Te Aonnaba Ae Boou​—Ko Na Mena Iai?

“Akea te bwai ae raoiroi riki i rouia, nakon te kimareirei, ma te karaoa ae raoiroi ni kabane aia bongi ni maiu. Ao aio ana bwai n akoi te Atua ba a na bane n amamarake ma ni momoi, ma n nonora ae raoiroi n ana makuri ni bane.”​—Te Minita 3:12, 13.

1. Bukin tera ngkai ti kona ni kaantaningai bwaai aika raraoi nakon taai aika imwaira?

A MWAITI aomata aika a taku bwa te Atua ae Moan te Mwaaka, bon te aomata ae nanomatoa ao e unun. Ma te kibu are e mena i eta e kaotia te te koaua ae ko na kunea n ana Taeka ae kairaki koreana. A boraoi ma aroarona ae “te Atua ae kukurei,” ao ana mwakuri ni kamaekaia ara moan aomata n te aonnaba ae te baretaiti. (1 Timoteo 1:11, NW; Karikani Bwaai 2:7-9) Ngkana ti kakaea otara i aon bwaai aika a beritanaki iroun te Atua ibukia ana aomata n taai aika a na roko, ao ti aki riai ni mimi ngkana ti nora taekan bwaai aika a na karika te kukurei ae teimatoa iroura.

2. Baikara bwaai tabeua aika ko kaantaningai rekeia nakon taai aika imwaim?

² N te kaongora are imwain aei, ti neneri kiibu aika tenua mai buakon kiibu aika aua, ike te Baibara e burabetina iai taekan “karawa ae e bou ao aonaba ae e bou.” (Itaia 65:17, BK) Teuana mai buakon taeka ni burabeti aika a kona n onimakinaki aikai, e mena n Te Kaotioti 21:1. Kiibu ake imwin anne a taekina te tai are te Atua ae Moan te Mwaaka e na kabatiaa bitakin aron te aonnaba bwa e aonga n raoiroi riki. E na kamaunai rannimata aika a riki man te nanokawaki. A na aki manga mate aomata man te kara, te aoraki, ke kabuanibwai. E na toki te nanokawaki, te tang, ao te maraki. Ai raoiroi ra te kaantaninga anne! Ma ti kona ni koaua raoi bwa e na bon roko anne, ao tera aron rootakira ngkai n te kaantaninga anne?

Bukin te Aki Nanououa

3. Bukin tera ngkai ti kona n onimakina ana berita te Baibara ibukin taai aika a na roko?

³ Nora ae e manga taekinaki n Te Kaotioti 21:5, (BK). E mwanewea ana taeka te Atua are e tekateka i aon ana kaintokanuea i karawa, ngke e kangai: “Ao ngkai, I a oniki bai ni kabane ba a na bou.” Te berita mairoun te Atua anne, e raoiroi riki nakon katanaoataan reken te inaaomata iroun te botannaomata teuana, koroboki aika a beritana riain inaaomataia aomata, ke bwaai aika a kaantaningaki irouia aomata ibukin taai aika a na roko. Bon te taeka ae kakaonimaki raoi, mairoun Teuare e taekinaki n te Baibara bwa e “aki kona te kewe.” (Tito 1:2) Tao ko kona n taku bwa ti kona ni katoka ara reirei ikai, ao ti na tii iangoa te kaantaninga ae moanibaan te raoiroi aei ma n onimakina te Atua. Ma tiaki nanona bwa ti riai n toki ikai. A mwaiti riki bwaai aika ti kona n reiakin ibukin taai aika imwaira.

4, 5. Baikara taetae ni burabeti man te Baibara ake ti a tia n rinanoi ake a na kakorakora riki ara onimaki ibukin bwaai aika a mena imwaira?

⁴ Manga iangoi bwaai ake a kakoauaki n te kaongora are mai imwain aei, ni kaineti ma ana berita te Baibara ibukin karawa ae boou ao aonnaba ae boou. Itaia e burabetina rokon te waaki ae boou anne, ao e a koro bukin ana taeka ni burabeti ngke a okira abaia I-Iutaia, ao a manga katea te taromauri ae koaua. (Etira 1:1-3; 2:1, 2; 3:12, 13) Ma bon tii ngaia anne ae e koteaki n ana taeka ni burabeti Itaia? Tiaki tii ngaia! Bwaai ake e burabetinna a na manga kakoroaki bukiia n te aro ae kakannato riki, n te tai ae rangi ni maan ma ana tai. Ti kanga ni kakoaua anne? Ibukin bwaai ake ti wareki n 2 Betero 3:13 ao Te Kaotioti 21:1-5. Kiibu aikai a kaota karawa ae boou ao aonnaba ae boou ike a na kakabwaiaki iai Kristian i aonnaba ni kabutaa.

⁵ N aron are e taekinaki mai imwaina, te Baibara e kabongana te kibu n taeka ae “karawa ae e boou ao aonaba ae e bou,” aua te tai. Ti a tia n iangoa tenua mai buakon aikai, ao e kaunga nano otara ae e reke mai iai. E kamataataa te Baibara ngke e burabetinna bwa te Atua e na kamauna te buakaka ao bwaai ni kabane ake a karika te maraki, ao ngkanne, e nangi manga kakabwaia riki te botannaomata n te waaki ae boou are e beritanaki.

6. Tera ae burabetinaki n te kaua n taeka ni burabeti ibukin “karawa ae e bou ao aonaba ae e bou”?

⁶ Ti na nenera ngkai te kaaua n tai are e kabonganaki te kibu n taeka ae “karawa ae e bou ao aonaba ae e bou,” are n Itaia 66:22-24, BK: “A na teimatoa karawa ae e bou ma aonaba ae e bou, aika I karaoi. Ao ai arona naba, a na teimatoa ami kariki ma arami. Bon ana taeka Iawe. A na bane aomata n nakomai n taromauriai ni katoa otin namakaina ao ni katoa tabati. Bon ana taeka Iawe. Ngkana a otinako, ao a na nori rabataia akana a mate ba a rawa irou; a na aki mamate ino aika a kaniia, e na aki mamate te ai ae e kabuokiia, a na kakamaku taraaia irouia aomata nako.”

7. Bukin tera ngkai ti riai ni kakoaua bwa e na iai manga kakoroan bukin Itaia 66:22-24 inanoni boong aika a na roko?

⁷ Bon iai kakoroan nanon te taetae ni burabeti aei irouia I-Iutaia ake a okira abaia, ma e na bon iai riki kakoroan nanona teuana. E riai n riki anne imwin te tai are e koreaki iai ana kauoua n reta Betero ao te boki ae Te Kaotioti, ibukina bwa booki aikai a taekina naba te ‘karawa ae boou ao te aonnaba ae boou’ ae na roko. Ti kona n nora kakoroan bukin anne n te aro ae kakannato ma n tabwanin raoi, ngkana e a roko te waaki ae boou i aon te aonnaba. Iangoi bwaai aika kakukurei tabeua aika ti kona ni kaantaningaia iai.

8, 9. (a) N te aro ra ae a na “teimatoa” ana aomata te Atua? (b) Tera nanon te taeka ni burabeti ae kaotia bwa ana toro Iehova a na taromauriia “ni katoa otin namakaina ao ni katoa tabati”?

⁸ Te Kaotioti 21:4 e kaotia bwa e na kamaunaki te mate. Te mwakoro ae Itaia 66 e kakoaua naba anne. Ti kona n noria man te kibu 22 bwa e ataia Iehova bwa karawa ae boou ao aonnaba ae boou e na aki tei inanon te maan ae tii teutana, ae iai tiana. A na titiku iai ana aomata; a na “teimatoa” imatana. Bwaai ake e a tia ni karaoi te Atua ibukia ana aomata aika a rineaki, a anganira bukina ae ti riai n aki nanououa. Kristian ni koaua a a tia ni kaitara ma te bainikirinaki ae korakora, ao aia mwakuri aomata ake a kakorakoraia ni kataia ni kamaunaia. (Ioane 16:2; Mwakuri 8:1) Ma e ngae n anne, ana kairiribai te Atua aika a rangi ni korakora n ai aron te Embera n Rom ae Nero, ao Adolf Hitler, a aki kona ni kamaunaia ana aomata te Atua aika kakaonimaki, aika a uouota arana. Iehova e a tia ni kawakina te ekaretia ae kaainaki irouia ana aomata, ao ti kona ni koaua raoi bwa e na kateimatoaa n aki toki.

⁹ N aron anne, akana a kakaonimaki iroun te Atua aika kaain te aonnaba ae boou, ae te botannaomata aika taan taromauriia ni koaua, a na bon teimatoa naba n aki toki, ibukina bwa a wawaakina te taromauri ae itiaki nakon te tia Kariki bwaai ni kabane. E na aki butitoki aia taromauri aei, ke ni waakinaki n te aro ae aki akaka. Ana Tua te Atua are e roko iroun Iteraera rinanon Mote, e tuatua karaoan aeka n taromauri tabeua ni katoa namwakaina n tain te oiaki, ao ni katoa wiki n aron ae katauaki n te bong n Taabati. (Nakoaia Ibonga 24:5-9; Warekaia Iteraera 10:10; 28:9, 10; 2 Rongorongo 2:4) Mangaia are Itaia 66:23 e taekina taromaurian te Atua ae wawaakinaki n taina ae riai, ni katoa wiki ao ni katoa namwakaina. Bon akea te waaki ae aki-kakoauan te Atua, ke Aaro aika mwamwana te aba n te tai arei. ‘A na bane aomata n taromauria’ Iehova.

10. Bukin tera ngkai ko kona ni kakoaua bwa te aonnaba ae boou e na aki kabuakakaki n aki toki irouia aomata aika buakaka?

¹⁰ Itaia 66:24 e kakoaua nakoira bwa e na aki manga uruaki te rau ao te raoiroi n te aonaba ae boou. E na aki uruaki irouia aomata aika buakaka. Uringnga bwa 2 Betero 3:7 e taekinna bwa iai imwaira “te bong ni kaeti ma ni kamateia aomata aika aki tangira te Atua.” Akana a kamaunaki iai bon aomata aika a aki tangira te Atua. A na aki kabuanibwai iai aomata aika akea aia bure, ae te aro ae rangi ni kaokoro ma are e riki n aia buaka aomata aika mwaiti, ike a mwaiti riki aomata aika tiaki tautia ake a mate iai, nakon mwaitiia tautia ake a mate iai. Te tia Moti ae Kakannato e kakoaua nakoira bwa ana bong arei bon te bong are a na kamaunaki iai aomata aika a aki tangira te Atua.

11. Tera are e kaotia Itaia ae e na riki nakoia aomata aika a karitei nakon te Atua ao taromauriana?

¹¹ Akana a raoiroi aika a na kamaiuaki iai a na nora koauan ana taeka ni burabeti te Atua. Te kibu 24 e taetae ni burabetina ae “rabataia akana a mate ba a rawa” iroun Iehova, a na kakoaua ana motikitaeka iai. Tao taeka aika kakamaaku aikai ake a kabonganaki iroun Itaia a kona ni kakuba nako. Ma e ngae n anne, a boraoi ma bwaai ake a riki n taai ake ngkoa. Iai itinanikun oon Ierutarem rimoa taabo ni maange, ao n taai tabetai a karenakoaki iai rabwataia taani kakeru ake a kamateaki ao a atongaki bwa a aki tau n taunaki n te aro ae riai.a Taian ino ao te ai ae ura iai, a na waekoa ni kamaunai maange ao rabwata aikai. E teretere bwa te banna are e katea Itaia e kaota aron ana kabanea ni babaire Iehova ibukia taan riaon te tua.

Are E a tia ni Beritanna

12. Tera riki rongorongo ake a kaotaki iroun Itaia ni kaineti ma te maiu n te aonnaba ae boou?

¹² Te Kaotioti 21:4 e tuangira bwaai tabeua ake a na aki noraki n te waaki ae boou ae i aoni kawaina n roko. Ma tera ngkanne ae e na noraki iai? E na kanga aron te maiu iai? Iai rongorongo aika a kona n onimakinaki aika a kaota aron anne? Eng. Itaia mwakorona 65 e kaotia n taetae ni burabeti, aron te maiu ae ti na kukurei iai ngkana ti a kariaiakaki iroun Iehova bwa ti na maiu ngkana e karika karawa ae boou ao aonnaba ae boou aikai, n te aro ae tabwanin raoi. Akana a kakabwaiaki n anganaki nneia n aki toki n te aonnaba ae boou, a na aki rikirake ni kara ma ni mate. E kakoaua ni kangai Itaia 65:20: “Ao e na aki manga mate iai te merimeri ae ti tabe bong ana bong, ao akea naba te unimwane ae a aki koro raoi ana bong: ba are te tei e na mate ngkana tebubua ana ririki; ao ane mate ngkae e tuai ni koro tebubua ana ririki bon te tia bure are e a reke kaina.”

13. E a kanga Itaia 65:20 ni kakoaua nakoira bwa a na mweeraoi ana aomata te Atua?

¹³ Ngke e kakoroaki bukin aio i aoia ana aomata Itaia rimoa, e nanonaki iai bwa a na mwaneaki merimerin te aba. Akea aiaia ake a na rinnako n te aba bwa a na uotiia nako merimeri ke ni kamateia rorobuaka aika marurung, n aron are a karaoia kaaini Baburon rimoa. (2 Rongorongo 36:17, 20) N te aonnaba ae boou ae i aoni kawaina n roko, a na mwaneaki aomata, a na mweeraoi, e na kakukurei aroni maiuiia iai. Ngkana e karitei te aomata nakon te Atua, e na aki kariaiakaki bwa e na maiu nako naba. E na taekaki mai iai iroun te Atua. Tera aron te tia karitei are bure arei e a tia ni koro tebubua ana ririki? E na boni mate ‘ba kaanga te tei’ ngkana e kabotauaki abwakini maiuna ma te maiu are akea tokina.—1 Timoteo 1:19, 20; 2 Timoteo 2:16-19.

14, 15. N aron are e kaotaki n Itaia 65:21, 22, baikara mwakuri aika a uaana aika ko kona ni kaantaningai karaoaia iroum?

¹⁴ Itaia e aki katuua riki taekan aron taekakin te tia bure ae e kani bure, ma e kabwarabwara aron te maiu ae na taabangaki n te aonnaba ae boou. Kataia n iangoia bwa ko a mena iai. Tao bwaai ake ko na moan iangoi, bon bwaai aika a tangiraki riki iroum. Itaia e taekin bwaai aikai ni kibuna 21 ao 22: “Ao ane a na katei auti, ao a na maeka i nanoia; ao a na uniki kurebe, ao a na kang uaaia. A na aki katea ae e na maeka i nanona temanna; a na aki unika ae e na kana uaana temanna: ba ai aron ana bong te kai aia bong au aomata, ao au koraki aika rineaki a na kamaania ni bwain aia makuri baiia.”

¹⁵ Ngkana ko tuai n rabakau ni kateitei ke n ununiki, ao ana taeka ni burabeti Itaia e kaotia bwa tao ko na anganaki te reirei iai. Ma ko na kukurei n reireiniko n aia ibuobuoki taan anga reirei aika mwaatai, aika tao aomata ake a mena irarikim aika akoi ma ni kukurei naba ni buokiko iai? E aki taekinna Itaia bwa e na karaoaki am auti ma kamamana aika akea kiratina bwa e aonga n uki te ang iai, ke e na nim kiratina ae ko kona ni mataku mai iai ni bibitakin taai. Ko na karaoa taamnein am auti ae e kabwateteaki taubukina ae e na kai waanako mai iai te karau ao te tinoo? Ke ibukin te kabuebue, e na kainnanoaki riki te taubuki ae borababaua—n aron ae bwainaki n Aaba ake i Mainiku—ae te aeka n taubuki ae ko kona ni botiia am utu nako iai ma ni kukurei n amwarake ao ni maroro ma ngaiia?—Te Tua-Kaua 22:8; Neemia 8:16.

16. Bukin tera ngkai ko kona ni kaantaningaia bwa e na akea tokin te kukurei n te maiu n te aonnaba ae boou?

¹⁶ E kakawaki riki reken mweengam iai, nakon ataakin rongorongon aekakin bwaai aikai. Ma e na riki bwa bon am auti—ae tiaki n aron boong aikai ike ko kona ni kakorakorako ni kateitei ao e na kabwaia iai te aomata temanna. Itaia 65:21 e taekinna naba bwa ko na ununiki ma ni kang uaana. E teretere bwa taeka aikai a kaota aroaron te maiu iai. Ko na namakina te kukurei ae korakora man bwaai aika karaoaki iroum ae uaan am mwakuri. Ko na kona ni karaoa anne inanon maium ae abwabwaki—ae “ai aron ana bong te kai.” Te koaua bwa e boraoi anne ma kabwarabwaran “bwaai aika a bou”!—Taian Areru 92:12-14.

17. Tera te berita ae e na unga riki nanoia iai kaaro?

¹⁷ Ngkana te karo ngkoe, ao e na ringaki nanom n taeka aikai: “A na aki matebuaka aia makuri, ao a na aki bung ba a na reke kaiia natiia; ba bon aia kariki akana a kabaia mairoun Iehova, ao tibuia ma ngaia. Ao aio arona rimwi, ba ngkana a tuai ni wewete, ao I a kaekaia naba; ao ngkana a boni kume n taetae, ao I a ongo naba.” (Itaia 65:23, 24) Ko a tia n namakina te maraki n nano ae riki man ‘te bung ba a na reke kaiia natim’? E aki kainnanoaki ngkai bwa ti na karaua ni wareki kangaanga aika mwaiti aika a reke irouia ataei aika a kona ni kammaraka nanoia kaaro ao aomata tabemwaang. Ni kaineti ma anne, ti a tia naba n noriia kaaro aika a rangi n tabeakina oin aia mwakuri, aia waaki, ao kaean te kakukurei, n te aro ae moan te uarereke aia tai ae a kabanea ma natiia. Ni kaitaraa te waaki anne, Iehova e kakoaua nakoira bwa e na bon ongo ma n tabeakin bwaai aika ti kainnanoi, ma ni moantaai n atai.

18. Bukin tera ngkai ko kona ni kaantaningaia bwa ko na kukurei irarikiia maan n te aonnaba ae boou?

¹⁸ Ngkai ko tabe n iangoi bwaai aika tao a na kakukureiko n te aonnaba ae boou, iangoa naba bannan te bwai ae kaotaki n ana taeka ni burabeti te Atua: “Ane a na botaki n amamarake te kameanti ma te tiibutetei, ao e na kakana te uteute ae mau te raian n ai aron te kao: ao bubun te tano kanan te naeta. Ane e na aki tabare te aba, ma n ururu n au maunga ae tabu ni kabuta, bon ana taeka Iehova.” (Itaia 65:25) Taani koro banna a a tia ni kataia ni korea taamnein anne, ma taeka aikai bon tiaki tii bwaai aika a oteaki irouia aomata, aika a aki koaua raoi. E na boni koaua. E na tokanikai te rau imarenaia aomata, ao ai arona naba ma te rau imarenaia aomata ma maan. A mwaiti taan rabakau i aoni bwaai aika maiu, ao aomata naba aika a tatangiri maan aika a kabanea aia bongi ni maiu n tii kona n reiakina iai taekan aeka ni man aika tii tabeman. Ni kaitara ma anne, iangoi bwaai aika ko kona n reiakin ngkana a aikoa maakuia aomata maan. Ko na boni kona ni kaania naba mannikiba ao maan aika uangingi aika a maeka n te buakonikai ke te buakoako—are nanona bwa ko na mamataku irouia, n reireiniko iai, ao ni kakukureiko irouia. (Iobi 12:7-9) Ko na kona ni karaoa anne n aki maaka rikin te kangaanga mairoun te man ke te aomata. E kangai Iehova: “E na aki tabare te aba, ma n ururu n au maunga ae tabu ni kabuta.” Ai korakora ra te bitaki anne man bwaai aika ti nori ma n namakin ni boong aikai!

19, 20. Bukin tera ngkai ana aomata te Atua a rangi ni kaokoro ma angiia aomata n taai aikai?

¹⁹ N aron are e taekinaki mai imwaina, aomata a aki kona n eti n taekinan kanoan taai aika a na roko, e ngae naba ngke a mwaiti aomata aika a raraoma ibukin kanoan te mireniam ae boou. A mwaiti aomata aika a bwara nanoia iai, e mangaongao aia iango, ke a rawawata nanoia iai. E korea ae kangai Peter Emberley, ae te tia kairiri n te kura ae rietata teuana i Kanata: “Imwin te tai ae maan, a mwaiti aomata [aika a ikawai] ngkai, aika a tabe n iangoi boto n titiraki aika a reitaki ma te maiu. Antai ngai? Tera ae I tabe ni keiakina rekena ngkai? Baikara bwaai ake a na tiku imwiu ibukin rooro aika a na roko? Ngkai a roko n te ririki ni maiu ae te abwi tabun ao a kekeiaki ni kataia ni maiuakina te maiu ae manena ao e aki mangaongao.”

²⁰ Ko kona n ota bwa bukin tera ngkai a mwaiti aomata aika a keiakina aron anne ngkai. Tao a kakaea te maiu ni kukurei rinanon waakinan aaro ni kaki botu ke takaakaro aika kamaiu. Ma e ngae n anne, a aki ataa kanoan taai aika a na roko, ao ibukin anne kaanga akea nanon maiuiia, e mangaongao, ke tao e aki manena raoi. Kabotaua te aro anne ma am kaantaninga ibukin te maiu, ae boraoi ma bwaai ake ti a tibwa rinanoi. Ko ataia bwa n ana karawa ao ana aonnaba ae boou Iehova ake e a tia ni beritanna, ti na kona n taratara nako iai ma n taekinna mai nanora ni koaua, ae ‘Te koaua bwa te Atua e a tia ni karaoi bwaai ni kabane bwa a na boou!’ Ai kukurei ra ngaira n te tai anne!

21. Tera te bwai ae e uaia n taekinaki n Itaia 65:25 ao Itaia 11:9?

²¹ E aki kamoamoa te aomata ae e iangoia bwa e na maiu n ana aonnaba ae boou te Atua. E kaoira ma ni kaungai nanora bwa ti na taromauriia n te koaua ngkai, ma n riki n tau n anganaki te maiu n te tai are ‘e na aki tabare te aba, ma n ururu n ana maunga ae tabu.’ (Itaia 65:25) Ma ko ataia bwa e a tia n taekina ae ai aron anne Itaia mai imwain anne, ao e taekina naba iai te bwai teuana ae na kainnanoaki ibukin karekean te kukurei ni koaua iroura n te aonnaba ae boou? E kangai Itaia 11:9: “E na aki tabare te aba ma n ururu n au maunga ae tabu ni kabuta: bwa a na buta aonaba n atakin Iehova, n ai aron taari ngkae e kabuta marawa.”

22. Neneran taeka ni burabeti aika aua aikai man te Baibara e riai ni kananomwaakaira riki nakon karaoan te mwakuri ra?

²² “Atakin Iehova.” Ngkana te Atua e karaoi bwaai ni kabane bwa a na boou, e na iai irouia kaain te aonnaba te atatai ae eti i aon taekana ao ibukin nanona. E bati riki ae e na nanonaki iai nakon tii karekean reireiara man aroia maan aika karikaki. E a irekereke iai ana Taeka are e kairaki koreana. N te katoto teuana, iangoa aron buburan reireiara ae reke man neneran taeka ni burabeti aika tii aua mwaitiia, ake a taekina “karawa ae e bou ao aonaba ae e bou.” (Itaia 65:17; 66:22; 2 Betero 3:13; Te Kaotioti 21:1) Bon iai bukina ae raoiroi ae ko riai ni wareka te Baibara ni katoa bong. Boni ngaia anne ae ko wawaakinna inanoni maium? Ngkana tiaki ngaia anne, ao baikara bitaki ake ko kona ni karaoi n te aro ae ko kona ni katoa bong n wareware teutana n ana taeka te Atua? Ko na noria bwa irarikin kakaantaningan te aonnaba ae boou, e na kabatiaaki naba ngkai am kukurei, n aron naba are e a riki naba iroun te tia areru.​—Taian Areru 1:1, 2.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko na Kanga ni Kaeka?

• Bukin tera ngkai ti kona ni kakoaua bwa Itaia 66:22-24 e taekin bwaai aika a na riki nakon taai aika imwaira?

• Tera ae anaaki iai nanom ae ko kariariaa, mai buakon bwaai aika a taetae ni burabetinaki n Itaia 66:22-24 ao Itaia 65:20-25?

• Tera bukina ngkai ae ko aki nanououa ibukin maium n te tai ae na roko?