Tai Kariaia Rikiraken Nanon Natim n Akea te Kairiri!

E KONA n riki nibuabuan te bokaboka ae taraa n akea manenana bwa te bwai ae tamaroa, ngkana e karaoaki iroun te tia rabakau ni karaoi bwaai aika kaatibu. A karako mwaitiia taan rabakau ni karaobwai aika a kona ni karaoa te bwai ae manena man te bwai ae aki-manena n aron te tia rabakau anne. I nanon ririki aika ngaa ma ngaa mwaitiia, ao e a tia te botannaomata n onimakina te tia karaoi bwaai aika kaatibu ibukin karaoan aia bwai n amwarake ao nnen uee aika tamaroa.

E kakawaki naba kabwaian te botannaomata ae reke mairouia kaaro aika a tabeakina kairan nanoia ao aroaroia natiia. E katitebooi taekara te Baibara ma te bokaboka, ao e a tia te Atua ni katuka te mwioko ae kakawaki irouia kaaro ni kaineti ma kairan natiia, ae te mwioko ae kabotauaki ma karaoan bwaai man “te tano” ae bokaboka. (Iobi 33:6; Karikani Bwaai 18:19) E aki bebete kairan maiun te ataei bwa e na riki bwa te ikawai ae kona n onimakinaki ma n raoiroi, n aron naba ae e aki bebete karaoan te kaatibu ae tamaroa man te bokaboka. Te bitaki aei bon tiaki te bwai ae e a bon riki naba i bon irouna.

A mwaiti waaki ni katikitiki aika korakora ake a na kona n anai nanoia natira. E kananokawaki bwa iai mai buakon waaki ni katikitiki aikai aika rangi n urubwai. Mangaia are n onean mwin are e na kariaiakaki rikiraken nanon te ataei n akea te kairiri iai, te karo ae wanawana e na kataneiaa natina n “aroarona ae riai,” i aan te kaantaninga are “ngkana e a unimwane ao e bon aki kitanna.”​—Taeka N Rabakau 22:6.

I nanon maanin te tai ae kakawaki ma ni kakukurei are e a kaikawaaki iai te ataei, ao kaaro aika Kristian aika wanawana a na riai ni kabanei aia tai n eki nako waaki ni katikitiki aika bubuaka ake a na kona ni kabuakakaa nanon te ataei. E na bae ni kataaki aia tangira ngkana a taotaona nanoia n angan natiia te “reireiaki ma te kaetietaki ae a tau ni kaikawaaki iai Kristian.” (I-Ebeto 6:4, The New English Bible) E na bebete riki tabeia kaaro ngkana a moantaai ni kaetieta nanon natiia i nanon uarerekena.

E Raoiroi te Moantaai

A kani mwakuri taani karaoi bwaai aika kaatibu ma te bokaboka ae tau maraurauna, bwa e aonga ni kona ni karaoaki nakon te bwai teuana. Ma e riai naba n tau matoana bwa e aonga ni kona n tiku n arona are e karaoaki iai. Ngkana e a tia n tauraoi te bokaboka, ao taani karaoi bwaai aika kaatibu, a tangiria ni mwakuri ma te bokaboka anne imwain banen onoua te namwakaina. N aron anne, te tai ae angaraoi ibukia kaaro bwa a na moana iai kairan nanoia natiia, boni man te tai are a kai butimwaea iai te reireiaki ao ni kai bitaki naba iai aia iango.

A taku taan rabakau ibukia ataei, bwa ngkana e a tokara ana kawanua n namwakaina te ataei, ao e na tia n taneiai n ongongora taetaen abana, e na tia n reke ana reitaki ae kaan ma ana karo, e na tia n rikirake ana ataibwai, ao e na tia naba ni moana iangoakin bwaai aika riiriki i rarikina. Te tai ae raoiroi ibukin bitakin nanona boni ma ngke e uarereke. Ai te kakabwaia tera iroun natim ngkana e katotonga Timoteo, are e ‘ataa te Baibara ma ngke te merimeri’ ngaia!​—2 Timoteo 3:15.a

Bon aroia merimeri bwa a na bae ni katotongia aia karo. Irarikin katotongan bwaai ake a ongo ma bwaai aika a nori ni karaoaki, a reiakina naba te tangira, te akoi, ao te mwamwannano, ngkana a noriia aia karo ni kaotiotii aroaro aikai. Ngkana ti kan kataneiaia natira n ana tua nako Iehova, ao e riai moa ni boni mena ana tua te Atua i nanora. Tangiran ana tua te Atua n te aro anne, e na kairiia kaaro bwa a na maroro ma natiia ni katoa tai ibukin Iehova ao ibukin ana Taeka. E kaungaunga ni kangai te Baibara: “Taekin ngkana ko tekateka i nanon am auti, ao n nakonakom i nanon te kawai, ao ni wenem, ao n teirakem.” (Te Tua-Kaua 6:6, 7) A kabwarabwaraa aroia Francisco ma Nei Rosa ni karaoa aei ma natiia aika uoman.b

“Irarikin ara mamaroro are ti tataneiai ni kaakaraoia ma ngaiia, ao ni katoa bong ti kataia naba ni boni karekea ara tai n taetae ma temanna imwin temanna irouia n te maan ae e na aki kee i aan 15 te miniti. Ngkana ti ataia bwa iai aia kangaanga, ao ti kabanea riki ara tai ma ngaiia. N te katoto, n te tai ae aki maan n nako, imwin okin natira te mwaane ae nimaua ana ririki man ana kuura, ao e tuangira bwa e a aki kakoauaa Iehova. E teretere iai bwa e a tia temanna raona n reirei ni kakanikoa ao n taku bwa akea te Atua.”

A ataia kaaro aikai bwa natiia a kainnanoa karikirakean onimakinan aia tia Karikiriki irouia. Te aeka n onimaki anne e na kona ni karikirakea kukureia n ana karikibwai te Atua. Ai kamimi ra aroia ataei ni kan tautauia maan, ni kiniki uee ao n takaakaro i aon te bike! A kona kaaro ni buokiia natiia bwa a na ataia ae iai irekereken bwaai aika karikaki ma te tia Karikiriki. (Taian Areru 100:3; 104:24, 25) Rikiraken te mimi ao tangiran ana karikibwai Iehova, e kona n riki bwa iriani maiuia. (Taian Areru 111:2, 10) Irarikin tangiran bwaai aikai irouia, e kona naba te ataei ni karikirakea tangiran kakukureian te Atua ao maakan kaunakina. Aei are e na kairia bwa e na ‘kararoaa man te buakaka.’​—Taeka N Rabakau 16:6, BK.

E ngae ngke angiia ataei a rangi ni kan atai bwaai nako ao ni kai reireiaki naba, ma e bon aki bebete reken te ongotaeka. (Taian Areru 51:5) N taai tabetai a kona n imanono bwa a na karaoi bwaai ni bon oin aia iango, ke n tangiroroi reken bwaai ni kabane aika a tangiri. A riai kaaro ni kamatoa aia kairi n te aro ae riai, ni bwaina te taotaonakinnano, ao n anga te reirei ni kaetieti, bwa a aonga n totokoi rikiraken aroaro aikai i nanoia ataei. (I-Ebeto 6:4) Aei te namakin are e a tia n reke iroun Nei Phyllis ma Paul, ake a a tia n tokanikai ni kaikawaia natiia aika niman.

E ururing rikaaki Phyllis ma n taku: “E ngae ngke a kakaokoro aroaroia natiu n tatabemania nako, ma a bane n tangiria bwa a na iraki nanoia. E boni kangaanga te aro aei, ma imwin tabeua te tai ao a ota n nanon te taeka ae ‘e na aki iraki nanom.’” E taku buuna are Paul: “Ngkana a moanna ni wanawana, ao ti kabwarabwaraa nakoia bukin karaoan ara motinnano. E ngae ngke ti kataia ni kan teimatoa ni kaota te akoi nakoia, ma ti reireiniia naba bwa a na karinea te mwaaka ni kairiri are e a tia n anga te Atua.”

E ngae ngke a kona n riki kangaanga i nanon ana tai n rikirake te ataei, ma a kunea angiia kaaro bwa e kangaanga riki aia mwakuri ni kairiri, ngkana a a roko natiia n te roro ae tebwi tabun te ririki, ae te tai ae a kaaitara iai ma kataaki aika mwaiti aika boou nakoia.

Riingan Nanon te Roro ae Tebwi Tabun te Ririki

E riai te tia karaoi bwaai aika kaatibu ni karaoa ana mwakuri imwain ae e na mwau te bokaboka. Ibukin ananaun te tai are e na mwakuri iai ma te bokaboka, ao e kona n rania riki bwa e aonga n teimatoa n ranran ao ni maraurau. Ai tii te arona naba ma kaaro bwa a riai ni mwakuri korakora ibukin totokoan nanoia natiia aika tebwi tabun aia ririki man te nano ni karitei. Te Baibara bon aia bwai ni mwakuri ae e a bongata riki, are a kona iai ‘ni kaota aia kairua nakoia natiia, ni kaeta aroia, ao ni kataneiaia nakoni mwakuri aika raraoi ni bane.’​—2 Timoteo 3:15-​17, BK.

Ma te ataei ae tebwi tabun ana ririki e kona n aki kai butimwaea aia reirei ana karo, n aron butimwaeana irouna ngkoa i nanon uarerekena. A kona ataei aikai n tabeakinia riki tabonroroia, ai ngaia are e a moanna iai ni bua nakoraoin aia itoman ma aia karo. Bon tabeia kaaro bwa a na bwaina riki te taotaonakinnano ao te rabakau, ngkai e a moanna ni bitaki te itoman i marenaia ma natiia. E nang bitaki rabwatan ao nanon te ataei ae tebwi tabun ana ririki. E nang moanna ni karaoi motinnano ao ni katei tiia ake a na kona n rota maiuna rimwi riki. (2 Timoteo 2:22) I nanon te tai ae kangaanga aei, ao e riai n nanomwaaka ni kaitaraa te katikitiki are e kona n rotaki buaka iai nanona, ae taekan te katikitiki mairouia tabonrorona.

Te aeka ni katikitiki aei, e aki karaoaki rinanon tii te mwakuri teuana. Ma e karaoaki rinanon taeka ao mwakuri aika mwaiti aika a kamamaaraa nanon te ataei. Bwaai aikai, a kona n rota buaka nanoia ataei aika mwaiti, ao ai moara ra riki aroia ni maaka katinanikuakia irouia rooro-n-rikirake tabeman. I nanon ana tai te roro-n-rikirake ni kabokorakora ma maamaana ao tangiran kani butimwaeana irouia raoraona, ao e kona ni moanna n tangiri “bwain aon te aba,” aika bwaai aika a aki toki ni kamoamoaki taekaia irouia rooro-n-rikirake tabemwaang.​—1 Ioane 2:15-​17; I-Rom 12:2.

Ao nanona ae aki-kororaoi e kona ni kabatiaa riki te kangaanga aei, ngkana e boutokaa aia taeka tabonrorona. A kona n anai nano aia taeka ni kaungaunga n aron aikai, “Kakukureiko,” ao “Katoka nanom.” E uringa arona Nei Maria ao e taku: “I ongo irouia tabonrorou ake a kakoauaa bwa iai inaaomataia rooro-n-rikirake ni boni katoki nanoia ni kukurei, n aki ongei kangaanga ake a na riki mai iai. Kioina ngke I kani karaoi bwaai ake a karaoi raoraou n reirei, ao I kurimaraa iai n reke n te kangaanga ae kakaiaki.” Ngkai te karo ngkoe, ao ko na kani buokiia natim aika tebwi tabun aia ririki bwa a na tokanikai i aon kataakia n aron akanne, ma ko na kanga ni karaoa anne?

Ko kona ni kakoauaa nakon natim bwa ko bon tabeakinna, rinanon am taeka ma am mwakuri. Botumwaaka n ukoukora ana namakin ibukin bwaai tabeua, ao kataia n oota n ana kangaanga, ake tao a kakaiaki riki nakoni kangaanga ake e kaitiboo ma ngaai n ana tabo n reirei. N te tai aei, e kainnanoiko natim bwa ko na riki bwa te aomata ae e kona ni kaota nanona nakoina. (Taeka N Rabakau 20:5) Ko kona n ataa rawawatana ke minotakin ana iango man teina ao aroarona. Buokia ni kainnanona e ngae ngke e tuai ni kaota nanona ae raba, ao ‘kabebetea nanona.’​—I-Korote 2:2.

E boni kakawaki bwa ko na kamatoa am kairi ibukin te bwai ae eti. A mwaiti kaaro aika a a tia ni kunea bwa e aki toki n riiriki te bobuaka n iango i marenaia ma natiia, ma a aki riai n ira nanoia natiia ngkana e boto aia motinnano i aon te riai. N te itera are teuana, karekea raoi otam ibukin te bwai ae na baireaki, imwain karaoan am moti are ko na anga iai te reirei ni kaetieti ae tatangira, ao e na kanga aron karaoan anne ngkana e kainnanoaki.​—Taeka N Rabakau 18:13.

A Kona n Riki Kataaki mai Nanon te Ekaretia

E kona n taraa n ae e a tia karaoan te mwangko ae te kaatibu, ma ngkana e aki umunaki ni kamatoaki n te ai, ao e na kona ni manga uruaki n te ran are karinaki i nanona. N te Baibara, e kabotauaki te mwakuri n umum aei ma kataaki ao kangaanga ake ti rotaki iai, ibukina bwa a kona ni kaotia bwa aekaki n aomata raa ngaira. E koaua bwa te Baibara e katuruturui riki taekan kataakin ara onimaki, ma reirei ake i nanona, a kaineti naba nakon aeka ni kataaki riki tabeua. (Iakobo 1:2-4) E kamimi bwa tabeua kataaki ake a kaaitara ma ngaai rooro-n-rikirake, a kona ni bon roko mai nanon te ekaretia.

E ngae ngke natim ae tebwi tabun ana ririki e taraa ni marurung n te itera n taamnei, ma e kona n aki oti ae e kabokorakora ma nanona ae tikiuoua. (1 Uea 18:21) N aron anne, e kaaitara Megan ma iango n aonnaba aika bwebwerake mairouia rooro-n-rikirake ake a roko n te Mwaneaba n Uea:

“E rotaki aroarou irouia rooro-n-rikirake ake a iangoa te aroaro ni Kristian bwa te bwai ae kabotu ae e riki bwa tutukan reken te kukurei. A taekin taeka n aron aikai: ‘N te tai are e koro iai 18 au ririki ao N na kitana te koaua,’ ke ‘I a rangi ni kani kitana te koaua.’ A kararoaia mairouia rooro-n-rikirake ake a atong taeka aika aki-boraoi ma nanoia, ao a atongia rooro-n-rikirake aikai bwa a kan taua te Aro.”

N angiin te tai bon tii temanna ke uoman aika bubuaka aroaroia, ake a kona ni kairarangia aika mwaiti riki. N angiin te tai, aomata a karaoa are a kaakaraoia angiia raoraoia. Te nanobaba ao te tokonoono, e kona n taona nako te wanawana ao te riai. A bati n nonoraki n aaba aika mwaiti, rooro-n-rikirake ni Kristian ake a reke n taiani kangaanga ibukina bwa a iraraang irouia raoraoia.

Ataei aika tebwi tabun aia ririki, a kainnanoa naba te iraorao ae kakukurei. Ko na kanga ngkoe ae te karo ni katauraoa aei? Iangoi raoi waaki ni kakibotu, ao bairei karaoan mwakuri aika kakukurei ma te utu ke rooro-n-rikirake ao ikawai tabeman. Kinaia raoraoia natim. Kaoia nakon am katairiki ke karekea am tai te tairikina ma ngaiia. (I-Rom 12:13) Kaungaa natim bwa e na uaiakina te mwakuri ae raoiroi, n aron reiakinan te katangitang ke te taetae teuana, ke te mwakuri riki teuana. Tao e kona ni karaoa aei ni mwengana ae te tabo ae uarereke reken te kangaanga iai.

E Kona ni Kamanoia te Reirei n te Kuura

Reirein te ataei ae tebwi tabun te ririki n te kuura, e kona ni buokia bwa e na mwinibwaia te kakibotu. E taku Loli are ngaia te mataniwi n te kuura ae bubura i nanon 20 te ririki: “I a tia ni mamataku irouia rooro-n-rikirake aika taani Kakoaua aika mwaiti i nanon aia tai ni mena n te kuura. A mwaiti aika a kamoamoaki ibukin aroaroni maiuia, ma iai tabeman aika a titeboo aroaroia ma ataei riki tabeman. Te koraki ake a kaotiotii banna aika raraoi, boni ngaiia ake a baraakin raoi aia kamatebwai. I kani kauringia raoi kaaro bwa a na tabeakina aia kekeiaki natiia n te reirei, a na kinaiia raoi aia tia reirei natiia, ao a na kakoauaa nakoia natiia bwa e kakawaki karekean te bwi ae raoiroi. A na moanna tabeman iai, ma a kona ni bane n reke aia bwi aika raraoi ao ni karekea naba kamoamoakia irouia aia tia reirei.”

Reirei aika reke man te kuura a kona ni buokiia ataei aika tebwi tabun aia ririki bwa a na rikirake n te itera n taamnei. E kona n reireinia aroaro aika raraoi ibukin te kamatebwai, te konabwai ni kammwakura aia iango, ao ataakin riain kakororaoan tabeia. Aia konabwai ni wareware raoi ao ni kai ota n iango aika boou, e na boni kaungaia bwa a na rabakau riki n ukeuke ao n anga reirei naba n ana Taeka te Atua. (Neemia 8:8) Tabeia ibukin kamatebwaian bwaai n reirei ao bwaai n taamnei, e kona ni buokiia bwa a na mwinibwaia te kakibotu.

A Kamoamoaki iai Kaaro ao Iehova

A mwaiti nnen uee aika kaatibu i Greece rimoa, aika a kanikinaeaki n ana tiaaina te tia karaoia ao te tia katamaroaa. N aron naba anne, ao i nanon te utu, a aki toki ni kainnanoaki uoman bwa a na kaikawaia ataei. Te karo ma te tina a ibuobuoki ni kaetieta nanon te ataei, ao kaanga, a uaia n tiaainaa nanon natiia. Ko kona n namakina te kukurei ibukin am mwakuri ni kaira ao ni katamaroaa aroaron te roro-n-rikirake bwa e aonga n riki bwa te aomata ae raoiroi, n aron naba aia namakin taani karaoi ao taani katamaroai bwaai aika kaatibu.​—Taeka N Rabakau 23:24, 25.

Nakoraoin te mwakuri ae abwabwaki aei, e boto i aon abwakin am kekeiaki ni katamaroaa nanon natim. Ko na boni kona iai ni kangai: “E memena ana tua Atuana i nanona; a na aki maran nako waena.” (Taian Areru 37:31) Moan te kakawaki aroaron nanon te ataei. Mangaia are e aki riai ni kariaiakaki rikirake nanona n akea te kairiri.

[Kabwarabwara ae nano]