Iehova Bon Te Atua Ae E Taotaona Nanona
“Iehova, ae te Atua ae on n te atataiaomata, ae akoi, ae iremwe n un, ae e bati te nanoanga [irouna].”—TE OTINAKO 34:6.
1, 2. (a) Antai aika a kakabwaiaki ngkoa man ana taotaonakinnano Iehova? (b) Tera nanon te taeka ae “taotaonakinnano”?
A KAKAOKORO nako maiuia aomata n ana bong Noa ma maiuia tibun Iteraera ake a ririanna n te rereua ma Mote, ao maiuia I-Iutaia ngke e mena Iesu n te aonnaba. Ma a boni bane ni kabwaia man aroaron Iehova ae raoiroi, ae ana taotaonakinnano, ao tabeman a boni kamaiuaki iai. Ao ana taotaonakinnano Iehova e kona naba ni kamaiuira.
2 Tera te taotaonakinnano? E kaotiota n ningai te aroaro anne Iehova, ao bukin tera? “Te taotaonakinnano” e a kabwarabwaraki bwa “ana nanomwaaka te aomata i aan karaoakin te ribuaka nakoina ke ngkana e kaunaki, n ikotaki naba ma te aki-bwarannano ni kakaaea kaetan te aki nakoraoi i marenana ma te aomata temanna.” Are nanona bwa bon iai manenan te taotaonakinnano, bwa e ukera aron mwamwannanoakin te aomata are boni ngaia te tia karika te itabarara. E aki nanonaki iai bwa te taotaonakinnano e kariaia naba te buakaka. E a toki kaotiotan te taotaonakinnano ngkana e a koro bukin te kaantaninga are e a aanaki iai kaotiotana, ke e a toki naba manenana.
3. Tera bukin kaotiotan ana taotaonakinnano Iehova, ao e na toki n ningai?
3 E ngae ngkai a kona n taotaon nanoia aomata, ma bon Iehova are e kaota te banna ni katoto ae te kabanea n raoiroi. I nanon ririki ake imwin te tai are e a uruaki iai te iraorao i marenan Iehova ao aomata ake e karikia, ara tia Karikiriki e kaota te taotaonakinnano ae irianaki n te akoi, ao e a katauraoa te kawai are a kona ni manga raoiakinaki iai ma te Atua, aomata aika raraoma ni koaua. (2 Betero 3:9; 1 Ioane 4:10) Te Atua e na kaaitaraia aomata aika tangira te buakaka, ma ni kamauna te waaki ae bure ae ngkai, n te tai are e a koro iai bukin kaotiotan ana taotaonakinnano.—2 Betero 3:7.
Boraoina ma Aroaron te Atua Aika Kakawaki
4. (a) E a kanga ni kaotaki taekan te taotaonakinnano n te Baibara n Ebera? (Nora naba te kabwarabwara ae i nano.) (b) Tera ana kabwarabwara te burabeti are Naum ibukin Iehova, ao tera ae e oti iai ibukin ana taotaonakinnano Iehova?
4 N te Baibara n Ebera, te taotaonakinnano e kaotaki n taeka n Ebera aika uoua are a nanonaki iai “abwakin te bwangabwanga ni bwairi.” Te Baibara ni Kiribatia e rairi taeka aikai bwa “iremwe n un.” E taekina ae kangai te burabeti are Naum ni kaineti ma ana taotaonakinnano te Atua: “E iremwe n un Iehova, ao e korakora mwakana, ao E na bon aki karaoiroa ane buakaka.” (Naum 1:3) Mangaia are ana taotaonakinnano Iehova bon tiaki kaotan mamaarana, ao bon iai naba tiana. Aron te Atua ae moan te mwaaka n iremwe n un e ngae ngke e rangi ni korakora mwaakana e kaotia bwa boni ngaia ae babairea taotaonan nanona ibukin ana kaantaninga ae e uaiakinna. Iai mwaakana ni katuaeia taani bure, ma e taona moa nanona iai bwa e aonga n angan te tia bure ana tai ni bita aroarona. (Etekiera 18:31, 32) Ana taotaonakinnano Iehova ngkanne, boni kaotan ana tangira, ao e kaota naba aron wanawanana ni kaineti ma kabonganan mwaakana.
5. N te aro ra are e nakoraoi ana taotaonakinnano Iehova ma ana kaetitaeka ae riai?
5 Ana taotaonakinnano Iehova e boraoi naba ma ana kaetitaeka ae riai, ao raoiroina. E kaoti nakon Mote bwa “te Atua ae e on n te atataiaomata, ae akoi, ae iremwe n un [“te taotaonakinnano,” n te King James Version], ae e bati te nanoanga ma te koaua” irouna. (Te Otinako 34:6) E maan imwin anne ao e anene ni karaoiroa Iehova Mote ni kangai: “Ba bon te kaeti-taeka ae riai ana aro ni kabane: Bon te Atua ae kakaonimaki ae akea ana buakaka, E raoiroi ao E eti Ngaia.” (Te Tua-Kaua 32:4) Eng, a bane n ibuobuoki, aroaron Iehova aika te nanoanga, te taotaonakinnano, te kaeti taeka ae riai, ao te raoiroi.
Ana Taotaonakinnano Iehova Imwain te Ieka
6. Tera aron Iehova ni kaotiota te taotaonakinnano ae kamimi, nakoia natin Atam ma Nei Ewa?
6 Aia karitei Atam ma Nei Ewa i Eten e urua n aki toki aia iraorao ae kakawaki ma aia tia Karikiriki ae tatangira, ae Iehova. (Karikani Bwaai 3:8-13, 23, 24) Raureia ma te Atua aei e a rotiia naba natiia ake a tuuraki n te bure, te aki-kororaoi, ao ai te mate. (I-Rom 5:17-19) E ngae ngke te moan taanga aei a bure n oin nanoia, ma Iehova e kariaiia bwa a na karikiia natiia. Imwina riki e kaota ana tangira ngke e katauraoa te kawai ibukia natin Atam ma Nei Ewa ae a kona iai ni manga raoiakinaki ma ngaia. (Ioane 3:16, 36) E kabwarabwaraa ni kangai te abotoro Bauro: “Ma te Atua, e kaota oin ana tangira nako ira n aei, ba ngke ti boni buakaka naba, ao E mate Kristo i bukira. Ma ngaia aei, ngkai ti karaoiroaki n raraana, ao a na kabatiaki riki iai kamaiuara i Rouna man te Kai ae na roko. Ba ngke ti raoiakinaki ma te Atua ni maten Natina ngke taan ribaia ngaira, ao a na kabatiaki riki iai kamaiuara ni maiuna, ngkai ti raoiakinaki ma Ngaia.”—I-Rom 5:8-10.
7. E a kanga Iehova ni kaotiota te taotaonakinnano imwain te Ieka, ao bukin tera bwa e bon riai, kamaunan te roro ae buakaka are maiu imwain te Ieka?
7 E noraki ana taotaonakinnano Iehova n ana bong Noa. Tebubua tabun te ririki imwain te Ieka, “E taraiia kaain aonaba te Atua, ao noria, a buakaka; ba a bane aomata ni kabuakakai aroia i aonaba.” (Karikani Bwaai 6:12) Ma e ngae n anne, Iehova e tiatiana ana taotaonakinnano nakoia aomata. E kangai: “E na aki mamakuri Tamneiu i nanoia aomata n aki toki, ngkai bon iriko naba ngaiia: ma ngaia aei, ba a na ti tebubua ma uangaun te ririki maitin aia ririki.” (Karikani Bwaai 6:3) E reke ana tai Noa ni karika ana utu i nanon ririki aika 120 aikai, ao ngke e kaongoaki taekan ana moti te Atua, e manga kabongana te tai anne ni kauringia aomata taekan te Ieka ae nangi roko. E korea ae kangai te abotoro Betero: “E tataningaiia aomata taotaonan nanon te Atua n ana bongi Noa, ngke e kumeaki ni katauraoaki te aake are a kamaiuaki i nanona ti tabeman te aomata, aika waniman, n te ran.” (1 Betero 3:20) Te koaua bwa aomata ni kabane ake i tinanikun batan Noa, “a aki namakina te bai teuana” ni kaineti ma ana uarongorongo Noa. (Mataio 24:38, 39, BK) Ma ngke e tuanga Noa bwa e na kabaa te ake ma ni mwamwakuri i nanon ririki aika mwaiti bwa “te tia taekina te raoiroi,” Iehova e angania aomata te tai ae rangi n tau ae a kona n raraoma iai ibukin aroaroia ae tiritiri, ma ni manga okiria ni beku irouna. (2 Betero 2:5; Ebera 11:7) E bon riai ngkanne kamaunan te roro ae buakaka anne.
Kaotan Bannan te Taotaonakinnano Nakon Iteraera
8. E a kanga Iehova n taotaona nanona nakoia tibun Iteraera?
8 Iehova e taotaona nanona nakoia tibun Iteraera i nanon te tai ae rangi n abwabwaki riki nakon 120 te ririki. I nanon ririki aika raka i aon 1,500 are a akoaki iai iroun te Atua tibun Iteraera, angiin aia mwakuri nako a aki-raraoi, ao e rangi ni kataaki iai aron ana taotaonakinnano te Atua. Tii tabeua te wiki imwin kamaiuakiia n te kakai mai Aikubita, ao a manga taromauri bouannanti, are te mwakuri ae e rangi ni kamatauningaa aia tia Kamaiu. (Te Otinako 32:4; Taian Areru 106:21) I nanon ririki ake imwina, tibun Iteraera a ngureakina kanaia ae kamimi are a anganaki n te rereua iroun Iehova, a bwangantaeka nakon Mote ma Aaron, a karitei nakon Iehova, a wene ni bure ma beekan, ao a taromauria naba Baara. (Warekaia Iteraera 11:4-6; 14:2-4; 21:5; 25:1-3; 1 I-Korinto 10:6-11) E bon riai ngke arona bwa e a kamaunaia naba Iehova, ma e aki karaoa anne bwa e taotaona moa nanona.—Warekaia Iteraera 14:11-21.
9. E a kanga Iehova ni kaotiota te taotaonakinnano n aia tai taani Motiki-taeka ao ueea?
9 N aia tai taani Motiki-taeka, a okioki I-Iteraera n taromauri bouannanti. Ngke a karaoa anne, Iehova e angania nako nanoni baia aia kairiribai. Ma ngke a raraoma ma ni butiia bwa e na buokiia, ao e taotaona nanona ao e kateirakeia taani motiki-taeka bwa a na kamaiuiia. (Taani Motiki-Taeka 2:17, 18) I nanon te tai ae maan are a tautaeka iai ueea, bon tii tabeman ueea ake a kakaonimaki n taromauria Iehova n tii ngaia. Ao e ngae ngke a tautaekanaki irouia ueea aika kakaonimaki, ma aomata a kakarina te taromauri ae kewe ibuakon te taromauri ae koaua aomata. Ngke Iehova e kateirakeia burabeti bwa a na reireinia aomata aika aki-kakaonimaki, angiia aomata a ongo riki irouia ibonga aika buakaka ao burabeti ni kewe. (Ieremia 5:31; 25:4-7) Ao tibun Iteraera a bwainikirinia ana burabeti Iehova aika kakaonimaki, ao a kamateia tabeman ibuakoia. (2 Rongorongo 24:20, 21; Mwakuri 7:51, 52) Ma e ngae n anne, e teimatoa n taotaona nanona Iehova nakoia.—2 Rongorongo 36:15.
E Aki Bua Ana Taotaonakinnano Iehova
10. N ningai are e a roko n tiana ana taotaonakinnano Iehova?
10 Ma e noraki man bwaai aika a a tia n riki ngkoa bwa iai tian ana taotaonakinnano te Atua. N 740 B.C.E., e kariaia kaain Aturia bwa a na kabwaka uean Iteraera ake tengaun te baronga, ma ni kairia nako kaaina bwa taenikai. (2 Uea 17:5, 6) Ni banen te tienture are imwin anne, e kariaia kaaini Baburon bwa a na ubara uean Iuta ake ua baronga, ma ni kamauna Ierutarem ma ana tembora.—2 Rongorongo 36:16-19.
11. E a kanga Iehova n taotaona nanona e ngae ngke e karokoa ana motikitaeka?
11 E ngae ngke e karokoa ana motikitaeka i aon Iteraera ao Iuta Iehova, ma e aki naba mwanuokina taekan te taotaonakinnano. Rinanon ana burabeti are Ieremia, Iehova e taetae ni burabetina manga kamaiuaia ana aomata. E taku: “Ngkana a a tia ni koro raoi itingaun te ririki i bukini Baburon, ao N na kawaringkami, ma ni kakoroa bukin au taeka are raoiroi nako imi, ni kaokingkami nakon te tabo aei. Ao N na bon reke i roumi . . . ao N na botingkami mai buakoia botanaomata ni kabaneia, ao man taabo ni kabane aika I kakioingkami nako iai.”—Ieremia 29:10, 14.
12. Tera ae e riki ae e kaotia bwa manga okiia nikiraia I-Iutaia nakon Iuta, bon ana babaire te Atua ae reitaki ma rokon te Mesia?
12 Nikiraia I-Iutaia aika taenikai a bon oki nako Iuta ao a manga kamaiua taromaurian Iehova n te tembora ae e manga kateaki i Ierutarem. Ni kaineti ma kakoroan bukin ana kaantaninga Iehova, te nikira aei a na riki n ai aron te “aoi mairoun Iehova,” ae kakamaiu ao e kakabwaia te aba. A na ninikoria ma n aintoa naba n ai aron “te raian i buakoia manni buakoakonikai.” (Mika 5:7, 8) Tao te taeka aei e kakoroaki nanona n aia tai Makabe, ngke I-Iutaia ake a kairaki iroun te utu ni Makabe a kanakoia aia kairiribai man te Aba ni Berita, ao a manga katabua te tembora ae kamwaraeaki ngkoa. E kawakinaki te aba ao te tembora, bwa a aonga ni kona ni butimwaea Natin te Atua ngkana e kaoti iai bwa te Mesia, nikiraia aomata aika kakaonimaki aika a manga mena iai.—Taniera 9:25; Ruka 1:13-17, 67-79; 3:15, 21, 22.
13. E ngae ngke I-Iutaia a kamatea Natina, tera aron Iehova ni manga taotaona nanona nakoia?
13 E ngae ngke I-Iutaia a tiringa Natina, ma e teimatoa Iehova n taotaona nanona nakoia i nanon tenua ma te itera n ririki, ibukina bwa e a onoti moa nakoia, kaainakin ana kariki Aberaam n taamnei. (Taniera 9:27)b Imwain ao imwin te ririki 36 C.E., I-Iutaia tabeman a butimwaea weteakiia, ao n aron are e taekinna Bauro imwina riki, “bon iai ngkai nikiraia n te rinerine n akoi.”—I-Rom 11:5.
14. (a) N 36 C.E., e kaukaki nakoia antai te kakabwaia ae kaainakin ana kariki Aberaam n taamnei? (b) Tera aron Bauro ni kaota nanona ni kaineti ma aron Iehova n rineia kaain te Iteraera n taamnei?
14 N 36 C.E., e a tibwa kaukaki te kakabwaia ae kaainakin ana kariki Aberaam n taamnei, nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia ke aomata aika a rairaki nakon te Aro n Iutaia. Aomata aika a butimwaea anne a akoaki iroun Iehova ao a kakabwaiaki man ana taotaonakinnano nakoia. (I-Karatia 3:26-29; I-Ebeto 2:4-7) E kaota ana kaitau Bauro ibukin ana nanoanga ma ana taotaonakinnano Iehova, are e oti iai rabakauna ni kakoroa bukin Ana kaantaninga ni kaineti ma kakoroan mwaitiia aomata aika a weteaki bwa kaain te Iteraera n taamnei, n ana taeka aikai: “Ai nano ra kaubwain te Atua ma rabakauna ma atataina! ai aki ataki ra ana moti, ao ai aki kuneaki ra kawaina!”—I-Rom 11:25, 26, 33; I-Karatia 6:15, 16.
Te Taotaonakinnano Ibukin Arana
15. Tera raoi bukina are e taotaona nanona iai te Atua, ao tera te kauntaeka ae tangira te tai ae maan teutana ibukin kaetana?
15 Bukin tera bwa e taotaona nanona Iehova? E moamoa riki ibukin kamoamoan arana ae tabu ao kakoauan riain mwaakana n tautaeka. (1 Tamuera 12:20-22) E kainnanoaki te tai ae tau ibukin kaetan raoi i mataia baika karikaki ni kabane, te kauntaeka ae tabekaki iroun Tatan ni kaineti ma aroaron Iehova ni kabongana Mwaakana n tautaeka. (Iobi 1:9-11; 42:2, 5, 6) Ma ngaia are Iehova e tuanga Barao ni kangai ngke a karawawataki ana aomata i Aikubita: “Ma I boni kateiko i bukin naba te baei, ba N na kaota mwakau nako im, ao ba e na taekinaki arau i aonaba ni bane.”—Te Otinako 9:16.
16. (a) E a kanga ana taotaonakinnano Iehova ni kauka aron katauraoan te botannaomata teuana ibukin arana? (b) E na kanga ni katabuaki aran Iehova ma ni kakoauaki riain mwaakana n tautaeka?
16 A manga mwaneweaki ana taeka Iehova ake e taekin nakon Barao, ngke te abotoro Bauro e kabwarabwaraa kakawakin ana taotaonakinnano te Atua ni kaineti ma neboan Arana ae tabu. Ao e manga korea ae kangai Bauro: “Ao e uara ngkana tao arona, ba ngke E kani kaota unna te Atua, ao ngke E kani kaota naba mwakana, ao E kamanna n taona nanona i bukini maangko ake a bon tai reke kaiia ake a motikaki bukiia ba te tiringaki: ba E na kaota naba kaubwaini mimitongina irouia mangko aika nanoangaki, aika E a kamani motiki bukiia ba aia bwai te neboaki, aika ngaira, aika E weteira, tiaki mai buakoia ti I-Iutaia, ma mai buakoia Tientaire naba? N ai aron naba ana taeka iroun Otea, are kangai, N na atongia ake tiaki au aomata ba au aomata.” (I-Rom 9:17, 22-25) Ibukina bwa e taotaona nanona Iehova, e kona n anaa ‘te botannaomata ibukin arana’ mai buakoia botannaomata. (Mwakuri 15:14) I aan ana kairiri Atuia ae Iesu Kristo, ‘aomata aika itiaki’ aikai bon taan ababa n te Tautaeka n Uea. Iehova e na kabongana te Tautaeka n Uea aei ibukin katabuan Arana ae kakannato, ao kakoauan riain Mwaakana n tautaeka.—Taniera 2:44; 7:13, 14, 27; Te Kaotioti 4:9-11; 5:9, 10.
Ana Taotaonakinnano Iehova E Karika Kamaiuaia Aomata
17, 18. (a) Tao n te aro raa ae ti kona n tiriburea iai ana taotaonakinnano Iehova, n akea ataakina iroura? (b) Tera te kaantaninga ni kaineti ma ana taotaonakinnano Iehova ae ti kaungaki bwa ti na bwainna?
17 E kaotia Iehova bwa ngaia te Atua ae e a bon tataotaona naba nanona ma ngke a moani bwaka aomata n te bure, ni karokoa te tai aei. Ana taotaonakinnano imwain te Ieka e kataua te tai ibukin te anga reirei iai, ao ibukin kabaan te ake ni kamaiu. E bon roko te Ieka ngke e a roko raoi n tiana ana taotaonakinnano. N aron naba anne, e abwabwaki naba ana taotaonakinnano Iehova n taai aikai, ao tao e rangi ni maan riki taina, nakon ae e a kaantaningaki irouia tabeman. Ma tiaki ngaia bukina ae a riai ni bwara nanora iai. Ngkana ti karaoa anne, ao ai aron ae ti tiriburea te Atua ibukin ana taotaonakinnano. E titiraki ni kangai Bauro: “Ao ko aki mutiakina ana atataiaomata ae bati, ma taotaonan nanona ma ana aki-kakaiun? Ao ko aki ata ana atataiaomata te Atua ba e kairiko nakon rairan nanom?”—I-Rom 2:4.
18 Ti bon rangi ni kainnanoa ana taotaonakinnano te Atua ae abwabwaki, ibukin karekean akoara ao kamaiuara irouna. E reireinira Bauro bwa ti na “mamakuri kamaiua[ra] ni maku ma n ruru.” (I-Biribi 2:12) Te abotoro Betero e korea ae kangai nakoia raona ni Kristian: “E aki baenikai te Uea n ana taeka n akoi n ai aroia tabemang aika atonga te baenikai; ma E taotaona nanona nako imi, n aki tangira maten temanna, ma a na bane aomata n rairi nanoia.”—2 Betero 3:9.
19. Ti na kanga ngaira ni kabongana ana taotaonakinnano Iehova?
19 Mangaia are a bia aki bwara nanora n aroaron Iehova ni bairei bwaai. Ma ti na ira nanon ana reirei Betero ma n ‘taku ba kamaiuara bon ana taotaonakinnano ara Uea.’ Kamaiuan antai? Boni kamaiuara ao kamaiuakiia aomata aika mwaiti aika a kainnanoa ongoraeakinan “euangkerion uean te Atua.” (2 Betero 3:15; Mataio 24:14) Aio e na buokira n ataa aron ana tituaraoi Iehova ae abwabwaki ae e oti n ana taotaonakinnano, ao e na kairira naba bwa ti na taona nanora naba nakoia aomata tabemwaang.
[Kabwarabwara ae nano]
a N te taetae n Ebera, te taeka ae “te bwairi” ke “te bwangabwanga ni bwairi” (ʼaph) e kabonganaki n taai aika mwaiti ni kaineti ma kaikonakan te un. E a reke anne ibukin korakoran ana ikeike te aomata ae taonaki n te un ao arona ni kungkung.
b Ibukin te kabwarabwara ae tabwanin raoi i aon te taetae ni burabeti aei, ao nora te boki ae Pay Attention to Daniel’s Prophecy!, iteraniba 191-4, ae e boretiaki irouia Jehovah’s Witnesses.
Ko Kona ni Kabwarabwaraa?
• N te Baibara tera nanon te taeka ae “taotaonakinnano”?
• E a kanga Iehova ni kaota ana taotaonakinnano imwain te Ieka, imwin te taenikai i Baburon, ao ai n te moan tienture C.E.?
• Tera bukina ae kakawaki ngkai Iehova e taotaona nanona?
• Tera te kaantaninga ae ti riai ni bwainna ni kaineti ma ana taotaonakinnano Iehova?
[Taamnei n iteraniba 11]
Ana taotaonakinnano Iehova imwain te Ieka e angania aomata aia tai ae bati are a kona n raraoma iai
[Taamnei n iteraniba 12]
Imwin bwakan Baburon, a kakabwaiaki I-Iutaia man ana taotaonakinnano Iehova
[Taamnei n iteraniba 13]
N te moan tienture, I-Iutaia ao aomata aika tiaki I-Iutaia a uaia ni kakabwaiaki man ana taotaonakinnano Iehova
[Taamnei n iteraniba 14]
Kristian ni bong aikai a kabongana raoi ana taotaonakinnano Iehova