“E Oti Nako Bwanaia Ni Kabuta Aonaba Ni Kabane”

“Kakiritiania botanaomata ni kabaneia, ni babetitoiia nako nanon aran te Tama ma te Nati ma te Tamnei are Raoiroi.”​—MATAIO 28:19.

1, 2. (a) Tera te mwioko are e angania taan rimwina Iesu? (b) Bukin tera ngkai a kona ni karaoa ae bati Kristian ake n te moan tienture?

TEUTANA te tai imwain waeraken Iesu nako karawa, ao e angania taan rimwina te mwioko ngke e tuangia ni kangai: “Kakiritiania botanaomata ni kabaneia, ni babetitoiia nako nanon aran te Tama ma te Nati ma te Tamnei are Raoiroi.” (Mataio 28:19) Ai kamiira te beku aei!

² Iangoia moa! N tain te Bentekota n 33 C.E., ao a kaonaki n te taamnei ae raoiroi taan rimwin Kristo aika 120 mwaitiia, ao a a moana naba karaoan mwiokoaia n tuangia aomata taekan Iesu are boni ngaia te Mesia are e beritanaki bwa e na reke te kamaiuaki irouna. (Mwakuri 2:1-36) E na kanga ni kona n roko irouia “botanaomata ni kabaneia” te kurubu ae tii tabeman kaaina aei? N aia kaantaninga aomata e aki kona n reke anne, ma “a konaki bwaai nako iroun te Atua.” (Mataio 19:26) A boutokaki Kristian rimoa n te taamnei ae raoiroi mairoun Iehova, ao iai irouia te nano-n-umaki. (Tekaria 4:6; 2 Timoteo 4:2) Mangaia are tii i nanon tatabebwi te ririki ao e a kona naba n taekinna te abotoro Bauro bwa te rongorongo ae raoiroi, e “taekinaki i aonaba ni kabane aika i aani karawa.”​—I-Korote 1:23.

3. Tera ae e tukiia Kristian ni koaua aika “uita” bwa a na kinaaki?

³ E waaki nako butanakon te taromauri ae koaua n te tai ae rangi ni maan n te moan tienture. Ma e ngae n anne e taetae ni burabetinna Iesu bwa e na roko te tai are e na uniki iai “titania” Tatan, ao a na taonaki nako iai Kristian ni koaua aika “uita” i nanon tienture aika bati ni karokoa tain te tai. E koro bukin anne imwin mateia abotoro.​—Mataio 13:24-39.

Korakoran te Rikirake ni Boong Aikai

4, 5. Ni moa man 1919, tera aia mwakuri Kristian aika kabiraki are a moani karaoia, ao bukin tera bwa e korakora te kangaanga iai?

⁴ Te ririki 1919, bon te tai are a nang kamaenakoaki iai Kristian ni koaua aika uita mai buakoia titania. A ataia Kristian aika kabiraki bwa e na bon teimatoa naba ni manena karaoan ana mwioko Iesu are moan te kakawaki. A rangi ni kakoauaa naba bwa a a maiu ngkai i nanon “boong aika kaitira,” ao a ataa naba ana taetae ni burabeti Iesu ae kangai: “E na tataekinaki euangkerion uean te Atua aei i aonaba ni bane ba te bwai ni kaotioti nakoia botanaomata ni kabaneia; ao ngkanne e na roko naba iai te toki.” (2 Timoteo 3:1; Mataio 24:14) A bon ataia ni koaua bwa e rangi ni bati te mwakuri ae e na karaoaki.

⁵ Ma e ngae n anne, a kaaitara Kristian akana kabiraki akanne ma te kangaanga n aroia naba taan rimwin Kristo n 33 C.E. Bon tii tatabeua tengaa mwaitiia ao a maeka n aaba aika tii tabeua. A na kanga ni kona n tataekina te rongorongo ae raoiroi “i aonaba ni bane”? Uringnga are e a tia ni keerake mwaitiia aomata n te aonnaba aei tao man 300 te mirion n aia tai n tautaeka taiani Kaitara, nakon te ware ae kaniia 2 te birion imwin te moan buaka n te aonnaba. Ao e a teimatoa riki n rangi ni kekerake rinanon te ka-20 n tienture.

6. Tera aron rikiraken te mwakuri n tataekina te rongorongo ae raoiroi are e karaoaki n 1930 tabun?

⁶ Ma e ngae n anne, ana toro Iehova aika kabiraki, n aroia naba tariia n te moan tienture, a moana karaoan te mwakuri are a a tia ni mwiokoaki ma onimakinan Iehova ae korakora irouia, ao e bon raonia taamneina ae raoiroi. N 1930 tabun ao iai taan tataekina te euangkerio aika 56,000 mwaitiia, aika a a tia n tataekina taekan te koaua man te Baibara n aaba aika 115 mwaitiia. E bati te mwakuri ae e a tia ni karaoaki, ma e bon teimatoa naba ni bati riki ae tuai ni karaoaki.

7. (a) Tera te bwai ae boou ae kangaanga iangoana, are a kaaitara ma ngaia Kristian aika kabiraki? (b) Tera aron rikiraken te mwakuri ni bobotiia aomata n aia boutoka “tiibu tabemang”?

⁷ Rimwi riki ao e a kuneaki te bwai ae boou ae kangaanga iangoana ae reke man te kamataata ae nano riki i aon taekan te “koraki ae uanao” ae taekinaki n Te Kaotioti 7:9, are e beritanaki naba iai te ibuobuoki nakoia Kristian aika mwakuri korakora. Taan onimaki aika kaantaningaa te maeka n te aonnaba ae taekaia “tiibu tabemang,” ae akea mwaitiia ae kaotaki, a na rikoaki “mai buakoia botanaomata ni kabaneia, ma baronga ma natanaomata ma taian taetae ni bane.” (Ioane 10:16) Te koraki aei, a na ‘toro iroun Iehova ni ngaina ao ni bong.’ (Te Kaotioti 7:15) Nanon anne bwa a na ibuobuoki naba n te mwakuri n uarongorongo ao n angareirei. (Itaia 61:5) Ibukin anne a rangi n rotaki n te kukurei Kristian aika kabiraki, n nora rikiraken mwaitiia taan tataekina te euangkerio man tatabebwi te ngaa ao imwina man te ware ae mirion ma mirion. N te ririki 2003, ao te ware ae boou ibukia taan ibuobuoki n te mwakuri n uarongorongo bon 6,429,351, ao angiina mai buakoia bon te koraki ae uanao.a A kakaitau Kristian aika kabiraki n te ibuobuoki aei, ao ai uana naba ma tiibu tabemwaang n te kakabwaia ae boutokakia tariia aika kabiraki.​—Mataio 25:34-40.

8. Tera aroia Ana tia Kakoaua Iehova nakon te karawawataki ae korakora are e riki n tain te kauoua ni buaka are kabutaa te aonnaba?

⁸ Ngke a a manga moanna naba n rikirake kaain te koraki aika kaikonakaki n te uita, ao e a kakorakoraa riki ana buaka Tatan ni kaaitaraia. (Te Kaotioti 12:17) Tera aron Tatan ngke a a moanna ni kaoti te koraki ae uanao? E rangi ni kakorakoraa te buakaka! Ti kona n nanououa bwa tao ngaia are e boutokaa kaitaraan te taromauri ae koaua irouia kain te aonnaba, are e riki n tain te kauoua ni buaka n te aonnaba? E rangi ni korakora karawawatakia Kristian, ni waaki n itabarara aikai. A bati taari mwaane ao aine aika karawawataki n te kataaki ae rangi ni korakora, ao tabeman a a boni mate ibukin aia onimaki. Ma a bon teimatoa naba ni boutokaa are e taekinna ngkoa te tia areru are e kangai: “I nanon te Atua N na kamoamoa ana taeka: I onimakina te Atua, N na aki maku; Tera ae a kona aomata ni karaoia nako iu?” (Taian Areru 56:4; Mataio 10:28) A kakorakoraki Kristian aika kabiraki ao tiibu tabemwaang n taamnein Iehova, ao a uaia n tei n nene. (2 I-Korinto 4:7) Ibukin anne, e a “riki rake ana taeka te Atua.” (Mwakuri 6:7) N 1939 ngke e a waaki te buaka, ao e ribootinaki bwa iai 72,475 mwaitiia Kristian aika kakaonimaki ni karaoa te mwakuri n uarongorongo. Ma e oti man te ribooti ae aki-tabwanin raoi n 1945, ae te ririki are e a toki iai te buaka, bwa iai 156,299 mwaitiia taani Kakoaua aika kakaonimaki n tataekina te rongorongo ae raoiroi. Ai teretere ra iai konaakin Tatan!

9. Baikara kuura n reirei aika boou ake a katanoataki n tain te ka-2 ni Buaka ae Kabutaa te Aonnaba?

⁹ E teretere bwa ana kamangao te kauoua ni buaka are kabutaa te aonnaba, e aki kananokokorakia ana toro Iehova ibukin kakororaoan nanon aia mwakuri n uarongorongo. N te koaua ni koaua bwa ngke e a roko ni kabuebuena te buaka n 1943, ao e katanoataki taekan kuura n reirei aika uoua aika boou. Teuana e aranaki ngkai bwa te Kuura ni Kataneiai Ibukia Taan Uarongorongo, ao e karaoaki n ekaretia ni kabane, bwa a na kataneiaki iai taani Kakoaua n tatabemania nako, bwa a na rabakau n uarongorongo ao ni kairiia aomata bwa a na riki bwa taan rimwin Kristo. Are teuana ae te Watchtower Bible School of Gilead, e kateaki ibukin kataneiakiia mitinare ake a na karikirakea aron te mwakuri n uarongorongo n aaba ianena. Eng, ngke e a toki te buaka ao a a tauraoi Kristian ni koaua nakon mwakuri aika bati riki.

10. Tera aron noran ingaingan nanoia ni mwakuri ana aomata Iehova n 2003?

¹⁰ Ai bon tamaroa ra te mwakuri ae a a tia ni karaoia! A a tia ataei, kaara, kaaro, naati ao ai mwauku n tibwatibwaa are a a tia n reiakinaki n te Kuura ni Kataneiai Ibukia Taan Uarongorongo, ao a bon teimatoa naba ni karaoa anne bwa kakororaoan ana mwioko Iesu ae rangi ni kakawaki. (Taian Areru 148:12, 13; Ioera 2:28, 29) N te ririki 2003, ao iai te koraki aika 825,185 mwaitiia ni katoa namwakaina ake a kaotiota nanoia n umaki n aroia n teimatoa n tataekina te rongorongo, n aia mwakuri ni bwaiania. N te ririki naba anne ao a kabanea te mwaiti n aoa ae 1,234,796,477 Ana tia Kakoaua Iehova, n tataekina te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea nakoia aomata. Ni koauana e bon rangi ni kukurei Iehova n ingaingan nanoia ana aomata ni mwakuri korakora!

N Aaba Ianena

11, 12. Baikara katoto aika raraoi aika kaotiota tamaroan mwin aia mwakuri mitinare?

¹¹ I nanon ririki aika bati, ao a a tia taan angabeeba mai Kireata ao man te Kuura Ibukin Kataneiakia Tooro ni Minita, ni karekea rongorongon aia mwakuri ae kamimi. N aron are i Brazil, e uarereke riki mwaitiia taan uarongorongo iai nakon 400 ngke a moan roko mitinare n 1945. A mwakuri korakora mitinare aikai ma mitinare ake a roko imwia riki, i rarikia taari aika ingainga nanoia iai aika kaain Brazil, ao e a tia n rangi ni kakabwaiaa aia kakorakora Iehova. Ai kukurei ra te aomata are e uring ngkoa taai akekei, ngkana e a nora ngkai te ribooti ae boou ibukia taan uarongorongo i Brazil bwa e a roko n te mwaiti ae 607,362 n 2003!

¹² Iangoa Tiaban. Imwain te kauoua ni buaka n te aonnaba, ao tao bon tebubua mwaitiia taan tataekina te Tautaeka n Uea n te aba anne. N tain te buaka, ao te bwainikirinaki ae tiritiri e a kakerikaka mwaitiia taani Kakoaua, ao ngke e a toki te buaka, ai tii tabeman aika a teimatoa ni marurung n te aro n rabwata ao n taamnei. (Taeka N Rabakau 14:32) Te koraki akana rianako kakaonimakia akana tii tabeman akanne, a na boni bae n rangi ni kukurei ni butimwaeia mitinare ake 13 ake a moani kauka te kataneiai n te kuura ni mitinare i Kireata n 1949. E waekoa n neborake i nanoia mitinare aikai, tangirakiia tariia aika kaain Tiaban aika ingainga nanoia ao ni kakairuaa. E raka i aon 50 tabun te ririki imwina, n te ririki 2003, ao e a ribootinaki mwaitiia taan uarongorongo i Tiaban ae 217,508! E a bon tia Iehova ni kakabwaiaiia ana aomata n te aba anne. Iai naba ribooti aika aekakin nako aikai n aaba aika bati. Te koraki ake a kona n uarongorongo n aaba ianena, e korakora aia ibuobuoki n tibwatibwaa nako te rongorongo ae raoiroi, n te aro are n 2003 ao e a ongoraeaki n aaba aika 235 mwaitiia, n ikotaki ma aaba aika uarereke, ao ai taabo nako ni katobibia te aonnaba. E bon eti are a na roko te koraki ae uanao mai buakoia “botanaomata ni kabaneia.”

“Mai Buakoia . . . Baronga ma Natanaomata ma Taian Taetae”

13, 14. N te aro raa ae e kaota iai kakawakin tataekinan te rongorongo ae raoiroi Iehova n “taetae nako”?

¹³ Te moani kakai are e ribootinaki imwin kabirakiia taan rimwin Iesu n te taamnei ae raoiroi ni Bentekota n 33 C.E., bon aia taetae n taetae aika bati nakoia te koraki ake a kiribobotaki n te tai arei. Aomata ake a ongo irouia n te tai arei, tao a bwaati te taetae are e kakamanenaki n angiin taabo n te aonnaba, tao n aron te taetae n Erene. Kioina ngkai “aomata aika raoiroi” ngaiia, a na boni bae naba ngkanne ni mataata n te mwakuri n Ebera are e kaakaraoaki n te tembora. Ma a bon anaaki riki nanoia ngke a ongo taekan te rongorongo ae raoiroi n oin aia taetae are a kataneiaaki iai man uarerekeia.​—Mwakuri 2:5, 7-12.

¹⁴ Ni boong aikai naba, ao e a rangi ni bati te taetae ae kakabonganaki n te mwakuri n uarongorongo. E a tia n taetae ni burabetinaki bwa e na otinako te koraki ae uanao, tiaki tii mai buakoia natannaomata, ma boni mai buakoia naba “baronga ma natanaomata ma taian taetae.” E boutokaa aei Iehova n ana taetae ni burabeti rinanon Tekaria ni kangai: “A na taua ririn temanna tengaun te aomata mai buakon taetaeia botanaomata ni kabane, eng, a na bon taua ririn temanna ae te I-Iutaia, ao a na kangai, Ti na airi ma ngkami, ba ti ongo ba E memena te Atua i roumi.” (Tekaria 8:23) E ngae ngke e aki reke irouia Ana tia Kakoaua Iehova te bwaintangira ae te rabakau n taetae nako, ma a ataa kakawakin te angareirei n oin aia taetae aomata.

15, 16. A kanga mitinare ma tabeman riki aomata ni kaitaraa te kangaanga ni kaineti ma te uarongorongo n taetaen te aba?

¹⁵ E koaua bwa iai ni boong aikai taetae tabeua aika a bati ni kakabonganaki n aron te taetae n Ingiriti, ni Buranti ao n Tibein. Ma te koraki ake a a tia ni kitana oin abaia bwa a na beku n aaba tabeua, a kataia n reireinia taetaen te aba are a mena iai bwa e aonga ni kai mataata riki te rongorongo ae raoiroi nakoia “ake a rineaki nakon te maiu are aki toki.” (Mwakuri 13:48) E kona naba ni kangaanga te aro anne. Ngke a a kainnanoi booki n oin aia taetae kaain te aba ae mena n te Betebeke Maiaki ae Tuvalu, ao temanna te mitinare iai e a butimwaea te mwioko are e na kona n toki iai te kangaanga anne. Kioina ngke akea te rikitinare ae tauraoi n te aba anne, e a moana moa ana mwakuri man karikorikoan taian taetae n Tuvalu. Tabeua te tai imwina ao e a boretiaki te boki ae atuna, Ko Kona Ni Maiu n Aki Toki n Te Baretaiti i aon Te Aonnabab n te taetae n Tuvalu. Ngke a a roko mitinare i Curaçao, ao bon akea naba iai booki ake a aanaki man te Baibara, ao akea naba te rikitinare n te taetae ni Papiamento. E bati naba te ikakaiwi i aon riain korean taetaen te tabo anne. Ma e ngae n anne, uoua te ririki imwin rokoia moan mitinare aikai, ao e a boretiaki naba te moan turaeki ae aanaki n te Baibara, ni bon oin taetaen te aba anne. Ni boong aikai, ao Papiamento boni ngaia naba te taetae teuana mai buakon taetae aika 133 mwaitiia, ae boretiaki naba iai Te Taua-n-Tantani, ao e uaia n otinako ma te taetae n Ingiriti.

¹⁶ I Namibia ao ai bon akea te tia kakoaua temanna ae e kona ni buokiia moan mitinare aika roko iai ni kaineti ma te raitaeka. Irarikin naba anne, iai taetaen te aba anne teuana ae Nama, are akea iai rairan nanon te taeka ae “kororaoi.” E ribootinna te mitinare ni kangai: “I kakabonganaia taan reirei n te kuura n te tabo arei ake a reirei n te Baibara, bwa a na raitaeka. Kioina ngkai e karako aia atatai i aon te koaua, N na bae n tekateka ma ngaiia n taraia raoi bwa a na bane n etiruru kibuntaeka nako.” Ma e ngae n anne, e bon reke naba rairan te turaeki ae atuna Te Maiu n te Aonnaba ae Boou nakon aua taetaen Namibia. Ni boong aikai, e a katoa tai boretiakin Te Taua-n-Tantani n te taetae ni Kwanyama ao Ndonga.

17, 18. Baikara kangaanga aika a a tabe ngkai ni kanakoraoaki i Mexico ao n aaba riki tabeua?

¹⁷ I Mexico, ao oin te taetae ae kakabonganaki iai bon te taetae n Tibein. Ma imwain rokoia ngkoa kaain Tibein ikekei ao a bati taetae aika a kakabonganaki iai, ao iai naba ngkai tabeua aika a teimatoa ni kabonganaki. Ma ngkai ao iai aia boki Ana tia Kakoaua Iehova ae e a tia ni boretiaki nakon taetae aika itiua aika kakamanenaki i Mexico n ikotaki naba ma te Taetae n te Bai. Te Mwakuri ni Minita n te taetae ni Maya bon te moani beeba ni kaongora are e roroko n te taetae anne, ae teuana mai buakon taetae ake a kakabonganaki irouia te naan American Indian. Ni koauana, ngaa ma ngaa aomata aika kaain baronga aika te Maya, Aztecs ao tabeua riki, ake a warekaki i buakoia taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea i Mexico, ae 572,530 mwaitiia.

¹⁸ N taai aikai, mirion ma mirion mwaitiia aomata aika rabanako mai abaia nakon aaba ianena ke a mwaing ibukin kangaanga ma te mwane. Uaan anne, a a bati ngkai aaba aika e a tibwa moan reke irouia taabo aika maekanaki irouia aomata aika kabonganai taetae aika ianena. A kaaitara ma te kangaanga aei Ana tia Kakoaua Iehova. N te katoto, i aon Itare, iai ekaretia ma kurubu aika kabonganai taetae aika 22, i rarikin are bon te taetae n Itare. Ibukin buokaia taari bwa a na uarongorongo nakoia aomata ake a kabonganai taetae tabeua, iai reirei ni kataneiai aika a a tibwa karaoaki ibukin reiakinan taetae aika 16 mwaitiia, n ikotaki naba ma te Taetae n Itare n te Bai. N aaba aika bati ao a kakorakoraia naba Ana tia Kakoaua Iehova ni karaoa aekakin naba anne bwa a aonga n roko irouia aomata aika bati ake a mwaing nako abaia. Eng, n ana ibuobuoki Iehova, ao e a tabe ngkai n uarurung te koraki ae uanao mai buakon taetae aika rangi ni bati aekakia.

“Nako Tabon Aonaba”

19, 20. Baikara ana taeka Bauro aika a tabe ni kakoroaki bukia n te aro ae kamimi ni boong aikai? Kabwarabwaraa.

¹⁹ E korea ae kangai te abotoro Bauro n te moan tienture: “A tuai n ongo? A bon tia, E oti nako bwanaia ni kabuta aonaba ni kabane, ao a nako aia taeka nakon tabon aonaba.” (I-Rom 10:18) Ngkana ngaia bwa e koaua anne n te moan tienture, tiaki e na rangi n noraki riki koauana ni boong aikai! Mirion ma mirion mwaitiia aomata ke e raka riki n taai aika tibwa nako aikai ake a bane ni kangai: “N na karaoiroa Iehova n te bong ae koraki: E na memena karaoiroana i wiu n aki toki.”​—Taian Areru 34:1.

²⁰ I rarikin anne e aki kerikaki te mwakuri. E tabe n rikirake mwaitiia taan tataekina rongorongon te Tautaeka n Uea. E a rangi n rikirake naba ni bati te tai ae kabaneaki ibukin te mwakuri n uarongorongo. Iai mirion ma mirion mwaitiia aomata ake a manga okiraki, ao ngaa ma ngaa aomata aika reirei n te Baibara. Ao e bon teimatoa naba ni kaotiotaki te kan ongora irouia aomata aika boou. N te ririki ae nako, ao te mwaiti ae boou ni kaineti ma mwaitiia aomata ake a roko ni kaea Kauringan maten Iesu bon 16,097,622. E teretere iai ngkanne bwa e teimatoa n iai te mwakuri ae riai ni karaoaki. Ti bia teimatoa ni katotonga aia kakaonimaki ae nene tarira ake a nanomwaaka i aan bwainikirinakiia ae korakora. Ao ti bia bane naba ni kaotiota ingaingan nanoia tarira ni kabane ake a a tia ni kakorakoraia ni beku iroun Iehova man te ririki 1919. Ti bia kateimatoaa aneneakin ana kibu ni koora te tia areru are e kangai: “Ke a bane ni kamoamoa Iehova akana iai ikeikeia. Kam na kamoamoa Iehova!”​—Taian Areru 150:6.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Kona ni Kabwarabwaraa?

• Tera te beku are a moana karaoana taari n 1919, ao bukin tera bwa e kangaanga?

• Antai aika a ikoikotaki bwa a na boutokaa te mwakuri n uarongorongo?

• Baikara mwakuri ake a karaoi mitinare ao aomata n aaba ianena?

• Tera te bwai ni kakoaua ae ko kona n taekinna ni kaotia iai bwa Iehova e kakabwaiaa aia mwakuri ana aomata ni boong aikai?

[Taibora n iteraniba]

TE RIBOOTI IBUKIN AIA RIRIKI NI MWAKURI ANA TIA KAKOAUA IEHOVA AE 2003

(Nori bound volume)