Ko Ataia?
A kangaa ibonga ake n te tembora n te moan tienture ni kanakoi raraaia maan ibukin te angakarea?
NI KATOA ririki, ao a anganga te karea ae te man aika tenga mwaitiia i aoni baonikarean te tembora, ibonga ake rimoa i aon Iteraera. Ni kaineti ma te tia kororongorongo rimoa ibukia I-Iutaia ae Josephus n te moan tienture, ao e raka i aon 250,000 te tiibutetei aika kareanaki bwa karea ni kabuekaki n te Toa ae te Riao, ngaia are e bati te raraa n nako man te baonikarea. (NakIbo. 1:10, 11; WarIte. 28:16, 19) Tera ae riki nakon raraa akanne?
A kunea taan rabakau ni bwain aantano bwa iai kawain te ran ae tiki i nano n ana tembora Erote ae kamanenaaki n te tai anne ni karokoa kamaunaan te tembora n 70 C.E. E kabonganaaki kawain te ran anne ibukin te raraa are nako man te tembora.
Iangoi baika uoua aika buoka itiakin te baonikarea:
Bwangabwanga ake i aan te baonikarea: E kabwarabwaraaki kawaini katiinakoan te ran ibukin te baonikarea n te boki ae te Mishnah, ae kanoan aia tua aika ikotaki I-Iutaia ni moan iteran te katenua n tienture C.E. E koreaki ae kangai: “Iai bwangabwanga aika uoua ni koonan teuana te baonikarea. Te raraa are man te angakarea ao te ran are kabonganaaki ni kaitiaka te baonikarea a uaia ni bwaro rinanon te bwangabwanga anne ao e reitinako butina nakon te Mwarua ae Kidron.”
A boraoi n iango taan rabakau ni bwain aantano ma te baere e koreaki ni bokin rimoa anne. E kakoauaaki kuneani “kawaini katiinakoan te ran ae abwabwaki” i rarikin te tembora n te boki ae The Cambridge History of Judaism. E koreaki ae kangai: “E bae ni kabonganaaki aei ni katiinakoaki iai raan ake a irengan ma raraani karea ake a tiinako man te Tembora.”
Te ran ae bati: A kainnanoa te ran ae bati ibonga bwa e aonga n itiaki nanoaan te baonikarea ao te bwangabwanga are e raanga nako iai te raraa. Ngkana a na karaoa te mwakuri ae kakawaki aei ibonga, a riai ni karekea te ran ae bati man te kaawa. E roko te ran are man te kaawa rinanoni kawain te ran ao ni kawakinaki n taiani mwarua n ran ma nnen raan n te tembora. E taku te tia rabakau ni bwain aantano ae Joseph Patrich: “Akea riki te tembora teuana n te tai arei ae raoiroi aroni katauraoan iai te ran ibukin te tembora ao kanakoan te ran ae aki itiaki.”