Kamatoa Arom Ni Boutokoa Ana Reirei Te Atua
“Ko na onimakina Iehova n nanom ni kabanea, ao tai mwiokoa oin am ataibwai. Ko na ataia n nakonakom ni kabane, ao E na kaeti kawaim.”—TAEKA N RABAKAU 3:5, 6.
1. E a kanga ngkai n roroko iroura te atatai n aonnaba ae bati riki n te tai aei?
BON iai n te tai aei nuutibeeba aika kakaokoro aika tao 9,000 mwaitiia aika a kabutaki ni katoa bong ni katobibia te aonnaba. Ni katoa ririki n te United States, a boreetiaki booki aika kakaokoro aika boou n te mwaiti ae tao 200,000. N te katautau teuana, e taekinaki bwa imwain Maati 1998, bon iai taian Web pages aika kaokoro aika a oti i aon te Internet, n te mwaiti ae 275 te mirion. E taekinaki bwa te ware aei e a tabe n rikirake riki n te mwaiti ae 20 te mirion ni katoa namwakaina. N tiaki arona rimoa, aomata a kuri ni kona ni karekei rongorongon bwaai ni kabane ake a nano iai. E ngae ngkai iai raoiroin anne, ma iai naba kangaanga tabeua ake a a tia n riki man kabutan rongorongo aika mwaiti kurikuri.
2. Baikara kangaanga aika a kona n riki, ngkai a kai reke rongorongo aika mwaiti kurikuri irouia aomata?
2 Aomata tabeman, kaanga a riki ni kaaunganaki nakon te aki toki n neneri rongorongo aika boou ao a aki kona ni katoki nanoia ni kan atai rongorongo aika a boou, ma n aroia anne, a kakeai bongan bwaai aika kakawaki riki. Tabeman riki a karekea otaia ae aki tabwanin raoi i aon rabakau aika nano, ao ngkanne, a taku bwa a mwaatai iai. A kona ngkanne ni karika te kangaanga ni bon nakoia ao nakoia aomata tabemwaang naba, ibukina bwa a karaoi moti n nano aika kakawaki aika a boto i aon te atatai ae aki tabwanin raoi. Ao n taai nako, iai te kangaanga ae kona n riki ngkana a rootaki aomata n rongorongo aika kewe ke a kairua. N angiin te tai, akea te anga ae e kona ni kakoauaki iai bwa rongorongo aika mwaiti kurikuri aika a roroko irouia aomata, a bon eti ma n aki tabe itera.
3. Baikara reirei ni kaineti man kakaean te rabakau n aonnaba, ake a kuneaki n te Baibara?
3 Bon aroia aomata te kan atai taian rongorongo. E a kaman noraki n ana tai te Uea are Toromon, bwa e kona n reke te kangaanga man kakaean rongorongo aika akea manenaia ke tao a buakaka. E kangai: “Ko na reireiaki: ba akea tokini karaoani booki aika bati; ao te kabatia te reirei boni kakuan te iriko.” (Te Minita 12:12) Tabeua te tienture imwin anne, te abotoro Bauro e korea ae kangai nakon Timoteo: “Ko na kawakina te baene mwiokoaki i roum, ao ko na tan nako mani barantiko aika aki itiaki ma taiani kauntaeka aika ana bwai te baere atongaki ni kewe ba te ataibwai; ae a kaota tauani bukina tabemang, ao a na baibwao ni kitana te onimaki iai.” (1 Timoteo 6:20, 21) Eng, Kristian ni boong aikai a riai n taraiia bwa a na aki rootaki n iango aika a kona ni karika te kabuanibwai.
4. Tera te aro teuana ae ti kaota iai mwiokoan Iehova ao ana reirei iroura?
4 A karaoa ae riai ana aomata Iehova ngkana a ira nanon ae taekinaki n Taeka N Rabakau 3:5, 6: “Ko na onimakina Iehova n nanom ni kabanea, ao tai mwiokoa oin am ataibwai: Ko na ataia n nakonakom ni kabane, ao E na kaeti kawaim.” Onimakinan Iehova e nanona naba kakeaan iango ni kabane aika a bobuaka ma ana Taeka te Atua, ngkana iango aikai a riki man ara iango, ke aia iango aomata. Ibukin kawakinan arora n taamnei, moan te kakawaki bwa ti na reireina ara iango bwa ti aonga ni kinai rongorongo aika karuanikai ma n rarawa iai. (Ebera 5:14) Ti na maroroakin ngkai taabo tabeua ake a kaotinakoi aekakin rongorongo aikai.
Te Aonnaba ae Kataeaki Ana Kai Iroun Tatan
5. Tera te tabo teuana ae a riki mai iai iango aika karuanikai, ao antai ae e boutokoa anne?
5 Te aonnaba aei e aki toki ni kariki iango aika karuanikai aika mwaiti kurikuri. (1 I-Korinto 3:19) E tataro ni kangai Iesu Kristo ibukia taan rimwina: “I aki tataro ba Ko na uotiia nako mai aon te aba, ma I tataro ba Ko na kawakinia mairoun teuare buakaka.” (Ioane 17:15) Ana bubutii Iesu ae a na kawakinaki taan rimwina mairoun “teuare buakaka,” e kaota ataakin aron mwaakan Tatan n te aonnaba aei. Ti aki kamanoaki man ana kairiri ae buakaka te aonnaba aei, tii ibukina bwa boni Kristian ngaira. E korea ae kangai Ioane: “Ti ataira ba mairoun te Atua ngaira, ao a bane kaain aonaba ni wene i nanon teuare buakaka.” (1 Ioane 5:19) Ao e moamoa riki inanon nikiran boong aika kaitira aikai, ae e na kaantaningaki bwa Tatan ma ana taimonio a na kaona te aonnaba n rongorongo aika karuanikai.
6. Tera aron taian waaki n takaakaro ke ni kaaki botu aika a bwainaki n te aonnaba, ni kona ni kauarerekea aron ribaakin bwaai aika buakaka irouia aomata?
6 E kaantaningaki naba bwa rongorongo aika karuanikai aikai tabeua, a na tara n aki-karuanikai. (2 I-Korinto 11:14) N te katoto teuana, iangoi waaki n takaakaro ke ni kaaki botu aika a bwainaki n te aonnaba, n aron kamataku n te TV, birim, anene, ao bwaai aika a boreetiaki. A mwaiti aomata aika a taku bwa a tabe n rikirake ngkai aaro n takaakaro aika a kaungai karaoan mwakuri aika a kamwaraeia aomata, n aron te wene ni bure, te iowawa ae tiritiri, ao kabonganan drug n te aro ae aki riai. Tao a kona ni kuba nako aomata ngkana a tibwa nora te waaki n takaakaro teuana ae kammaira. Ma a moanna n taneiai iai ngkana a okioki n noria. Ti aki riai n taku bwa a uki, ke akea te kangaanga ae kona n riki man waaki n takaakaro aika a karikirakei iango aika karuanikai.—Taian Areru 119:37.
7. Tera te waaki n rabakau n aonnaba teuana ae e kona n urua onimakinan te Baibara iroura?
7 Iangoa riki te waaki teuana ae e a kona n riki mai iai rongorongo aika karuanikai—ae iango aika mwaiti mairouia taan rabakau ao taani kakae tabeman aika a kakewea bwa e koaua te Baibara. (Kabotaua ma Iakobo 3:15.) A nonoraki rongorongo aikai ni maekatin aika a tanoata taekaia ao booki aika a tatangiraki, ao a kona n urua onimakinan te Baibara irouia aomata. Aomata tabeman a kamoamoa ngkai a waakina aron kauarerekean mwaakan ana Taeka te Atua, n aia kakarabakau aika ananau. Iai naba kangaanga aika ai aron aikai, n aia bong abotoro, n aron are e kateretereaki n ana taeka te abotoro Bauro aikai: “Kam na tarataraingkami ba e kawa temanna ni kuringkami n ana ataibwai ma mamanan te aba i rouna ae akea uana, n ai aron aia taeka nikawai aomata, n ai aron reirein aon te aba aika moan reirei, ao tiaki ai aroni Kristo.”—I-Korote 2:8.
Kairiribai Nakon te Koaua
8, 9. E a kanga ni kaotiotaki aron kabwaouan te koaua irouia aomata ni boong aikai?
8 Aomata ake a kitana ma ni kabwaoua te koaua a kona naba n urua arora n taamnei. Te abotoro Bauro e taetae ni burabetinna bwa e na rikirake kitanan ao kabwaouan te koaua irouia aomata aika aongkoa Kristian ngaiia. (Mwakuri 20:29, 30; 2 I-Tetaronike 2:3) A kakoroaki bukin ana taeka aikai imwin mateia abotoro, ngke te kerikaki man te koaua ae korakora e a kauka aron katean te botaki ae Krititentom. Bon akea te kerikaki ae korakora n aron anne ae e a tabe n riki irouia ana aomata te Atua n taai aikai. Ma e ngae n anne, aomata tabeman a a tia ni kitana ara botaki, ao tabeman ibuakoia a waakina kabuakakaia Ana Tia Kakoaua Iehova rinanon kabutan keewe ao rongorongo aika kairua. Tabeman, a reitaki ma botaki tabeua aika a kaitara te taromauri ae itiaki. N aroia anne, a reitiia ma te moan aomata are e kitana ma ni kabwaoua te koaua, are Tatan.
9 Aomata tabeman ake a a tia ni kitana ma ni kabwaoua te koaua a kabonganai waaki ni kanako rongorongo nakoia aomata aika mwaiti, n ikotaki naba ma te Internet, ibukin kabutanakoan rongorongo aika kewe ibukia Ana Tia Kakoaua Iehova. Ibukin anne, aomata aika raoiroi aika a kakaea taekan ara koaua, a kona naba ni kaitaraki ma rongorongo aika kabutaki irouia aomata ake a a tia ni kitana ma ni kabwaoua te koaua. Taani Kakoaua tabeman a a tia naba ni mwane iai ao a nori rongorongo aikai. Irarikin anne, tabeman ake a a tia ni kitana ma ni kabwaoua te koaua a kaoti n te TV ke a ongoraeaki n te kanako bwana. Tera ae e riai ni karaoaki iai?
10. Tera te aro ae riai ni karaoaki ngkana e kaitaraki te aba ma rongorongo mairouia aomata ake a a tia ni kitana ma ni kabwaoua te koaua?
10 Te abotoro Ioane e reireinia Kristian bwa a na aki butimwaia aomata aika a kabwaoua te koaua, nakon mweengaia. E korea ae kangai: “Ngkana e kawaringkami temanna n aki uota te taeka n reirei aei, ao kam na tai mwaneia ni karinna i nanon ami auti, ao tai kangai nako ina, Ko na mauri: ba ane kangai nako ina, Ko na mauri, ao e buokanibwai ma ngaia n ana makuri aika bubuaka.” (2 Ioane 10, 11) Rawara n reitaki ma kairiribai aikai e na kamanoira man aia iango aika bwaoua. Tii teboo te kabuanibwai ae kona n riki nakoira ngkana ti mataku ke ti ongora n aia reirei taani kabwaoua te koaua aika a katanoataki n taai aikai, ma te kabuanibwai ae kona n riki ngkana ti butimwaea te aeka n aomata anne nakon mwengara. Ti aki riai ni kariaia nanora ni kan atai taekan bwaai aikai, bwa e na kairira bwa ti na toua te kawai ae karuanikai aei!—Taeka N Rabakau 22:3.
Inanon te Ekaretia
11, 12. (a) Tera te nibwa teuana are a rereke maiiai iango aika karuanikai, n te ekaretia n te moan tienture? (b) A kanga Kristian tabeman n aki kamatoaiia ni boutokoi reirei mairoun te Atua?
11 Iangoa riki te tabo teuana are a kona n riki mai iai iango aika karuanikai. E ngae ngkana tiaki nanon te Kristian are e katabuaki nakon te Atua bwa e na reiakin bwaai aika kewe, ma e kona n reke irouna te mwaan ae te taetae nikawai n aki iango moa. (Taeka N Rabakau 12:18) Ibukin arora aika aki kororaoi, ti bane ni bure n taai tabetai n aron kabonganan newera. (Taeka N Rabakau 10:19; Iakobo 3:8) E teretere bwa n ana bong Bauro, bon iai kaain te ekaretia tabeman ake a aki tokanikai n taua aron neweia, ao a reke nako n taiani kakarabakau ao kauntaeka. (1 Timoteo 2:8) Bon iai naba temwangina ake a kakatonga n taua aia eti ao a karitei nakon Bauro. (2 I-Korinto 10:10-12) Te aeka n iango aei e kariki kauntaba aika mwaiti aika aki riai.
12 N taai tabetai kauntaba aikai a rikirake ni korakora ni karokoa ae a “meremere” aomata ibukin bwaai aika a uarereke, ao e a uruaki raun te ekaretia iai. (1 Timoteo 6:5; I-Karatia 5:15) E korea ae kangai Bauro n taekaia aomata aika a kariki kauntaeka aikai: “Ngkana e reirei te reirei teuana te aomata temanna, ao ngkana e aki tauu bukin taeka aika kamaiu, aika ana taeka ara Uea are Iesu Kristo, ma te reirei ae bo raoi ma tangiran te Atua; ao e kainikatonga, ao e aki atai bwaai, ma e babaeakin taian titiraki ma kauntaeka, aika e riki mai iai te bakantang, ma te un, ma taetaebuaka, ma reken naano aika bubuaka.”—1 Timoteo 6:3, 4.
13. Tera aroaroia angiia Kristian ake a maiu n te moan tienture?
13 E kakukurei bwa n aia tai abotoro, angiia Kristian a kakaonimaki ao a katuua aia iango i aon tataekinan euangkerion ana Tautaeka n Uea te Atua. A tabetabe ni kawakinia “akana a mate tamaia ma aine aika a mate buia, ngkai a rawawata,” ma n taraia bwa a aki riki ni “baareka ni bwain aon te aba,” ao a aki kabane buaka aia tai n taiani kauntaeka aika akea manenaia. (Iakobo 1:27) A kararoaiia man “te iraorao ae e buakaka” inanon te ekaretia ni Kristian naba, bwa a aonga ni kawakina aroia n taamnei.—1 I-Korinto 15:33, BK; 2 Timoteo 2:20, 21.
14. Ngkana ti aki tarataraira raoi, e a kanga te maroro ae raoiroi ni kona n riki bwa te kauntaeka ae karika te kangaanga?
14 N aron anne, bwaai aika taekinaki n te barakirabe 11 a aki bati n noraki inanon aia ekaretia Ana Tia Kakoaua Iehova ni boong aikai. Ma e ngae n anne, ti riai n ataia bwa a boni kona naba n riki kauntaeka n taai aikai. Te koaua bwa e raoiroi maroroakinan rongorongo man te Baibara, ke iangoan taekan bwaai aika a na noraki n te aonnaba ae boou ae beritanaki ake a tuai ni kaotaki n te tai aei. Ao e aki bure maroroakinan oin ara iango i aon bwaai aika a inaaomata ni motika nanoia iai aomata, n aron kunnikai aika a na bwainaki ao aron katonuakin rabwatara, ke aaro n takaakaro ke ni kaki botu ake ti tangiri. Ma ngkana ti wimatoa ibukin bwaai aikai ao ti un ngkana a aki nano iai aomata tabemwaang, ao e kona n riki te raure inanon te ekaretia ibukin bwaai aika uarereke aikai. Te bwai ae taekinaki ae akea nanona moa, e kona n riki bwa te bwai ae kona ni karika te kabuanibwai ae korakora.
Kawakinan Mwiokoara
15. Tera aron korakoran te kabuanibwai ae kona n riki nakoira, man “reirei aika mairouia taimonio,” ao tera te reirei ae taekinaki n te Baibara ni kaineti ma aei?
15 E reirei ni kangai te abotoro Bauro: “E kaotia raoi te Tamnei ba ngkana a roko kaitira ni bong, ao a na kitana te onimaki temangina, ao a na iri nanoia tamnei aika a mamana te aba, ma taian reirei aika mairouia taimonio.” (1 Timoteo 4:1, BK) Eng, iango aika karuanikai a kona ni karika te kabuanibwai. E ota ngkanne bwa bukin tera Bauro ngke e kaunga nanon raoraona ae Timoteo ni kangai: “Timoteo, ko na kawakina te baene mwiokoaki i roum, ao ko na tan nako mani barantiko aika aki itiaki ma taiani kauntaeka aika ana bwai te baere atongaki ni kewe ba te ataibwai; ae a kaota tauani bukina tabemang, ao a baibwao ni kitana te onimaki iai.”—1 Timoteo 6:20, 21.
16, 17. Tera are e a tia ni mwiokoira iai te Atua, ao ti na kanga ni kawakinna?
16 Ti na kanga ni karekea kabwaiara n taai aikai, man te reirei ae boto i aon te tangira aei? Iai te bwai are e mwiokoaki iai Timoteo—ae te bwai ae kakawaki ae e na kawakinna ma ni kamanoa. Ao tera? E kabwarabwara Bauro: “Ko na tauu aron taeka akana kamaiu, akana ko ongo i rou, n te onimaki ma te tangira ae i nanoni Kristo Iesu. Te baere raoiroi are mwiokoaki i roum ko na kawakinna iroun te Tamnei are Raoiroi ae maeka i nanora.” (2 Timoteo 1:13, 14) Eng, te mwiokoaki are e a reke iroun Timoteo e nanoni naba “taeka akana kamaiu,” ae “te reirei ae bo raoi ma tangiran te Atua.” (1 Timoteo 6:3) Ibukin taeka aikai, Kristian aika a maiu ngkai a kamatoai nanoia bwa a na kawakin aia onimaki ao te koaua ae bwanin are a mwiokoaki iai.
17 Kawakinan te mwiokoaki aei e nanona naba karekean mwaan aika raraoi iroura, n aron te babaire ae raoiroi ibukin reiakinan te Baibara, te botumwaaka n tatataro, ao kakaraoan “ae e raoiroi nakoia aomata ni kabaneia, . . . ao riki nakoia tarira n te onimaki.” (I-Karatia 6:10, BK; I-Rom 12:11-17) E manga kaungaunga riki ni kangai Bauro: “Ko na ukera te eti, karinean te Atua, te onimaki, te tangira, te nanomaka, te nimamannei. Ko na wakina te buaka ae e raoiroi, ae ana buaka te onimaki; karekea te maiu ae e aki toki, ae ko a tia ni weteaki nako iai ngke ko taekina te kaotioti ae e raoiroi, ae kaotiotan te onimaki i mataia tani kakoaua ake a maiti.” (1 Timoteo 6:11, 12) Kabonganan taeka aika “wakina te buaka ae e raoiroi” ao “karekea” iroun Bauro, e katereterea bwa ti riai ni kakorakoraira ao ni kamatoai nanora bwa ti na rarawa nakoni bwaai aika a kona n urua arora n taamnei.
Kainnanoakin te Ataibwai
18. Ti na kanga ni kaota te iango ni Kristian ae riai, ni kaineti ma ara kaantaninga ibukin te atatai n aonnaba?
18 E kainnanoaki te ataibwai ngkai ti na waakina te buaka ae raoiroi ibukin te onimaki. (Taeka N Rabakau 2:11; I-Biribi 1:9) N aron anne, ti na aki wanawana ngkana ti kakeai bongan rongorongo ni kabane aika itinanikun te Baibara. (I-Biribi 4:5; Iakobo 3:17) A aki kauntaba ma ana Taeka te Atua, aia iango aomata ni kabane. Iesu e taekinna bwa aomata aika aoraki a riai ni kawara te tia katoki aoraki ae e rabakau—ae te rabakau n aonnaba teuana. (Ruka 5:31) E ngae ngke e uarereke aia atatai i aon te bwainaoraki aomata ake a maiu n ana bong Iesu, ma e kaotia bwa bon iai naba manenan karekean te ibuobuoki mairoun te tia katoki aoraki. Kristian ni boong aikai a bwaina te iango ae riai ni kaineti ma rongorongo aika itinanikun te Baibara, ma a rawa n reitaki ma bwaai aika a kona ni karika te kabuanibwai nakon aroia n taamnei.
19, 20. (a) A kanga unimwaane ni karaoa ae wanawana ngkana a buokia aomata aika a taetae n te aro ae aki raoiroi? (b) Tera aron ana waaki te ekaretia ni kaineti ma aomata aika a kamatoai nanoia bwa a na kabutii nako reirei aika kewe?
19 Moan te kakawaki naba bwa a na bwaina te ataibwai unimwaane, ngkana a butiaki bwa a na buokia aomata aika a taetae n te aro ae aki wanawana. (2 Timoteo 2:7) N taai tabetai kaain te ekaretia a kona n reke nako ni kauntaeka i aon bwaai aika uarereke, ke ni kakarabakauakini bwaai aika a tuai ni kaotaki raoi. Unimwaane a riai ni waekoa ni mwakuri ngkana a nori kangaanga aikai, bwa e aonga ni kawakinaki bonnanoia kaain te ekaretia. Ma ngkana e karaoaki anne, a na aki waekoa n taku bwa a buakaka nanoia taria, ao a na aki waekoa n araniia bwa taani kabwaoua te koaua.
20 Bauro e kabwarabwara te aro ae e riai ni bwainaki ngkana e karaoaki te ibuobuoki iai. E kangai: “Tari, ngkana tao iai temanna ae e reke n te bure, ao kam riai ni kaetia ma te karaurau, ngkami aika kam kairaki iroun te Tamnei.” (I-Karatia 6:1, BK) E korea ae kangai Iuta n taekaia Kristian aika a aki rau nanoia ibukin te nanououa ni bwaai tabeua: “Ao kam na nanoangaiia tabemang aika nanokokoraki; ao kam na kamaiuia tabemang ni buritiia man te ai.” (Iuta 22, 23) Ma ngkana te aomata temanna e kamatoa nanona ni kan boutokoi reirei aika kewe, e ngae ngke e a okiokiraki n reireiaki iai, a riai ni karaoa ae riai unimwaane bwa e aonga ni kamanoaki te ekaretia iai.—1 Timoteo 1:20; Tito 3:10, 11.
Kaonakin Ara Iango ni Bwaai Aika Riai ni Kamoamoaki
21, 22. Tera ae ti riai ni beerinoa rineana, ao baikara bwaai aika ti riai ni kaona ara iango iai?
21 Te ekaretia ni Kristian e rarawa nakon taeka aika bubuaka, aika ”ai aron te aoraki ae te mka, ae e raraka nako.” (2 Timoteo 2:16, 17, BK; Tito 3:9) E boni koaua anne ngkana taeka aikai a kaota te “rabakau” n aonnaba ae mwamwana te aba, aia taeka taani kabwaoua te koaua, ke te taetae n akea te iango moa inanon te ekaretia. E ngae ngkai e kona ni manena te nano ni kan reiakini bwaai aika boou, ma te nano ni kan atai bwaai aika mwaiti ae aki tauaki arona, e kona n reitiira ma iango aika karuanikai. Ti aki babanga n aron ana kunemwaan Tatan. (2 I-Korinto 2:11) Ti ataia bwa e a tabe ni kakorakora ngkai ni katabetabea ara iango bwa e aonga n tutukaki ara beku iroun te Atua.
22 Kioina ngkai minita aika raraoi ngaira, ti na boutokoa te reirei mairoun te Atua. (1 Timoteo 4:6) Tia bia wanawana n aron kabonganan ara tai, n te aro ae ti karaua n iangoia moa bwa baikara rongorongo aika ti na butimwaei. N te aro anne, ti na aki kai mwamawanaki n rongorongo aika a riki mairoun Tatan. Eng, ti bia teimatoa ni mutiakin “bwaai aika koaua, bwaai aika riai, bwaai aika eti, bwaai aika itiaki, bwaai aika tangiraki ngkai a raraoi, bwaai aika riai ni kamoamoaki, ngkana iai te raoiroi teuana, ao ngkana iai te bwai ae e kamoamoaki te aba iai.” Ngkana ti kaon ara iango ao nanora ni bwaai aikai, e na mena iroura te rau are mairoun te Atua.—I-Biribi 4:8, 9.
Tera Reireiara?
• E na kanga te atatai n aonnaba ni kona ni karika te kangaanga nakon arora n taamnei?
• Tera ae ti kona ni karaoia bwa ti aonga ni kamanoira man rongorongo aika karuanikai aika mairouia aomata aika a a tia ni kitana ma ni kabwaoua te koaua?
• Tera te aeka n taetae nikawai ae e riai ni kararoaki man te ekaretia?
• E a kanga ni kaotaki te iango ni Kristian ae riai ni kaineti ma rongorongo aika mwaiti kurikuri aika a kaotinakoaki ni boong aikai?
[Taamnei n iteraniba 9]
A mwaiti maekatin ao booki aika a tatangiraki ngkai aika a kauntaba ma te aroaro ni Kristian ae ti bwainna
[Taamnei n iteraniba 10]
A kona ni kaoti oin aia iango Kristian n aki wimatoa iai