoi ao kaungaunga aika a kaotiota te tangira. (I-Ebeto 3:1) Ti kona ni kakabwaiaki ni boong aikai ngkana ti mutiakin rongorongo aika ni bokin te Baibara aika I-Karatia, I-Ebeto, I-Biribi ao I-Korote.—Ebera 4:12.
“KARAOIROAKI”—N TE ARO RAA?
A nanowanawana taani kabuta te Aro n I-Iutaia n aroia ni kataia ni kabuakakaa Bauro, mangaia are e a kaitiaka taekan ana mwakuri n abotoro ni kaotan rongorongoni maiuna tabeua. (I-Karatia 1:11–2:14) Ni kaitaraan aia reirei aika kewe, e a kamataataa te reirei ae kakawaki Bauro ni kangai: “E aki karaoiroaki te aomata ni makuri aika ana bwai te Tua, ba e karaoiroaki n ti onimakinan Iesu Kristo.”—I-Karatia 2:16.
E taku Bauro: E “kabooa inaomataiia aika mena i aan te Tua” Kristo ao e kainaomataia bwa a aonga ni kukurei n inaomataia ni Kristian. E boaia n te aro ae matoatoa kaaini Karatia ni kangai: “Kam na teimatoa, ao kam na tai manga bae n te amo n toronaki.”—I-Karatia 4:4, 5; 5:1.
A Kaekaaki Titiraki Aika Boto i Aon te Baibara:
3:16-18, 28, 29—E kamatoaki naba ngkai te berita ma Aberaam? Eng e boni matoa. Bon tiaki oneani mwin te berita ma Aberaam te berita n Tua, ma bon raona. Ngaia are e teimatoa ni kamanenaaki te berita ma Aberaam imwini ‘kamaunan’ te Tua. (I-Ebeto 2:15) A anganaki berita aikai ana “kariki” ni koaua Aberaam ae Kristo Iesu are e moan rineaki, ao te koraki ake “ana bwai Kristo” naba.
6:2—Tera “ana tua Kristo”? Kanoan te tua aei boni bwaai ni kabane ake e reireia aomata iai Iesu ao n tuatuangia. Ao e a moamoa riki iai te tua are te “i tangitangiri.”—Ioane 13:34.
6:8—Ti na kanga n ‘ununiki nakon te taamnei’? Ti karaoa aei ngkana ti maiuakina ae ti kariaia taamnein te Atua bwa e na kairira. E irekereke te ununiki nakon te taamnei ma uataboan ao kabanean nanora ni karaoani mwakuri aika karikirakea nakoraoin ana mwakuri te taamnei.
Reireiara:
1:6-9. A riai unimwaane aika Kristian ni waekoa ni kaetii kangaanga n te ekaretia n taai ake a riki iai. A kona ni waekoa ni kaitaraa te iango ae kewe ni kamanenan reirei aika raraoi n ikotaki naba ma te Baibara.
2:20. Te karea ni kaboomwi bon ana bwaintangira te Atua nakoira. Ti riai ni kataneiaira n iaiango n te aro anne.—Ioane 3:16.
5:7-9. E kona te iraorao ma akana buakaka n ‘tuukira man teimatoara n ongeaba nakon te koaua.’ Ti wanawana riki ngkana ti rarawa nakoni baikai.
6:1, 2, 5. A kona ni buokira n uotii uotara aika rawawata te koraki ake ‘a kairaki iroun te taamnei,’ n aroni kaitaraan aaro aika kangaanga ke aika rawawata ake a a riki man touani mwaneka tabeua aika kairua n akea ataakina iroura. Ngkana ti nang uotii uotara ni kaineti ma mwiokoara ibukin ara onimaki, ti a bon riai ngkanne ni karaoi i bon iroura.
‘BOBOTANI BWAAI NI KABANE I NANONI KRISTO’
Ni katuruturuan te boto n iango ibukini katiteuanakia Kristian n ana reta Bauro nakoia I-Ebeto, e a taekina iai ana babaire “ba ngkana a koro raoi bongina . . . E na boti bwaai ni kabane, aika bwaini karawa ma bwain aonaba, i nanoni Kristo.” E a tia Kristo n anga ‘bwaai n tituaraoi aika mwaane’ ibukini buokaia aomata ni kabane bwa a na ‘roko n te onimaki ae tii teuana.’—I-Ebeto 1:10; 4:8, 13.
Ibukini karinean te Atua ao karikirakean te katiteuanaki, a riai Kristian ni “karina te aomata nabangkai” ao n “iriri nanoia [raoia], temanna e na ira nanon temanna, ni maka Kristo.” A riai naba “n teimatoa n eki nako ana bwai n nanowanawana te riaboro” ni karinani bwaai ni buaka ni kabane ake mairoun te Atua.—I-Ebeto 4:24; 5:21; 6:11.
A Kaekaaki Titiraki Aika Boto i Aon te Baibara:
1:4-7—A kanga Kristian aika kabiraki ni kaman rineaki imwaini bungiakia? A a kaman rineaki n te kurubu ma tiaki n tatabemania nako. E a kamani karaoaki aei imwaini karaoan te waaki ae bure irouia ara moani karo. Te taetae ni burabeti are koreaki ni Karikani Bwaai 3:15, are taekinaki imwain rikia aomata aika bure, e nanonaki naba iai ana kaantaninga te Atua bwa a na iai tabeman taan rimwini Kristo aika a na tautaeka ma ngaia i karawa.—I-Karatia 3:16, 29.
2:2—E kanga n riki nanon aon te aba bwa kaanga te eea, ao e reke mai ia mwaakana? E a taabangaki n aron te eea ae ti ikeikenna “nanon aon te aba” ae te nano n inaomata ao n aki ongeaba. (1 I-Korinto 2:12) E reke mwaakan nanon aon te aba man aroia n anainano, botumwaakaia ao teimatoaia.
2:6—A na kanga Kristian aika kabiraki ni mena “i karawa” ngkai a bon tiku i aon te aba? E aki nanonaki te taeka ae “i karawa” ae taekinaki ikai bwa te berita ni kaineti ma tibwangaia i karawa. Ma e nanonaki iai karietataia ibukina bwa a itiaki i matan te Atua ao e reke aei ngke a a “kanikinaeaki iroun te Tamnei are Raoiroi.”—I-Ebeto 1:13, 14.
Reireiara:
4:8, 11-15. E ‘kairiia akana taenikai,’ Iesu Kristo n te aro are e uotiia nako mwaane mani mwaakan Tatan bwa e na kabonganaia bwa bwaai n tituaraoi ibukini karikirakean te ekaretia ni Kristian. Ti kona n “riki rake nako nanon . . . Kristo” rinanon ongeabara ao te aantaeka nakoia taani kairiri aika i buakora ao ni kakaraoa ae boraoi ma baika a a tia ni bairei ibukin te ekaretia.—Ebera 13:7, 17.
5:22-24, 33. Irarikin are e na aantaeka te buu te aine nakoni buuna, e riai naba ni karinea. E karaoa aei neiei rinanon kaotiotan te “nano ae nimamanei ae rau.” Ao ni kekeiaki ni kaotiota karineana n taekini baika a raraoi ibukina ao n ongeaba ni kakoroi bukin ana iango bwa a aonga ni materaoi.—1 Betero 3:3, 4; Tito 2:3-5.
5:25, 28, 29. N aron ae e “tongaia” i bon irouna te buu te mwaane, e riai naba n tararuaa marurungini buuna, baika e tabeaianga iai ao ana iraorao ma Iehova. E riai naba ni kaotia bwa e kakawaki buuna irouna n arona ni kabanea ana tai ae tau ma ngaia ao ni kaota akoana n ana taetae ni kawai ao ana mwakuri.
6:10-13. Ngkana ti na rarawa nakoni mwaakaia taimonio, ti riai ni karin ara bwai ni buaka ibukin te onimaki aika mairoun te Atua ma nanora ni koaua.
“NAKONAKO IAI N TE KAWAI NABA ANNE”
E katuruturuaki taekan te tangira n ana reta Bauro nakoia kaaini Biribi. E taku: “Bon au tataro ba e na raonaki riki ami tangira n te rabakau ma te ataibwai.” E kaungaia ibukini buokaia bwa a na rarawa nakon te bwai ni kamwane ae iangoan ae a aki kona ni konaaki ni kangai: “Kam na mamakuri kamaiuami ni maku ma n ruru.”—I-Biribi 1:9; 2:12.
E kaungaia te koraki ake a a ikawai n te onimaki Bauro bwa a na kakorakoraia ni ‘biri nakon te tia ni kani karekea te kaniwanga are te weteaki mai eta iroun te Atua.’ E taku: “Ma ae ti a roko iai, ao ti na nakonako iai n te kawai naba anne.”—I-Biribi 3:14-16.
A Kaekaaki Titiraki Aika Boto i Aon te Baibara:
1:23—Baikara “baika uoua” ake e kai iai nanoni Bauro, ao tera are e “kan nako” iai? Ibukini baike e kaaitara ma ngaai Bauro e a kai iai nanona ni baika uoua ake a mena i matana: bwa te maiu ke te mate. (I-Biribi 1:21) E ngae ngke e aki taekina are e na rineia ma e oti n aroarona te bwai are e tangiria bwa e “kan nako ni mena irouni Kristo.” (I-Biribi 3:20, 21; 1 Tetaronike 4:16) Mwin te “kan nako” ni menani Kristo ma aomata, e a anganaki iai Bauro kaniwangana are e a tia ni katauraoia Iehova ibukina.—Mataio 24:3, NW.
2:12, 13—N te aro raa are e a kairira iai te Atua bwa ti na ‘karekei nanora ao ni mwamwakuri’? E kona ni mwakuri taamnein Iehova ae raoiroi i nanora ao ara iango ike e a karikirakea iai nanora ni kani karaoa ara kabanea n tamaroa n ara beku ibukina. Mangaia are ti boni buokaki ngkai ti ‘mwamwakuri kamaiuara.’
Reireiara:
1:3-5. E ngae ngke a maiu ni kainnano kaaini Biribi ma a katea te katoto ae raoiroi ibukira ni kaotiotan te tituaraoi.—2 I-Korinto 8:1-6.
2:5-11. N aron ae e kaotaki n ana katoto Iesu, te nanorinano bon tiaki kanikinaean te mamaara ma bon te kakorakora ni maiuakina te aroaro ni maiu ae riai. Irarikin anne, e karietataia aomata aika nanorinano Iehova.—Taeka N Rabakau 22:4.
3:13. E kona n taekinaki te nakoa ae bubura te boo iai, te mweeraoi ni kainakin te utu ni kaubwai ao ara bure rimoa aika kakaiaki ake ti a tia n rairi nanora ao n ‘tebokaki ma ni kaitiakaki’ mai iai, bwa ‘baike i mwira.’ (1 I-Korinto 6:11) Ti riai ni mwanuokini baikai n te aro are ti a aikoa raraomaeakini, ma ti a ‘arorira nakoni baika imwaira.’
“KATEIMATOAKI N TE ONIMAKI”
N ana reta Bauro nakoia kaaini Korote, ao e kaotaraea iai aia iango aika kairua te koraki ake a reirei baika a kewe. E kamataataa bwa e boto te kamaiuaki i aoni ‘kateimatoara n te onimaki’ ma tiaki n irakin nanon te Tua. E kaungaia kaaini Korote Bauro bwa a na ‘nakonako naba i nanoni Kristo ni kaneneaki wakaaia, ma ni kateaki i nanona, ma ni kateimatoaki n te onimaki.’ Tera aron rotakia ni kateimatoaaia?—I-Korote 1:23; 2:6, 7.
E korea ae kangai Bauro: “Kam na karina te tangira i aoni baikai ni kabane, are te bwai ni kabaebae are e riki ni moan te raoiroi te aomata iai. Ao e na tauu taekan nanomi te raoi are mairouni Kristo.” E tuangia te abotoro ni kangai: “Ane kam na karaoia, ao kam na karaoia naba ma nanomi, ba kaanga i bukin te Uea, ao tiaki i bukia aomata.” E taekina ae kangai ni kaineti ma ake i tinanikun te ekaretia: “Nakonako ma te wanawana i mataia.”—I-Korote 3:14, 15, 23; 4:5.
A Kaekaaki Titiraki Aika Boto i Aon te Baibara:
2:8—Baikara “reirein aon te aba” ake e kaumakia iai aomata Bauro bwa a na rarawa ni karaoi? Boni kanoan ana waaki Tatan aika bwaai ke iango ake a a kairiraki ke ni kaungaki iai. (1 Ioane 2:16) Ibuakoni baikai bon te rabakau ni karekeiango, te mataai ni kanibwaibwai ao Aaro aika kewe aika n te aonnaba aei.
4:16—Bukin tera bwa e aki karinaki ni kanoan te Baibara te reta nakoia kaain Raorikeia? Tao ibukina bwa akea kanoana aika kakawaki i bukin reireiara ni boong aikai. Ke tao e bae ni kaokioki reirei mani kanoan reeta aika n te Baibara ake tabeua riki.
Reireiara:
1:2, 20. Te karea ni kaboomwi bon te bwai ae katauraoaki ibukin ana akoi te Atua ae rianako, ao e kona ni kaitiaka namakinan te bure ni mataniwin nanora ao n anganira te raunnano.
2:18, 23. Te “baka-n-nanorinano” bon te nanorinano ae aki nako man te nano ma tii ibukin anaakin nanoia aomata bwa e na kamoamoaki iai rinanoni kakeaani bwaikorakin te maiu aei. Ke rinanon aki akoan rabwatana ao e kaotaki bwa iai iroun te aomata ‘kainikatongan nanon aon te aba.’