ANA RETA IAKOBO

1 Ngai ae Iakobo+ ae ana toro te Atua ao te Uea ae Iesu Kristo, nakoia baronga ake 12 ake a uamae n taabo aika kakaokoro:

Kam na mauri!

2 Tariu, kam na rangi ni kimwareirei ngkana kam kaaitara ma kataaki aika kakaokoro,+ 3 ngkai kam ataia bwa e karekea te nanomwaaka ami onimaki ae kataaki n te aro aei.+ 4 Ma ke e katiaa raoi ana mwakuri te nanomwaaka, bwa kam aonga ni kororaoi, ao n raoiroi n aroaromi nako, n akea kabwakami n te bwai teuana.+

5 Mangaia ae ngkana iai temanna iroumi ae e aki tau wanawanana, ao ke e teimatoa ni butiia te Atua+ ao e na anganaki,+ bwa e tituaraoi n anga nakoia aomata ni kabane n aki ngurengure.*+ 6 Ma ke e teimatoa ni bubutii ma te onimaki,+ n aki nanououa naba teutana,+ bwa ane e nanououa ao ai aron naoni marawa ae ukukaki n te ang, ao e takareburebu iai. 7 Ni koauana, e aki riai ni kantaningaia te aomata anne bwa e na karekea te bwai teuana mairoun Iehova.* 8 E tikimaurekaki ana iango te aomata+ anne ao e nanotiotio n arona nako.

9 Ma ke e kimwareirei* te tari ae mangori ni karietataana,+ 10 ao te aomata ae kaubwai ni karinanoana,+ ibukina bwa e na maunanako n aron ueen te tawaana. 11 Bwa n aron ae e rai te aroka ni bwakaraken taai ma kabuebuena ao e bwaka ueena ao e mauna tamaroana, ao ai aron naba te aomata ae kaubwai bwa e na maunanako i buakoni baike e uaiakin.+

12 E a kukurei te aomata ae teimatoa n nanomwaaka ni kataakina,+ ibukina bwa ngkana e tau, ao e nang karekea te bau ae te maiu,+ are e beritanna Iehova* nakoia te koraki ake a teimatoa n tangiria.+ 13 Ngkana iai ae e rinanon te kataaki ao e na aki kangai: “I kataaki iroun te Atua.” Bwa e aki kona ni kataaki te Atua ni baika bubuaka ao e aki kona naba ni kataa temanna iai. 14 Ma a kataaki aomata n tatabemania nako ngkana a katikakinako ao ni mwamwanaaki* n oin aia kaibwabwaru.+ 15 Ao ngkana e bikoukou te kaibwabwaru ao e bungia te bure, ao ngkana e a tia ni karaoaki te bure ao e karekea te mate.+

16 Kam na tai burebureaki tariu aika kam tangiraki. 17 A bane bwaai n tituaraoi aika raraoi ma bwaintangira aika kororaoi n roko mai eta,+ bwa a ruo mairoun Taman ootani karawa,*+ ao e aki bibitaki n aron te nuu ae kai mwainging.+ 18 Bon nanona bwa e na kairira n te taeka ae nako man te koaua,+ bwa ti aonga n riki bwa aeka ni moan uaa naba tabeua mai buakoia te koraki aika karikaki irouna.+

19 Kam na ataa aei tariu aika kam tangiraki: A riai aomata nako ni waekoa n ongora, a na iremwe n taetae,+ ao a na iremwe n un,+ 20 bwa e aki kona unin te aomata ni karekea uaana ae ana raoiroi+ te Atua.* 21 Mangaia ae kaaki baika kamwara ni kabane ao tamrurun nako te buakaka,*+ ao bwaina te nimamannei ni kariaia unikan te taeka i nanomi, are e kona ni kamaiuingkami.

22 Ma kam na riki bwa taan toua mwin te taeka,+ ao tiaki tii taan ongora, ni mwamwanaingkami n iango aika kewe. 23 Bwa ngkana iai ae e ongora n te taeka ma e aki toua mwina,+ ao ai aron te aomata ae tiroa ubuna n te tirotaam. 24 Bwa e tiroia ao imwina e nako, ao e a mwaninga naba ngkekei aron taraakina. 25 Ma ane e tirotiroa te tua are kororaoi+ are karekea te inaomata ao n teimatoa iai, ao e aki riki bwa te tia ongora ae mwamwaninga ma bon te tia kakaraoa te mwakuri, ao e na kukurei n te bwai ae e karaoia.+

26 Ma ngkana iai ae e taku bwa te tia taromauria te Atua* ngaia, ma e aki taua aron* newena,+ ma e teimatoa ni mwamwanaia i bon irouna,* ao akea manenan ana taromauri. 27 Aio te aeka n taromauri* ae itiaki ae aki kamwaraeaki i matan Atuara ae Tamara: tabeakinaia ataei ake a a tia ni mate aia karo+ ao aine ake a a tia ni mate buuia,+ n rawawataia,+ ao te teimatoa n aki kabarekaaki naba teutana ni bwain aon te aba.+

2 Tariu, kam kaotiota onimakinan ara Uea ae Iesu Kristo ae mimitong, ao kam kaotiota naba te inanonano nakoia tabemwaang, tiaki ngaia?+ 2 Bwa ngkana e roko n ami botaki te aomata ae mwamwanii tabonibaina n te koora ao e kunnikainna n ae moan te tamaroa, ma e roko naba te aomata ae maiu ni kainnano ae kunnikainna n ae baarekareka, 3 kam akoa teuare kunnikainna n ae moan te tamaroa ao kam kangai, “Tekateka ikai n te tabo ae rine,” ma kam kangai nakon are e maiu ni kainnano: “Ko a tei naba ikanne,” ke, “Tekateka ikanne i rarikin nangoani waeu”?+ 4 Ngkana ngaia ao tiaki kam karika iai te kakaokoroaki i buakomi+ ao kam a riki bwa taani moti aika kam babaire n te aro ae buakaka?+

5 Kam na ongora, tariu aika kam tangiraki. Tiaki e rineiia te Atua naake a iangoaki irouia kaain te aonnaba bwa a maiu ni kainnano, bwa a na kaubwai n te onimaki+ ao a na bwaibwai n te Tautaeka n Uea, are e beritanna nakoia te koraki ake a tangiria?+ 6 Ma kam kabwainrangia ngkami aomata aika maiu ni kainnano. Tiaki a bwainikiriningkami aomata aika kaubwai+ ni katikingkami nakon taiani boowi? 7 Tiaki a kamatauningaa te ara ae raoiroi are kam tei ibukina? 8 Ma ngkana kam toua mwin te tua n uea are n te koroboki ae tabu ae kangai, “Ko riai n tangira raom n aomata n aron tangiram i bon iroum,”+ ao kam karaoa iai ae raoiroi. 9 Ma ngkana kam teimatoa ni kaotiota te inanonano,+ ao kam karaoa ae bure, ao kam kaotaki* n te tua bwa taan urua te tua ngkami.+

10 Bwa ane e toua mwin te Tua ni kabane ma e kabwaka ni kaetietin te Tua teuana, ao e a riki iai bwa te tia urui ni kabane.+ 11 Bwa teuare kangai: “Ko na tai wene ni kimoa,”+ ao e kangai naba: “Ko na tai tiriaomata.”+ Mangaia ae ngkana ko aki wene ni kimoa ma ko tiriaomata, ao ko a riki iai bwa te tia urua te tua. 12 Kam na teimatoa n taetae ao ni mwakuri n aroia te koraki ake a nangi motikaki taekaia n aia tua aomata aika inaomata.*+ 13 Bwa ane e aki nananoanga ao e na motikaki taekana n akea te nanoanga.+ Bwa e tokanikai te nanoanga i aon te motikitaeka.

14 Tariu, tera manenana ngkana e taku temanna bwa iai ana onimaki ma e aki karaoi mwakuri aika raraoi?+ E aki kona ni kamaiuaki n te onimaki anne, tiaki ngaia?+ 15 Ngkana iai taari mwaane ke taari aine aika akea aia kunnikai* ao e aki tau kanaia ni katoabong, 16 ma ngkana e kangai temanna iroumi nakoia, “Naako ma te rau, kam na kaabueingkami ao kam na kanuaingkami,” ma ngkana kam aki angania baika a kainnanoi ibukin rabwataia, ao tera uaan anne?+ 17 Mangaia are e mate naba te onimaki ngkana e aki raonaki n taiani mwakuri.+

18 Ma e ngae n anne e na kangai temanna: “Iai am onimaki, ao ngai iai au mwakuri. Kaota am onimaki nakoiu ae akea mwakuriana, ao N na kaota au onimaki nakoim n au mwakuri.” 19 Ko kakoauaa ae tii temanna te Atua, ngaia anne? Ko bon eti. Ma a kakoauaa naba taimonio ao a ruru.+ 20 Ma ngkoe ae ko ronnano, ko aki kani kariaia te koaua ae akea uaan te onimaki ngkana akea mwakuriana? 21 Tiaki e atongaki bwa e raoiroi Aberaam are tamara n te mwakuri ngke e anga natina are Itaaka bwa te karea i aon te baonikarea?+ 22 Ko ataia bwa e kaai ni mwakuri ana onimaki ma ana mwakuri, ao e kakororaoaki ana onimaki n ana mwakuri,+ 23 ao e kakoroaki iai bukin te koroboki ae tabu ae kangai: “Ao Aberaam e onimakina Iehova,* ao e aranaki iai bwa e raoiroi,”+ ao e a atongaki iai bwa raoraon Iehova.*+

24 Kam noria bwa e na atongaki te aomata bwa e raoiroi n ana mwakuri ao tiaki tii n te onimaki. 25 Ao n aron anne tiaki e atongaki naba te aine ae kakabooaki are Nei Raaba bwa e raoiroi n ana mwakuri, ngke e butimwaeiia raoi taan uarongorongo ao e kaokiia n te kawai teaina?+ 26 Ni koauana, n aron te rabwata bwa e mate+ ngkana akea te taamnei* iai, ao ai aron naba te onimaki bwa e mate ngkana akea ana mwakuri.+

3 Tariu, bon tii tabeman i buakomi aika riai n riki bwa taan angareirei, ngkai kam ataia bwa ti na karekea iai motikan taekara ae rawawata riki.*+ 2 Bwa ti bane n titibanako* n taai aika bati.+ Ngkana e aki titibanako temanna n ana taetae, ao bon te aomata ngaia ae kororaoi, ae e kona ni bweena rabwatana ni kabane. 3 Ngkana ti kabaei bweeia aoti i wia bwa a na irii nanora, ao ti kaira naba rabwataia ae bwanin. 4 Tarai naba kaibuke: E ngae ngke a rangi ni bubura ao a kabubutaki n te ang ae korakora, ma a bweenaki n te bwe ae rangi n uarereke, nako ike e kan nako iai teuare taubwe.

5 N aron naba anne, te newe boni bwain te rabwata ae uarereke, ma e rangi ni kabatiaa te taetae ni kamoamoa. Noria, ai uarerekera te ai ae e kaurarakeaki iai te buakonikai ae moan te bubura! 6 Te newe bon te ai+ naba. E tei te newe ibukin te aonnaba ae onrake n te buakaka i buakoni bwain rabwatara, bwa e kamwaraea te rabwata.+ E kona n uruana maiun te aomata ao e karekea te kamaunaaki n aroni Keenna.* 7 Bwa a kona ni kamananaaki aekaki ni man nako aika moaanti ma mannikiba ao maan aika kawakawa, ma manin taari, ao a a tia ni kamananaaki irouia aomata. 8 Ma akea te aomata ae kona ni kamananaa te newe. Bon te bwai ae buakaka ae iowawa, ae e onrake n te boitin ae kamamate.+ 9 Ti kabongana te newe ni karaoiroa iai Iehova* ae te Tama, ma ti kabongana naba ni kamaraiaia iai aomata ake a karikaki “ni katotongan te Atua.”+ 10 A nako man te wi ae tii teuana te kakabwaia ao te kakamaraia.

Ma e aki riai tariu bwa a na teimatoa n riiriki baikai n te aro aei.+ 11 E aki kona ni kaotinakoa te ran ae mam* ma ae tarika te koburake n ran ae tii teuana, tiaki ngaia? 12 Tariu, e aki kona te aroka ae te biiku ni karika te oriwa ke te kureebe, tiaki ngaia?+ Ao e aki naba kona te ran ae tarika ni karekea te ran ae mam.

13 Antai ae wanawana i buakomi ao n ataibwai? E riai te aomata anne ni bwaina te aroaro ni maiu ae raoiroi ae e oti iai bwa e karaoi bwaai ni kabane ma te nimamannei ae nako man te wanawana. 14 Ma ngkana iai i nanomi te bakantang+ ae korakora ma te kaiangatoa,*+ ao tai kamoamoa+ ma ni kewe n ekaanako te koaua. 15 Tiaki aei te wanawana ae ruo mai karawa, ma boni mai aon te aba,+ ae bwain te rabwata ao mairouia taimonio. 16 Bwa ike e mena iai te bakantang ao te kaiangatoa,* ao e mena naba iai te mangaongao ao baika rangi ni buakaka ni kabane.+

17 Ma e itiaki moa te wanawana are mai karawa,+ ao imwina e rau,+ e aki imanono,+ e tauraoi n ongeaba, e on n te nanoanga ma uaa aika raraoi,+ e aki inanonano,+ ao e aki mwamwanaa te aba.+ 18 Irarikin anne, e unikaki uaan te raoiroi n te raoi,+ ibukia* te koraki ake taani karekea te raoi.+

4 A riki mai ia taian itabarara ma taian un i buakomi? Tiaki a nako man tangirani kaibwabwarun te rabwata aika kume n untaba i nanomi?*+ 2 Iai baika kam tangiri ma a aki reke iroumi. Kam waakinako n tiritiri ao ni mataai, ma a bon aki naba reke iroumi. Kam waakinaanako unimi ma itabararaami.+ A aki reke iroumi ibukina bwa kam aki bubutiia te Atua. 3 Ngke kam bubutii ao kam aki anganaki ae kam tangiria, ibukina bwa kam bubutii ma te kantaninga ae kairua, bwa kam kani kabongana n te kaibwabwaru are kam tangiria.

4 Ngkami aika taani wene ni kimoa,* kam aki ataa te iraorao ma kaain te aonnaba bwa bon ribaan te Atua? Mangaia ae ane e kan raoraonia kaain te aonnaba, ao e karikia i bon irouna bwa te tia kairiribai nakon te Atua.+ 5 Ke n ami iango bon akea nanon te koroboki ae tabu ngke e kangai: “Ibukin angin te bakantang ae i nanora, ao ti tataneiai n tangiri baika kakaokoro nako”?+ 6 Ma e tokanikai i aon te bakantang te akoi ae rianako, are E anga. Mangaia ae e kangai te koroboki ae tabu: “E rawa te Atua nakoia akana kainikatonga,+ ma e anga te akoi ae rianako nakoia akana nanorinano.”+

7 Mangaia ae kam na aantaeka nakon te Atua,+ ma kam na rarawa nakon te Riaboro,+ ao ane e na birinako mairoumi.+ 8 Kaania te Atua, ao ane e na kaaningkami.+ Kaitiakii baimi ngkami aika taani bure,+ ao kaitiakii nanomi+ ngkami aika kam nanokokoraki. 9 Kariaia rawawatan nanomi ao nanokawakimi ao tangimi.+ Ke e bitaki ngarengaremi nakon te nanokawaki, ao kimwareireimi nakon te rawawatannano. 10 Kananorinanoingkami i matan Iehova*+ ao e na karietataingkami.+

11 Taari, katoka kabuakakaan temanna ma temanna. Ane e kabuakakaa te tari temanna ke ni motika taekan tarina,+ ao e boni kabuakakaa te tua ma ni motika taekan te tua. Ao ngkana ko motika taekan te tua, ao ai tiaki ngkoe te tia toua mwin te tua ma ai te tia motikitaeka. 12 Bon tii temanna te tia Karaotua ao te tia Motikitaeka,+ ae e kona ni kakamaiu ma ni kamamate.+ Ma antai ngkoe ngkai ko motika taekan raom n aomata?+

13 Nakomai ngkai, ngkami akana kam kangai: “Ti na mwananga nakon te kaawa aei n te bong aei ke ningabong, ao ti na tiku iai teuana te ririki ao ti na karikirake ni karekei ara raka,”+ 14 ma kam aki ataia bwa tera aroni maiumi ningabong.+ Bwa bon te maabubu ngkami ae tiku teutana ao e a manga mauna.+ 15 Ma n oneani mwin anne, kam riai ni kangai: “Ngkana nanon Iehova*+ ao ti na maiu ao ti na karaoa aei ke anne.” 16 Ma kam kamoamoaingkami ngkai kam kainikatonga n ami taetae. A boni buakaka aeka ni kamoamoa nako aika ai aron akanne. 17 Mangaia ae ngkana iai ae e ataa aroni karaoan ae riai ma e aki karaoia, ao e bure iai.+

5 Ongora ngkai ngkami akana kam kaubwai, kam na tang ao kam na mangoo ibukin rawawatami akana nang roko iroumi.+ 2 A a mka kaubwaimi, ao a a kanaki ami kunnikai n te koa.*+ 3 A a kanaki n te raraa ni biti ami koora ao ami tirewa, ao e a riki raraaia bwa bwaai ni kaotioti ni kaaitaraingkami, ao e na kang irikomi. E na riki bwa kaanga te ai ni kabaneani boong te bwai ae kam kaikoa.+ 4 Noria! A teimatoa n tangitang booia taani mwakuri ake a taia ami tawaana ake kam babakanikawaiia n taui booia, ao e roko i taningan Iehova* ae Atuaia taanga ni buaka,* tangia ni kani buokaki te koraki ake taan ikotii uaa.+ 5 Kam maiu ni kaubwai i aon te aba ao kam kani kakukureia rabwatami. Kam kariaia nanomi bwa e na riki n ai aroia maan ake a kamarikaaki ni karokoa tiringaia.+ 6 Kam kabuakakaa te aomata ae raoiroi ao kam kamatea. Tiaki e a kaaitaraingkami ngkai?

7 Mangaia ae taotaon nanomi taari, ni karokoa ae e a oki ma n tiku* iai te Uea.+ Noria! E teimatoa te tia ununiki n tataningaa te uaa ae rangi ni kakawaki ae uaan aontano, ao e taotaona nanona iai ni karokoa bwakan te moani karau ao te karau are imwina riki.+ 8 Ao ngkami naba kam na taotaon nanomi.+ Kateimatoai nanomi, bwa e a kaan okin ao tikun te Uea.+

9 Taari, tai ngurengure i marenami bwa a aonga n aki motikaki taekami.+ Noria! E a tei te tia Motikitaeka i matani mataroa. 10 Taari, taraiia burabeti ake a taetae n aran Iehova*+ bwa banna ni katoto, ake a karawawataaki n te buakaka+ ao a taotaon nanoia.+ 11 Noria! Ti iangoiia ake a nanomwaaka+ bwa a kukurei.* Kam a tia n ongo nanomwaakan Iobi+ ma n nora mwin ana mwakuri Iehova* nakoina,+ ao kam a ataia iai bwa e rangi n tatangira* Iehova* ao n nanoanga.+

12 Ae moamoa riki tariu, katoka ami taetae n tuea ni mwanewea karawa ke te aonnaba ke te taetae n tuea teuana. Ma ke e riki ami “Eng” bwa eng ao ami “Tiaki” bwa tiaki,+ bwa e aonga n aki motikaki taekami.

13 Iai i buakomi ae e taonaki n te kangaanga? Ke e teimatoa n tataro.+ Iai ae e bebete nanona? Ke e anenei taian areru.+ 14 Iai ae e aoraki* i buakomi? Ke e weteiia unimwaanen+ te ekaretia, ao a na tataro ibukina ao ni kabiria n te bwaa*+ n aran Iehova.* 15 Ao e na marurung te aomata ae aoraki* n te tataro ae nako man te onimaki, ao e na kateirakeaki iroun Iehova.* Ao ngkana e a tia ni karaoa ae bure ao e na kabwaraaki ana bure.

16 Mangaia ae kaotiotii ami bure+ i marenami ao tataro ibukia raomi n tatabemaningkami nako bwa kam aonga ni kamarurungaki. E rangi ni mwaaka* ana kakorakora n tataro ni bubutii te aomata ae raoiroi.+ 17 Eria bon te aomata naba n ai arora, ma ngke e tataro bwa e na aki bwaka te karau, ao e bon aki bwaka te karau i aon te aba i nanon tenua te ririki ao onoua namwakaina.+ 18 Ao e a manga tataro riki, ao e a manga bwaka te karau mai karawa ao e karikiuaa aon te aba.+

19 Tariu, ngkana iai i buakomi ae e katiotionakoaki man te koaua, ma iai temanna ae kaokia, 20 ao kam na ataia bwa teuare raira te tia bure mani kawaina ae bure,+ e na kamaiua te aomata* anne man te mate ma n rabuni buure aika bati.+