ANA MOAN RETA BETERO

1 Ngai ae Betero ae ana abotoro+ Iesu Kristo, nakoia akana maeka n iruwa ao n uamae i Bonto, Karatia, Kabatokia,+ Atia,* ao Bitunia, ake a rineaki 2 n ana ataibwai mangkoangkoa te Atua ae te Tama,+ ao a katabuaki* n te taamnei+ i aan te kantaninga ae a na ongeaba ma ni katimtimwaki i aoia raraan Iesu Kristo.+

Ke e kabatiaaki nakoimi te akoi ae rianako ao te rau.

3 E na karaoiroaki te Atua ae Atuan ao Taman ara Uea ae Iesu Kristo, bwa ibukin ana nanoanga ae bati, ti a manga bungiaki+ nakon te kantaninga+ ae nene, rinanoni mangautin Iesu Kristo man te mate,+ 4 nakon te tibwanga ae aki kona ni mka, ni baareka, ke ni mane.+ E kawakinaki i karawa ibukimi,+ 5 ngkami aika kam tararuaaki ni mwaakan te Atua rinanon te onimaki, ibukin te kamaiuaki are tauraoi ni kaotaki n tain te toki. 6 Kam a rangi ni kimwareirei ibukini baikai, e ngae ngkai kam riai ni karawawataaki moa i nanon tabeua te tai, ni kataaki aika kakaokoro,+ 7 bwa e aonga n riki ami onimaki+ ae kataaki raoi ae kakawaki riki nakon te koora ae kai mane ae kataaki* n te ai, bwa kamoamoaami ma katamaroaami ao karineami ni kaotakin Iesu Kristo.+ 8 E ngae ngke kam tuai n noria, ma kam tangiria. E ngae ngke kam aki noria ngkai, ma kam onimakinna, ao kam rangi ni kakatonga n te kimwareirei ae rianako ae akea kabotauana, 9 ibukina bwa e na reke iroumi mwin ami onimaki, ae kamaiuami.+

10 A botumwaaka burabeti n nenera taekan te kamaiuaki aei ao a ukoukoria raoi, ake burabeti ake a a kaman taekina akoami ae rianako are katauraoaki ibukimi.+ 11 A teimatoa n ukeuke ni kan ataa taekan te tai ke te bong, ni kaineti ma Kristo,+ are e kaotaki nakoia rinanon te taamnei are i nanoia, ao e a kamani kaotioti te taamnei nakoia ni kaotii taekani maraki ake a na riki irouni Kristo+ ma te mimitong are e na reke imwina. 12 E kaotaki nakoia bwa a aki beku i bon ibukia, ma a beku ibukimi ni katauraoi baike a a tia ngkai ni katanoataaki nakoimi irouia taan tataekina te rongorongo ae raoiroi nakoimi, ma te taamnei ae raoiroi are kanakoaki mai karawa.+ A kan tirotiroi naba baikai anera.

13 Mangaia ae katauraoi ami iango ao kakorakorai nakon te mwakuri,+ kawanawanaingkami,*+ kaatuui ami kantaninga i aon te akoi ae rianako are kam na anganaki ni kaotakin Iesu Kristo. 14 Katotongia ataei aika ongeaba n aromi n aki manga kariaia kairani maiumi n tangirani baike kam bwarui ngkoa, ngke kam ronnano. 15 Ma kam na itiaki* n aroaromi ni kabane, n aron naba Teuare Tabu are weteingkami,+ 16 bwa e koreaki ae kangai: “Kam na itiaki* ibukina bwa I itiaki.”+

17 Ao bwabwaina te maaku+ n ami tai ni maeka n iruwa i aon te aba, ngkana kam butiia te Tama ae momotika taekan ana mwakuri temanna ma temanna, n aki inanonano.+ 18 Bwa kam ataia bwa kam aki kainaomataaki ni baika kai mauna n aron te koora ke te tirewa*+ man aroaroni maiumi ae aki manena ae reke mairouia ami bakatibu,* 19 ma kam kamaiuaki n te raraa ae rangi ni kakawaki+ ae ai aron raraan te tiibutetei ae akea baarekana+ ma buakakana, ae raraani Kristo.+ 20 E koaua bwa e a kaman rineaki n ana ataibwai te Atua mai mwaini moan rikin te botannaomata,+ ma e a kaotiotaki n tain te toki ibukimi.+ 21 Rinanon teuaei ao kam a onimakina te Atua.+ E kautia te Atua man te mate+ ao e anganna te mimitong,+ bwa kam aonga n onimakina te Atua ma ni kantaningaia.

22 Kam na kakorakoraingkami n itangitangiri,+ ngkai kam a tia ni kaitiakingkami n ami ongeaba n te koaua ae karika uaana ae te itangitangiri n tari ae nako man te nano ni koaua.+ 23 Bwa kam a manga bungiaki,+ tiaki man te koraa ae kona ni mka, ma man te koraa ae aki kona ni mka,*+ rinanon ana taeka te Atua ae te Atua ae maiu ae akea tokina.+ 24 Bwa “aomata nako ai aron te uteute, ao tamaroaia ai aron ueen te tawaana. E rai te uteute ao e bwaka te uee, 25 ma e teimatoa n aki toki ana taeka Iehova.”*+ Ao te “taeka” aei bon te rongorongo ae raoiroi ae tataekinaki nakoimi.+

2 Mangaia ae kam na kaaki te buakaka ni kabane,+ ma te babakanikawai ma te kakamanraoi ma te bakantang ao te uarao ni kabane, 2 ao katotongi aroia merimeri aika tibwa bungiaki,+ n aromi ni bwarua te rannimamma ae aki renganaki* ae nako man ana taeka te Atua, bwa kam aonga n rikirake iai nakon te kamaiuaki,+ 3 bwa kam a tia ni katoonga ma n nora* ana akoi te Uea.

4 Ngkai kam a nakon teuaei, ae te atibu ae kaakiaki irouia aomata,+ ma e rineaki ao n rangi ni kakawaki iroun te Atua,+ 5 ao kam a kateaki ngkami aika atibu aika maiu, bwa te auti ae kateaki n taamnein te Atua,+ bwa kam na riki bwa te koraki n ibonga* ae itiaki,* bwa kam aonga n anga taiani karea+ aika boraoi ma taamnein te Atua aika butimwaeaki irouna rinanon Iesu Kristo.+ 6 Bwa e kangai te Koroboki ae Tabu: “Noria! I a kawenea i Tion te atibu ae rineaki, ae atibun te maninganinga ae aan te kateitei, ae rangi ni kakawaki, ao e na aki bwara nanon*+ ane e onimakinna.”

7 E rangi ni kakawaki teuaei iroumi ibukina bwa taan onimaki ngkami, ma ni kaineti ma ake a aki onimaki, ao e koreaki ae kangai: “te atibu are a kaakia taani kateitei,+ e a riki bwa atibun te maninganinga* ae kakannato riki,”+ 8 ao “te atibu ni kabwakabwaka ao te bwaa ni kamatauninga.”+ A tatanako naakai ibukina bwa a aki ongeaba nakon te taeka. Ao bon aio tokia aeka n aomata aikai ae motikaki ibukia. 9 Ma ngkami bon “aomata aika kam rineaki, te koraki n ibonga aika ueea, te natannaomata ae itiaki,+ te koraki ake ana bwai te Atua,+ aika kam riai ni kabutaanako taekan raoiroin aroaron”*+ Teuare weteingkami man te roo nakon ana oota ae kamimi.+ 10 Bwa bon tiaki ana botannaomata te Atua+ ngkami ngkoa, ma ngkai ai bon ana botannaomata, bon te koraki ngkami ake kam aki nanoangaaki ngkoa, ma ngkai kam a nanoangaaki.+

11 Raou aika kam tangiraki, I kaungaingkami ngkai kaanga ianena ngkami ao taani maeka n iruwa,+ bwa kam na teimatoa n rawa nakoni kaibwabwarun te rabwata+ aika buakaningkami.+ 12 Kateimatoai raoiroin aroaromi i buakoia kaain te aonnaba,+ bwa ngkana a bukiningkami bwa taani kakaraoa ae bure, ma a nori ami mwakuri aika raraoi,+ ao ibukin anne ane a na manga neboa te Atua iai n ana bongi n tutuo.

13 Kam na aantaeka ibukin te Uea, nakoni bwaai* nako+ aika kateaki irouia aomata, ae tao nakon te embera+ ae kakannato, 14 ke nakoia kowana ngkai kaanga a kanakoaki irouna bwa a na katuuaaeia taani kakaraoa ae bure, ma a na kamoamoaia akana kakaraoa ae raoiroi.+ 15 Bwa bon nanon te Atua, bwa kam na katoka* aia taetae ni bangabwai aomata aika nanobaba, n aromi ni kakaraoa ae raoiroi.+ 16 Kaotingkami bwa aomata aika inaomata,+ ao kabongana inaomatami ni kaotia iai bwa ana toro te Atua ngkami,+ ma tiaki n ai aron ae kaanga rabunan* te mwakuri ae buakaka.+ 17 Karineia aeka n aomata nako,+ tangiriia tarimi nako i nanon te onimaki,*+ maaka te Atua+ ao karinea te embera.+

18 Ke a aantaeka tooro irouia aia toka, ma te karinerine ae bati,+ tiaki tii nakoia aika raoiroi ao aika atataiaomata, ma nakoia naba ake e kangaanga kakukureiaia. 19 Bwa e kukurei te Atua ngkana iai ae e nanomwaaka i aani kangaanga* ao ni karawawataaki n te ribuaka, ibukini mataniwin nanona i matan te Atua.+ 20 Bwa tera raoiroin nanomwaakami i aan oreakimi ngkana kam karaoa ae bure?+ Ma bon te bwai ae kakukurei iroun te Atua ngkana kam nanomwaaka i aani karawawataami ibukini karaoan ae raoiroi.+

21 Ni koauana, bon aei ae kam weteaki nako iai, bwa e kammarakaki naba Kristo ibukimi,+ ao e katuka te banna ni katoto nakoimi bwa kam na toua raoi mwini mwanekana.+ 22 E aki karaoa ae bure,+ ao akea te mwamwanaa te aba i wina.+ 23 Ngke e kabuakakaaki+ ao e aki kabooa mwina n taetae ni kabuakaka.+ Ngke e maraki+ ao e aki taetae ni karekekai, ma e anga ngaia nakon Teuare motikitaeka+ n te eti. 24 E uouotii ara bure+ n rabwatana i aon te kai,*+ bwa ti aonga ni kamaiuaki man te bure ao ti na maiuakina ae raoiroi. Ao kam “kamarurungaki n ikoakina.”+ 25 Bwa kam tiotionako n aroia tiibu ngkoa,+ ma kam a okira ngkai te tia kawakintiibu+ ae te mataniwi i aoni maiumi.*

3 N aron anne, ngkami aika buuaine, kam na aantaeka nakoia buumi,+ bwa ngkana a aki ongeaba buumi+ nakon te taeka, ao a na anaaki nanoia n aroaromi, e ngae ngke kam aki taetae, 2 ibukina bwa a nori aroaromi aika itiaki+ ae raonaki n te karinerine ae bati. 3 Katamaroaami ae riai, tiaki katamaroaan tinanikumi n aroni biran irannatumi, ao bwainani bwaai ni katamaroa aika koora+ ke kunnikai aika raraoi, 4 ma katamaroaami ae riai bon te aomata ae raba are n te nano ae karina katamaroaana ae aki kona ni mka, ae te nano ae nimamannei+ ma n rau, ae moan te kakawaki i matan te Atua. 5 Bwa anne naba aroni katamaroaaia aine ake ngkoa ake a itiaki ake a kabotoa aia kantaninga i aon te Atua, ao a aantaeka nakoia buuia, 6 n aron Nei Tara ae ongeaba iroun Aberaam ao e atoatongnga bwa ana uea.+ Ao kam a riki bwa natina, ngkana kam teimatoa ni karaoa ae raoiroi ao n aki maaka te bwai teuana ae kakamaaku.+

7 Ao ngkami buumwaane, kam na teimatoa ni maeka ma buumi n te aro naba anne ma te atatai.* Angania aine karineaia+ bwa kaanga te mwangko ae mamaara riki, kioina ngkai taani bwaibwai naba ngaiia ma ngkami+ n te maiu are reke man ana akoi ae rianako te Atua, bwa e aonga n aki tutukaki ami tataro.

8 Ni kabaneana ngkanne, kam na bane n nanoteuana,*+ kaotiota te atataiaomata, te itangitangiri n tari, te nanoanga,+ ao te nanorinano.+ 9 Tai kabooa mwin te buakaka n te buakaka+ ke te kabuakaka n te kabuakaka,+ ma ni kaitaraan anne, kam na kakabwaiaa+ te aba, bwa kam weteaki nakon aei bwa kam aonga ni karekea te kakabwaia.

10 Bwa “ane e tangira te maiu ma ni kan nori boong aika raraoi, ao e riai n taua newena man taekinan te bwai ae buakaka+ ao riana man te mwamwanaa te aba. 11 Ke e rairakinako man te buakaka+ ao ni karaoa ae raoiroi.+ Ke e ukoukora te rau ao ke e kaea ni kan taua.+ 12 Bwa a mena matan Iehova* i aoia akana raoiroi, ao a uki taningana nakon aia kakorakora n tataro ni bubutii,+ ma e ekiianako akana kakaraoa ae buakaka matan Iehova.”*+

13 Ni koauana, antai te aomata ae e na karawawataingkami ngkana kam ingainga ni kakaraoa ae raoiroi?+ 14 Ma kam a kukurei,+ e ngae naba ngkana kam kammarakaki ibukin te raoiroi. Ma tai mamaaka te baere a mamaakua* aomata tabemwaang, ke n tabeaianga iai.+ 15 Ma kam na butimwaea Kristo bwa te Uea ao tabuia i nanomi, ao tauraoi n taai nako ni kaekaia aomata nako ake a titiraki bwa tera bukin te kantaninga ane iroumi, ma karaoa anne ma te nimamannei+ ao te karinerine ae bati.+

16 Kateimatoa raoiroini mataniwin nanomi,+ bwa n aki ongea te baere kam taetae ni kaitaraaki iai, ma ibukin aroaromi aika raoiroi ngkai taan rimwini Kristo+ ngkami, ao ane a na maamaa+ akana taetae ni kaaitaraingkami. 17 Bwa e raoiroi riki ngkana kam maraki ibukini karaoan ae raoiroi+ ngkana nanon te Atua bwa e kariaia anne, nakon ae kam na maraki ibukini karaoan ae buakaka.+ 18 Bwa e mate Kristo tii te taina ibukini buure+ ma e manena n aki toki, ae te aomata ae raoiroi ae mate ibukia aomata aika buakaka,+ bwa e aonga ni kairingkami nakon te Atua.+ E kamateaki n te rabwata+ ma e a manga kamaiuaki n te rabwata n taamnei.*+ 19 Ao e nako n arona aei n tataekina te rongorongo nakoia taamnei ake a karabuutinaki+ 20 ake a aki ongeaba ngkoa ngke e taotaona nanona te Atua n tataninga,* n ana bong Noa,+ ngke e tabe ni kabaaki te aake+ are uotiia aika karako mwaitiia aika waniman aomata,* ni kamaiuia rinanon te ran.+

21 E kamaiuingkami naba ngkai te bwabetito, ae boni kaikonakan te baenne, (ae tiaki kakeaani kamwaraan te rabwata, ma bon te bubutii nakon te Atua ibukini karekeani mataniwin te nano ae raoiroi),+ rinanoni mangautin Iesu Kristo. 22 E a mena i angaatain te Atua,+ bwa e a tia n nako karawa, ao a a kaakiaki i aana anera ma tautaeka ao taiani mwaaka.+

4 Kioina ngkai e maraki Kristo n rabwatana,+ ao ngkami naba kam na kataubobongaingkami n te iango* ae tii te arona ma anne, ibukina bwa te aomata are e a tia ni maraki n rabwatana, e a tia naba ni kitana te bure,+ 2 bwa e aonga ni kabanea nikirani maiuna n rabwata n ira nanon te Atua,+ ao ai tiaki irakin nanoia aomata.+ 3 Bwa kam a tia ni kabanea ami tai ae bon tau n taai aika nako n irii nanoia kaain te aonnaba+ ngke kam waakina kakaraoan te aroaro ae kammaira,* taiani kaibwabwaru, te moi manging n te aro ae riao, botaki aika akea te taubaang iai,* te kaboo n te moi manging, ao ai taromauriani bouannanti+ ae riribaaki. 4 Ao a a mimi ngkai kam a aikoa manga raonia ni mwaairiri n aroaroia ae kamwara ae te kaibwabwaru, ao a a taetae ni kabuakakaingkami.+ 5 Ma a na anga taekan aroia aomata aikai nakon teuare tatauraoi ni motiki taekaia akana maiu ma akana mate.+ 6 Ni koauana, aio bukina are e taekinaki naba iai te rongorongo ae raoiroi nakoia maate,*+ bwa e ngae ngke a motikaki taekaia n te rabwata ni kaineti ma te iango n aomata, ma a na maiu ni kairakia n taamnein te Atua.

7 Ma e a kaan tokini bwaai ni kabane. Mangaia ae kam na bwaina te iangoraoi+ ao kamarurungingkami* n tatataro.+ 8 Ma ae moamoa riki, kam na kakorakoraa te itangitangiri i marenami,+ ibukina bwa e rabuni buure aika rangi ni bati te tangira.+ 9 Kam na iakoakoi i marenami n aki ngurengure.+ 10 Kam na kabongana te aeka ni bwaintituaraoi are tibwaaki nakoimi n tatabemaningkami nako n ami beku i marenami, ngkai tooro* aika raoiroi ngkami aika kam a tia n anganaki ana akoi ae rianako te Atua, ae kaotiotaki n aanga aika bati.+ 11 Ngkana iai ae e taetae ao ke e taekina te rongorongo mairoun te Atua. Ngkana iai ae e beku ao ke e kabotoa ana beku i aon te korakora are reke mairoun te Atua,+ bwa e aonga n neboaki+ te Atua ni bwaai ni kabane rinanon Iesu Kristo. Ana bwai te neboaki ma te mwaaka n aki totoki. Amen.

12 Ngkami aika kam tangiraki, tai mimi ngkana kam kataaki ni kangaanga aika ai aron te ai ae uramwaaka,+ bwa aongkoa e a riki nakoimi te bwai ae kamimi. 13 Ma ni kaitaraan anne, teimatoa ni kimwareirei+ ngkai taan ibuokanibwai ngkami ni marakin te Kristo,+ bwa kam aonga ni kimwareirei ao ni kimarimari naba ngkana e a kaotaki mimitongina.+ 14 Ngkana kam kabuakakaaki ibukin arani Kristo, ao kam a kukurei,+ ibukina bwa e a mena i aomi taamnein te mimitong, eng, ae taamnein te Atua.

15 Ma e na tai maraki temanna iroumi bwa kaanga te tia tiriaomata ke te tia iraa ke te tia kakaraoa ae bure ke te tia reberake n roko n tabeia aomata.+ 16 Ma ngkana e maraki temanna ngkai te Kristian ngaia, ao ke e tai maamaa,+ ma ke e teimatoa n neboa te Atua ao n uouota te ara aei. 17 Bwa e a roko te tai ae baireaki ibukin te motikitaeka ao e na moa mairouia kaain ana auti te Atua.+ Ao ngkana e moa mairoura,+ tera ngkanne tokia te koraki ake a aki ongeaba nakon te rongorongo ae raoiroi mairoun te Atua?+ 18 “Ao ngkana e kangaanga kamaiuan te aomata ae raoiroi, ao tera ae e na riki ngkanne nakon ane e aki karinea te Atua ao nakon te tia bure?”+ 19 Mangaia ae ke a teimatoa te koraki ake a maraki ni kaineti ma karaoan nanon te Atua, ni mwiokoiia iroun te tia Karikiriki ae kakaonimaki, ngkai a kakaraoa ae raoiroi.+

5 Mangaia ae ngkai te unimwaane naba ngai, ao te tia kakoauai marakini Kristo, ao te tia ibuokanibwai n te mimitong ae e nang kaotaki,+ ao I a tabeka au bubutii* aei nakoia unimwaane akana i buakomi: 2 Kam na kawakina ana nanai te Atua+ ane kam tararuaia, kam na beku bwa mataniwi* tiaki ibukina bwa kam kairoroaki, ma ibukini kukurein nanomi i matan te Atua,+ ao tiaki ibukin te kani karekearo n te babakanikawai,+ ma ibukin ingaingami, 3 ao tiaki n ai aroia taan taui aroia te koraki ake ana bwai te Atua,+ ma kam na riki bwa te katoto nakon te nanai.+ 4 Ao ngkana e a kaotaki mataniwia taani kawakintiibu,+ ao ane kam na karekea baunuean te mimitong ae aki kona ni mane.+

5 N aron naba anne, ngkami aika rorobuaka n ataei kam na aantaeka nakoia unimwaane.+ Ma kam na bane ni kunnikaingkami* n te nanorinano temanna nakon temanna, ibukina bwa e kaaitaraia akana kainikatonga te Atua, ma e anga te akoi ae rianako nakoia akana nanorinano.+

6 Mangaia ae kam na kananorinanoingkami i aani bain te Atua ae mwaaka, bwa e aonga ni karietataingkami n taina ae riai,+ 7 ngkai kam kabanei ami iango n raraoma* ni kaaki i aona,+ ibukina bwa e mumutiakiningkami.+ 8 Kam na kawanawanaingkami ao taratara raoi!+ E nakonako teuare kairiribai nakoimi are te Riaboro ni bekorara n ai aron te raian, n ukoukora ae e na ongnga.+ 9 Ma kam na tei ni kaitaraa te Riaboro,+ kaneneingkami n te onimaki, ngkai kam ataia bwa a a tabe n rinanoni maraki aika tii te arona, tarimi* nako ni kabutaa te aonnaba.+ 10 Ma imwini marakimi i nanon tabeua te tai, ao e na katiaa kataneiaakimi te Atua ae nibwan te akoi ae rianako, are e weteingkami nakoni mimitongina+ ae akea tokina n reitaki ma Kristo. E na kateimatoaingkami,+ e na kakorakoraingkami,+ ao e na kateingkami ni kaneneingkami n ami tabo. 11 Ana bwai te mwaaka n aki toki. Amen.

12 I korei taeka aika tabeua aikai nakoimi, rinanon Tirouano*+ ae I aranna bwa te tari ae kakaonimaki, bwa N na kaungaingkami ao ni kaotiotia ma te nano ni koaua bwa bon aei te akoi ae rianako ni koaua mairoun te Atua. Kam na teimatoa iai. 13 E kamauringkami neiere* rineaki n ai aromi are i Baburon, ao Mareko+ naba ae natiu. 14 Kam na kamauri i marenami n te kaboria* n itangitangiri.

Ke e mena iroumi ni kabane te rau, ngkami aika taan rimwini Kristo.