RAIBURARI N TE INTANETE ibukin Te Taua-n-Tantani
Taua-n-Tantani
RAIBURARI N TE INTANETE
Kiribati
  • BAIBARA
  • BOOKI
  • MEETINGS
  • nwt Ruka 1:1-24:53
  • Ruka

No video available for this selection.

Sorry, there was an error loading the video.

  • Ruka
  • Te Baibara ae Tabu te Rairai ae te Aonnaba ae Boou
Te Baibara ae Tabu te Rairai ae te Aonnaba ae Boou
Ruka

TE EUANGKERIO AE KOREAKI IROUN RUKA

1 A bati ake a kataia ni karikorikoi rongorongoni bwaai ni kabane ake ti kakoauai naba, ma ni korei taekaia,+ 2 n aroia naba te koraki ake a nori+ baikai mai moana ake taani kaotiota te rongorongo,+ ao a kaotii nakoira. 3 Ibukina bwa I a tia ni karaui ni barongai bwaai ni kabane mai moana n te aro ae eti raoi, I motika naba nanou bwa N na korei ni karinani raoi nakoim, ngkoe Teobiro+ ae moan te karineaki 4 bwa ko aonga n ataia ae ko kona n onimakini raoi baike ko a tia n reireinaki iai.+

5 N ana bong Erote*+ are uean Iutaia, ao iai te ibonga* ae arana Tekaria ae kaain te utu are te koraki n ibonga are Abiia.+ E riki buuna mairouia natin Aaron ake aine, ao arana Eritabeta. 6 A kaai n raoiroi aroia naakai i matan te Atua, bwa a nakonako n aki bubure ni kaineti ma ana tua ni kabane Iehova* ao ana kaetieti. 7 Ma akea natiia bwa e kanoabo Eritabeta, ao a a uaia ni kara.

8 Ao ngke e a roko aia tai n tei ana koraki n ibonga Tekaria, ao e a karaoa nakoana n ibonga+ teuaei i matan te Atua. 9 Ni kaineti ma te babaire ae boto i aon te katei n ibonga, te tai anne bon ana tai Tekaria n anga te karea ae boiarara+ ngke e rinnako n te ruu ae tabu n ana tembora Iehova.*+ 10 Ao a bane n tataro i tinaniku aomata aika bati n te tai are e kabuekaki iai te karea ae boiarara. 11 Ao e kaoti ana anera Iehova* nakoina n tei i angaatain te baonikarea are e kabuekaki iai te karea ae boiarara. 12 Ma e nako nanon Tekaria ngke e noria, ao e taonakinako n te maaku. 13 Ma e taku te anera nakoina: “Tai maaku Tekaria, bwa e ongo te Atua ngke ko kakorakorako n tataro ni bubutii, ao ane e na bungia natim te mwaane buum are Eritabeta, ao ko na aranna bwa Ioane.+ 14 Ane ko na kimwareirei ao e na korakora kukureim, ao a na bati aika a na kimwareirei ni bungiakina,+ 15 bwa e na kakannato i matan Iehova.*+ Ma e na aki momoi n te wain ma moi aika kamanging ni kabane,+ ao e na kaonaki n te taamnei ae raoiroi imwain naba bungiakina,*+ 16 ao e na kaokiia tibun Iteraera aika bati nakon Iehova* ae Atuaia.+ 17 Ao e na rimoan te Atua ma te ingaingannano* ao te korakora+ n aron Eria, bwa e na bitii nanoia kaaro nakon te nano n ataei,+ ao ni bitiia ake a aki ongeaba bwa a na wanawana n aroia aika raoiroi, bwa a aonga n tauraoi aomata+ imwain Iehova.”*

18 E taku Tekaria nakon te anera: “N na kangaa ni kakoauaa aei? Bwa I a kara ao e a kara naba buu.” 19 E kaekaa te anera ni kangai: “Ngai boni Kabiriera+ are I tei i matan te Atua,+ ao I kanakomaiakaki bwa N na taetae ma ngkoe, ma n taekina te rongorongo ae raoiroi aei nakoim. 20 Ma noria! ane ko na kainabwabu ao ko na aki kona n taetae ni karokoa te bong are a na riki iai baikai, ibukina bwa ko aki kakoauai au taeka, ake a na boni koro bukia n taina ae baireaki.” 21 N te tai aei ao a teimatoa aomata n tataningaa Tekaria i tinaniku, ao a a mimi ngkai e a rangi ni baenikai i nanon ruun te tembora ae tabu. 22 Ngke e a otinako ao e a aki kona n taetae nakoia, ao a ataia ngkanne bwa e nora te miitara n ruun te tembora ae tabu, ao e kakammwakurii baina nakoia ma e a bae newena. 23 Ao ngke e a bane ana tai Tekaria n tei n te tembora,* ao e a nako ni mwengana.

24 Imwin tabebong ao e a bikoukou Eritabeta are buuna, ao e aki roko n te kitana te auti i nanon nimaua namwakaina, bwa e kangai: 25 “Bon aei ana mwakuri Iehova* nakoiu ngkai. E tabeakinai n uotaanako te baere I kamaamaeaki iai i buakoia aomata.”+

26 N ana kaonoua n namwakaina neiei, ao e a kanakoaki te anera ae Kabiriera+ iroun te Atua nakoni kaawani Kariraia ae aranaki bwa Natareta, 27 nakon te aine ae tuai ni boo ma te mwaane.+ E kabae neiei ma te mwaane ae arana Ioteba ae kaain te utu are Tawita, ao aran neiei Maria.+ 28 Ngke e roko te anera ao e taku nakon neiei: “Ko na mauri ngkoe ae ko rangi n akoaki iroun te Atua, e mena Iehova* iroum.” 29 Ma e nako nanona ngke e ongo ana taeka teuarei, ao e kataia n iangoia bwa tao tera nanon te kamauri arei. 30 Mangaia are e taku te anera nakoina: “Tai maaku Maria, bwa ko akoaki iroun te Atua. 31 Ao noria! ane ko na bikoukou ao ko na bungia te nati te mwaane,+ ao ko na aranna bwa Iesu.+ 32 E na kakannato+ ao e na aranaki bwa Natin Teuare Moan te Rietata,+ ao Iehova* ae te Atua e na anganna ana kaintokanuea tamana are Tawita,+ 33 ao e na tautaeka bwa te Uea i aon te utu are Iakoba n aki toki, ao e na akea tokin ana Tautaeka n Uea.”+

34 Ma e taku Maria nakon te anera: “E na kangaa n reke aei, ngkai I tuai ni wene n taanga ma te mwaane?”+ 35 E kaeka te anera ni kangai nakon neiei: “E na ruoniko+ te taamnei ae raoiroi, ao e na rabuniko mwaakan Teuare Moan te Rietata. Ao ibukin anne e na atongaki te nati ane bungiaki bwa e tabu,+ ae Natin te Atua.+ 36 Ao noria! e bikoukoua naba te nati te mwaane am koraki are Eritabeta ngkai e a kara, ao ai ana kaonoua n namwakaina aei, te aine are atoatongaki ngkoa bwa e kanoabo, 37 bwa akea te taeka* teuana mairoun te Atua ae e na aki kakoroaki bukina.”+ 38 E taku ngkanne Maria: “Noria! ngai ana toro Iehova,* ae te aine! Ke e riki nakoiu n ai aron am taeka.” Ao e kitanna te anera.

39 Mangaia are e katauraoia Maria n te tai anne, ao e nako n te aba are maungaunga nakon aia kaawa teuana tibun Iuta, 40 ao e rinnako ni mwengan Tekaria ma ni kamaura Eritabeta. 41 Ngke e ongo Eritabeta ana kamauri Maria, ao e kakatei te merimeri are i birotona, ao e kaonaki Eritabeta n te taamnei ae raoiroi, 42 ao e kangai n te bwanaa ae korakora: “Ko kakabwaiaaki i buakoia aine, ao e kakabwaiaaki natim ane ko na bungia! 43 Mangaia ae e a kangaa naba n reke te kakabwaia aei irou ae kawarau iroun tinan au Uea? 44 Bwa noria! ngke I ongo bwanaam ni kamauri, ao e kakatei natiu i nanoni birotou ma te kimwareirei. 45 Ko a kukurei naba ngkai ko kakoauaa, bwa a na kakoroaki bukini baika taekinaki nakoim ake mairoun Iehova.”*

46 Ao e taku Maria: “I* neboa Iehova,*+ 47 ao I a aki kona n taona kimwareireiu iroun te Atua ae au tia Kamaiu,+ 48 bwa e mutiakina ana toro te aine+ ae mangori. Ao noria! ni moa mangkai ao a nangi bane rooro n atongai bwa I a kukurei,+ 49 bwa e a tia ni karaoi baika kakannato ibukiu Teuare mwaaka, ao e tabu arana.+ 50 E kaokaota ana nanoanga nakoia akana maakua+ man te rorona nakon te rorona. 51 E karaoi mwakuri aika korakora ni baina, ao e kamaenakoia akana iango ni kainikatonga.+ 52 E kabwakaia akana kakannato man taiani kaintokanuea,+ ao e karietataia akana mangori.+ 53 E kanuaiia akana baki ni baika raraoi,+ ao e kanakoia akana kaubwai n akea aia bwai. 54 E buoka ana toro are Iteraera, bwa e aonga ni kaotia bwa e uringa ana berita+ are e na nanoangaa 55 Aberaam n aki toki ma kanoana,*+ n aron are e tuangia ngkoa ara bakatibu.” 56 E tiku Maria i rarikin Eritabeta tao tenua namwakaina, ao imwina e a okira mwengana.

57 E a roko ngkai ana tai ni bung Eritabeta, ao e a bungia natina te mwaane. 58 Ao a ongo kaain rarikin neiei ma ana koraki, are e a tia Iehova* ni kaota nanoangaana ae bati, ao a kimwareirei ma ngaia.+ 59 N te kawanua ni bong ao a roko ni korotobibia te teei,+ ao a kan ingoanna iroun tamana ae Tekaria. 60 Ma e kaekaia tinana ao e taku: “E aki! bwa e na aranaki bwa Ioane.” 61 Ao a taku nakoina: “Akea ae arana anne i buakoia am koraki.” 62 Ao ngkanne, a kammwakurii baia n titirakina tamana bwa te ara raa ae e tangiria ibukin natina. 63 Ngaia are e tuatua te baba ni koroboki ao e korea iai ae kangai: “Ioane arana.”+ Ao a bane ni kubanako iai. 64 N te tai arei ao e a ure naba wina ao e a toki baen newena, ao e a taetae+ ni karaoiroa te Atua. 65 Ao a a bane n rotaki n te maaku aomata ake a maeka n uakaan ma rarikia, ao e a butanako tataekinani baikai ni kabane n aonon Iutaia are maungaunga. 66 Ao a bane ake a ongo n taua te baerei i nanoia, ao a kangai: “E na riki bwa antai te teei aei?” Bwa e teretere bwa e mena Iehova* irouna.

67 Ao e kaonaki Tekaria are tamana n te taamnei* ae raoiroi, ao e taetae ni burabeti ni kangai: 68 “E na karaoiroaki Iehova* ae Atuan Iteraera+ bwa e nanoangaiia ana aomata ma ni kamaiuia.+ 69 E karikirakea te koro ni kamaiu*+ ibukira n ana utu Tawita are ana toro,+ 70 n aron are e taekinna rinanoia ana burabeti aika itiaki* mangkoa,+ 71 ae taekani kamaiuara mairouia akana kairiribai nakoira ao mai nanoni baia taan ribaira+ ni kabane, 72 bwa e na kaota te nanoanga nakoira ni kaineti ma ara bakatibu, ma n uringa ana berita ae tabu,+ 73 are te berita are e taetae n tuea iai nakon Aberaam are ara bakatibu,+ 74 are imwini kamaiuara mai nanoni baia akana kairiribai nakoira, ao e na akoira ni kariaia bwa ti na ninikoria n taromauria, 75 ao ni kaota te kakaonimaki ni koaua ma ni bwabwaina te eti i matana n ara bong ni kabane. 76 Ma ngkoe ae te teei, ko na aranaki bwa ana burabeti Teuare Moan te Rietata, bwa ko na rimoan Iehova* ni katauraoi kawaina,+ 77 ma n angania ana aomata te atatai ae e na kamaiuia rinanoni kabwaraan aia bure,+ 78 ibukin ana atataiaomata ae bati Atuara. Ao ibukin te atataiaomata aei, ti na nora te oota mai karawa ae raneanea n ai aron tabwenani mainiku, 79 bwa e na anga te oota nakoia akana tekateka n te rotongitong ao n nuun te mate,+ ao ni kairi waera i nanoni kawain te raoi.”

80 Ao e ikawairake te teei aei, ao e rikirake ni korakora nanona, ao e memena n te rereua ni karokoa ana bong ni kaoti nakoia tibun Iteraera.

2 Ni boong akekei ao e kanakoa te moti Kaitara* ae Aukutito nakoia aomata ni kabane* bwa a na karin araia n te boki. 2 (E karaoaki te moani koreara aei ngke e kowana Kurenio i Turia.) 3 Ao a bane aomata ni mwananga nakon aia kaawa bwa a na karin araia iai. 4 Mangaia are e mwananga naba Ioteba+ mani kaawani Kariraia ae Natareta nako Iutaia, nakon ana kaawa Tawita are atongaki bwa Betereem,+ bwa boni ngaia naba kaain te utu are Tawita. 5 E mwananga bwa e na koreaki arana ma Maria are buuna,+ ae e a kaani bung ngkai.+ 6 Ao ni menaia ikekei ao akea bwa e a roko ana tai Maria are e nangi bung iai. 7 Ao e a bungia natina ae te mwaane ae ana karimoa,+ ao e niria n te kunnikai ae te ninira ma ni kawenea ni nneni kanaia maan,+ ibukina bwa e a aki reke nneia n te auti n iruwa.

8 Iai naba n te aono anne, taani kawakintiibu aika titiku i tinaniku ao a uatei n tantani n te bong i rarikin aia nanai. 9 Ao e rina ni kaoti ana anera Iehova* n tei i mataia, ao e ootanako rarikia ni mimitongin Iehova,* ao a a rangi ni maaku. 10 Ma e taku te anera nakoia: “Tai maaku, bwa noria! I roko bwa N na taekina te rongorongo ae raoiroi nakoimi ae taekan te kimwareirei ae bati ae e na reke irouia aomata nako. 11 Bwa e a bungiaki ibukimi n te bong aei n ana kaawa+ Tawita, te tia kamaiu+ ae Kristo ae te Uea.+ 12 Ao aio te kanikina nakoimi: Ane kam na nora te merimeri ae niraki n te kunnikai ae te ninira, ae wene ni nneni kanaia maan.” 13 Ao a rina ni mena i rarikin te anera, te taanga mai karawa+ ae uanao, ni karaoiroa te Atua ao ni kangai: 14 “E na neboaki te Atua i karawa, ao te raoi i aon te aba nakoia aomata ake e reke akoaia irouna.”

15 Mangaia are ngke a a nako anera mairouia nako karawa, ao a taku taani kawakintiibu i marenaia: “Ti a nako Betereem bwa ti na nora te baere riki ikekei are e kaotia Iehova* nakoira.” 16 Ao a kawaekoaia n nako, ao a nora Maria ma Ioteba ao te merimeri ae wene ni nneni kanaia maan. 17 Ao ngke a noria, ao a kaota te baere a tuangaki ni kaineti ma te teei aei. 18 Ao a rangi ni mimi naake a ongora ni kabane, ni baike a kaongoaki irouia taani kawakintiibu, 19 ma e kawakini baikai ni kabane Maria i nanona+ ao e kananoi iangoaia. 20 Ao a oki taani kawakintiibu ao a neboa te Atua ma ni karaoiroia ibukini bwaai ni kabane ake a ongo ma n nori, n aron are a tuangaki.

21 Ao ngke e a koro raoi ana kawanua ni bong ibukini korotobibiana,+ ao e a aranaki bwa Iesu, are te ara mairoun te anera imwaini bikoukouana.+

22 Ngke e a koro raoi bongini kaitiakana ni kaineti ma te Tua Rinanoni Mote,+ ao a a uotia nako Ierutarem bwa a na kaotia i matan Iehova,* 23 n aron ae koreaki n ana Tua Iehova* ae kangai: “A na katabuaki nakon Iehova* karimoa nako aika mwaane.”*+ 24 Ao a anga te karea ni kaineti ma are e taekinaki n ana Tua Iehova* ae kangai: “taobe aika uoman ke bitin aika uoman aika ataei.”+

25 Ao noria! iai te mwaane i Ierutarem ae arana Timeon, ao e raoiroi teuaei ma n taatangira te Atua, ao e kakantaningaa kabebeteaia+ tibun Iteraera iroun te Atua, ao e memena irouna te taamnei ae raoiroi. 26 Irarikin anne, e a kamani kaotaki nakoina iroun te Atua rinanon te taamnei ae raoiroi, bwa e na aki mate ni karokoa noran ana Kristo Iehova.* 27 E a kairaki ngkai teuaei n te taamnei ae raoiroi* nakon te tembora, ao ngke e a uotaki te teei ae Iesu irouia ana karo bwa a na karaoa nakoina ae e taneiai ni karaoaki i aan te Tua,+ 28 ao e anaa te teei ni bwabwakoia, ao e karaoiroa te Atua, ao e taku: 29 “Te Uea ae Moan te Rietata, ko na kariaia ngkai am toro bwa e na nako ni motirawa i nanon te raoi+ ni kaineti ma am taeka, 30 bwa a a tia matau n nora teuare e na uota te kamaiu+ 31 are ko katauraoia i mataia aomata ni kabane,+ 32 ae te oota+ ibukini kakeaan te rotongitong mairouia natannaomata,+ ae tamaroaia am aomata ake tibun Iteraera.” 33 Ao e mimi taman te teei ma tinana ni baike e taekin Timeon ibukina. 34 E kakabwaiaia naakai Timeon ao e taku nakoni Maria are tinana: “Noria! E na riki te teei aei bwa bwakaia+ ao manga teirakeia tibun Iteraera+ aika bati, ao te kanikina ae e na taboribaaki,+ 35 (eng, ane e na ewariko te kabaang ae abwabwaki),+ bwa a aonga ni kaotaki raoi nanoia aomata aika bati.”

36 Ao iai te burabeti n aine ae Ana ae natini Banuera ae kaain ana baronga Atera. E a kara te aine aei ao e tekateka ma buuna i nanon itiua te ririki imwini mareia,* 37 ao te aine ngaia ae e a tia ni mate buuna ae ai 84 ana ririki ngkai. E a bon roroko naba n te tembora, ma ni beku iai ibukin te Atua ni ngaina ao ni bong n aki mamatam ma ni kakorakoraa n tataro ni bubutii. 38 Ao ngke a mena Ioteba ma Maria n te tembora ao e kaania neiei, ao e kaitaua te Atua ma n taekina te teei nakoia aomata nako ake a kantaningaa kamaiuan Ierutarem.+

39 Mangaia are ngke a a tia ni karaoi bwaai ni kabane ake a katauaki n ana Tua Iehova,*+ ao a oki nako Kariraia nakon aia kaawa ae Natareta.+ 40 E teimatoa n ikawairake ma ni korakora te teei aei, ao e rikirake ni wanawana, ao e memena i aona+ ana akoi te Atua.

41 Ao a taneiai ana karo ni katoa ririki n nako Ierutarem bwa a kaakaea te Toa ae te Riao.+ 42 Ao ngke e a koro 12 ana ririki Iesu, ao a waerake nako iai n aroaroni katein te toa.+ 43 Ngke a a babane raoi bongin te toa ao a a rianna n oki, ao e a tiku te teinimwaane ae Iesu i Ierutarem, ma a aki ataia ana karo. 44 A taku bwa e mena i buakoia raoia ni mwananga, ngaia are a a rianna i nanon tebongina, ao a a tibwa kakaaea i buakoia aia koraki ma raoraoia. 45 Ma a aikoa kunea, ao a oki nako Ierutarem ma ni kakorakoraia ni kakaaea. 46 Ma imwin tenibong ao e a reke irouia n te tembora, n tekateka i buakoia taan reirei ma n ongora irouia ao n titirakinia. 47 Ma a bane ni mimi naake a ongora irouna n ana kaeka+ ao ni buburan ana atatai. 48 A kubanako ana karo ngke a noria ao e taku tinana nakoina: “Natiu, e aera ngkai ko karaoa aei nakoira? I a bora ngai ma tamam n ukoukoriko ma te rawawatannano.” 49 Ma e taku nakoia: “E aera ngkai kam ukoukorai? Kam aki ataia ae N na bae ni mena n umwan Tamau?”+ 50 Ma a aki ota n te baere e tuangia.

51 Ao e oki rikaaki ma ngaiia ao a a okira Natareta, ao e teimatoa n aantaeka* irouia.+ Ao e kawakin raoi taeka aikai ni kabane tinana i nanona.+ 52 Ao e teimatoa n rarakarake wanawanan Iesu ao n ikawairake, ma n akoaki iroun te Atua ao aomata.

3 N ana ka-15 n tautaeka Kaitara* ae Tiberio, ngke e kowana Bontio Birato i Iutaia, ao te tia tautaeka* Erote*+ n te aono ni Kariraia, ao te tia tautaeka Biribo are tarina n aonon Iturea ma Terakoniti, ao Rutania e tautaeka n aonon Abirene, 2 n ana bong te mataniwi n ibonga* ae Annati ao Kaiaba+ naba, ao e roko ana taeka te Atua iroun Ioane+ are natin Tekaria n te rereua.+

3 Mangaia are e katabwanina te aba ae Ioretan ni kabutaa, n uarongorongoa taekan te bwabetito are tei ibukin te rairannano ibukini kabwaraani buure,+ 4 n aron are koreaki n te boki ae ana taeka Itaia are te burabeti ae kangai: “Boni bwanaan temanna ae takarua n te rereua ni kangai: ‘Katauraoa kawain Iehova!* Kaetii+ kawaina imwaina. 5 A riai ni bane n taunaki mwarua, ao a na bane maunga ma tabuki ni kaboraoaki, ao a riai ni kaetaki kawai aika kiribwabwao, ao ni kaaoraoaki kawai aika kiribeubeu, 6 ao a na bane aomata n nora ana kakamaiu te Atua.’”*+

7 Mangaia are e taku Ioane nakoia aomata aika bati aika roko bwa a na bwabetitoaki irouna: “Ngkami aika bunia naeta aika baiba, antai ae tuangingkami bwa kam kona n rawea maiumi man te rekenikai+ ae i aoni kawaina n roko? 8 Mangaia ae kam na karikii uaa aika kakoauaa raoi rairan nanomi. Tai kangai i bon iroumi, ‘Bon tamara Aberaam.’ I tuangingkami bwa e kona te Atua ni karikiia natin Aberaam man atibu aikai. 9 Ni koauana, e a wene ngkai te tanai i wakaani kainnamwarake. Kaai nako ake a aki karikii uaa aika raraoi, a na koreaki n tewenakoaki n te ai.”+

10 Ao a titirakinna aomata aika bati ni kangai: “Tera ngkanne ae ti riai ni karaoia?” 11 E kaekaia ni kangai: “Ane uoua ana kunnikai,* e na anga teuana nakon ane akea ana kunnikai, ao e na karaoa naba aekakin anne, ane iai kanana.”+ 12 A roko naba taan rikoa te taekiti bwa a na bwabetitoaki,+ ao a taku nakoina: “Te tia Reirei, tera ae ti riai ni karaoia?” 13 E taku nakoia: “Tai karakaa* te taekiti+ nakon are baireaki.” 14 A titirakinna naba tautia ni kangai: “Tera ae ti riai ni karaoia?” Ao e taku nakoia: “Tai babakanikawai nakon te aomata ke ni bukinna n te bukibuki ni kewe,+ ma kam na nanoraoi ni boomi.”

15 N taai akanne ao aomata a a boni kariariaa te Kristo ao a a bane n iangoa Ioane i nanoia ni kangai, “Tao ai kani ngaia te Kristo?”+ 16 E anga te kaeka Ioane ni kangai nakoia ni kabane: “I bwabetitoingkami n te ran, ma e nang roko teuae korakora riki nakoiu, ae I aki tau ni kabwaraa kabaean+ ana kau. E na bwabetitoingkami n te taamnei ae raoiroi ao n te ai.+ 17 E taua ana tiaabora i baina ibukini kaaurakean te uita, ao e na kaitiaka raoi bwian ana auti ni kaaki kun ni uita. E na urakin ana uita nakon te auti ni kaikobwai, ma e na kabueka kunin te uita n te ai ae aki kona ni mate.”

18 A bati naba ana reirei ni kaungaunga Ioane ake e anga, ao e teimatoa n tataekina te rongorongo ae raoiroi nakoia aomata. 19 Ma e boaaki Erote are te tia tautaeka n te aono arei iroun Ioane, ni kaineti ma Eroria are buun tarin Erote ao ni kaineti naba ma baike e karaoi Erote ni kabane aika bubuaka, 20 ao e a manga raoni riki ana mwakuri akanne ni kabane n aei: E kaina Ioane n te matawariki.+

21 Ao ngke a bwabetitoaki aomata ni kabane, ao e bwabetitoaki+ naba Iesu. Ngke e tabe n tataro ao e kaukaki karawa+ 22 ao e ruonna te taamnei ae raoiroi ae kaoti n ai aron te taobe, ao e roko te bwanaa mai karawa ae kangai: “Bon Natiu ngkoe ae ko tangiraki, ae I kakatonga iroum.”+

23 Ana ririki Iesu+ ngke e moana ana mwakuri tao 30,+ ao e iangoaki bwa

natin Ioteba,+

ae natin Eri,

24 ae natini Mataata,

ae natin Rewi,

ae natini Mereki,

ae natin Ianna,

ae natin Ioteba,

25 ae natini Matatia,

ae natin Amota,

ae natin Naum,

ae natin Eteri,

ae natin Nakai,

26 ae natini Maata,

ae natini Matatia,

ae natin Temein,

ae natin Ioteka,

ae natin Iota,

27 ae natin Ioanan,

ae natin Reta,

ae natin Terubabera,+

ae natin Tearetiera,+

ae natin Neri,

28 ae natini Mereki,

ae natin Ari,

ae natini Kotam,

ae natin Eremotam,

ae natin Era,

29 ae natin Iesu,*

ae natin Erietera,

ae natin Iorim,

ae natini Mataata,

ae natin Rewi,

30 ae natin Timion,

ae natin Iuta,

ae natin Ioteba,

ae natin Ionam,

ae natin Eriakim,

31 ae natini Merea,

ae natini Menna,

ae natini Matata,

ae natin Natan,+

ae natin Tawita,+

32 ae natin Iete,+

ae natin Obeta,+

ae natini Boati,+

ae natin Taremon,+

ae natin Nation,+

33 ae natin Aminataba,

ae natin Areni,*

ae natin Etiron,

ae natini Bereti,+

ae natin Iuta,+

34 ae natin Iakoba,+

ae natin Itaaka,+

ae natin Aberaam,+

ae natin Tera,+

ae natin Naora,+

35 ae natin Teruka,+

ae natin Reu,+

ae natini Bereka,+

ae natin Ebere,+

ae natin Tiera,+

36 ae natini Kainan,

ae natin Arebaketiata,+

ae natin Tem,+

ae natin Noa,+

ae natin Rameka,+

37 ae natini Metutera,+

ae natin Enoka,

ae natin Iareta,+

ae natini Maarareera,+

ae natini Kainan,+

38 ae natin Enoti,+

ae natin Teta,+

ae natin Atam,+

ae natin te Atua.

4 Ao e kaonaki Iesu n te taamnei ae raoiroi ao e a oki rikaaki man te Karaanga ae Ioretan, ao e kairaki n te taamnei ae raoiroi nakon te rereua+ 2 ibukin 40 te bong, ao e kaririaki iai iroun te Riaboro.+ Ao e aki amwarake ni boong akanne, mangaia are n tokina ao e a baki. 3 Ao e taku te Riaboro nakoina: “Ngkana ngkoe temanna natin te Atua, ao tuanga te atibu aei bwa e na riki bwa te amwarake.” 4 Ma e kaeka ni kangai Iesu nakoina: “E koreaki ae kangai, ‘E aki riai ni maiu te aomata n tii te amwarake.’”*+

5 Mangaia are e kairiarake te Riaboro ao e kaotii nakoina tautaeka n uea nako n te aonnaba ni kabutaa i nanon tii teuana te tekan.+ 6 Ao e taku nakon Iesu: “N na anganiko te mwiokoaki i aoni baikai ni kabane ma tamaroaia, bwa I a tia n anganaki,+ ao N na angan ane I kan anganna. 7 Mangaia ae ngkana ko bon taromauriai naba tii teuana te tai, ao ai bon am bwai naba baikai ni kabane.” 8 E kaeka Iesu ni kangai nakoina: “E koreaki ae kangai, ‘Ko riai n taromauria Iehova* ae Atuam, ao ko riai n toro irouna n tii ngaia.’”+

9 Ao e kairia nako Ierutarem ao e katokaa i aon oon* te tembora ao e taku nakoina: “Ngkana ngkoe temanna natin te Atua, ao ewenako mai ikai,+ 10 bwa e koreaki ae kangai, ‘E na mwiokoiia ana anera ibukim bwa a na kawakiniko,’ 11 ao ‘A na uotiko ni baia, bwa e aonga n aki toki waem n te atibu.’”+ 12 Ao Iesu e kaeka ni kangai nakoina, “E taekinaki ae kangai, ‘Ko na tai kataa Iehova* ae Atuam.’”+ 13 Mangaia are ngke e a bane ana mwakuri ni kariri nako te Riaboro, ao e a kitanna n taningaa reken te tai ae angaraoi.+

14 Ao e a okira Kariraia+ Iesu ni mwaakan te taamnei ae raoiroi. Ao e a butanako rongorongona aika raraoi n te aba arei. 15 Ao e a moana ana angareirei n taian tinakoka,* ao e karineaki irouia aomata ni kabane.

16 Ao e nako Natareta+ are e kaikawaaki iai, ao e rin i nanon te tinakoka+ n aron are e tataneiai iai n te bongi n Taabati, ao e teirake bwa e na wareboki. 17 Mangaia are e anganaki te nira ni boki ae ana koroboki te burabeti ae Itaia, ao e kaukia ao e kakaaea taekan ae koreaki ni kangai: 18 “E anganai taamneina Iehova,* ibukina bwa e kabirai bwa N na tataekina te rongorongo ae raoiroi nakoia akana maiu ni kainnano. E kanakoai bwa N na katanoataa te inaomata nakoia taenikai ao te manga noraaba nakoia mataki, ao ni kainaomataia+ ake a karawawataaki, 19 ao n uarongorongoa taekan ana tai n akoi Iehova.”*+ 20 Ao e nira te nira ni boki, ao e angan te tia ibuobuoki ao e tekateka, ao a bane n toka mataia kaain te tinakoka n taraia. 21 E a taku ngkanne nakoia: “N te bong aei ao e a kakoroaki bukin+ ae kam a tia n ongora mani kibun te Koroboki ae Tabu aei.”

22 Ao a a bane n taetae ni kamoamoaa ao a miroaroa n ana taeka aika tamaroa aika nako mai wina,+ ao a kangai: “Tiaki bon natin Ioteba teuaei?”+ 23 Ao e taku nakoia: “Kam na bae n taekina nakoiu te taeka aei, ‘Te taokita, kamarurungko i bon iroum,’ ao kam na kangai naba, ‘Ti a tia n ongo taekani baike a karaoaki i Kaberenaum,+ ma karaoa naba aekakin anne n oin abam ikai.’” 24 Ngaia are e taku nakoia: “I tuangingkami te koaua bwa akea te burabeti ae kakoauaaki n oin abana.+ 25 N aron anne, I kaotia ma te koaua, Bwa a mwaiti aine ake a a tia ni mate buuia i Iteraera ngkoa n ana bong Eria, ngke e aki bwabwaka te karau i nanon tenua te ririki ao onoua namwakaina, ike e a korakora iai te rongo i aon te aba+ ni kabutaa. 26 Ma e aki kanakoaki Eria nakon temanna irouia aine akanne, ma e tii kanakoaki nako Tarebata are kaawan te aba ae Titon,+ nakon te aine ae e a tia ni mate buuna. 27 A bati naba rebera i Iteraera ngkoa n ana bong Eritai are te burabeti, ma akea temanna irouia ae kaitiakaki,* ma tii Naaman ae te I-Turia.”+ 28 Ao e a kororake marakin nanoia+ kaain te tinakoka ake a ongo baikai, 29 ao a teirake ao a katika Iesu nako tinanikun te kaawa, ao a kairia nakoni katatin te maunga are e tei aia kaawa i aona, bwa a na karenakoa mai iai. 30 Ma e rimarenaia ao e touaanako kawaina.+

31 Ao e nako Kaberenaum ae kaawani Kariraia, ao e angareirei nakoia aomata n te bongi n Taabati,+ 32 ao a mimi n arona n angareirei,+ bwa e taetae n ai aron ae e mwiokoaki. 33 Ao iai te mwaane n te tinakoka ae taniaki n te taimonio ae te taamnei ae kamwara, ao e takarua n te bwanaa ae korakora+ ni kangai: 34 “Akea ngaira! Tera am bwai iroura Iesu ae te I-Natareta?+ Ko nakomai bwa ko na kamaunaira? I boni kinako, bwa ngkoe Teuare Tabu are mairoun te Atua.”+ 35 Ma e boaa te taimonio arei Iesu ao e taku: “Tai karongoa, ao otinako mairouna.” Mangaia are e kabwakaa te mwaane arei te taimonio i mataia, ao e a otinako naba mairouna n aki kaikoakia. 36 Ao a bane ni mimi aomata iai, ao a maroro i marenaia ni kangai: “Te aeka n taetae raa aei? Bwa e tua ma te mwaaka ao te korakora bwa a na otinako taimonio ao a bon otinako!” 37 Mangaia are e a butanako rongorongona nakon taabo nako n te aba arei.

38 Imwini kitanan te tinakoka ao e a rinnako ni mwengan Timon. Ao e rotakibuaka tinani buun Timon n te kabuebue ae korakora, ao a butiia Iesu ibukin neiei.+ 39 Mangaia are e tei i etan neiei ao e tua bwa e na nako te kabuebue mairouna, ao e a toki naba. Ao e teirake neiei ni katauraoa te amwarake ibukia.

40 Ma ngke e a bung taai ao a a bane aomata ni kairiia aia aoraki nakoina, aika kakaokoro nako aorakia. Ao a bane ni marurung+ ngke e kaaki baina i aoia n tatabemania nako. 41 A kaotinakoaki naba taimonio mairouia aomata aika bati ao a takarua ni kangai: “Boni ngkoe Natin te Atua.”+ Ma e boaiia ao e aki kariaia bwa a na manga taetae,+ ibukina bwa a kinaa ae te Kristo+ ngaia.

42 Ma ngke e a tabwena mainiku, ao e a nako n te tabo ae raroanako.+ Ma a kakaaea te koraki ae bati ao a roko irouna n te tabo are e mena iai, ao a kataia n taua bwa e na aki nako mairouia. 43 Ma e taku nakoia: “I riai naba n tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan ana Tautaeka n Uea te Atua nakoni kaawa ake tabeua, bwa ngaia aei bukini kanakoau.”+ 44 Mangaia are e nako n uarongorongo n taian tinakoka i Iutaia.

5 N te taina ngke e mena Iesu i rarikin te nama ae Kennetareta,* ao a a ibetutu te koraki i rarikina ma n ongora irouna n ana taeka te Atua.+ 2 Ao e nori booti aika uowaa aika rooroo i rarikin te nama, ma a a tia n ruo taan akawa mai iai ao a teboki aia karaun.+ 3 E tokara tewaana te booti mai buakoni booti akekei ae ana booti Timon, ao e tuangnga bwa e na atikianako ni kararoaa teutana ma te aba. Ao e tekateka ao e angareirei nakoia aomata aika bati man te booti. 4 Ngke e a tia n taetaenikawai, ao e taku nakon Timon: “Naako n are iabuti, ao kam a kabwakai naba ami karaun bwa kam aonga ni kona.” 5 Ma e kaeka Timon ni kangai: “Te tia Reirei, ti kangainaa n akawa ma ti aki kona,+ ma N na kabwakai karaun n am taeka.” 6 Ao ngke a karaoa aei, ao e a reke konaia* iika aika rangi ni mwaiti, ao a a moanna n raeuaaki iai aia karaun.+ 7 Mangaia are a anoanoiia toaia ake n te booti are tewaana bwa a na roko ni buokiia, ao a roko, ao a kaai n on booti aikai, mangaia are a a kaan iinako. 8 Ngke e nora aei Timon Betero ao e katorobubua i matan Iesu ao e kangai: “Kararoako mairou te Uea, bwa te tia bure ngai.” 9 Bwa e rangi ni mimi ma raona ni batini konaia te ika ae reke, 10 ao ai aroia naba Iakobo ma Ioane ake natin Tebetaio,+ ake toan Timon. Ma e taku Iesu nakon Timon: “Tai manga maaku, bwa ni moa mangkai ao ai konam aomata aika maiu.”+ 11 Mangaia are a kaaerakei booti nakon te aba, ao a kitani bwaai ni kabane ao a iriria.+

12 N te taina ngke e mena n te kaawa teuana, ao noria! iai te mwaane ae onrake n te rebera! Ngke e nora Iesu teuaei ao e katorobubua ni bobaraaki i aontano ao e onnonia Iesu ni kangai: “Te Uea ko kona ni kaitiakai+ ngkana ko kani karaoia.” 13 Mangaia are e arora baina ma n ringnga ao e kangai: “I kani karaoia. Ko na itiaki.” E a rina naba ni maunanako+ reberana. 14 Ao e tua nakon teuaei bwa e na aki tuanga temanna ao e kangai: “Ma naako kaotiko nakon te ibonga,* ao aanga am karea ibukini kaitiakam, n aron are e tua+ Mote, bwa a na nora kakoauaana+ ibonga.” 15 Ma e a butanako taekana, ao a a roko aomata aika uanao bwa a na ongora ao ni kamarurungaki man aorakia.+ 16 Ma e nanako nakon taabo aika raroanako bwa e na tataro iai.

17 N te bong teuana ngke e tabe n angareirei ao a tekateka ikekei Baritaio* ma taan angareirei i aon te Tua ake a roko mani kaawan nako Kariraia ma Iutaia ao mai Ierutarem, ao e mena mwaakan Iehova* irouna ni kaineti ma te katoki aoraki.+ 18 Ao noria! a uouota teuae mate rabwatana i aon te nne ni wene mwaane, ao a ukoukora angaia n rin ma ngaia bwa a na kawenea i matana.+ 19 Ma ngke e a aki reke irouia aroni karinana bwa e ibetutu te koraki, ao a a tamwarake nako taubukin te auti, ao a nnaia rikaaki ma nnena ni wene ae uarereke rimarenan te taubuki nako matan Iesu. 20 E taku Iesu ngke e nora aia onimaki: “Nao, a a kabwaraaki am bure.”+ 21 Ao a maroro i marenaia taani koroboki* ma Baritaio ni kangai: “E aera teuaei ngkai e a taetae ni bakannatua? Antai ae kona ni kabwarai buure? Tiaki tii te Atua?”+ 22 Ma e atai aia iango Iesu ao e kaekaia ni kangai: “E aera ngkai kam iango n aron aei i nanomi? 23 Bwa tera ae bebete riki taekinana, ‘A a kabwaraaki am bure,’ ke, ‘Teirake ao nakonako?’ 24 Ma ibukina bwa kam aonga n ataia bwa iai mwiokoan Natin te aomata i aon te aba ni kabwarai buure—” e taku nakon teuare mate rabwatana: “I tuangko, Teirake tabeka nnem ni wene ao naako nakoni mwengam.”+ 25 Ao e teirake i mataia, ao e tabeka te baere e wewene i aona ao e a nako naba ni mwengana ma n neboa te Atua. 26 Ao a kubanrou aomata ni kabane ao a neboa te Atua, ao a taonaki n te maaku ao a kangai: “Ti a tia n nori baika kamimi n te bong aei!”

27 Ao imwin aei, ao e nako ao e nora te tia rikoa te taekiti ae arana Rewi n tekateka n aobitin te taekiti, ao e taku nakoina: “Ko na riki bwa te tia rimwiu.”+ 28 Ao e kitani bwaai ni kabane teuaei, ao e teirake ao e a iria. 29 Ao e karaoa ana baka n amwarake ae bubura Rewi ibukin Iesu n ana auti, ao a amwarake* ma ngaiia+ taan rikoa te taekiti aika bati ao tabemwaang riki. 30 Ao a ngurengure iai Baritaio ma aia taani koroboki nakoia taan rimwin Iesu ni kangai: “E aera ngkai kam amwarake ma ni moi ma taan rikoa te taekiti ao taani bure?”+ 31 E kaekaia Iesu ni kangai: “A aki kainnanoa te taokita aomata aika marurung, ma a kainnanoia akana aoraki.+ 32 I roko bwa N na weteiia taani bure nakon te rairannano+ ao tiaki akana raoiroi.”

33 A taku nakoina: “A kakaraoa te aki mamatam taan rimwin Ioane ma ni kakorakora n tataro ni bubutii, ao a karaoia naba taan rimwia Baritaio, ma a amwamwarake ma ni momoi+ taan rimwim.” 34 E taku Iesu nakoia: “Tiaki kam aki kona ni karaoiia raoraon te tia mare te mwaane bwa a na aki mamatam ngkai e mena i rarikia? 35 Ma a na roko boong ake e na uotakinako iai te tia mare te mwaane+ mairouia, ao ngkanne, a nang aki mamatam ni boong akanne.”+

36 E a manga taekina te kaikonaki nakoia ni kangai: “Akea ae e kona ni korea te moti ni kunnikai man te kauaatao ae boou ao n itua i aon te kauaatao ae mane. Ngkana e karaoa anne ao e na kounako te moti ni kunnikai ae boou ao e na aki botau ma te kunnikai are mane.+ 37 Akea naba te aomata ae atoa te wain ae boou i nanoni nne ni wain* aika bwaai nikawai. Ngkana e atoia, ao a na raeuaaki, ao e na burinako te wain ao a na raemengamenga nne ni wain. 38 Ma e riai n atoaki te wain ae boou nako nanoni nne ni wain aika boou. 39 Akea te aomata ae e a tia n nima te wain nikawai ae e na kan nima ae boou, bwa e na kangai, ‘E raoiroi riki are e bwai nikawai.’”

6 N te bongi n taabati teuana ao e rinanon te tawaana ni uita Iesu, ao a kiniki amwi ni uita+ taan rimwina ma ni bubui ni baia+ ao a kang. 2 Ao a taku tabeman Baritaio:* “E aera ngkai kam a karaoa ae tabuaki karaoana n te bongi n Taabati?”+ 3 Ma e kaekaia ni kangai Iesu: “Kam tuai ni wareka taekan te baere e karaoia Tawita ngke e a rotaki n te baki+ ngaia ma mwaane ake raona? 4 Ao arona ngke e rin n umwan te Atua ao e anai bwerena ake a kaotiotaki i matan te Atua ao e kang ao e anga tabeua nakoia mwaane ake raona, ae te bwai ae aki riai bwa e na kanaki iroun temanna, ma tii ibonga?”*+ 5 Ao e taku nakoia: “Uean te bongi n Taabati+ Natin te aomata.”

6 N te bongi n taabati+ naba teuana ao e rin n te tinakoka* ma n angareirei, ao e mena iai te mwaane ae mate*+ baina are ataina. 7 A tarataraa raoi Iesu taani koroboki* ma Baritaio bwa a na noria bwa e na katoki aoraki n te bongi n Taabati ke e na aki, bwa a aonga ni karekea aia anga ni bukinna iai. 8 E ngae ngke e ataa aia iango,+ ma e taku nakon teuare mate* baina: “Teirake ao teei i nuka.” Ao e teirake ao e tei i nuka. 9 E taku ngkanne Iesu nakoia: “Mwaane! N na titirakiningkami, E kariaiakaki n te tua karaoan ae raoiroi n te bongi n Taabati ke karaoan ae iowawa, ao te kakamaiu ke te kamamate?”+ 10 Imwin taraakia aomata ni kabane irouna ao e a taku naba nakon teuarei: “Arora baim.” E aroria teuarei ao e a manga maiu baina. 11 Ma a a rangi n un ao a a maroro i marenaia bwa tera ae a na karaoia nakon Iesu.

12 N te bong teuana ao e nakon te maunga Iesu n tataro,+ ao e kangainaa n tataro nakon te Atua.+ 13 Ao ngke e a ngaina ao e a weteiia taan rimwina nakoina ao e rineiia 12 mai buakoia, ao e arania bwa abotoro.+ 14 Naakai bon Timon are e aranna naba bwa Betero, Anterea are tarina, Iakobo, Ioane, Biribo,+ Baretoromaio, 15 Mataio, Toma,+ Iakobo are natin Arebaio, Timon are atongaki bwa “e ingaingannano,” 16 Iuta are natin Iakobo, ao Iuta Itekariota, are e a manga kamwanea.

17 Ao e bwatete ma ngaiia ao e tei n te tabo ae aoraoi, ao a mena ikekei taan rimwina aika rangi ni mwaiti, ao aomata aika rangi ni mwaitikurikuri man aonon nako Iutaia ao Ierutarem ao aono aika uakaan ma taari ake Turo ao Titon. A roko bwa a na ongora irouna ma ni kamarurungaki man aorakia. 18 Ao a kamarurungaki naba te koraki ake a karawawataaki irouia taimonio. 19 Ao a bane ni kan ringnga te koraki, ibukina bwa ngke a ringnga ao e otinako+ te mwaaka mairouna are a a bane ni kamarurungaki iai man aorakia.

20 Ao e katokaa matana nakoia taan rimwina ao e kangai:

“Kam a kukurei ngkami akana kam aki kaubwai, bwa bon ami bwai ana Tautaeka n Uea te Atua.+

21 “Kam a kukurei ngkami akana kam baki ngkai, bwa kam na nuai.+

“Kam a kukurei ngkami akana kam korakai n tang ngkai, bwa kam na ngarengare.+

22 “Kam a kukurei ngkana kam riribaaki+ irouia aomata, ao ngkana a katinanikuingkami+ ma ni kabwainrangingkami, ao ngkana a kabuakakai arami ibukin Natin te aomata. 23 Kam na kakatonga ao kam na kibakibarake ni kimwareirei n te bong anne bwa noria! e rianako kaniwangami i karawa, bwa a karaoa naba ae aekakin anne aia bakatibu aomata akanne nakoia burabeti.+

24 “Ma a na reke kaimi ngkami aika kam kaubwai,+ bwa baika reke iroumi ngkai bon tii ngaai baika a na reke iroumi.+

25 “A na reke kaimi ngkami aika kam rauaki ngkai, bwa ane kam na baki.

“A na reke kaimi ngkami aika kam ngarengare ngkai, bwa ane kam na nanokawaki ma n tanginiwenei.+

26 “A na reke kaimi ngkana kam kamoamoaaki+ irouia aomata ni kabane, bwa a karaoa naba anne aia bakatibu aomata akanne nakoia burabeti ni kewe.

27 “Ma I kangai nakoimi ngkami aika kam ongora: Teimatoa n tangiriia aomata aika kairiribai nakoimi, karaoa ae raoiroi nakoia aika riribaingkami,+ 28 ao taetae ni kakabwaiaia akana kamaraiaingkami, ao tataro ibukia akana kabwainrangingkami.+ 29 Ngkana e orea tabam temanna ao aanga tabam ane teuana, ao ngkana e uotaanako am kauaatao, tai taua naba am kunnikai.+ 30 Aanga nakon ane e butiiko,+ ao tai tuatua bwa a na kaokaki am bwai mairoun ane e anai.

31 “Ao bwaai ake kam tangiriia aomata bwa a na karaoi nakoimi, karaoi naba nakoia.+

32 “Ao ngkana kam tii tangiriia akana tangiringkami, tera kamoamoaami iai? Bon aroia naba taani bure bwa a tangiriia akana kaota te tangira nakoia.+ 33 Ao ngkana kam karaoa ae raoiroi nakoia akana karaoa ae raoiroi nakoimi, tera kamoamoaami iai? A boni karaoa naba ae aekakin aei taani bure. 34 Ao ngkana kam kariaia tangoan ami bwai* nakoia naake kam kantaningaiia bwa a na boni kaokia, tera kamoamoaami+ iai? Kai a kariaia naba tangoan aia bwai taani bure nakoia taani bure n akea rakana bwa e aonga n oki naba ae boni mwaitin aia bwai. 35 N oneani mwin anne, kam na teimatoa n tangiriia akana kairiribai nakoimi ao ni karaoa ae raoiroi, ao ni kariaia tangoan ami bwai n akea rakana ao n aki manga kantaningaa booni mwina,+ ao e na bubura iai kaniwangami, ao kam na riki bwa natin Teuare Moan te Rietata, ibukina bwa e akoiia akana bangaomata ma akana buakaka.+ 36 Teimatoa ni bwabwaina te nanoanga n aron Tamami ae bwabwaina te nanoanga.+

37 “Mangaia ae katoka ami kabuakaka ao kam na aki kabuakakaaki,+ tai kabureia aomata ao kam na aki kabureaki. Teimatoa ni kabwarai aia bure* aomata ao ane e na kabwaraaki naba ami bure.*+ 38 Teimatoa n anganga ao ane kam na manga anganaki+ irouia aomata. A na kanoaa buuan ami kunnikai n te baire ae kororaoi ae kaibeibeaki ma n ioioaki ma n taonako. Bwa a na manga bairea nakoimi aomata te baire are kam baireia nakoia.”

39 Ao e tuangia naba kaikonaki aikai ni kangai: “E kona ni kaira te mataki te aomata ae mataki? A na kaai ni bwaka i nanon te mwanono, tiaki ngaia?+ 40 E aki kakannato riki nakon ana tia reirei te aomata are reireinaki,* ma aomata nako ake e kororaoi reireiaia a na katotonga raoi aia tia reirei. 41 E aera ngkai ko taraa te aneke ane i matan tarim, ao ko aki nora te oka ane i matam?+ 42 E aera ngkai ko kangai nakon tarim, ‘Tariu, kariaia moa bwa N na buuta te aneke ane i matam,’ ao ngkoe ko aki nora te oka ane i matam? Ko mwamwanaa te aba! Buuta moa te oka ane i matam, ao ko a tibwa kona n nora raoi aroni buutan te aneke ane i matan tarim.

43 “Bwa akea te kainnamwarake ae raoiroi ae karika te uaa ae buakaka, ao akea te kai ae buakaka ae karika te uaa ae raoiroi.+ 44 Bwa a kinaaki kaai nako n uaaia.+ N aron anne, a aki kiniki biiku aomata man te akanta, ke n anai kureebe man te aroka ae kateketeke. 45 E kaotii baika raraoi te aomata ae raoiroi mani baike e kakawakin i nanona aika raraoi, ma e kaotii baika bubuaka te aomata ae buakaka mani baike e kakawakin i nanona aika bubuaka, bwa e taetae te wi+ man onraken te nano.

46 “E aera ngkai kam atongai ni kangai, ‘Te Uea! te Uea!’ ma kam aki karaoi baike I taekin?+ 47 Ane e kawarai ma n ongo au taeka ao n toui mwia, ao N na tuangingkami arona:+ 48 Kaanga ai aron te mwaane ae katea te auti, ao e kena aontano ni kananoa ma ni karaoa aana i aon te bwaa. Mangaia are ngke e a roko te raanga, ao e a oreaki te auti n te karaanga, ma e aki tau korakorana n urua te auti ibukina bwa e kateaki raoi.+ 49 Ma n te itera are teuana, ane e ongo ma n aki toui mwia,+ kaanga ai aron te mwaane ae katea te auti i aontano n akea aana. Ngke e a oreaki n te karaanga, ao e a rina naba ni bwaka ma n uruaki, ao e kakaiaki urubekebeken te auti anne.”

7 Ngke a a bane baike e kan taekin nakoia aomata, ao e a rinnako i Kaberenaum. 2 Iai ikanne te mataniwi n tautia* temanna, ae e a mamaara ao e a kaani mate+ ana toro ae rangi n tangiraki irouna. 3 Ngke e ongo te mataniwi aei taekan Iesu, ao e kanakoia tabeman unimwaanen Iutaia nakoina bwa a na butiia bwa e na roko bwa e na kamarurunga ana toro. 4 A roko iroun Iesu ao a bubutiia ni kangai: “E tau ni buokaki iroum te aomata aei 5 bwa e tangiriia ara botannaomata ao e katea ara tinakoka* ikai.” 6 Mangaia are e a iriia Iesu. Ma ngke e a uakaan ma te auti, ao e a kanakoia raona te mataniwi n tautia nakoina bwa a na kangai: “Te toka, tai katabeko, bwa I aki tau bwa ko na rin i aani batau.+ 7 Anne bukina ae I aki tau iai bwa N na kawariko. Ma ko na tii taetae, ao e a marurung naba au toro. 8 Bwa I mena naba i aaia aika kakannato riki nakoiu, ao iai naba tautia aika mena i aau, ao ngkana I kangai nakon temanna, ‘Naako!’ ao e a nako naba, ao nakon temanna, ‘Nakomai!’ ao e a roko naba, ao nakon au toro, ‘Karaoa aei!’ ao e a karaoia naba.” 9 Ngke e ongo baikai Iesu ao e mimi iroun teuaei, ao e rairaki nakoia te koraki ake a rimwina ao e taku: “I tuangingkami bwa I tuai ni kunea i Iteraera te aomata ae korakora ana onimaki+ n aron teuaei.” 10 Ao ngke a a okira te auti te koraki ake a kanakoaki, ao a a nora te toro bwa e a marurung.+

11 Imwin aei ao e a mwananga Iesu nakon te kaawa ae arana Nain, ao raona taan rimwina ao te koraki ae bati. 12 Ngke e a uakaan ma mataroan oon te kaawa, ao noria! e uotaki te mwaane ae mate, ae te rikitemanna iroun tinana.+ Irarikin anne, neiei bon te aine ae e a tia ni mate buuna ao e iraki irouia kaain te kaawa aika bati. 13 Ao te Uea ngke e nora neiei, ao e korakora nanoangaana irouna+ ao e taku nakoina: “Tai tang.”+ 14 Ao e kaania te kai n tabetabe are e uotaki iai te mate, ao a tei taan uotia, ao e taku: “Te roronga, I tuangko, Teirake!”+ 15 Ao e teirake n tekateka teuare mate, ao e taetae, ao Iesu e kaoka teuarei nakon tinana.+ 16 Ao a bane n taonaki n te maaku ao a neboa te Atua ni kangai: “E a kaoti te burabeti ae kakannato i buakora,”+ ao “E a nanoangaiia ana aomata+ te Atua.” 17 Ao e a butanako rongorongona i Iutaia ni kabutaa, ao aaba nako ake a otabwaninia.

18 Ao taan rimwin Ioane a karakini baikai+ ni kabane nakon Ioane. 19 Mangaia are e weteiia uoman taan rimwina Ioane ao e kanakoia nakon te Uea bwa a na titiraki ni kangai: “Boni ngkoe Teuare+ e na Roko, ke ti na kantaningaa temanna?” 20 Ngke a a roko ni kawaria mwaane aikai ao a taku: “E kanakomaira Ioane te tia Bwabetito nakoim bwa ti na titiraki ni kangai, ‘Boni ngkoe Teuare e na Roko, ke ti na kantaningaa temanna?’” 21 N te tai naba anne ao e kamarurungia aomata aika bati man aorakia+ ao mani kakaiakia ao mairouia taimonio, ao e akoiia mataki aika bati ni kanoraabaia. 22 E kaekaia ni kangai: “Naako ao tuanga Ioane baika kam nori ma n ongo: A a noraaba+ ngkai mataki, a a nakonako mwauku, a a kaitiakaki rebera, a a ongo bonotaninga,+ a a kautaki maate, ao e a tataekinaki te rongorongo ae raoiroi+ nakoia aomata aika maiu ni kainnano. 23 E a kukurei ane e aki kariaia bwakana man te onimaki ibukiu.”+

24 Ngke a a nako ana tia uataeka Ioane, ao Iesu e a taekina Ioane nakoia aomata aika uanao ni kangai: “Tera are kam nako ngkoa n noria n te rereua? Te maunei ae mwaeiei n te ang?+ 25 Tera ngkoa are kam nako n noria? Te mwaane ae bwaini kunnikai aika rangi n raraoi?+ Bwa a mena n aia auti ueea, aomata aika bwaini kunnikai aika raraoi ma ni maiu ni kaubwai. 26 Tera raoi are kam nako n noria? Te burabeti? Bon te burabeti, ma I tuangingkami bwa e raka riki arona nakon te burabeti.+ 27 Boni ngaia are e koreaki taekana ni kangai, ‘Noria! I kanakoa au tia uataeka n rimoam* bwa e na katauraoa kawaim!’+ 28 I tuangingkami bwa akea mai buakoia aomata aika bungiaki ae kakannato riki nakon Ioane. Ma e kakannato riki nakoina+ ane moan te mangori n ana Tautaeka n Uea te Atua.” 29 Ao ngke a ongo aei aomata ni kabane ma taan rikoa te taekiti ao a atonga te Atua bwa e raoiroi bwa a a tia ni bwabetitoaki n te bwabetito are taekinaki iroun Ioane.+ 30 Ma Baritaio* ao taan rabakau n te Tua a aki mutiakina ana reirei ni kairiri* te Atua nakoia,+ bwa a aki bwabetitoaki n te bwabetito are taekinaki iroun Ioane.

31 “Mangaia ae N na kabotauia kaain te roro aei ma antai, ao a katotongia antai?+ 32 Bon ai aroia ataei aika uarereke aika tekateka n te mwakete n tatakarua nakoia raoia ni kangai: ‘Ti katangitang n te kaibwabwaa ibukimi ma kam aki mwaie. Ti korakai n tang ma kam aki tang.’ 33 N aron anne, e roko Ioane te tia Bwabetito n aki kaakang kariki ao n aki momoi wain,+ ma kam kangai: ‘E taniaki n te taimonio.’ 34 E roko Natin te aomata n amwamwarake ao ni momoi, ma kam taku: ‘Noria! E buabeka teuaei ao te tia ninim wain ao e raoraonia taan rikoa te taekiti ma taani bure!’+ 35 Ma e ngae n anne, e kakoauaaki wanawanan te aomata+ man ana mwakuri aika raraoi ake e karaoi.”

36 Ao iai temanna te Baritaio ae tutuanga Iesu bwa e na amwarake ma ngaia, ai ngaia are e a rin Iesu n ana auti te Baritaio ma n tekateka n rarikiriki n te taibora. 37 Ao akea bwa e a ataia te aine are kinaaki n te kaawa bwa te tia bure, bwa e a amwarake* ngkai Iesu n ana auti te Baritaio, ao e a uota te bwatoro* neiei ae kanoana te bwaa ae boiarara.+ 38 E nako neiei ni mena i akun Iesu i rarikini waena ao e tang ao e kamwaimwai waen Iesu n rannimatana, ao e kamwaui n irannatuna. Ao e kaboria ma waena ao e kabwaroa te bwaa ae boiarara i aoia. 39 Ngke e nora aei te Baritaio are kaoa Iesu ao e taku i nanona: “Ngkana bon te burabeti te mwaane aei, ao e na ataa te aine ae ringnga aei ma n ataa arona ae bon te tia bure.”+ 40 Ma n ana kaeka Iesu ao e taku nakoina: “Timon, iai te bwai ae N na tuangko.” E taku teuaei: “Ngaia, te tia Reirei!”

41 “Iai uoman mwaane ake a taarau iroun te tia kataarau. Temanna e taarau n 500 te tenariati,* ma are temanna n 50. 42 Ma ngke a aikoa kona ni kabwarai aia taarau, ao e a kakeai baeia ni kauoman. Mangaia are antai irouia ae e na tangira riki teuare te tia kataarau?” 43 E kaeka Timon ni kangai: “I taku bwa tao teuare kakeaaki ana taarau ae bati riki.” E taku Iesu nakoina: “E eti am iango anne.” 44 Ao e kaitaraa te aine arei ao e taku nakon Timon: “Ko nora te aine aei? I rin n am auti, ao ko aki anganai te ran ibukin tebokani waeu. Ma e kamwaimwai waeu te aine aei n rannimatana ao e kamwaui n irana. 45 Ko aki kaboria ma ngai ngke ko butimwaeai, ma e aki toki te aine aei ni kaboria ma waeu boni mangke I moan rin. 46 Ko aki kabwaroa te bwaa i atuu, ma e kabwaroa te bwaa ae boiarara i waeu te aine aei. 47 Ao ibukin aei N na tuangko, e ngae ngke a bati* ana bure ma a a kabwaraaki,+ ibukina bwa e korakora ana tangira. Ma ane e kabwaraaki ana bure ae karako, ao e uarereke ana tangira.” 48 E taku ngkanne nakon neiei: “A a kabwaraaki am bure.”+ 49 A taku i marenaia naake a tekateka n rarikiriki ma ngaia n te taibora: “Antai teuaei ngkai e kabwarai naba buure?”+ 50 Ma e taku Iesu nakon neiei: “E kamaiuko+ am onimaki, naako ma te rau.”

8 E aki maan imwin anne ao e a nako n tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan ana Tautaeka n Uea te Atua,+ ni kaawa nako aika bubura ma aika uarereke. Raona bon naake Tengauni ma Uoman, 2 ao aine tabemwaang ake a a tia ni kainaomataaki man niniakia irouia taimonio ao ni kamarurungaki man aorakia: ae Maria are atongaki bwa te I-Maketara ake a kanakoaki mairouna itiman taimonio, 3 Ioana+ are buuni Kuta are mataniwin ana auti Erote, Tutanna, ao aine aika bati riki, ake a akoa Iesu ma ana abotoro n aia bwai.+

4 Ao ngke a a ikotaki aomata aika uanao ma te koraki ake a iria ni kawari kaawa nako, ao e a taekina te kaikonaki+ ni kangai: 5 “E nako te tia ununiki bwa e na uniki ana koraa. Ao ngke e kamrarai koraa, ao a bwaka tabeua i rarikin te kawai, ao a toubekaaki ao a kang mannikiba.+ 6 A bwaka tabeua i aon te riribwa, ma ngke a a bwebwerake ao a a rai ibukina bwa akea te mwaimwai iai.+ 7 Ake tabeua a bwaka i buakon aroka aika kateketeke, ao a rikirake kateketeke ni karibwaia.+ 8 Ma ake tabeua a bwaka n te tano ae raoiroi, ao ngke a a rikirake, ao a a karikii uaaia+ aika kaka 100 riki.” Ao ngke e a tia n taekini baikai ao e a kabaibati naba ni kangai: “Ane iai taningana n ongo, ao ke e ongo.”+

9 Ma a titirakinna taan rimwina bwa tera nanon te kaikonaki aei.+ 10 E taku: “Kam anganaki ngkami te mataata ni baika raba aika tabu aika ana bwai ana Tautaeka n Uea te Atua, ma e taekinaki n te kaikonaki+ ibukia tabemwaang, bwa e aonga n ae e ngae ngke a taratara ma a aki noraaba, ao e ngae ngke a ongo ma a aki ataa nanona.+ 11 E kangai nanon te kaikonaki: Te koraa bon ana taeka te Atua.+ 12 Ake a bwaka i rarikin te kawai bon te koraki ake a ongo, ma e roko te Riaboro n anaa te taeka mai nanoia bwa a aonga n aki kakoauaa ma ni kamaiuaki.+ 13 Ake a bwaka n te riribwa bon te koraki ake a ongo te taeka, ao a butimwaeia ma te kimwareirei, ma akea wakaaia. A kakoauaa i nanon tabeua te tai, ma ngke e a roko te tai ni kataaki ao a a bwaka+ naba. 14 Ao ake a bwaka i buakon aroka aika kateketeke, bon te koraki ake a ongo, ma a taonakinako n te iango n raraoma ma te kaubwai+ ma te kakukurei aika bwain te maiu aei,+ ao a karibwaaki iai ao e aki tawaa uaaia.+ 15 Ma ake a bwaka n te tano ae raoiroi, bon te koraki ake a ongo te taeka ma nanoia ae raoiroi,+ a taua i nanoia ao a karikiuaa ma te nanomwaaka.+

16 “Akea te aomata ae e na kauraa te taura ao imwina e rabunna n te bwaketi, ke ni kamena i aan te kainiwene, ma e katokaa i aon te kaintaura, bwa a aonga n nora te oota+ akana rin n te auti. 17 Bwa akea te bwai ae karabaaki ae e na aki kaotaki. Ao akea te bwai ae karauaki n rabunaki ae e na aki ataaki ke n oti n te taina.+ 18 Mangaia are tarataraa raoi aromi ni kakauongo, bwa ane iai irouna, e na kabatiaaki riki n anganaki,+ ma ane akea irouna, e na anaaki+ naba are e iangoia bwa aongkoa iai irouna.”

19 A a roko ngkai tinana ma naake tarina+ bwa a na kawaria, ma a aki kona ni kaania ibukini mwaitin te koraki.+ 20 Mangaia are e a kaongoaki ni kangai: “A tei i tinaniku tinam ma naake tarim, bwa a kani kawariko.” 21 E kaekaia ni kangai: “Tinau ao tariu bon te koraki aikai, aika ongo ana taeka te Atua, ma n toua mwina.”+

22 N te bong teuana, ao e toka n te booti ma taan rimwina ao e taku nakoia: “Ti a nako n iteran te nama are teuana.” Mangaia are a a ienako.+ 23 Ma ngke a a kaieie ao e a matunako Iesu. Ao e a roko te angibuaka ae korakora n te nama, ao e a moanna n on aia booti n te ran ao a a kani kabuanibwai iai.+ 24 Mangaia are a a nakoina ni kautia ao a kangai: “Te tia Reirei, te tia Reirei, ti a kaani mate!” Ao e teirake ni boaa te ang ma buakan te ran ao e a kerikaaki naba te buaka ao e a bung te ariki.+ 25 E taku ngkanne nakoia: “E nga ami onimaki?” Ma a rotaki n te maaku ao a miroaroa, ao a taku i marenaia: “Ai bon antai teuaei? Bwa e tua nakon te ang ma te ran, ao a ongo irouna.”+

26 Ao a a rororake n aia aono I-Kerata,+ are e kaaitara raoi ma Kariraia. 27 Ngke e a waerake Iesu ao e a boo ma te mwaane ae kaain te kaawa ae taniaki n te taimonio. Ao e a maan n aki kukunnikainna, ao e aki maeka n te auti ma e memena ribuakon ruanimate.*+ 28 Ao ngke e nora Iesu ao e tatakarua ma ni katorobubua i matana ao e taku n te bwanaa ae korakora: “Ko na iraanai ngkoe ae Iesu ae Natin te Atua ae Moan te Rietata? I a butiiko bwa ko na aki katuuaaeai.”+ 29 (Bwa e a tia n tua Iesu bwa e na otinako te taimonio mairoun te mwaane aei. E a tia te taimonio n taua teuaei n taai aika bati,*+ ao e aki toki ni kabaeaki n taurekereke ma bwaai ni kabaewae ao n tarataraaki, ma e motiki kabaeana ao e kairakinako iroun te taimonio nakon taabo ake a raroanako.) 30 E titirakinna ni kangai Iesu: “Antai aram?” E taku teuaei: “Te Taanga,” bwa a bati taimonio aika mena i nanona. 31 Ao a teimatoa ni bubutiia bwa e na aki tua nakoia bwa a na nakon te kinono.*+ 32 Ao iai te nanai ni beeki+ ae bati ikekei aika amwarake i aon te maunga, mangaia are a bubutiia teuaei taimonio bwa e na kariaia bwa a na rin irouia beeki, ao e kariaia+ Iesu. 33 Ao a otinako taimonio mairoun te mwaane arei ao a rin irouia beeki, ao e bane te nanai ni beeki ni biri nakon te katati ao a bwaka n te nama ao a bwabwa. 34 Ma ngke a nora te bwai ae riki taani kawakinia beeki, ao a birinako ni kaongoia kaain te kaawa ao te marenaua.

35 Ao a roko aomata bwa a na nora te bwai ae riki. A kawara Iesu ao a nora te mwaane are a otinako mairouna taimonio, bwa e a kunnikainna ao e a nano n aomata, ao e tekateka i rarikini waen Iesu, ao a a maaku. 36 Ao naake a nora te bwai ae riki, a kaongoia nakekei aroni kamarurungan te mwaane are taniaki irouia taimonio. 37 Ao te koraki ake a rangi ni bati ake a roko man aia aono I-Kerata, a tuanga Iesu bwa e na nako mairouia bwa e a rangi ni kororake maakuia. Ao e a tokara te booti bwa e nangi nako. 38 Ma e teimatoa n onnonia Iesu te mwaane are a otinako taimonio mairouna bwa e na iriria, ma e aki kariaia ao e kangai:+ 39 “Naako okira mwengam, ao tataekini baike e karaoi te Atua ibukim.” Ngaia are e nako n tataekini baike e karaoi Iesu nakoina ni kabutaa te kaawa arei.

40 Ma ngke e a oki Iesu, ao e a butimwaeaki raoi irouia aomata aika uanao bwa a bane ni kariariaa.+ 41 Ao akea bwa e a roko te mwaane ae arana Iairo, ao teuaei bon te mataniwi temanna n te tinakoka.* Ao e bwaka i rarikini waen Iesu ao e bubutiia bwa e na nakon ana auti,+ 42 ibukina bwa e nangi mate natina te aine ae ana rikitemanna ae tao 12 ana ririki.

Ma ngke e a mwananga ao e a karibwaaki irouia te koraki aika bati. 43 Ao iai te aine ae nraraa+ i nanon 12 te ririki, ae akea temanna+ ae kona ni katoka aorakina. 44 E roko i akun Iesu ao e ringa buruburun ana kauaatao,+ ao e a rina naba n toki nraraana. 45 Mangaia are e taku Iesu: “Antai ae ringai?” Ngke a bane n taku bwa a aki, ao e taku Betero: “Te tia Reirei, kai a otabwaniniko te koraki ma ni karibwako.”+ 46 Ma e taku Iesu: “Iai ae e ringai bwa I ataia bwa e otinako te mwaaka+ mairou.” 47 Ngke e a ataia neiei bwa e a ataaki te bwai are e karaoia, ao e a roko ao e rurubenebene ma ni katorobubua i matana, ao e kaotii bwaai nako i mataia aomata ni kabane, are bukin ringana irouna ao aron taweni marurungina iai. 48 Ma e taku Iesu nakoina: “Natiu, e kamarurungko am onimaki. Naako ma te rau.”+

49 Ngke e tabe n taetae, ao e a roko naba te mwaane man ana auti te mataniwi n te tinakoka, ao e kangai: “E a mate natim, an tai manga katabea te tia Reirei.”+ 50 Ngke e ongo aei Iesu ao e taku nakoina: “Tai maaku, ma ko na tii onimaki, ao e na kamaiuaki.”+ 51 Ngke e a roko Iesu n te auti, ao akea ae e kariaia bwa e na rin ma ngaia, ma tii Betero, Ioane, Iakobo, ao taman te teinnaine ma tinana. 52 Ma a bane n tang aomata ao n ororea bwanibwania n rawawata kioina ngkai e a mate te teinnaine. Mangaia are e taku Iesu: “Katoka tangimi,+ bwa e aki mate ma e matu.”+ 53 Ao a ngareakinna ni kakanikoa ibukina bwa a ataia ae e a boni mate. 54 Ma e taua baina ao e weteia ni kangai: “Te teinnaine, teirake!”+ 55 Ao e a manga maiu*+ ao e rina n teirake+ ao e tua Iesu bwa e na anganaki neiei kanana. 56 Ao tiaki te bwai kubaia ana karo, ma e tuangia bwa a na aki kaokaota te bwai ae riki+ nakon temanna.

9 Ao e ikotiia naake Tengauni ma Uoman ao e angania te mwaaka ma te konaa n taui aroia taimonio+ ni kabane, ao te kona ni katoki aoraki.+ 2 Ao e kanakoia bwa a na uarongorongoa taekan ana Tautaeka n Uea te Atua, ao ni katoki aoraki, 3 ao e taku nakoia: “Tai uabwai ni mwanangami, ke n uaoko ke n uabuua n amwarake, ke n uakariki ke n uamwane,* ke ni kauoua ami kunnikai.*+ 4 Ma ngkana kam rin n te auti teuana, ao maeka iai ni karokoa nakomi man te kaawa anne.+ 5 Ao ngkana a aki kani butimwaeingkami aomata, kam na ioi tanoni waemi ngkana kam otinako man te kaawa anne, bwa te bwai ni kaotioti ibukin aia kairua.”+ 6 Ao a a nako nakekei ni kabutaa te aono arei n rinanon te kaawa teuana ma teuana, n tataekina te rongorongo ae raoiroi ao ni katoki aoraki n taabo nako.+

7 Ao e ongo Erote* are te tia tautaeka* n te aono arei taekani baike a riki ni kabane, ao e mino ana iango ibukina bwa e taekinaki irouia tabeman bwa bon Ioane teuarei ma e a kautaki mai buakoia maate.+ 8 Ma a taku tabemwaang bwa e a kaoti Eria, ao tabemwaang a taku bwa e a kautaki+ te burabeti nikawai temanna. 9 E taku Erote: “I a tia ni kabakua roroan Ioane.+ Antai ngkanne teuae I a ongongo taekana aikai?” Mangaia are e a ukoukora kan noran Iesu.+

10 Ao ngke a a oki abotoro ao a a karakin nakon Iesu baike a karaoi.+ Ao e kairiia Iesu nakon te kaawa ae arana Betetaita+ bwa a aonga ni kaokoroia iai. 11 Ma a ataia aomata aika bati ao a rimwina. Ao e butimwaeiia ma te akoi ao e reireinia taekan ana Tautaeka n Uea te Atua, ao e katoki aorakia akana kainnanoa kamarurungaia.+ 12 Ngke e a kaani bong ao a kawaria naake Tengauni ma Uoman ao a taku: “Kanakoia te koraki bwa a aonga n nakoni kaawa aika uakaan ao taabo ake a maekanaki ni karekei kanaia iai ma ni kakaaea aia tabo ni matu, bwa e raroanako+ te tabo aei.” 13 Ma e taku nakoia: “Kam na angania kanaia.”+ A taku: “Kai akea bwa tii nimaua te kariki ao uoman te ika iroura, ma tao ti na nako ni kabooi kanaia aomata aikai ni kabane?” 14 Bwa mwaitiia mwaane tao 5,000. Ma e taku nakoia taan rimwina: “Katekatekaia bwa a na amwarake ni kurubu aika tao kaka 50 kaaia.” 15 Ao a toua mwin are a tuangaki ao a bane ni katekatekaia. 16 E anai ngkai kariki ake nimaua ma iika ake uoman, ao e tararake nako karawa ni katituaraoi ao e bwenauai ao e angania taan rimwina bwa a na kaaki i mataia te koraki. 17 Mangaia are a bane n amwarake ao a nuai, ao nikira n amwarake ake a ikotii a on iai 12 te bwaene.+

18 Imwina riki ngke e tabe n tataro n tii ngaia, ao a a kawaria taan rimwina, ao e titirakinia ni kangai: “Antai ngai ae a taku aomata aika bati?”+ 19 A kaeka ni kangai: “Ioane te tia Bwabetito, ma tabeman a taku bwa Eria, ao a taku ake tabeman, bwa e a kautaki+ temanna mai buakoia burabeti nikawai.” 20 E taku ngkanne nakoia: “Ao ngkami, antai ngai iroumi?” E kaeka Betero ni kangai: “Ana Kristo te Atua.”+ 21 E kamatoaa ngkanne ana taeka n reireinia bwa a na aki taekinna nakon temanna,+ 22 ao e kangai: “E riai n rinanoni maraki aika bati Natin te aomata, ao ni kaakaki taekana irouia unimwaane ma mataniwi n ibonga* ao taani koroboki,* ao e na kamateaki,+ ao e na kautaki+ n te katenua ni bong.”

23 E reitaanako ngkanne ana taeka nakoia ni kabane ni kangai: “Ngkana iai ae e kan rimwiu ao ke e kakeaa boni ngaia,+ ke e katoabong n tabeka ana kai ni kammaraki* ao ke e teimatoa n irai.+ 24 Bwa ane e kani kawakina maiuna* ao e na boni kabuaa, ma ane e kabuaa maiuna* ibukiu ao e na boni karekea.+ 25 Ni koauana, tera kabwaian te aomata, ngkana e bwaina te aonnaba ni kabane ma e kabuaa maiuna iai ke e a kabuanibwai iai?+ 26 Bwa ane e maamaa n ririmwiu ma ni maamaa naba n au taeka, ao e na maamaa naba Natin te aomata irouna, ngkana e a roko ma te mimitong ma mimitongin Tamana ao mimitongia anera aika itiaki.+ 27 I tuangingkami te koaua, bwa iai tabeman i buakoia aika tei ikai aika a na aki mate ni karokoa ae a nora ana Tautaeka n Uea te Atua.”+

28 Ni koauana, tao wanibong imwin taekinan aei, ao e kairiia Betero ma Ioane ao Iakobo n ararakea te maunga bwa e na tataro.+ 29 Ao ngke e tataro ao e a onikaki naba ubuna ao e a takiakia mainainani kunnikaina. 30 Ao akea bwa a a taetaenikawai ma Iesu mwaane aika uoman aika Mote ma Eria. 31 A kaoti naakai ma te mimitong ao a maroroakina taekan nakona are e nang kakoroa bukina i Ierutarem.+ 32 Ao a nimatutu Betero ma naake raona, ma ngke a a uti mataia ao a a nora mimitongina+ ao mwaane ake uoman n tei i rarikina. 33 Ao ngke a a kitana Iesu aomata akekei, ao e taku Betero nakon Iesu: “Te tia Reirei, e raoiroi ngkai ti mena ikai. Mangaia ae kariaia bwa ti na katei umwanrianna aika tenua, bwa teuana ibukim, teuana ibukini Mote, ao teuana ibukin Eria.” E aki ataa te bwai ae e taekinna. 34 Ma ngke e kume n taekini baikai ao e a roko naba te nang ma n rabunia. Ngke a a mena i buakon te nang, ao a a maaku, 35 ao e nako te bwanaa+ man te nang ae kangai: “Natiu teuaei ae I rineia,+ kam na ongo irouna.”+ 36 Ngke e taetae te bwanaa arei ao a noria bwa ai tii Iesu. Ma a kainabwabu naakai ao a aki roko n te kaongoa temanna ni boong akekei te bwai teuana ni baike a nori.+

37 N te bong are imwina ngke a a tia n ruo man te maunga, ao a a boo ma Iesu aomata aika uanao.+ 38 Ao akea bwa e a takarua naba te mwaane temanna mai buakon te koraki ni kangai: “Te tia Reirei, I a boni bubutiiko bwa ko na nora natiu te mwaane, bwa bon tii ngaia natiu.+ 39 Ao noria! e tauaki arona iroun te taimonio, ao e kona n rina n takarua, ao e kabwakaa naba te taimonio bwa e na kaatikitiki ma ni buroburo wina, ao e kuri ni kangaanga bwa e na kitana teuaei imwini kaikoakana irouna. 40 I kababanea au bubutii nakoia taan rimwim bwa a na kanakoa te taimonio ma a aki kona.” 41 E kaeka Iesu ao e taku: “Bon te roro+ ngkami ae akea ami onimaki ao kam kakaraoa ae buakaka. E na maanra au tai ni memena i rarikimi? E na maanra au tai n taotaona nanou iroumi? Kairaamai natim.”+ 42 Ma ngke e a kaan ma Iesu, ao e a boni kabwakaa naba te taimonio bwa e na kaatikitiki n aki akaka. Ma e boaa te taimonio Iesu ao e kamarurunga te teinimwaane ao e kaokia nakon tamana. 43 Ao a a bane ni mimi ni mimitongini mwaakan te Atua.

Ao ngke a a bane ni miroaroa ni baike e karaoi Iesu ni kabane, ao e taku nakoia taan rimwina: 44 “Ururingi raoi taeka aikai, bwa e na kamwaneaki Natin te aomata nako nanoni baia aomata.”+ 45 Ma a aki ota n te baere e taekinna. Ni koauana e boni karabaaki mairouia bwa a aonga n aki mataata iai, ao a maaku n titirakinna taekan te baei.

46 Ao e riki te kauntaeka i marenaia bwa antai ae te kabanea ni kakannato+ i buakoia. 47 E katea te ataei temanna i rarikina Iesu bwa e atai nanoia 48 ao e taku nakoia: “Ane e butimwaea te ataei aei n arau, ao e butimwaeai naba, ao ane e butimwaeai ao e butimwaea naba Teuare kanakomaiai.+ Bwa ane e iangoia bwa e mangori riki i buakomi ao e boni kakannato.”+

49 E kaeka Ioane ni kangai: “Te tia Reirei, ti nora te aomata temanna bwa e kanakoia taimonio ni kabongana aram, ao ti kataia n tukia ibukina bwa e aki irira.”+ 50 Ma e taku Iesu nakoina: “Kam na aki tukia, bwa ane e aki kaaitaraingkami ao bon raomi.”

51 Ngke e a kan roko* ana tai Iesu ni waerake nako karawa,+ ao e kamatoaa nanona bwa e na nako Ierutarem. 52 Mangaia are e kanakoia ana tia uarongorongo n rimoana. Ao a nako ao a rin n aia kaawa I-Tamaria teuana, bwa a na katauraoa mwaina. 53 Ma a aki butimwaea Iesu+ kaain te kaawa arei ibukina bwa e kamatoaa nanona* bwa e na nako Ierutarem. 54 Ngke a nora aei taan rimwina aika Iakobo ma Ioane+ ao a taku: “Te Uea, ko tangiria bwa ti na tua bwa e na bwaka te ai mai karawa ni kamaunaia?”+ 55 Ma e rairaki ao e boaiia. 56 Mangaia are a a nako n te kaawa are teuana.

57 Ao ngke a tabe n nakonako i rarikin te kawai, ao e kangai temanna nakon Iesu: “N na iriko nako ike ko nako iai.” 58 Ma e taku Iesu nakoina: “Iai bwangaia arobeke,* ao iai nneia n tiku mannikiba ake i annang, ma akea nnen Natin* te aomata ae e na kawenea atuna iai.”+ 59 E a manga taku nakon temanna: “Ko na riki bwa te tia rimwiu.” E taku teuarei: “Te Uea, kariaia bwa N na nako moa n tauna tamau.”+ 60 Ma e taku Iesu nakoina: “Angania maate+ bwa a na taunia aia mate, ma naako ngkoe tataekina ana Tautaeka n Uea te Atua n taabo nako.”+ 61 Ao e a manga taku temanna nakoina: “N na iririko te Uea, ma kariaia moa bwa N na nako ni kaboo ma au utu.” 62 E taku Iesu nakoina: “Akea te aomata ae katokaa baina i aon te bwai ni kamarautano ma n tanrikaaki,+ ae tau ibukin ana Tautaeka n Uea te Atua.”+

10 Imwini baikai ao e a manga rineiia riki 70* aomata te Uea ao e kanakoia ni kakauomania+ bwa a na rimoana nakoni kaawa nako ma taabo ake e na nako iai. 2 E taku ngkanne nakoia: “A a rangi ni bati uaa aika riai n taiaki ngkai, ma a karako taani mwakuri. Mangaia ae butiia Mataniwin te tai bwa e na kanakoia taani mwakuri nakon taiakin ana uaa.+ 3 Naako! Noria! I kanakoingkami n ai aroia tiibu aika ataei aika mena i buakoia kameaanti.+ 4 Tai uabwauti ni mwane, ke n uabuua n amwarake, ke n uota tataran ami kau,+ ao tai kabanetai ni kamauriia aomata* i aoni kawaimi. 5 Ngkana kam moan rin n te auti ao kangai, ‘Te raoi+ nakoimi kaain te auti.’ 6 Ao ngkana iai te aomata ae tangira te raoi iai ao e na roko ami raoi irouna. Ma ngkana akea ao e na manga okiringkami. 7 Mangaia are tiiku n te auti anne,+ amwarake ao moi ni baike a katauraoi,+ bwa e riai bwa e na anganaki te tia mwakuri boona.+ Tai bibita nnem ni maeka, ni mwaing man te auti teuana nakon teuana.

8 “Ao ngkana kam rin n te kaawa teuana ao a butimwaeingkami kaaina, ao kang baike a kaaki i matami, 9 ao kamarurungia akana aoraki iai, ao tataekina nakoia ae kangai, ‘E a kaaningkami ana Tautaeka n Uea te Atua.’+ 10 Ma ngkana kam rin n te kaawa ao a aki butimwaeingkami kaaina, otinako nakoni kawaina aika raababa ao kangai: 11 ‘Ti taei nakoimi tanon ami kaawa+ aika nim i waera. Ma kam na ataa aei ae e a kaan ana Tautaeka n Uea te Atua.’ 12 I tuangingkami, bwa e na bebete riki tuuaan Totom n te Bong ni Motikitaeka nakon tuuaan te kaawa anne.+

13 “Ai kananoangara Koratin! Ao ai kananoangara Betetaita! bwa ngke arona bwa a karaoaki kakai ake a karaoaki i nanomi i Turo ao i Titon, ao a na kaman rairi nanoia kaaia ma ni kunnikainia n te raerobwa* ao n tekateka i buakon te mannang.+ 14 Mangaia are e na bebete riki tuuaaia kaain Turo ma Titon n tain te motikitaeka nakon tuuaami. 15 Ao ngkoe Kaberenaum, tao ko na karietataaki nako karawa? Ko na boni karinanoaki nakon te Ruanimate!*

16 “Ane e ongora iroumi ao e ongora naba irou.+ Ao ane e rawa iroumi ao e rawa naba irou. Ao ane e rawa irou ao e rawa naba nakon Teuare kanakomaiai.”+

17 A oki ngkanne naake 70 ma te kimwareirei ao a taku: “Te Uea, a aantaeka naba iroura taimonio ni kabonganaan aram.”+ 18 Ao e taku nakoia: “I nora Tatan bwa e bwaka+ n ai aron te itirua mai karawa. 19 Noria! I mwiokoingkami n te mwaaka bwa kam kona n touia naeta ma tikaobian i aani waemi, ao n tokanikai i aoni mwaakan te tia kairiribai+ ni kabane, ao akea te bwai teuana ae kam na ikoaki iai. 20 Ma e ngae n anne, tai kakatonga ngkai a aantaeka taimonio iroumi, ma kam na kakatonga ngkai a a koreaki arami i karawa.”+ 21 Ao e rotaki n te kimwareirei ae bati n te tai naba arei rinanon te taamnei ae raoiroi, ao e taku: “I karaoiroiko i mataia aomata Tamau ae Ueani karawa ma aonnaba, ibukina bwa ko karaui ni karabai baikai mairouia aika wanawana ma aika rabakau,+ ma ko kaotii nakoia ataei. Eng Tamau, ibukina bwa e boraoi te aro aei ma nanom.+ 22 E anganai bwaai ni kabane Tamau, ao akea ae e ataa te Nati ma tii te Tama, ao akea ae e ataa te Tama ma tii te Nati,+ n ikotaki ma ane e kukurei te Nati ni kaotia nakoina.”+

23 Ao e taku nakoia taan rimwina ngke tii ngaiia: “A a kukurei maata ake a nori baika kam nori.+ 24 I tuangingkami, bwa a mwaiti burabeti ao ueea ake a kan nori baika kam nori ngkai ma a aki nori,+ ao a kan ongo baika kam ongora ngkai ma a aki ongo.”

25 Ao akea bwa e a teirake te mwaane ae rabakau n te Tua, bwa e na kataia ao e taku: “Te tia Reirei, tera ae I riai ni karaoia bwa e aonga n reke irou te maiu are aki toki?”+ 26 E taku Iesu nakoina: “Tera are koreaki n te Tua? Tera aron am wareware iai?” 27 E kaeka ni kangai: “‘Ko riai n tangira Iehova* ae Atuam ma nanom ni kabane, maium* ni kabane, korakoram ni kabane, ao am iango ni kabane,’+ ao ko riai n tangira ‘raom n aomata n aron tangiram i bon iroum.’”+ 28 E taku Iesu nakoina: “E eti am kaeka, ‘teimatoa ni karaoa aei ao e na reke iroum te maiu.”+

29 Ma e kani karaoiroia+ teuarei, ao e taku nakon Iesu: “Antai raou ae I riai n tangiria?” 30 Ma e kaeka Iesu ni kangai: “E bwatete te aomata temanna mai Ierutarem nako Ieriko ao e kamwaruaaki irouia taani kamwarua, ake a buuta ana kunnikai ma n anai ana bwai ni kabane mairouna ma n oreia, ao a kitanna ngke e a kaani mate. 31 Akea bwa e a manennanti naba ni bwatete n te kawai anne te ibonga* temanna, ma ngke e noria ao e boonako n iteran te kawai are teuana. 32 N aron anne ngke e roko n te tabo anne tibun Rewi temanna ao e nora teuaei, ao e taonnako n iteran te kawai are teuana. 33 Ma e toua te kawai anne te I-Tamaria+ temanna ao ngke e noria ao e korakora nanoangaana. 34 Mangaia are e nakoina ao e kabwaroa te bwaa ma te wain i aon ikoakina ao e bautii. Ao e katokaa i aon ana man, ao e uotia nakon te auti n iruwa ao e tararuaia. 35 N te bong are imwina ao e anga uoua te tenariati* nakon te tia kawakina te auti n iruwa, ao e taku: ‘Tararuaa teuaei, ao ngkana iai riki irarikin aei ae ko kabanea ibukina, ao N na kabooa mwina ngkana I oki.’ 36 Antai i buakoia naaka teniman aikai ae e karikia i bon irouna bwa raon+ teuare kamwaruaaki?” 37 E taku: “Teuare karaoa te mwakuri n nanoanga nakoina.”+ E taku ngkanne Iesu nakoina: “Naako ao karaoa naba aekakin anne.”+

38 Ao ngke a a touaanako kawaia ao e a rin Iesu n te kaawa teuana. E kairuwaeaki ikai iroun te aine temanna ae arana Mareta+ n ana auti. 39 Iai naba tarin te aine aei ae arana Maria ao e tekateka i rarikini waen te Uea ma n teimatoa n ongora te baere e taekinna.* 40 Ma e kaokoro aroni Mareta bwa e tabeaianga ni karaoi mwakuri aika bati. Mangaia are e kawara teuaei ao e taku: “Te Uea, ko aki muti ngkai e katukai tariu n tii ngai bwa N na karaoi bwaai? Tuangnga bwa e na nakomai ni buokai.” 41 E kaeka ni kangai te Uea nakon neiei: “Mareta, Mareta, ko raraoma ao ko katabeaiangako ni baika bati. 42 Ma bon tii tabeua baika kainnanoaki ke bon tii teuana. E rinea te tibwanga ae raoiroi*+ Maria, ao e na aki anaaki mairouna.”

11 E tataro Iesu n te tabo teuana ao ngke e a tia, ao e taku nakoina temanna irouia taan rimwina: “Te Uea, reireinira n tataro, n aron Ioane ngke e reireinia taan rimwina.”

2 Mangaia are e taku nakoia: “Ngkana kam tataro ao kangai, ‘Tamara, e bia katabuaki*+ aram. E bia roko+ am Tautaeka n Uea. 3 Anganira kanara* ni katoabong ae ti a tau iai.+ 4 Ao kabwarai ara bure,+ bwa ti kabwarai naba aia bure* akana bure nakoira,+ ao tai kariaia bwakara n te kariri.’”*+

5 Ao e taku nakoia: “Ngkana tao iai temanna iroumi ae iai raoraona, ao e kawaria n te nukanibong ao e kangai nakoina, ‘Nao, N na kabaeai n tenua te kariki, 6 bwa e a tibwa roko naba ngkai raoraou temanna mani mwanangana ao akea au nikira nakoina.’ 7 Ma e kaeka are i nanon te auti ni kangai, ‘Tai kakiriweai. E a roka te mataroa, ao I a matu ma natiu aika uarereke n te nne ni wene. I a aki kona n teirake ao n anganiko te bwai teuana.’ 8 I tuangingkami, bwa e ngae ngkana e na aki teirake n anganna te bwai teuana ibukina ngkai raoraona, ma e na bon teirake n anganna te baere e kainnanoia ibukina bwa e nanomwaaka ni bubutii.+ 9 Mangaia ae I taku nakoimi, teimatoa ni bubutii+ ao kam na anganaki, teimatoa n ukeuke ao kam na kunea, teimatoa ni karebwerebwe ao e na kaukaki nakoimi.+ 10 Bwa ane e bubutii e na anganaki,+ ao ane e ukeuke e na kunea, ao ane e karebwerebwe e na kaukaki nakoina. 11 Bwa ni koauana, antai te karo i buakomi ae ngkana e bubutii natina te ika, ao e na anganna te naeta bwa oneani mwin te ika?+ 12 Ke ngkana e bubutii te bunnimoa ao e na anganna te tikaobian? 13 Mangaia ae e ngae ngke kam buakaka ma kam ataa te angania natimi bwaintangira aika raraoi, ao ai batira riki ngkanne nanon te Tama are i karawa ni kan anga te taamnei ae raoiroi nakoia akana butiia!”+

14 Imwina ao e a kanakoa te taimonio+ mairoun te aomata ae baennewe, ao ngke e a otinako te taimonio ao e a taetae naba teuare baennewe, ao a a miroaroa+ te koraki ae bati. 15 Ma a taku tabeman mai buakoia: “E kanakoia taimonio teuaei ni mwaakani Beretebuba* ae aia tia tautaeka taimonio.”+ 16 Ao ake tabemwaang a kairoroa mairouna te kanikina+ mai karawa bwa a na kataia. 17 E atai aia iango+ ao e taku nakoia: “A na bwaka tautaeka n uea nako ngkana a a manga buaka i marenaia kaaina, ao e na mangao te utu ngkana a unraa kaaina i marenaia. 18 N aron naba anne, ngkana e kaitaraa i bon irouna Tatan, ao e na kangaa ngkanne n teimatoa ueana? Bwa kam taku bwa I kanakoia taimonio ni mwaakani Beretebuba. 19 Ngkana I kanakoia taimonio ni mwaakani Beretebuba, ao a kanakoia taimonio ni mwaakan antai ami aomata? Anne bukina ae a na motiki iai taekami bwa kam kairua. 20 Ma ngkana I kanakoia taimonio n tabonibain te Atua,+ ao e a bon tia n roko ana Tautaeka n Uea te Atua, ma kam aki ataia.+ 21 Ngkana e tararuaa ana auti te aomata ae aintoa ae a toamau ana bwai ni buaka, ao a na mano ana bwai. 22 Ma ngkana e niniaki iroun temanna ae korakora riki nakoina ao e konaaki irouna, ao teuare tokanikai e na uotaanako ana bwai ni buaka ni kabane teuarei ake e onimakin, ao e na tibwainako baike e anai mairoun teuare konaaki. 23 Ane e aki boutokaai ao e boni kaitaraai, ao ane e aki buokai n ikotiia aomata, ao e kamaenakoia.+

24 “Ngkana e otinako te taimonio mairoun te aomata, ao e ribuakon taabo aika mwauteretere ni kakaaea nnena ni motirawa, ma ngke e a aki reke, ao e taku, ‘N na okira au auti are I mwaing mai iai.’+ 25 Ao ngke e a roko iai ao e noria bwa e a tia n iaakinaki te auti anne ma ni katamaroaaki. 26 Ao e nako ni kairiia raona n taimonio aika itiman aika buakaka riki nakoina, ao a rin iroun teuarei ni mamaeka irouna. Ao e a buakaka riki aron te aomata arei nakon arona are mai mwaina.”

27 Ao ngke e kume n taekini baikai ao e a takarua naba nakoina te aine temanna mai buakon te koraki ni kangai: “E a kukurei neiere uouotiko i nanoni birotona ma ni kammammako!”+ 28 Ma e taku: “Tiaki, bwa a a kukurei riki te koraki ake a ongo ana taeka te Atua ma n toua mwina!”+

29 Ngke a a baneakinna te koraki ae bati ao e a taku naba: “Te roro aei bon te roro ae buakaka. A bubutii te kanikina, ma akea te kanikina ae a na anganaki bwa tii ana kanikina Iona.+ 30 Bwa n aron Iona+ are riki bwa te kanikina nakoia kaain Ninewe, ao ai aron naba Natin te aomata nakoia kaain te roro aei. 31 E na kautaki ueannaineni maiaki+ n tain te motikitaeka ma kaain te roro aei, ao e na kabuakakaia, bwa e roko neiei mai tabon aonnaba n ongora n ana taeka n rabakau Toromon. Ma noria! iai ikai temanna ae kakannato riki nakon Toromon.+ 32 A na uti mwaanen Ninewe n tain te motikitaeka ma kaain te roro aei, ao a na kabuakakaa te roro aei, ibukina bwa a rairi nanoia ngaiia n te rongorongo are e taekinna+ Iona nakoia. Ma noria! iai ikai temanna ae kakannato riki nakon Iona. 33 Ngkana e kauraa te taura te aomata, ao e aki katikua n te ruu ae raba i aantano ke i aan te bwaene,* ma e katokaa i aon te kaintaura,+ bwa a aonga n nora te oota akana rin n te auti. 34 Tauran te rabwata matam. Ngkana e kaatuua taraan te bwai ae tii teuana* matam, ao e na oota* ngkanne rabwatam ni kabane. Ma ngkana e babakantang,* ao e na roo+ ngkanne rabwatam. 35 Mangaia ae tarataraiko raoi, bwa te oota ane i nanom bon te oota ao tiaki te rotongitong. 36 Mangaia ae ngkana e oota rabwatam ni kabane ao akea ae roo naba teutana iai, ao e na ootanako n aron uran te taura ae anganiko ootana.”

37 Ngke e a tia n atonga aei, ao e a butiiaki iroun te Baritaio* temanna bwa e na amwarake ma ngaia. Ngaia are e a rin ma n tekateka n rarikiriki n te taibora. 38 Ma e mimi te Baritaio aei ngke e noria n aki teboki* baina moa imwain te amwarake.+ 39 Ma e taku te Uea nakoina: “Ngkami aika Baritaio, kam kaitiaka tinanikun te mwangko ma te raurau, ma a onrake nanomi n te nanonrang ma te buakaka.+ 40 Kam baba! Tiaki e karaoa tinanikun te bwai te Atua, ao e karaoa naba nanona? 41 Ma aanga ami bwaintituaraoi* ake a nako mai nanomi, ao noria! a na bane n itiaki baika irekereke ma ngkami. 42 Ma a na reke kaimi Baritaio, ibukina bwa kam anganga kabwian te minte* ma te rue* ao aroka+ ake a kakanaki riki tabeua, ma kam tarariaoa taekan te kaetitaeka ae riai ma tangiran te Atua! Kam kabaeaki bwa kam na kabwianibwai ni baikai, ma kam na aki naba kakeai ake tabeua.+ 43 A na reke kaimi Baritaio, ibukina bwa kam tangiri kaintekateka i moa* n taian tinakoka* ma kakamaurakimi irouia aomata n te aro ae rine n taabo ni mwakete!+ 44 A na reke kaimi ibukina bwa ai aron ruanimate* ngkami ake a aki noraki,*+ are a nakonako aomata i aoia ao a aki ataia!”

45 E kaeka temanna ae rabakau n te Tua ao e taku nakoina: “Te tia Reirei, ko kaunira ngkanne ngkai ko atongi baikai.” 46 Ao e taku Iesu: “A na reke naba kaimi ngkami aika kam rabakau n te Tua, ibukina bwa kam karawawataia aomata n uotaia aika rangi n tinebu, ma kam aki ringi naba teutana n tabonibaimi teaina!+

47 “A na reke kaimi, ibukina bwa kam katei ruanimateia* burabeti, ma a bon tiringaki+ irouia ami bakatibu! 48 Kam bon atai aia mwakuri ami bakatibu, ma kam boni kariaia naba. Bwa a kamateia burabeti ma kam karaoi ngkami ruanimateia burabeti.+ 49 Anne bukina ae e taku naba te Atua ni wanawanana: ‘N na kanakoia burabeti ma abotoro nakoia, ao a na tiringia ma ni bwainikirinia tabeman mai buakoia, 50 n te aro are e na bukinaki iai* te roro aei n raraaia burabeti ni kabane, ake a katutuaki mani moan rikin te botannaomata,+ 51 man raraan Abera+ ni karokoa raraan Tekaria, are kamateaki i marenan te baonikarea ao te auti.’*+ Eng, I tuangingkami bwa e na boni bukinaki iai* te roro aei.

52 “A na reke kaimi ngkami akana kam rabakau n te Tua, ibukina bwa kam uotaanako kiingin te atatai, bwa kam aki kan rin ao kam tukiia ake a kan rin!”+

53 Mangaia are ngke e a otinako Iesu mai ikekei, ao a keerakeia taani koroboki* ma Baritaio n te aro n iowawa, ao a kabatiaa titirakinana ni baika bati, 54 ao a tataraia bwa tao a na kona ni kamwanea n ana taeka.+

12 Ngke a tabe n titirakina Iesu, ao a a ikoikotaki te koraki aika bati aika nga ma nga n te aro are a a itoutoui waeia, ao e a moana ana taeka ni kangai nakoia moa taan rimwina: “Kawakiningkami man aia iiti Baritaio* ae te mwamwanaa te aba.+ 2 Ma akea te bwai ae karauaki n rabunaki ae e na aki kaotaki. Ao akea te bwai ae raba ae e na aki ataaki+ ke n oti n te taina. 3 Mangaia are baike kam taekinna n te bong ao e na ongo te aba n te ngaina, ao baike kam wirikirikia n ruu aika raba, ao e na tataekinaki i mataia aomata ni kabane. 4 Mangaia ae I taku nakoimi raoraou,+ tai maakuia te koraki ake a kona ni kamateingkami, ao akea riki te bwai ae a na karaoia imwin aei.+ 5 Ma N na kaota nakoimi ae kam riai ni maakua: Maaka Teuare iai mwaakana ni karenakoingkami nako Keenna*+ ngkana e a tia ni kamateingkami. Eng, I tuangingkami, maaka Teuaei.+ 6 Tiaki a kabooaki niman mannikiba aika tibaaro n uoua te maibibi ae uarereke kanoana?* Ma e na bon aki mwanuokinaki* temanna i buakoia iroun te Atua.+ 7 Ma a bane ni warekaki naba irannatumi.+ Tai maaku, bwa kam kakawaki riki nakoia tibaaro aika mwaiti.+

8 “I tuangingkami ngkanne, bwa ane e kaota tauani bukiu i mataia aomata,+ ao e na kaota naba tauani bukina Natin te aomata i mataia ana anera te Atua.+ 9 Ma ane e kakeaai i mataia aomata ao e na kakeaaki naba i mataia ana anera te Atua.+ 10 Ao e na kabwaraaki ana bure ane e taekina te taeka teuana ni kaitaraa Natin te aomata, ma e na aki kabwaraaki ana bure ane e kabuakakaa te taamnei ae raoiroi.+ 11 Ma ngkana a kairingkami nako matan aia botaki te botannaomata,* ma mataniwi n te tautaeka ma ake a mwiokoaki n te mwaaka, ao tai raraomaeakina aromi ni kaekaa bukinami ke baika kam na taekin iai,+ 12 bwa e na reireiningkami ami taeka aika kam riai n taekin+ te taamnei ae raoiroi, ngkekei naba.”

13 Ao e taku nakoina te aomata temanna mai buakon te koraki: “Te tia Reirei, tuanga tariu bwa e na tibwai ana bwai tamara ni kabane, i marenau ma ngaia.” 14 E taku nakon teuarei: “Nao, antai ae mwiokoai bwa N na riki bwa te tia moti ke te tia tibwai ami bwai i marenami ni kauoman?” 15 E taku ngkanne nakoia: “Tarataraingkami ao kawakiningkami man te nanonrang*+ n aekana nako, bwa e ngae ngkana a bati ana bwai te aomata, ma tiaki maiuna mwaitin ana bwai nako.”+ 16 Ao e taekina te kaikonaki nakoia ni kangai: “E bati n uaa aban te aomata temanna ae kaubwai. 17 Mangaia are e iango i nanona ni kangai, ‘Tera ngkai ae I riai ni karaoia bwa ai akea te tabo ae N na ikotii iai au uaa?’ 18 Ao e taku, ‘N na karaoa aei:+ N na urui au auti ni kaikobwai ao ni katei aika bubura riki, ao N na ikotii iai au uita ni kabane ma au bwai ni kabane. 19 Ao N na kangai i bon irou: “A a bati au bwai aika raraoi ake a a iko ibukin ririki aika bati, N nangi bon aorai n amwarake ma ni moi, ao ni kimwareirei.”’ 20 Ma e taku te Atua nakoina, ‘Te nanobaba, a boni kan anaa maium* mairoum n te tairiki aei. Antai ngkanne ae nangi bwaini baike ko kaikoi?’+ 21 Mangaia are anne aron te aomata ae kaiko i bon ibukina, ma e aki toronibwai i matan te Atua.”+

22 E taku ngkanne nakoia taan rimwina: “Anne bukina ae I kangai iai nakoimi, katoka raraomaeakinani maiumi* bwa tera ae kam na kanna, ke raraomaeakinan rabwatami bwa tera karabaami.+ 23 Bwa e kakawaki riki te maiu nakon te amwarake, ao te rabwata nakon te kunnikai. 24 Iangoi aroia reeben: A aki ununiki ke n tai, ao akea aia auti ni kaikobwai ke aia bata, ma e kakaamwarakeia+ te Atua. Tiaki kam rangi ni kakawaki riki nakoia mannikiba?+ 25 Antai iroumi ae kona ni kaananaua riki maiuna teuana te mwanokunibai* ngkana e raraomaeakinna? 26 Ngkana ngaia bwa kam aki kona ni karaoa te bwai ae uarereke aei, ao e aera bwa kam na raraomaeakini bwaai ake nikiraia?+ 27 Iangoi aron rikiraken taiani kiebu: A aki mwamwakuri ke ni bibinoka, ma I tuangingkami, bwa e ngae ngke moan te kaubwai Toromon, ma e aki roko tamaroan ana kunnikai n tamaroan tekaina mai buakoia.+ 28 Ngkana ngaia bwa anne aron te Atua ni kunnikaia arokan te tawaana, aika iai n te bong aei ma a kona n tewenakoaki n te ai n umum ningabong, ai korakorara riki nanona ni kani kunnikaingkami, ngkami aika e karako ami onimaki! 29 Mangaia ae katoka ukoukorani baike kam na kang ma baike kam na nim, ao katoka raraomami,+ 30 bwa a ingainga n ukoukori baikai ni kabane kaain te aonnaba, ma e ataia Tamami bwa kam kainnanoi baikai.+ 31 Ma kam na teimatoa n ukoukora ana Tautaeka n Uea, ao a na karekeaki baikai nakoimi.+

32 “Tai maaku ngkami ae te nanai ae uarereke,+ bwa e a tia ni kariaia Tamami bwa e na anganingkami te Tautaeka n Uea.+ 33 Kam na kabooinako ami bwai, ao aanga bwa bwaai n tituaraoi.*+ Karekei ami bwauti ni mwane aika aki kona ni mka, ae taekan te kaubwai ae aki kona ni bane i karawa,+ ike e aki kona ni kaania te tia iraa ke ni kanna te koa.* 34 Bwa ike e mena iai ami bwai ae kakawaki, ao a mena naba iai nanomi.

35 “Karin ami kunnikai ao kam na tauraoi,*+ ao kaurai+ ami taura, 36 ao kam riai ni katotongia aomata ake a tataningaa okin+ aia toka man te mare,+ bwa ngkana e a oki ma ni karebwerebwe, ao a a kaukia naba ngkekei nakoina. 37 Ai kukureira tooro akanne ngkana e roko aia toka ao e noriia bwa a tabe n tantani! I tuangingkami te koaua, bwa e na karina kunnikaina ni mwakuri* ao e na katekatekaia n rarikiriki n te taibora, ao e na mena i rarikia n touatinia. 38 Ao ngkana e roko ni bwakanakon te tai* ke tao e roko imwin te nukanibong,* ao e noriia n tauraoi ao a na kukurei! 39 Ma kam na ataa aei, bwa ngkana e ataia teuare ana auti te auti bwa te tai raa are e na roko iai te tia iraa, ao e na bon aki kariaia ana auti bwa e na niniaki.+ 40 Kam na tauraoi naba ngkami, ibukina bwa e na roko+ Natin te aomata n te aoa are kam aki kantaningaia iai.”

41 E taku ngkanne Betero, “Te Uea, ko taekina te kaikonaki aei tii nakoira ke nakoia naba aomata ni kabane?” 42 Ao e taku te Uea: “Antai raoi te toro* ae kakaonimaki ma ni wanawana, are e na mwiokoia ana toka i aoia ana tabonibai* bwa e na teimatoa n angangania te amwarake ae tau ibukini kainnanoia, n te tai ae riai?+ 43 Ai kukureira te toro anne, ngkana e roko ana toka ao e noria bwa e tabe ni karaoia! 44 I tuangingkami te koaua, bwa e na mwiokoia i aon ana bwai ni kabane. 45 Ma ngkana e kangai i nanona te toro anne, ‘E kiriaria n roko au toka,’ ao e moana oreaia tooro aika mwaane ma aine, ao e amwarake ma ni moi ao ni koro ni manging,+ 46 ao e na roko ana toka te toro anne n te bong ae e aki kantaningaia ao n te aoa are e aki ataia, ao e na katuuaaea* n te aro ae kakaiaki ao e na anganna tibwangana i buakoia te koraki aika aki kakaonimaki. 47 Te toro ngkanne are mataata n nanon ana toka ma e aki tauraoi ke ni karaoa te baere e tuangaki,* e na kabatiaaki oreana.+ 48 Ma ane e aki mataata ao e karaoi mwakuri ake e tau n oreaki iai, e na karako oreana. Ni koauana, ane e anganaki baika bati, e na tangiraki ae bati mairouna. Ao ane e mwiokoaki ni baika bati, e na manga tangiraki ae bati mairouna.+

49 “I roko bwa N na kauraa te ai i aon te aba, ma ngkana e a kaman ura, tera riki ngkanne ae N na tangiria? 50 Ni koauana, iai te bwabetito ae I riai ni bwabetitoaki iai, ma ai rawawatara nanou ni karokoa tiana!+ 51 N ami iango I roko bwa N na karekea te rau i aon te aba? I aki, ma I tuangingkami bwa I roko bwa N na karekea te iraraure.+ 52 Bwa ni moa mangkai, ao ane e na bwenaua te utu teuana ae niman kaaina, bwa teniman ni kaaitaraia uoman, ao uoman ni kaaitaraia teniman. 53 A na boni bobuaka i marenaia, te tama e na kaitaraa natina te mwaane, ao te nati te mwaane e na kaitaraa tamana, te tina e na kaitaraa natina te aine, ao te nati te aine e na kaitaraa tinana, te aine e na kaitaraa buun natina te mwaane, ao buun te nati te mwaane e na kaitaraa tinani buuna.”+

54 Ao e taku naba nakoia aomata aika bati: “Ngkana kam nora te nang ae kaborake mai maeao, ao kam a boni kangai naba, ‘E nang roko te angibuaka ma te karau ae korakora,’ ao e bon roko. 55 Ao ngkana kam noria bwa e kare te ang mai maiaki, ao kam kangai, ‘E nang kabuebue,’ ao e bon riki. 56 Taani mwamwanaa te aba, kam ataa nanon taraani karawa ma te aonnaba, ma e aera ngkai kam aki atai nanoni baika riiriki n te tai aei?+ 57 E aera ngkai kam aki bairea ae eti? 58 N te katoto, ngkana ko kaai ni mwananga ma te aomata are kabaea tangina ibukim n te tua nakon te tia moti, ao ko na kataa ae ko kona ni karekea te raoi i marenam ma ngaia i aoni kawaimi, bwa e kaawa ni kateiko i matan te tia moti, ao te tia moti e na anga ngkoe nakon te tia kaburebure, ao ko a kamatawarikaki+ naba. 59 I tuangko bwa ko na bon aki otinako mai iai ni karokoa ae ko tia ni kabwakaa te kabanea ni maibi ni mwane* ae mena iroum.”

13 N te tai anne, ao iai tabeman ake a kaongoa Iesu taekaia kaaini Kariraia ake a kamateaki irouni Birato ngke a kume n angakarea. 2 E kaekaia ni kangai: “N ami iango a bure rawawata riki I-Kariraia aikai nakoia kaaini Kariraia ni kabane ibukina bwa a karawawataaki ni baikai? 3 Tiaki ngaia anne, ma I tuangingkami bwa ngkana kam aki rairi nanomi ao kam na kamaunaaki+ naba n aekaia. 4 Ke tera aroia aomata ake 18 ake a bwakaraki n te taua i Tiroam ao a mate iai, n ami iango a bure kakaiaki riki nakoia aomata tabemwaang ake a maeka i Ierutarem? 5 Tiaki ngaia anne ma I tuangingkami bwa ngkana kam aki rairi nanomi ao kam na bane ni kamaunaaki naba n ai aroia.”

6 Ao e reitianako n taekina te kaikonaki aei: “Iai te mwaane temanna ae iai arokana te biiku ae unikaki i nanon ana nne ni kureebe, ao e kakaaei uaana ma akea+ ae e kunea. 7 E taku ngkanne nakon te tia ribanaa te kureebe, ‘Ai tenua te ririki ngkai ae I roroko iai ni kakaaei uaan te biiku aei, ma akea ae I kunea. Koreia ni kabwakaa! E aera ngkai e na banebuaka te tano iai?’ 8 Ma e kaeka teuarei ni kangai: ‘Te toka, katikua teuana riki te ririki, bwa N na kena rarikina ni katobibia ao ni kaamwarakea. 9 Ngkana e karika uaana rimwi ao e raoiroi, ma ngkana e aki ao ko na koreia ni kabwakaa.’”+

10 Ao e angareirei n te tinakoka* teuana n te bongi n Taabati. 11 Ao noria! e mena ikekei te aine ae kaaorakaki iroun te taimonio i nanon 18 te ririki, ao e bwaokooko ao e aki kona ni kaeta ikana. 12 Ngke e nora neiei Iesu, ao e taku nakoina: “Neiko, ko a kamarurungaki mani mamaaram.”+ 13 Ao e kaaki baina i aona, ao e a rina naba ni kaeta ikana neiei, ao e a neboa te Atua. 14 Ma e kaeka mataniwin te tinakoka ibukina bwa e aki kukurei iroun Iesu ngkai e katoki aoraki n te bongi n Taabati, ao e taku nakoia te koraki: “Iai onobong are e riai ni karaoaki iai te mwakuri,+ mangaia are rooko bwa kam na kamarurungaki ni boong akanne, ma tiaki n te bongi n Taabati.”+ 15 Ma te Uea e kaekaa teuarei ni kangai: “Taani mwamwanaa te aba,+ tiaki kam kabwarai ami kao ke ami taongki mani nneia n te bongi n Taabati, ao ni kairiianako ni kamoiia?+ 16 Ao tiaki e riai te aine aei ae natin Aberaam, ae kabaeaki iroun Tatan i nanon 18 te ririki, ni kabwaraaki mani kabaeana aei n te bongi n Taabati?” 17 Ngke e atongi baikai ao a bane ni maamaa taani kaitaraa, ma a bane ni kimwareirei te koraki ni baika kamimi ake e karaoi.+

18 Mangaia are e reitia ni kangai: “Kaanga ai aron tera ana Tautaeka n Uea te Atua, ao tera ae I kona ni kabotaua ma ngaia? 19 Kaanga ai aroni koraan te matitati* are e anaia te mwaane temanna ao e unikia n ana onnaroka, ao e a rikirake ao e a riki bwa te kainnamwarake, ao a mamaeka mannikiba ni mwaangana.”+

20 Ao e a manga taku riki: “Tera ae I kona ni kabotaua ma ana Tautaeka n Uea te Atua? 21 Kaanga ai aron te iiti+ are e anaia te aine temanna ao e kaboboa i buakon te burawa ae mwaitina tenua te bwai ni baire* ae bubura ni karokoa ae e a bane n riki.”

22 Ao e mwananga n angareirei rinanoni kaawa aika bubura ma aika uarereke, ao e reitaanako mwanangana nako Ierutarem. 23 Ao e taku te mwaane temanna nakoina: “Te Uea, te koaua ae a karako aika a na kamaiuaki?” E taku nakoia: 24 “Kakorakoraingkami n rin n te mataroa are wariki,+ bwa I tuangingkami bwa a bati aika a na ukoukora te kan rin, ma a aki kona. 25 Ngkana e teirake teuare ana auti te auti ma n rokana te mataroa, ao ane kam na tei i tinanikun te mataroa ma ni karebwerebwe, ni kangai, ‘Te toka, kaukia nakoira.’+ Ma e na kaeka ni kangai nakoimi: ‘I aki kinaingkami.’ 26 Ao ane kam na kangai, ‘Ti amwarake ao ni moi ma ngkoe, ao ko angareirei ni kawain ara kaawa.’+ 27 Ma e na kangai nakoimi, ‘I aki kinaingkami. Naako mairou, ngkami ni kabane aika taani kakaraoa ae buakaka!’ 28 Ane kam na tang ma n tenai bukini mwangaimi ibukini bwaran nanomi, ngkana kam nora Aberaam, Itaaka, Iakoba, ao burabeti ni kabane n ana Tautaeka n Uea te Atua, ma ngkami kam na tewenakoaki i tinaniku.+ 29 Ao a na roko aomata mai mainiku ao maeao ao meang ao maiaki, ao a na tekateka n rarikiriki n te taibora n ana Tautaeka n Uea te Atua. 30 Ao noria! iai aika a rimwi ae a na rimoa, ao iai aika a rimoa ae a na rimwi.”+

31 N te tai naba anne, ao a roko Baritaio* tabeman ao a taku nakoina: “Teirake ao naako mai ikai, bwa e kan tiringko Erote.” 32 Ao e taku nakoia: “Naako tuanga teuane te tia kamwane* anne ni kangai, ‘Noria! I kanakoia taimonio ao I kamarurungia aomata n te bong aei ao ningabong, ao e na tia au mwakuri n te katenua ni bong.’ 33 Ma I riai ni waakinaanako kawaiu n te bong aei ao ningabong, ao n te bong are imwina, bwa e aki riai bwa* e na kamateaki te burabeti i tinanikun Ierutarem.+ 34 Ierutarem, Ierutarem, ae te tia kamateia burabeti ao te tia karebanaiia n atibu akana kanakoaki nakoina!+ Ai batira kani bobotaia natim irou, n aron te moaaine ngkana e botiia bunna i aani baina! Ma kam rawa iai.+ 35 Noria! E a kitanaki te tembora* aei ao e nang tiku iroumi.+ I tuangingkami bwa kam na aki manga norai ni karokoa ae kam kangai: ‘E na kakabwaiaaki teuae nakomai n aran Iehova!’”*+

14 N te taina ngke e nako Iesu nakon ana auti te mataniwi irouia Baritaio* temanna n te bongi n Taabati bwa e na amwarake, ao a tarataraia raoi te koraki ake n te auti. 2 Ao noria! iai te aomata temanna i matana ae aorakina te bubura.* 3 Mangaia are e titirakinia Iesu naake a rabakau n te Tua ao Baritaio ni kangai: “E kariaiakaki n te tua te katoki aoraki n te bongi n Taabati ke e aki?”+ 4 Ma a aki ngongongo. Mangaia are e ringa teuarei, ao e kamarurungnga ao e kaokianako. 5 Ao e taku nakoia: “Antai iroumi ae ngkana e bwaka natina ke ana kao ae te mwaane n te mwanibwa,+ ao e na aki kaaerakea ngkekei naba n te bongi n Taabati?”+ 6 Ao a aki kona ni kaekaa aei.

7 E taekina ngkanne te kaikonaki nakoia mwaane ake a kaoaki ngke e nori aroia n rinei nne aika moan te rine,+ ao e taku nakoia: 8 “Ngkana ko kaoaki iroun temanna nakon te baka ni mare, ao tai tekateka n rarikiriki n te nne+ ae moan te rine. Tao iai temanna ae kakannato riki nakoim ae e kaoaki naba n te tai anne. 9 Ao ane e na roko iroum teuare kaoingkami ni kauoman, ao e na kangai nakoim, ‘Aanga am tabo nakon teuaei.’ Ao ko na bwaibwainrang ni kaea te tabo are moan te mangori. 10 Ma ngkana ko kaoaki, naako tekateka n rarikiriki n te tabo ae moan te mangori, bwa ngkana e roko iroum teuare kaoko ma ni kangai, ‘Raou, naako n are e rine riki.’ Ao ngkanne ane ko na karineaki i mataia raom n iruwa ni kabane.+ 11 Bwa ane e karietataa ao e na karinanoaki, ao ane e karinanoa ao e na karietataaki.”+

12 E a manga taku ngkanne nakon teuare kaoa: “Ngkana ko karaoa te baka ibukin te katawanou ke te katairiki, ao tai kaoia raoraom ke tarim ke am koraki ke raom aika kaubwai. Bwa a kaawa ni manga kaoko ni kairuwaeko, ni kabooa iai mwin te baere ko karaoia. 13 Ma ngkana ko karaoa te baka, kaoia akana maiu ni kainnano, akana aki toamau bwain rabwataia, akana mwauku, ao akana mataki.+ 14 Ao ane ko na kukurei iai ibukina bwa a aki kona ni manga karaoa te bwai teuana ni kabooa iai mwin am mwakuri. Bwa ane ko na karekea kaniwangam ni mangautiia+ akana raoiroi.”

15 Ngke e ongo baikai temanna raona n iruwa ao e taku nakoina: “E a kukurei ane e amwarake* n ana Tautaeka n Uea te Atua.”

16 E taku Iesu nakoina: “E karaoa te baka ibukin te katairiki+ te aomata temanna, ao e kaoia aomata aika bati. 17 Ngke e a boo tain te amwarake, ao e a kanakoia ana toro bwa a na kangai nakoia ake a kaoaki, ‘Nakomai bwa a a bane n tauraoi bwaai.’ 18 Ma a bane n anga aia karautaeka+ temanna imwin temanna. E taku are te moan nakoina, ‘I kabooa au tawaana ao I riai n nako n noria. I butiiko bwa I a karautaeka.’ 19 Ao e taku are temanna, ‘I kabooi tengaun te kao ao N na nako n tuoi, I butiiko bwa I a karautaeka.’+ 20 E taku naba are temanna, ‘I a tibwa tia ni mare, ai ngaia ae I a aki kona n roko.’ 21 Mangaia are e a roko te toro ao e a kaongoraea ana toka ni baikai. Ao e un teuare tokan te auti ao e taku nakon ana toro, ‘Kawaekoako naako nakoni kawain nako te kaawa aika raababa ao kawai aika uarereke, ao kairiiamai akana maiu ni kainnano ma akana aki toamau bwain rabwataia ma mataki ma mwauku.’ 22 Ngke e a tia ao e taku te toro, ‘Te toka, e a tia te baere ko tua bwa e na karaoaki, ma e aki on naba te ruu.’ 23 Mangaia are e taku te toka nakon te toro, ‘Naako nakoni kawai, ma kawain te marenaua, ao kairoroiia bwa a na nakomai n rin, bwa e aonga n on+ au auti. 24 I tuangingkami, bon akea i buakoia mwaane ake a kaoaki ngkoa ae e na katoonga au amwarake ni katairiki.’”+

25 Ao a iria aomata aika uanao, ao e rairaki ao e taku nakoia: 26 “Ane e nakoiu ao e aki ribaa* tamana ma tinana ma buuna ma natina ma tarina ma mwaanena, ao bon oini maiuna,*+ ao e aki kona n riki bwa te tia rimwiu.+ 27 Ane e aki uouota ana kai ni kammaraki* ao n rimwiu ao e aki kona n riki bwa te tia rimwiu.+ 28 N te katoto, antai iroumi ae kani katea te taua, ae e na aki tekateka moa ni warebwaia te kabanemwane n noria bwa iai katiaana irouna ke akea? 29 Bwa e kaawa ni kawenea aan te kateitei ao e a aki kona ni katiaa, ao e na kakanikoaki irouia aomata ni kabane ake a noria 30 ni kangai, ‘E kateitei te aomata aei ma e a aki kona ni katiaa.’ 31 Ke te uea raa, ae e na mwaati nako ni buakana te uea temanna, ae e na aki tekateka moa ni kaai ni maroro ma tabemwaang bwa tao e kona ma ana tautia aika 10,000 ni kaitaraa aiana ma ana tautia aika 20,000? 32 Ao ngkana e bon aki kona, ao e na kanakoia taan tei ibukina bwa a na bubutii karekean te raoi nakon teuarei ngkai e a oti ni mena i kiraroa. 33 N aron naba anne, akea temanna i buakomi ae e aki kaaki ana bwai ni kabane, ae e kona n riki bwa te tia rimwiu.+

34 “E bon raoiroi te taoro, ma ngkana e a bua korakoran te taoro kam na taoronna+ ngkanne n tera? 35 E a aki tau ibukin te tano ke ibukini kanan te aroka ma a nang tewenakoa aomata. Ane iai taningana n ongo, ao ke e ongo.”+

15 Ao a ikoikotaki i rarikin Iesu taan rikoa te taekiti ma taani bure ni kabane bwa a na ongora irouna.+ 2 Ao a wirikiriki Baritaio* ao taani koroboki* ni kangai: “E butimwaeiia taani bure te aomata aei ma n amwamwarake ma ngaiia.” 3 E taekina ngkanne te kaikonaki aei nakoia ni kangai: 4 “Antai i buakomi ae 100 ana tiibu, ao ngkana e bua temanna mai iai, ao tiaki e na kitania ake 99 n te rereua ao n nako ni kakaaea are e bua ni karokoa rekena?+ 5 Ao ngke e a kunea, ao e aonnangaia ma te kimwareirei. 6 Ao ngke e a roko ni mwengana ao e weteiia raoraona ma kaain rarikina, ao e kangai nakoia, ‘Kam na kimwareirei ma ngai, bwa I a kunea au tiibu are bua.’+ 7 I tuangingkami bwa n aron naba anne, e na bati riki te kimwareirei i karawa ibukin te tia bure ae tii temanna ae raira nanona,+ nakon te kimwareirei ibukia ake 99 ake a raoiroi ake a aki kainnanoa te rairannano.

8 “Ke tera aron te aine ae iai ana mwane ae tebwina te turakemwa,* ae ngkana e bua teuana ana turakemwa,* ao tiaki e na kauraa te taura ma n iaakina ana auti ao ni kakaaea raoi ni karokoa rekena? 9 Ao ngke e a kunea, ao e weteiia raoraona* ma kaain rarikina ao e kangai, ‘Kam na kimwareirei ma ngai, bwa I a kunea te turakemwa* are I kabuaa.’ 10 I tuangingkami bwa n aron naba anne, e na ueke te kimwareirei irouia ana anera te Atua ibukin te tia bure ae tii temanna ae raira nanona.”+

11 Ao e taku: “Iai temanna te aomata ae uoman natina mwaane. 12 Ao e taku are te karimwi nakon tamana, ‘Tamau, ko na anganai tibwau man am bwai.’ Mangaia are e tibwai ana bwai nakoia. 13 Tabebong imwina ao e a ikotii ana bwai ni kabane te nati are te karimwi ao e a mwananga nakon te aba ae raroanako, ao ikanne are e a bakataei iai ana bwai n te maiu ni kaibwabwaru.* 14 Ngke a a bane ana bwai, ao e a roko te rongo ae korakora n te aba anne ni kabutaa, ao e a rotaki n te kainnano. 15 N tokina, ao e a reke angana n nimta temanna kaain te aba anne, ao e kammwakuria n ana tawaana bwa e na tararuai ana nanai ni beeki.+ 16 Ao e kani kakanuaia ni kanaia beeki, ao akea ae e anganganna kanana.

17 “Ngke e a oki ana iango, ao e taku, ‘Ai batira ana tia mwakuri tamau aika kau amwarake, ao ngai I a kaani mate ikai n te rongo! 18 N na teirake ao N na mwananga nakon tamau ao N na kangai nakoina: “Tamau, I bure nako karawa ao nakoim. 19 I a aki tau n aranaki bwa natim. Karikai bwa temanna naba am tia mwakuri.”’ 20 Mangaia are e teirake ao e a nakon tamana. Ngke e a ria, ao e a noria tamana ao e korakora nanoangaana, ao e biri n rabwatia,* ao e kaboria ma ngaia. 21 E taku ngkanne te nati nakon tamana, ‘Tamau, I bure nako karawa ao nakoim.+ I a aki tau n aranaki bwa natim.’ 22 Ma e taku te tama nakoia ana toro, ‘Kawaekoaingkami n uotaamai te kauaatao ae te kabanea n tamaroa, ao karinna i aona, ao karina te mwamwa i baina ao kaau i waena. 23 Uotaamai naba te kao te teei ae kamarikaaki ao tiringnga, ao ti na amwarake ni bukamaru, 24 bwa e a tia ni mate natiu aei ma e a manga maiu,+ e bua ao e a manga reke.’ Ao e a boo atin te kukurei.

25 “Ao e mena natina are te karimoa n te tawaana, ao ngke e a oki ao e a uakaan ma te auti, ao e a ongo te katangitang ma te mwaie. 26 Mangaia are e wetea temanna te toro ao e titirakinna bwa tera ae riki. 27 E taku nakoina, ‘E a roko tarim, ao e tiringa te kao te teei ae kamarikaaki tamam, ibukina bwa e okiria tarim ao e marurung.’* 28 Ma e un ao e rawa n rin. Ai ngaia are e a otinako tamana ni bubutiia. 29 E kaeka ma n taku nakon tamana, ‘Noria! I a tia n toro iroum i nanon ririki aika bati, ao akea te tai teuana ae I riaon iai baike ko tua, ma ko tuai man anganai te kooti ae ataei bwa N na kimwareirei iai ma raoraou. 30 Ma e a tibwa manga roko natim aei ae e a tia ni bakataei* am bwai irouia aine aika kakabooaki, ao ko tiringa te kao te teei ae kamarikaaki ibukina.’ 31 E taku ngkanne nakoina, ‘Natiu, ko memena irou n taai nako, ao au bwai ni kabane bon am bwai. 32 Ma ti riai ni bukamaru ao ni kimwareirei, bwa e a tia ni mate tarim aei ma e a manga maiu, e bua ao e a manga reke.’”

16 E taku naba Iesu nakoia taan rimwina: “Iai temanna te aomata ae kaubwai ao iai ana toro* ae bukinaki bwa e bakataei ana bwai teuarei. 2 Mangaia are e weteia ao e taku, ‘Tera taekam ae I ongo? Anganai rongorongon am mwakuri ao N na kamwaawako man nakoam ni manatia bwa ko na aki tararuaa te auti.’ 3 E taku ngkanne te toro arei i bon irouna, ‘Tera ae N na karaoia ngkai e a kabaneai man nakoau n toro au toka? E aki tau korakorau n ribana, ao I maamaa ni bubutii. 4 Aa! I ataa te bwai ae N na karaoia, n te aro ae a na butimwaeai iai aomata nakoni mwengaia, ngkana I a kabaneaki man nakoau n toro.’ 5 Ao e weteiia naake a taarau iroun ana toka, temanna imwin temanna, ao e taku nakon are te moan, ‘Iraua baem iroun au toka?’ 6 E kaeka ni kangai, ‘Tebubua te bwai ni baire* te oera are te oriwa.’ E taku nakoina, ‘Ao aei am beeba ni boraraoi ibukin te kataarau. Tekateka ni kabaitiko ni korea 50.’ 7 Imwina ao e taku nakon are temanna, ‘Ao ngkoe, iraua baem?’ E taku, ‘Tebubua te bwai ni baire* te uita.’ E taku nakoina, ‘Ao aei am beeba ni boraraoi ibukin te kataarau ao korea 80.’ 8 Ao te toka e kamoamoaa te toro arei ibukina bwa e bwaina te wanawana,* e ngae ngke e aki raoiroi arona. Bwa a wanawana riki natin te waaki ae ngkai i aon te aba* n aroia n reitaki ma aia roro, nakoia natin te oota.+

9 “I tuangingkami naba ae kangai: Karekeia raoraomi ni kabongana kaubwain+ te aonnaba ae aki raoiroi aei, bwa ngkana a a bane, ao ane a na mwaneingkami raoraomi aikai nakoni nne ni maeka+ ake a aki mamauna. 10 Ane e kakaonimaki nakon te bwai ae uarereke, ao e kakaonimaki naba nakon ae mwaiti, ma ane e aki kakaonimaki nakon te bwai ae uarereke ao e aki kakaonimaki naba nakon ae mwaiti. 11 Mangaia are ngkana kam aki kakaonimaki ni kaineti ma kaubwain te aonnaba ae aki raoiroi aei, antai ngkanne ae e na mwiokoingkami n te kaubwai ae koaua? 12 Ao ngkana kam aki kakaonimaki ni kaineti ma ana bwai temanna, antai ngkanne ae e na anganingkami te kaniwanga ae bon tau n reke iroumi?+ 13 Akea te toro ae kona n toro irouia tooka aika uoman, bwa ane e na ribaa temanna ao e na tangira are temanna, ke e na nimta temanna ao e na kakeaa bongan are temanna. Kam aki kona n toro iroun te Atua ao te Kaubwai.”+

14 Ao a ongora ni baikai ni kabane Baritaio* aika bakimwane, ao a a bwainingareia.+ 15 Mangaia are e taku nakoia: “Boni ngkami te koraki aika kam karaoiroingkami i mataia aomata,+ ma e atai nanomi+ te Atua. Bwa te bwai are a iangoia aomata bwa e kakawaki, ao bon te bwai ae koro n ribaaki iroun te Atua.+

16 “E tataekinaki te Tua ma aia taeka Burabeti ni karokoa ana tai Ioane. Ao ni moa mai ikanne, e a tataekinaki ana Tautaeka n Uea te Atua bwa te rongorongo ae raoiroi, ao a tebonna+ aomata n aekaia nako. 17 Ni koauana, a kai mauna karawa ma aonnaba, nakon ae e na mauna manin te taeka teuana ae koreaki n te Tua, n aki kakoroaki moa bukina.+

18 “Bwa teuare buuraure ma buuna ao e a manga mare ma te aine temanna, e wene ni kimoa, ao teuare e a manga mare ma te aine are e buuraure buuna ma ngaia, e wene ni kimoa.+

19 “Iai te aomata temanna ae kaubwai ae kukunnikainna ni kunnikai aika bobuaka booia,* ao e kukukurei ni katoabong ni baika moanibaa n tamaroa. 20 Ma iai te aomata ae te tia bubutii ae arana Rataro, ae e ninikiraki ni mataroan ana oo teuarei, ao e onrake n te kaboa, 21 ao e kani kangaea n tamruru ake a bwaka man ana taibora teuare kaubwai. Ao a roroko naba kamea n newenewei kaboana. 22 Ao imwin tabeua te tai, e a mate teuare te tia bubutii ao e uotakinako irouia anera nako rarikin Aberaam.*

“E mate naba teuare kaubwai ao e kaiiaki. 23 Ao ngke e mena n te Ruanimate* ao e maraki, ao e euti matana ao e nora Aberaam mai kiraroa ma Rataro i rarikina.* 24 Mangaia are e wewete ao e taku, ‘Tamau ae Aberaam, nanoangaai ao kanakomaia Rataro bwa e na kateboa tabon tabonibaina n te ran, ma ni kamwaitoroa neweu, bwa I a korakai n te ai ae uramwaaka aei.’ 25 Ma e taku Aberaam, ‘Natiu, uringnga bwa ko rauaki ni baika raraoi i nanoni maium, ma a rereke baika bubuaka iroun Rataro. Ma n te tai aei e a kabebeteaki nanona ikai, ma ko a korakai ngkoe. 26 Ao irarikini baikai ni kabane, iai naba te kinono ae rangi ni bubura ae kamenaaki i marenara ma ngkami, mangaia are te koraki ake a kan nakoimi mai ikai, a aki kona, ao a aki kona naba ni kawarira aomata mai ikanne.’ 27 E taku ngkanne teuarei, ‘Ngkana ngaia anne, ao I a butiiko tamau, bwa ko na kanakoa Rataro nakon ana auti au karo, 28 bwa iai niman tariu, ma e na kamataataia raoi, bwa a aonga n aki roko n te tabo ae kammaraki aei.’ 29 Ma e taku Aberaam, ‘Bon iai Mote ma Burabeti irouia, ke a ongora irouia.’+ 30 E taku ngkanne teuarei, ‘Tiaki ngaia anne tamau ae Aberaam, ma ngkana e kawariia temanna mai buakoia maate, ao a na rairi nanoia.’ 31 Ma e taku nakoina, ‘Ngkana a aki ongo irouni Mote+ ma Burabeti, ao a na aki naba anaaki nanoia ngkana e uti temanna mai buakoia maate.’”

17 E taku ngkanne nakoia taan rimwina: “A na bae n roko baika kona ni kabwakaia aomata. Ma ai kananoangara te aomata are karikii kabwakabwaka! 2 E raoiroi riki ngkana e katineaki te atibu ae bubura* i roroana, ma ni karenakoaki i taari, nakon ae e na kabwakaa temanna i buakoia aika uarereke+ aikai. 3 Kam na taratarai raoi aromi. Ngkana e karaoa te bure tarim ao boaia,+ ao ngkana e raira nanona ao kabwaraa ana bure.+ 4 E ngae ngkana tao e bure nakoim itiua te tai n tebongina ao e okiriko itiua te tai ni kangai, ‘I a raira nanou,’ ao ko riai ni kabwaraa ana bure.”+

5 Ao a taku abotoro nakon te Uea: “Kakorakoraa riki ara onimaki.”+ 6 E taku ngkanne te Uea: “Ngkana iai ami onimaki ae uarerekeni koraan te matitati* ao kam kangai nakon te aroka ae bubura aei, ‘Kounako mai wakaam ao naako riiki i taari!’ ao e na boni kounako mai wakaana ao e na riki i taari.+

7 “Antai iroumi ae iai ana toro ae tabena kamarauan te tawaana ke tararuaan te nanai, ae e na kangai nakoina ngkana e a oki man te tawaana, ‘Nakomai ngkainaba ao amwarake n te taibora’? 8 Ma tiaki e na kangai nakoina, ‘Katauraoa au katairiki, ao karina am kunnikai ni kuuka ao touatinai ni karokoa ae I tia n amwarake ma ni moi, ao imwina ko a kona n amwarake ao ni moi’? 9 E na bon aki kaitaua te toro ibukina bwa e boni karaoa tabena te toro are e mwiokoaki iai. 10 N aron naba anne, ngkana kam a tia ni karaoi bwaai ni kabane ake kam mwiokoaki iai, ao kangai: ‘Akea bongara bwa bon tooro ngaira, te bwai ae ti a tia ni karaoia, bon te bwai ae ti riai ni karaoia.’”+

11 Ngke e nako Ierutarem Iesu, ao e toua marenan Tamaria ma Kariraia. 12 Ao ngke e a tabe n rin n te kaawa teuana, ao a noria mwaane aika tengaun aika rebera, ma a teiararoa.+ 13 Ao a takarua ni kangai: “Iesu, te tia Reirei, nanoangaira!” 14 Ngke e noriia ao e taku nakoia: “Naako kaotingkami nakoia ibonga.”*+ Ao ngke a a tabe n nako ao a a itiaki+ naba. 15 Ngke e noria temanna i buakoia bwa e a kamarurungaki, ao e oki n neboa te Atua ni bwanaana ae korakora. 16 Ao e katorobubua ni bobaraaki i rarikini waen Iesu, ni karabwaa. Bon te I-Tamaria+ teuaei. 17 E kaeka Iesu ni kangai: “Tiaki a bane ni kaitiakaki ni katengaun? A nga ngkanne naake ruaman? 18 Akea riki temanna ae oki n angan te Atua te neboaki bwa tii te ianena aei?” 19 Ao e taku nakon teuarei: “Teirake ao touaanako kawaim, e kamarurungko+ am onimaki.”

20 Ngke e titirakinaki irouia Baritaio* bwa e na roko+ n ningai ana Tautaeka n Uea te Atua, ao e kaekaia ni kangai: “E na aki otara rokon ana Tautaeka n Uea te Atua, 21 ao a na aki naba kangai aomata, ‘Noria, ao aei!’ ke ‘Ao arei!’ Bwa noria! e a mena i buakomi*+ ana Tautaeka n Uea te Atua.”

22 E taku ngkanne nakoia taan rimwina: “Ane a na roko boong ake kam na kan nora iai tebongina mai buakon ana bong Natin te aomata, ma kam na aki noria. 23 Ao ane a na kangai aomata nakoimi, ‘Noria, ao arei!’ ke ‘Noria, ao aei!’ Tai otinako ke n rimwia.+ 24 Bwa n aron te itirua ae kia ni kaotaa iterani karawa are teuana nakon iterana are teuana, ao ai aron naba te bong+ are e na kaotaki iai Natin te aomata.+ 25 Ma e riai moa n rinanon rawawata aika bati, ao ni kaakaki taekana iroun te roro+ aei. 26 N aron are e riki n ana bong Noa,+ ao ai aron naba ae e na riki n ana bong Natin te aomata:+ 27 a amwamwarake aomata n te tai anne, a momoi ao a imaremare mwaane ma aine, ni karokoa te bong arei are e a rin iai Noa i nanon te aake,+ ao e a roko te Ieka ni kamaunaia ni kabane.+ 28 Ao ai aron naba are e riki n ana bong Rota,+ a amwamwarake, a momoi, a kakabooi aia bwai, a kakaboonakoi bwaai, a ununiki, ao a kateitei. 29 Ma n te bong are e otinako iai Rota mai Totom, ao e a bwaka naba te karau ae te ai ma te burimton* mai karawa ni kamaunaia ni kabane.+ 30 Titeboo anne ma aron te bong arei, are e na kaotaki+ iai Natin te aomata.

31 “N te bong anne ao ane e mena i taubukin te auti,* ao ana bwai i nanon te auti, e na aki ruo n anai, ao ai aron naba ane e mena n te tawaana, e aki riai n okiri ana bwai ake a tiku imwina. 32 Kam na uringa buun Rota.+ 33 Ane e ukoukora kawakinani maiuna* ao e na kabuaa, ma ane e kabuaa ao e na boni kamaiua.+ 34 I tuangingkami, bwa n te tairiki anne ao a na mena uoman aomata n te nne ni wene ae tii teuana, ao e na uotakinako temanna ma e na kitanaki+ are temanna. 35 Ane a na tabe aine aika uoman ni kaai ni kamantinta te uita, e na uotakinako temanna ma e na kitanaki are temanna.” 36* —— 37 Mangaia are a kaeka ni kangai nakoina: “E na riki ia aei, te Uea?” E taku nakoia: “Ike e mena iai rabwatan te mate, ao a na ikotaki naba iai ikare.”+

18 Ao e reitianako n taekina te kaikonaki ni kaineti ma riaia n tataro n aki toki ma te botumwaaka+ 2 ni kangai: “N te kaawa teuana ao iai temanna te tia moti ae aki mamaaka te Atua ao e aki ataa te riai nakoia aomata. 3 Ao iai naba n te kaawa anne te aine ae e a tia ni mate buuna, ae e aki toki ni kawaria ma n taku, ‘Taraia bwa e na reke irou te kaetitaeka ae riai ni kaineti ma ane e kaitaraai.’ 4 Ma e aki kani buoka te aine aei teuaei i nanon te tai ae maan, ma imwina riki ao e a taku i bon irouna, ‘E ngae ngke I aki mamaaka te Atua ao I aki ataa te riai nakoia aomata 5 ma ibukina bwa e aki karauai te aine ae e a tia ni mate buuna aei, N na taraia ngkai bwa e na reke irouna te kaetitaeka ae riai, bwa e aonga n aki manga roroko ni katabeaiangaai* n te bwai ae e tangiria.’”+ 6 E taku ngkanne te Uea: “Kam ongo ana taeka te tia moti aei, e ngae ngke e buakaka? 7 Ao tiaki e na boni karaoa te kaetitaeka ae riai te Atua nakoia ana koraki aika rineaki ake a tang nakoina ni ngaina ao ni bong,+ ngkai e bon taotaona naba nanona nakoia?+ 8 I tuangingkami, bwa e na boni kawaekoaa karekean te kaetitaeka ae riai nakoia. Ma ngkana e roko Natin te aomata, te koaua bwa e na kunea te onimaki aei* i aon te aba?”

9 E taekina naba te kaikonaki ae kangai nakoia aomata tabeman ake a onimakinia i bon irouia bwa a raoiroi, ao a iangoiia aomata ake tabemwaang bwa akea uaaia: 10 “A waerake uoman mwaane nakon te tembora bwa a na tataro, temanna te Baritaio* ao temanna te tia rikoa te taekiti. 11 E tei te Baritaio ao e a tataro ni kangai i nanona, ‘Te Atua, I kaitauko ngkai tiaki aroia aomata nako ngai, aika babakanikawai, a buakaka, ao a wene ni kimoa, ke tiaki naba aron te tia rikoa te taekiti aei. 12 I aki mamatam uoua te tai n te wiki, ao I anganga te kabwianibwai ni bwaai ni kabane aika reke+ irou.’ 13 Ma e tei te tia rikoa te taekiti i kiraroa ao e rawa ni kan euti naba matana teutana nako karawa, ma e ororea bwabwaana, ao e kangai, ‘Te Atua, ko na atataiaomata nakoiu* bwa te tia bure+ ngai.’ 14 I tuangingkami, bwa e oki rikaaki te aomata aei nakoni mwengana ao e noraki bwa e raoiroi riki nakon te Baritaio+ arei, ibukina bwa ane e karietataa ao e na karinanoaki, ma ane e karinanoa ao e na karietataaki.”+

15 Ao aomata a uotiia naba aia merimeri nakoina bwa e na kaaki baina i aoia, ma ngke a nora aei taan rimwina ao a taetae n un nakoia.+ 16 Ma e tuatua Iesu bwa a na uotaki merimeri nakoina ao e taku: “A aoriia ni kawarai ataei, ao tai kataia n tukiia, bwa aia bwai akana ai aroia, ana Tautaeka n Uea te Atua.+ 17 I tuangingkami te koaua, bwa ane e aki butimwaea ana Tautaeka n Uea te Atua n aron te ataei, ao e na bon aki rin iai.”+

18 Ao e titirakinna temanna te tia kairiri ni kangai: “Te tia Reirei ae ko raoiroi, tera ae I riai ni karaoia bwa e aonga n reke irou te maiu are aki toki?”+ 19 E taku Iesu nakoina: “E aera ngkai ko atongai bwa I raoiroi? Akea ae raoiroi bwa tii temanna, bwa te Atua.+ 20 Ko bon atai tuua ake, ‘Ko na tai wene ni kimoa,+ ko na tai tiriaomata,+ ko na tai iraa,+ ko na tai kaotioti ni kewe,+ ao karinea tamam ma tinam.’”+ 21 E taku ngkanne teuarei: “I bane n toui mwini baikai mangke te roro n rikirake ngai.” 22 Ngke e ongo aei Iesu ao e taku nakoina, “Ma iai riki te bwai teuana ae ko kabwaka iai: Kaboonakoi am bwai ni kabane ao tibwatibwaa mwanena nakoia akana maiu ni kainnano, ao e na reke iai am bwai ae kakawaki i karawa, ao nakomai riiki bwa te tia rimwiu.”+ 23 Ngke e ongo aei, ao e korakora nanokawakina, bwa e rangi ni kaubwai.+

24 E taraia Iesu ao e taku: “Ai kangaangara rinia aomata aika kaumwane n ana Tautaeka n Uea te Atua!+ 25 Ni koauana, e bebete riki iroun te kamero bwa e na rin i nanoni bwangabwangan te neiran n itutu, nakon rinin te aomata ae kaubwai n ana Tautaeka n Uea te Atua.”+ 26 A taku te koraki ake a ongo aei: “Antai ngkanne ae e nang kona ni kamaiuaki?”+ 27 E taku Iesu: “Baike a aki konai aomata, ao e konai te Atua.”+ 28 Ma e taku Betero: “Noria! Ti a tia ni kaaki ara bwai ao n rimwim.”+ 29 E taku nakoia: “I tuangingkami te koaua, bwa akea ae e kitana mwengana ke buuna ke tarina ke ana karo ke natina ibukin ana Tautaeka n Uea te Atua,+ 30 ae e na aki karekei baikai aika bati riki ngkai n te tai aei, ao e na karekea naba te maiu are aki toki+ n te waaki ae e na roko* i aon te aba.”

31 E kairiia ngkanne naake Tengauni ma Uoman ni kaonotiia ao e taku nakoia: “Noria! Ti a waerake ngkai nako Ierutarem, ao a na kakoroaki bukini+ bwaai ni kabane ake a koreaki irouia burabeti ni kaineti ma Natin te aomata. 32 N aron ae e na tauaki nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia,+ ao e na bwainingareaki+ ma ni bwainikirinaki ao ni bawareaki.+ 33 Ao imwini kataereana, a na kamatea+ ma e na mangauti+ n te katenua ni bong.” 34 Ma a aki ota n ae nanonaki ni baikai, bwa e karabaaki nanona mairouia, ao a aki ota ni baika taekinaki.

35 Ao ngke e a uakaan Iesu ma Ieriko ao iai te mwaane temanna ae mataki ae tekateka i rarikin te kawai ni bubutii.+ 36 Ngke e ongo karongoaan te koraki ae bati ake a rikekei, ao e titiraki bwa tera ae riki. 37 A kaongoa ni kangai: “E rikai Iesu ae te I-Natareta!” 38 Ao e takarua ni kangai: “Iesu, ae Natin Tawita, ko na nanoangaai!” 39 Ao a boaia naake a rimoa n tuangnga bwa e na aki karongoa, ma e a tatakarua riki ni kangai: “Natin Tawita, ko na nanoangaai!” 40 Ao e tei Iesu ao e tua bwa e na kairaki nakoina teuarei. Ngke e a uakaan ao e titirakinna Iesu ni kangai: 41 “Tera ae ko tangiria bwa N na karaoia nakoim?” E taku: “Te Uea, I kani manga noraaba.” 42 Mangaia are e taku Iesu nakoina: “Ko na manga noraaba. E kamarurungko+ am onimaki.” 43 Ao e a rina naba ni manga noraaba, ao e a ririmwin+ Iesu n neboa te Atua. A bane aomata ake a nora aei ni karaoiroa naba te Atua.+

19 Ao e rinnako Iesu i Ieriko ao e rinanona. 2 Ao iai te mwaane ikanne ae arana Takaio ae te mataniwi temanna irouia taan rikoa te taekiti, ao e kaubwai. 3 E ingainga nanona ni kan nora Iesu ma e aki kona n noria ibukina bwa e katuarereke, ao e otabwaniniaki Iesu irouia te koraki. 4 Mangaia are e biri rimoa ao e tamwarakea te aroka ae te tukomorea bwa e aonga n noria, bwa i aoni kawaina ngkai Iesu n rikekei. 5 Ao ngke e a roko Iesu n te tabo arei, ao e tararake ao e taku nakoina: “Takaio, bareiko ruuo, bwa I riai n tiku n am auti n te bong aei.” 6 Ai ngaia are e a barekia n ruo ao e a kairuwaea ma te kimwareirei. 7 Ngke a nora aei, ao a bane ni bwangurengure, ni kangai: “E nako ni kairuwaeaki n ana auti te mwaane ae te tia bure.”+ 8 Ma e teirake Takaio ao e taku nakon te Uea: “Noria! Te Uea, N na angania akana maiu ni kainnano iteran au bwai nako, ao baika I a tia n anai mairouia aomata n te babakanikawai,* ao N na kaokia ni kamwaitia riki aua te tai.”+ 9 Ao e taku Iesu nakoina: “E a roko te kamaiuaki n te auti aei n te bong aei, ibukina bwa natin naba Aberaam teuaei. 10 Bwa e roko Natin te aomata bwa e na ukoukora ae bua+ ma ni kamaiua.”

11 Ngke a tabe n ongora ni baikai taan rimwin Iesu, ao e a manga taekina te kaikonaki teuana, ibukina bwa e a uakaan ma Ierutarem ao a taku n aia iango bwa e nang rina ni kaoti ana Tautaeka n Uea te Atua.+ 12 Mangaia are e taku: “Iai te aomata temanna ae te bwaanuea ae e mwananga nakon te aba+ ae raroa, bwa e na karekea mwaakana n uea iai ao e na manga oki. 13 E weteiia tengaun ana toro ao e angania tebwina te mina* ao e tuangia ni kangai, ‘Kam na karikirake ni baikai ni karokoa rokou.’+ 14 Ma a ribaia kaain abana ao a kanakoia aia tia tei tabeman n rimwina, ma ni kangai, ‘Ti aki tangira te aomata aei bwa e na uea i aora.’

15 “Ngke e a oki imwini karekeani mwaakana n uea,* ao e tua bwa a na weteaki nakoina tooro ake e a tia n angania te mwane,* bwa e na nori mwini baike a karakai n aia karikirake.+ 16 Ngaia are e keerake moa are te moan, ao e taku, ‘Te Uea, e raka am mina tebwina+ riki.’ 17 E taku nakoina, ‘E tamaroa am mwakuri, te toro ngkoe ae ko raoiroi! Ibukina bwa ko a tia ni kaotia bwa ko kakaonimaki n te bae uarereke, ko na mataniwi i aoni kaawa aika tebwina.’+ 18 Ao e roko are te kauoman ao e kangai, ‘Te Uea, e raka am mina nimaua+ riki.’ 19 Ao e taku naba nakon teuaei, ‘Ngkoe naba ko na mataniwi i aoni kaawa aika nimaua.’ 20 Ma e roko are temanna ao e kangai, ‘Te Uea, aio am mina, ae I kawakinna ni karabaa n te moti ni kunnikai. 21 Bwa noria, I maakuko ibukina bwa te aomata ngkoe ae ko matoatoa, ae ko buuta te mwane ae ko aki karinna, ao ko rikoi uaa n taabo ake ko aki ununiki+ iai.’ 22 E taku nakoina, ‘N na motika taekam man am taeka, ngkoe ae te toro ae ko buakaka. Ko bon ataia kee ae te aomata ngai ae I matoatoa, ae I buuta te mwane ae I aki karinna, ao I rikoi uaa n taabo ake I aki ununiki+ iai? 23 Ao e aera ngkanne bwa ko aki karina au mwane* n te bangke? Bwa n rokou ao I a anaia ma rakana.’

24 “Mangaia are e taku nakoia naake a teitei ikekei, ‘Anaa te mina mairouna ao angan teuare tebwina ana mina.’+ 25 Ma a taku nakoina, ‘Te Uea, kai iai tebwina ana mina!’— 26 ‘I tuangingkami bwa ane iai irouna ao e na anganaki riki, ma ane akea irouna ao e na anaaki+ are irouna. 27 Ma taani kairiribai nakoiu aikai aika aki tangirai bwa N na uea i aoia, kairiiamai ao kamateia i matau.’”

28 Imwin atongani baikai, ao e a ririmoaia ni waerake nako Ierutarem. 29 Ao ngke e a uakaan ma Betebake ao Betania n te maunga are atongaki bwa te Maunga ae Oriweta,+ ao e kanakoia uoman mai buakoia taan rimwina+ 30 ni kangai: “Naako nakon te kaawa ae imwaimi aei, ao n rinimi iai ao ane kam na kunea te taongki te teei ae rooaki ae tuai n tokaraki irouia aomata. Kabwaraa ao kairiamai. 31 Ma ngkana iai ae e titirakiningkami ni kangai, ‘E aera ngkai kam a kabwaraa?’ Ao kam riai ni kangai, ‘E kainnanoia te Uea.’” 32 Mangaia are a a nako naake a kanakoaki ao a a nora te taongki n aron are e tuangia Iesu.+ 33 Ma ngke a a kabwaraa te taongki te teei, ao a taku naake aia man: “E aera ngkai kam a kabwaraa te taongki te teei?” 34 A taku: “E kainnanoia te Uea.” 35 Ao a kairia nakon Iesu, ao a katokai aia kauaatao i aon te taongki te teei ao a katekatekaa Iesu i aona.+

36 Ao a karerenai aia kauaatao i nanon te kawai+ ngke e a tabe ni waaki Iesu. 37 Ao ngke e a uakaan ma te kawai are bwatete rikaaki man te Maunga ae Oriweta, ao a a bane ni kimwareirei taan rimwina aika uanao ao a a tatakarua ni karaoiroa te Atua ibukini mwakuri ni kakai ni kabane ake a a tia n nori, 38 ni kangai: “E na kakabwaiaaki teuae nakomai bwa te Uea n aran Iehova!* Te raoi i karawa ao te nebonebo nakon teuare mena i eta i karawa!”+ 39 Ma a taku nakoina Baritaio* tabeman mai buakon te koraki: “Te tia Reirei, boaiia taan rimwim.”+ 40 Ma e kaeka ni kangai: “I tuangingkami, bwa ngkana a aki takarua naakai, ao a na takarua atibu.”

41 Ao ngke e a uakaan ao e taraa te kaawa ma n tang ibukina+ 42 ni kangai: “Tera ngke e reke otam n te bong aei ni baike a na karekea te rau nakoim—ma ngkai a a karabaaki mai matam.+ 43 Ibukina bwa a na roko iroum boong ake a na katea iai oom aika boua aika kakang taboia n otabwaniniko, akana kairiribai nakoim, ao ane a na otabwaniniko ma n niniko* mai rarikim nako.+ 44 A na bouaiko i aontano+ ma am ataei akana i nanom, ao a na aki katuka te atibu teuana i aon te atibu teuana i nanom,+ ibukina bwa ko aki ataa te tai are ko a tuoaki iai.”

45 Ao e rin Iesu n te tembora ao e a kakioianako taani kaboonakoi+ bwaai, 46 ao e taku nakoia: “E koreaki ae kangai, ‘E na riki umwau bwa te umwa n tataro,’+ ma kam karaoia bwa bwangaia taani kamwarua.”+

47 E teimatoa n angareirei n te tembora n te bong ae koraki. Ma a ukoukora kamateana+ mataniwi n ibonga* ma taani koroboki* ma naake a kakannato i mataia te koraki, 48 ma e aki reke angaia ni karaoa aei, bwa a bane aomata n nimnimta Iesu bwa a na ongora irouna.+

20 N te bong teuana ngke e tabe n angareirei nakoia te koraki n te tembora ma n tataekina te rongorongo ae raoiroi, ao a a roko mataniwi n ibonga* ma taani koroboki* ao unimwaane, 2 ao a taku nakoina: “Tuangira, e reke mai ia mwiokoam ni karaoi baikai? Ke antai ae mwiokoiko+ iai?” 3 E kaeka ni kangai nakoia: “Ngai naba N na titirakiningkami ao kam na tuangai: 4 E mwiokoaki mai ia Ioane bwa e na bwabetito, mai karawa ke mairouia aomata?” 5 Ao a iango i marenaia ni kangai: “Ngkana ti kangai, ‘Mai karawa,’ ao ane e na kangai, ‘Ma e aera ngke kam aki kakoauaa?’ 6 Ma ngkana ti kangai, ‘Mairouia aomata,’ ao a na bane ni karebanaira n atibu aomata aikai n uaa matera, bwa a boni kakoauaa Ioane bwa te burabeti.”+ 7 Mangaia are a kaeka ni kaotia bwa a aki ataia bwa e boboto mai ia. 8 E taku Iesu nakoia: “N na aki naba tuangingkami bwa te mwioko raa ae I karaoi iai baikai.”

9 E a karakina ngkanne nakoia aomata te kaikonaki aei: “E uniki kureebe n ana nne ni kureebe+ te mwaane temanna ao e angania taan ribana bwa a na riitinna,* ao e mwananga nakon te aba teuana ni kamaanna iai.+ 10 Ngke e a roko tain taiakin te kureebe, ao e kanakoa te toro nakoia taan ribana bwa a na anganna tibwangana tabeua man uaan te nne ni kureebe. Ma a batiboia+ taan ribana ao imwina a kanakoa n akea uotana. 11 Ma e a manga kanakoa te toro temanna. A batiboa naba are temanna arei ao a kabwainrangnga* ma ni kanakoa n akea uotana. 12 E a manga kanakoa naba are te kateniman, ma a kaikoakia naba ma ni kakionakoa. 13 E a taku ngkanne te tia bwaibwai n te nne ni kureebe, ‘Tera ae I riai ni karaoia? N nang kanakoa natiu ae rangi n tangiraki.+ A na bae ni karinea.’ 14 Ngke a noria taan ribana ao a taku i marenaia, ‘Aei are e na bwaibwai n te nne ni kureebe. Ti na tiringnga bwa e aonga n riki ana bwai bwa ara bwai!’ 15 Mangaia are a tewenakoa man te nne ni kureebe ao a tiringnga.+ Tera ngkanne ae e na karaoia nakoia naakai, te tia bwaibwai n te nne ni kureebe? 16 E na roko ao e na tiringia taan ribana, ao e na anga te nne ni kureebe nakoia tabeman.”

Ngke a ongo aei ao a taku: “E na aki riki anne!” 17 Ma e katokai matana n taraiia ao e taku: “Tera ngkanne nanon te koroboki ae kangai: ‘Te atibu are a kaakia taani kateitei, e a riki bwa atibun te maninganinga* ae kakannato riki’?+ 18 Ane e bwakara te atibu aei, e na boni maeinikun.+ Ao ane e bwakaria te atibu, e na manatua.”

19 A ukoukora naba ngkekei tauana taani koroboki ma mataniwi n ibonga bwa a ataia bwa e taekinia n te kaikonaki aei, ma a maakuia aomata.+ 20 Ngke a a tia ni mamataukiroia ao a a kanakoia mwaane ake a karaba ni kateirakeia bwa a na baka n raoiroi, bwa a aonga ni kamwanea n ana taeka+ ao e na reke iai angaia ni kaburea nakon te tautaeka ao nako aani mwaakan te kowana. 21 Ao a titirakinna ni kangai: “Te tia Reirei, ti ataiko bwa ko bwabwaina te eti n am taeka ao n am angareirei, ao ko aki inanonano, ma ko angareirei i aon ana kantaninga te Atua n te aro ae boraoi ma te koaua. 22 E riai* n te tua bwa ti na anga te taekiti nakoni Kaitara* ke e aki?” 23 Ma e ataa aia kamwane ao e taku nakoia: 24 “Kaota nakoiu te tenariati.* Antai taamneina ao arana ae iai aei?” A taku: “Kaitara.”* 25 E taku nakoia: “Mangaia ae angani Kaitara* akana ana bwai Kaitara,+ ma angan te Atua akana ana bwai te Atua.”+ 26 Ao a aki kona ni karekea bukinana n ana taeka i mataia aomata, ma a miroaroa n ana kaeka, ao a a kainabwabu.

27 Ma a kawaria tabeman Tarukaio* ake a taku bwa akea te mangauti,+ ao a titirakinna ni kangai:+ 28 “Te tia Reirei, e koroboki Mote nakoira ni kangai, ‘Ngkana e mate tarin te mwaane temanna ao e kitana buuna ao e aki kariki, ao e riai teuaei ni buuna neiei ma ni kariki ma ngaia ibukin tarina.’+ 29 Iai itiman taari mwaane ao e mare te karimoa ao e mate n aki kariki. 30 Ao ai aron naba are te kauoman, 31 ao e a manga mare ma neiei are te kateniman. Ao n tokina ai boni ngaiia ni kaitiman, a bane n aki kariki, ao a mate. 32 N tokina ao e a manga mate neierei. 33 Mangaia are antai i buakoia ae e na buuna neierei n te mangauti? Bwa a bane ni buunna naaka itiman.”

34 E taku Iesu nakoia: “A mamare natin te waaki ae ngkai i aon te aba,* 35 ma a bon aki mamare te koraki ake a katauaki bwa a na mangauti mai buakoia maate ma ni karekea te maiu n te waaki ae e na roko.+ 36 Ni koauana, a na aki kona ni manga mate, bwa kaanga ai aroia anera, ao ibukina bwa a na kautaki, a nang riki bwa natin te Atua. 37 Ma a na kautaki maate n aron are e kaotia naba Mote n rongorongon te aroka are urarake, ngke e arana Iehova* bwa ‘Atuan Aberaam ao Atuan Itaaka ao Atuan Iakoba.’+ 38 Bon Atuaia aika maiu ao tiaki Atuaia aika mate, bwa n ana taratara te Atua, a bane ni maiu.”+ 39 A kaeka tabeman taani koroboki ni kangai: “Te tia Reirei, e raoiroi ane ko atongnga.” 40 Bwa a aikoa ninikoria ni manga titirakinna riki.

41 Ma e a manga titirakinia ni kangai: “E aera ngkai a taekinna bwa te Kristo bon natin Tawita?+ 42 Bwa e taku Tawita n te boki ae Taian Areru, ‘E taku Iehova* nakon au Uea: “Tekateka i angaataiu 43 ni karokoa tiau ni kaakiia akana kairiribai nakoim, bwa nneni katokaani waem.”’+ 44 Mangaia are e atongaki Kristo iroun Tawita bwa ‘te Uea,’ ma e na kangaa ngkanne n riki bwa natina?”

45 Ao ngke a bane n ongora aomata ao e taku nakoia taan rimwina: 46 “Tarataraingkami mairouia taani koroboki ake a kan nanakonako ma aia kamwarai ao ni kani kamauraki n te aro ae rine n taabo ni mwakete, ao n tangiri kaintekateka i moa* n taian tinakoka* ao nne aika moan te rine ni baaka n amwarake,+ 47 ao a kuribwai aia auti* aine ake a a tia ni mate buuia, ao a kan taraaki n aroia ni kaananaui aia tataro. A na boni karekea motikan taekaia ae rangi ni kakaiaki.”*

21 Ao ngke e euta matana Iesu ao e noriia kaubwai bwa a kabwakai aia bwaintangira i nanon taiani nne ni mwane.*+ 2 Ao e nora te aine ae kainnano ae e a tia ni mate buuna, ni kabwakaa uoua te maibibi ae rangi n uarereke kanoana,*+ 3 ao e taku: “I tuangingkami te koaua, bwa e kabwakaa ae bati riki te aine ae maiu ni kainnano ae e a tia ni mate buuna aei nakoia nakekei ni kabane.+ 4 Bwa a kabwakai aia bwaintangira nakekei ni kabane mai buakon rakani kaubwaia, ma e kabwakaa neiei mai buakoni kainnanona* ae ana bwai ni kabane ae booni maiuna.”+

5 Imwina riki ngke a taekina te tembora tabemwaang, ma aroni katamaroaana n atibu aika raraoi ma baike a kareanaki iai nakon te Atua,+ 6 ao e taku: “Ni kaineti ma baika kam nori aikai, ane a na roko boong ake e nang aki tiku iai te atibu teuana i aon te atibu teuana ikai n aki kabwakaaki.”+ 7 Ao a titirakinna ni kangai: “Te tia Reirei, a na roko n ningai baikai, ao tera te kanikina are e na kotea te tai are a nang riki iai baikai?”+ 8 E taku: “Tarataraingkami bwa kam na aki burebureaki,+ bwa a bati aika a na roko n arau, ni kangai, ‘Bon teuarei ngai,’ ao ‘E a kaan te tai are baireaki.’ Tai iriia.+ 9 Irarikina, ngkana kam ongo rongorongoni buaka ao taiani kiriwe,* tai maakunrang iai bwa a riai n roko moa baikai, ma e na aki roko te toki n te tai naba anne.”+

10 E taku ngkanne nakoia: “E na teirake te natannaomata teuana ni buakana te natannaomata+ teuana, ao te tautaeka n uea teuana ni buakana te tautaeka n uea teuana.+ 11 A na roko mwaeiein te aba aika kokorakora, ao roongo ma aoraki aika kamamate+ n te tabo teuana ma teuana, ao a na nori baika kakamaaku aomata ma kanikina aika korakora mai karawa.

12 “Ma imwaini baikai ni kabane, ao a na toka baia aomata i aomi ma ni bwainikiriningkami,+ ma n anga ngkami nakon taian tinakoka* ma karabuuti. Ane kam na katikaki nako mataia ueea ao kowana ibukin arau.+ 13 E na reke anne bwa ami tai ni kaotioti. 14 Mangaia are motiki nanomi bwa kam na aki moantaai ni katauraoi aromi ni kaekai bukinami,+ 15 bwa N na anganingkami ami taeka ma te wanawana, are a na aki kona n tukia taani kaaitaraingkami ke ni kakewea.+ 16 Ao ane kam na kamwaneaki naba irouia ami karo ma tarimi ao ami koraki ma raoraomi, ao a na kamateia+ tabeman i buakomi, 17 ao ane kam na riribaaki irouia aomata ni kabane ibukin arau.+ 18 Ma e na aki bua teaina naba irannatumi.+ 19 Bwa ane kam na kamaiuaki ibukin nanomwaakami.+

20 “Ma ngkana kam nora Ierutarem bwa e a otabwaniniaki irouia kaain te taanga ni buaka,+ ao kam a ataia ngkanne bwa e a kaani kamaroaeana.+ 21 Ao ke a birinako nakoni maunga+ naake a mena i Iutaia, ao ke a kitana Ierutarem naake a mena iai, ao ke a tai rin i Ierutarem naake a mena n te marenaua, 22 ibukina bwa akanne boong ake e na karokoaki iai te kaetitaeka ae riai,* bwa a aonga ni kakororaoaki bwaai ni kabane ake a koreaki. 23 Ai kananoangara aine aika bikoukou ao ake a kammammaia natiia ni boong akanne!+ Bwa e na roko te karawawata ae korakora n te aba ao katuuaaeaia aomata aikai. 24 Ao ane a na tiringaki ni win te kabaang, ao ane a na kairakinako bwa taenikai ni kauamaeakinako i buakoia botannaomata+ ni kabane. Ao ane e na toutouaki Ierutarem irouia botannaomata aika tiaki I-Iutaia* ni karokoa kakororaoan+ aia tai botannaomata* ae baireaki.

25 “A na oti naba kanikina n taai ao namwakaina ao n taian itoi,+ ao a na taonaki botannaomata i aon te aba n te rawawatannano ae korakora, ngkai a aki ataa te bwai ae a na karaoia ibukin rurungaan taari ma mareburebuna. 26 Ao ane a na kuri n tong aomata ibukini kororakeni maakuia ma kantaningaani baika a na riki n te aonnaba ni kabutaa, bwa a na kaeieieaki baika korakora i karawa. 27 Ao ane a na nora Natin te aomata+ n roko n te nang ma te mwaaka ao te mimitong ae korakora.+ 28 Ma ngkana a a roko baikai, ao teirake ni kaetii raoi ngkami ma n euti atumi bwa e a kan roko kamaiuami.”

29 E taekina ngkanne te kaikonaki nakoia ni kangai: “Iangoa te aroka ae te biiku ma kaai nako.+ 30 Ngkana kam noria bwa a a manga bwebwerake baaia, kam a ataia iai bwa e a kaan te tai are a nang rikirake ma n uaa iai aroka. 31 Ai aromi naba, ngkana kam nori baikai bwa a a riki, kam a ataia iai bwa e a kaan ana Tautaeka n Uea te Atua. 32 I tuangingkami te koaua, bwa e na aki mauna te roro aei ni karokoa rikini baikai ni kabane.+ 33 A na mauna karawa ma aonnaba, ma a na bon aki mauna au taeka.+

34 “Ma kawakiningkami bwa a na aki taonakinako nanomi n te buabeka ma kabatiaan te nim kamanging+ ma raraomaeakinani bwain te maiu+ aei, bwa e na rina n taoningkami nako te bong anne 35 n ai aron te bwai ni kamwane.+ Bwa e na bon roko anne i aoia aomata ni kabane ake a maeka i aon te aba ni kabutaa. 36 Mangaia are teimatoa n tantani,+ ao katoatai ni kakorakora n tataro ni bubutii+ bwa kam aonga n tokanikai ni birinako mani baika a na riki aikai ni kabane, ma n tei i matan Natin te aomata.”+

37 Mangaia are e angareirei Iesu n te tembora n te ngaina, ao n te bong e nako ni mena n te maunga are atongaki bwa te Maunga ae Oriweta. 38 Ao a moantaai n roroko irouna aomata nako n te tembora n te moaningabong, bwa a na ongora irouna.

22 Ao e a kaan+ tain te Toa ae te Bwerena ae Aki Karikaki, are atongaki bwa te Toa ae te Riao.+ 2 Ao a kaakaea aia anga ae nakoraoi ibukin tiringan+ Iesu mataniwi n ibonga* ma taani koroboki,* ibukina bwa a maakuia aomata.+ 3 Ao e rin Tatan i nanon Iuta are atongaki bwa Itekariota, are e warekaki i buakoia naake Tengauni ma Uoman,+ 4 ao e nako ni maroro ma mataniwi n ibonga ao mataniwi irouia taan tararuaa te tembora, bwa e na kamwanea Iesu nakoia.+ 5 Ao a rangi ni kimwareirei iai ao a boraraoia bwa a na anganna te mwane ae te tirewa.+ 6 Mangaia are e kariaia, ao e a ukoukora te tai ae angaraoi ibukini kamwaneana nakoia, ngkana akea te koraki.

7 E a roko ngkai bongin te toa ae te Bwerena ae Aki Karikaki are e riai ni kareanaki+ iai te man ibukin te Toa ae te Riao, 8 mangaia are e kanakoia Betero ma Ioane Iesu ni kangai: “Naako katauraoa amwaraken te Toa ae te Riao bwa ti na kanna.”+ 9 A taku nakoina: “Te tabo raa ae ko tangiria bwa ti na katauraoia iai?” 10 E taku nakoia: “Noria! Ngkana kam rin n te kaawa ao ane kam na boo ma te mwaane ae uouota te kaatibu n ran. Kam na iria nakon te auti ane e na rin iai.+ 11 Ao kangai nakon teuare ana auti te auti, ‘E taku te tia Reirei nakoim: “E nga te ruu n iruwa ae N na kana iai amwaraken te Toa ae te Riao ma taan rimwiu?”’ 12 Ao e na kaota nakoimi teuanne te ruu i eta ae bubura, ae a taubobonga bwaina. Katauraoia iai.” 13 Mangaia are a a nako ao a nori baike e tuangia, ao a katauraoi ibukin te Toa ae te Riao.

14 Mangaia are ngke e a roko taina, ao e a tekateka n rarikiriki n te taibora ngaia ma abotoro.+ 15 Ao e taku nakoia: “I a kamani kani kana amwaraken te Toa ae te Riao aei ma ngkami imwain ae I kammarakaki, 16 bwa I tuangingkami, bwa N na aki manga kanna ni karokoa kakoroani bukina n ana Tautaeka n Uea te Atua.” 17 Ao e butimwaea te mwangko are e anganaki, e tataro ni kaitaua te Atua, ao e taku: “Anaia ngkami n tatabemaningkami nako ao moi mai iai, 18 bwa I tuangingkami, bwa ni moa mangkai ao N na aki manga moi n te wain, ni karokoa rokon ana Tautaeka n Uea te Atua.”

19 Ao e anaa naba te bwerena*+ ao e katituaraoi, ao e oteia ma n angania, ao e kangai: “E tei te baei ibukin rabwatau+ ae N na anga ibukimi.+ Kakaraoa aei bwa kanuringau.”+ 20 Ao e anaa te mwangko n te aro naba anne imwin amwarakeia, ao e kangai: “E tei te mwangko aei ibukin te berita ae boou+ ae aanaki n raraau+ ae e na kawawaeaki ibukimi.+

21 “Ma noria! ti kaai ni mena n te taibora+ ngai ma te tia kamwaneai. 22 Bwa ni koauana e na waakinako Natin te aomata n ai aron ae baireaki,+ ma e ngae n anne, ai kananoangara teuare e na kamwanea+ Natin te aomata!” 23 Mangaia are a a maroroakina i marenaia ae antai irouia ae e nang karaoa te baei.+

24 Ao e a tii riki naba te kauntaeka i marenaia i aon ae antai te kabanea ni kakannato i buakoia.+ 25 Ma e taku nakoia: “A tautaekanaki natannaomata irouia aia uea, ao akana tautaeka i aoia a atongaki bwa taan Akoi.+ 26 Ma kam na tai bwaina te katei anne.+ Ma ane e kakannato riki i buakomi ao ke e riki bwa kaanga te ataei riki,+ ao ane e kairiri bwa kaanga ai aron te tabonibai. 27 Bwa antai ae kakannato riki, ane e amwarake* ke te tia bekutata?* Tiaki bon ane e amwarake?* Ma I mena i buakomi bwa te tia bekutata.*+

28 “Ma boni ngkami aika kam memena ma ngai+ i buakoni kataakiu,+ 29 ao I karaoa te berita ma ngkami ibukin te Tautaeka n Uea,+ n ai aron Tamau ni karaoa te berita ma ngai, 30 bwa kam aonga n amwarake ma ni moi n au taibora n au Tautaeka n Uea,+ ao n tekateka i aoni kaintokanuea+ ni motiki taekaia aia baronga tibun Iteraera ake 12.+

31 “Timon, Timon, noria! E tua Tatan bwa kam na bane n raumeaaki n ai aron te uita.+ 32 Ma I a tia ni kakorakoraai n tataro ni bubutii ibukim bwa e na aki bua am onimaki,+ ao ngkana ko a manga rairaki, ao ko na kakorakoraia tarim.”+ 33 E taku ngkanne nakoina: “Te Uea, I a tauraoi ngkai n iriko nakon te karabuuti ao nakon te mate.”+ 34 Ma e taku: “I tuangko Betero, e na aki tang te moa n te bong aei ni karokoa ae ko tia ni kaotia bwa ko aki kinaai tenua te tai.”+

35 E taku naba nakoia: “Ngke I kanakoingkami ngkoa n aki uabwauti ni mwane ao n aki uabuua n amwarake ao n aki uakau,+ e kai nanomi n te bwai teuana ke e aki?” A taku: “E aki!” 36 E taku ngkanne nakoia: “Ma ngkai, ane iai ana bwauti ni mwane ao ke e uotia, ao ai aron naba te buua n amwarake, ao ane akea ana kabaang ao ke e kaboonakoa ana kauaatao, ma ni kabooa iai. 37 Bwa I tuangingkami bwa e riai ni kakororaoaki te baere koreaki ibukiu ae kangai, ‘E warekaki i buakoia taani bure.’+ Bwa a a tabe ni kakoroaki bukini baike a koreaki ibukiu.”+ 38 A taku ngkanne: “Te Uea, noria! iai kabaang aika uaai aikai.” E taku nakoia: “A bati n tau akanne.”

39 Ao e nako n te tabo are e taneiai n nako iai are te Maunga ae Oriweta, ao a iria naba taan rimwina.+ 40 Ngke e a roko n te tabo arei ao e taku nakoia: “Kam na teimatoa n tataro bwa kam aonga n aki bwaka n te kaririaki.”+ 41 Ao e taonnako riki tao raroan te atibu ngkana e karenakoaki, ao e katorobubua ao e a tataro, 42 ni kangai: “Tamau, ngkana nanom ao anaa te mwangko aei mairou. Ma tiaki nanou ae e na iraki, ma nanom.”+ 43 Ao e kaoti te anera mai karawa nakoina ma ni kakorakoraa.+ 44 Ma e korakai n rawawata ngaia are e teimatoa ni kakorakoraa riki n tataro,+ ao maonona kaanga ai aron timtim n raraa aika bwaka i aontano. 45 Ngke e teirake imwin ana tataro ao e kawariia taan rimwina, ao e noriia bwa a nimatutu, bwa a a rangi ni kua ibukin rawawatan nanoia.+ 46 E taku nakoia: “E aera ngkai kam matu? Teirake ao teimatoa n tataro bwa kam aonga n aki bwaka n te kaririaki.”+

47 Ngke e tabe n taetae ao akea bwa a a roko naba te koraki, ao e rimoaia teuare aranaki bwa Iuta, are temanna mai buakoia naake Tengauni ma Uoman, ao e kawara Iesu bwa e na kaboria ma ngaia.+ 48 Ma e taku Iesu nakoina: “Iuta, ko kamwanea Natin te aomata n te kaboria?” 49 Ao ngke a nora te bwai ae e nang riki naake i rarikina, ao a taku: “Te Uea, ti a oro n te kabaang?” 50 Ao temanna irouia e orea ana toro te ibonga ae rietata* ni kabwabua taningana are te atai.+ 51 Ma e kaeka Iesu ni kangai: “E a tau.” Ao e ringa taningana ao e kamarurungnga. 52 Ao e taku Iesu nakoia mataniwi n ibonga ma mataniwi irouia taan tararuaa te tembora, ao unimwaane ake a roko ikekei n taua: “Kam nakomai ma kabaang ao kaai n oro, kaanga ai aron ruonakin te tia kamwarua?+ 53 I memena ma ngkami n te tembora ni katoabong,+ ma kam aki tauai.+ Ma aio ami tai ao ana tai n tautaeka te rotongitong.”+

54 Ao a katikia ma ni kairianako+ nakon ana auti te ibonga ae rietata, ma e ririmwi Betero n taua raroana.+ 55 Ngke a kauraa te ai i nukan te katawanang ao a kaai n tekateka, ao e tekateka naba Betero i buakoia.+ 56 Ma e noria te toro te aine n tekateka i rarikin te ai ae ura ao e karekea taraana ao e taku: “Teuaei bon raon naba Iesu.” 57 Ma e kakewekewe ni kangai: “Neiko, I aki kinaa teuanne.” 58 Imwin tabeua te tai ao e a manga noria te aomata temanna ao e taku: “Boni ngkoe naba raoia.” Ma e taku Betero: “Nao, tiaki ngai.”+ 59 Ao tao teuana te aoa imwina ao e kamatoaa ana taeka te mwaane temanna ni kangai: “Bon raon naba Iesu teuaei bwa ni koauana, te I-Kariraia teuaei!” 60 Ma e taku Betero: “Nao, I aki ataa te bwai ae ko taekinna.” Ao ngke e kume n taetae ao e a rina naba n tang te moa. 61 Ao e tanrikaaki te Uea ao e katokaa matana n taraa Betero, ao Betero e uringa ana taeka te Uea ngke e kangai nakoina: “Ko na kakeaai tenua te tai n te bong aei imwain tangin te moa.”+ 62 Ao e otinako nako tinaniku, ao e tang ni korakai.

63 Ao a bwainingarea+ Iesu mwaane ake a teiakinna ao a oreia,+ 64 ao ngke a tia n rabuna ubuna ao a teimatoa n titirakinna ni kangai: “Ngkana te burabeti ngkoe, ao tuangira bwa antai ae oreiko?” 65 Ao a taekini baika bati riki ni kabuakakaa.

66 Ao ngke e a ngaina, ao a a kaai n ikotaki aia botaki aia unimwaane aomata n ikotaki+ ma mataniwi n ibonga ao taani koroboki, ao a kaira Iesu nakon aia ruu ni boowi kaain te Tanirim,* ao a taku: 67 “Ngkana bon te Kristo ngkoe, ao tuangira.”+ Ma e taku nakoia: “E ngae ngkana I tuangingkami, ma kam na bon aki naba kakoauaa. 68 Ao ngkana I titirakiningkami, ao kam na bon aki kaeka. 69 Ma imwin te tai aei, ao e na tekateka Natin te aomata+ i angaatain te Atua+ ae mwaaka.” 70 Ao a bane ni kangai: “Mangaia are boni ngkoe Natin te Atua?” E taku nakoia: “Ao ane kam a bon taekinna bwa ngaia ngai.” 71 A taku: “E aera ngkai ti kainnanoia riki taani kakoaua? Bwa ti a bon ongo mai wina.”+

23 Mangaia are a bane n teirake te koraki ae mwaitikurikuri, ao a kairia nakoni Birato.+ 2 Ao a a bukinna+ ni kangai: “Ti nora teuaei bwa e anaa nanon ara botannaomata, ao e katabuaka kabwakaan te taekiti nakoni Kaitara,*+ ao e taku bwa te Kristo ngaia ae te uea.”+ 3 Ao e titirakinna Birato ni kangai: “Aia Uea I-Iutaia ngkoe?” E kaeka Iesu ni kangai: “Ao ane ko a bon taekinna.”+ 4 E taku ngkanne Birato nakoia mataniwi n ibonga* ao aomata aika uanao: “I aki kunea te bure iroun teuaei.”+ 5 Ma a wimatoa ni kangai: “E kamangaoia aomata n angareirei ni kabutaa aonon Iutaia, ni moa mai Kariraia ni karokoa naba ikai.” 6 Ngke e ongo anne Birato ao e titiraki bwa tao te I-Kariraia te aomata arei. 7 Ngke e a ataia bwa kaain te aba are e tautaeka iai Erote,+ ao e kanakoa nakon Erote are e boni mena naba i Ierutarem ni boong akanne.

8 E rangi ni kimwareirei Erote ngke e nora Iesu, bwa e a kamani kan nora Iesu mangkoa, ibukina bwa e rangi ni bati taekana+ ae e ongongo, ao e kan nora te kakai mairouna. 9 Ngaia are e a kabatiaa ana titiraki nakoina ma e aki kaekaeka+ Iesu. 10 Ma a teiteirake mataniwi n ibonga ao taani koroboki,* ao a kakorakoraia ni bukinna. 11 Ao a bwainnataea+ Iesu, Erote ma ana tautia, ao a bwainingareia+ ni kunnikainna n te kunnikai ae tamaroa, ao imwina a kaokia nakoni Birato. 12 Ao a a iraorao n te bong naba arei Erote ao Birato, bwa a kairiribai ngkoa i marenaia.

13 Ao Birato e weteiia mataniwi n ibonga ao taani kairiri ao aomata n ikotiia, 14 ao e taku nakoia: “Kam kairaamai teuaei nakoiu bwa aongkoa e kaungai nanoia aomata nakon te kiriwe. Ao noria! I nenera taekana i matami, ma bon akea te bure ae I kunea irouna, ni kaineti ma baike kam bukinna+ iai. 15 Ao e bon aki naba reke bukinana iroun Erote, bwa e kaokia nakoira, ao noria! akea te bwai ae e karaoia ae riai matena iai. 16 Mangaia ae N na katuuaaea+ ao I a kainaomataa naba.” 17* —— 18 Ma a bane n takarua te koraki ae bati ni kangai: “Kamatea teuanne* ao kainaomataa Baraba nakoira!”+ 19 (E kamatawarikaki te mwaane aei ibukin te mwakuri ae riki n te kaawa ae ekakinakoan te tautaeka, ao te tiritiri.) 20 E a manga taetae naba Birato nakoia te koraki, ibukina bwa e kani kainaomataa Iesu.+ 21 Ma a takarua ni kangai: “Kamatea i aon te kai! Kamatea i aon te kai!”+ 22 E taku nakoia n ana katentai: “Bwa e aera? Tera te bwai ae buakaka ae e karaoia teuaei? I aki kunea te bwai ae e riai matena iai, mangaia ae N na katuuaaea ao I a kainaomataa naba.” 23 Ao a a kabanei riki takaruaia ni kairoroa kamateana,* ao e a taona mwaaina bwanaaia.+ 24 Mangaia are e a baireia Birato bwa e na iraki nanoia. 25 E a kainaomataa teuare a kairoroa taekana are e kamatawarikaki ibukin ekakinakoan te tautaeka ao te tiritiri, ma e a kaburea Iesu bwa e na kamateaki n aron are a tangiria.

26 Ao ngke a kairaanako Iesu, ao a kairoroa Timon ae te I-Kurene ae roko man te marenaua ao a katokaa te kai ni kammaraki* i aona bwa e na uouotia n ririmwin Iesu.+ 27 A ririmwi aomata aika rangi ni bati n ikotaki ma aine ake a ororei bwabwaaia n rawawata ma ni korakai n tang ibukina. 28 E tanrikaaki Iesu nakoia aine aikai ao e taku: “Natin Ierutarem aika aine, katoka tangimi ibukiu. Ma kam na tang i bon ibukimi ao ibukia natimi,+ 29 bwa noria! ane a na roko boong ake a na kangai iai aomata, ‘A a kukurei aine aika kanoabo, ao akana aki bung, ao akana aki kammamma!’+ 30 Ao ane a na kangai aomata nakoni maunga, ‘Bwakarira!’ ao nakon taian tabuki, ‘Rabunira!’+ 31 Ngkana a karaoa aei nakon te aroka ae maiureirei, ao tera ae e na riki ngkana e a rai?”

32 A kairakinako uoman riki mwaane aika taani kamwarua bwa a na kamateaki naba ma ngaia.+ 33 Ao ngke a a roko n te tabo ae aranaki bwa Tabwanou,+ ao a a bobitiia i aon te kai ikanne ma taani kamwarua akekei, temanna i angaataina ao temanna i angamaingina.+ 34 Ma e kangai Iesu: “Tamau, kabwarai aia bure bwa a aki ataa te bwai ae a karaoia.” Irarikin anne, a tibwatibwai ana kunnikai+ n te ananga ni katekeraoi. 35 Ao a tei aomata ni mataku. Ma a bwainingareia taani kairiri ni kangai: “E kakamaiuia aomata, ke e kamaiua i bon irouna ngkana boni ngaia ana Kristo te Atua, are Teuare Rineaki.”+ 36 Ma a bwainingareia naba tautia, ao a kaania ma n anganna te wain ae kamangingi+ 37 ao a kangai: “Ngkana aia Uea I-Iutaia ngkoe, ao kamaiuko.” 38 Iai naba te koroboki i etana ae kangai: “Aia Uea I-Iutaia+ teuaei.”

39 Ao e kakanikoa+ Iesu temanna i buakoia taani kamwarua ake a tauraki ni kangai: “Tiaki boni ngkoe te Kristo? Kamaiuko ao kamaiuira naba!” 40 E kaeka are temanna ni boaia ni kangai: “Ko aki maaka naba teutana te Atua, ngkai ai titeboo motikan taekam ma teuaei? 41 Ngaira e bon riai aei nakoira, bwa ti bon riai ni karekei mwini baike ti a tia ni karaoi, ma akea te bwai ae bure ae e karaoia teuaei.” 42 Ao e taku: “Iesu, uringai ngkana ko a roko n am Tautaeka n Uea.”+ 43 Ao e taku Iesu nakoina: “E koaua ae I tuangko n te bong aei, ko na mena ma ngai n te Bwaretaiti.”*+

44 Ngkai tao ai bon te kaonoua* n aoa, ma e a rotongitong aon te aba ni kabutaa ni karokoa te karuaiwa* n aoa,+ 45 ibukina bwa e a aki oota taai, ao e a raeuaaki keetenin* te tembora+ mai nukana.+ 46 Ao e takarua Iesu n te bwanaa ae korakora ao e taku: “Tamau, I mwiokoa taamneiu*+ i nanoni baim.” Ngke e tia n taekina aei, ao e moti ikena.*+ 47 E nori baike a riki te mataniwi n tautia, ao ibukin anne e a neboa te Atua ni kangai: “E boni koaua ae e raoiroi teuaei.”+ 48 Ao ngke a nori baike a riki, te koraki ni kabane ake a ikotaki ikekei ni mataku n te baei, ao a oki nakoni mwengaia ma n ororei bwabwaaia ibukin rawawatan nanoia. 49 Ao a bane n tei i kiraroa naake raona ao a tei naba ni mataku ni baikai aine ake a ira Iesu mai Kariraia.+

50 Ao noria! iai te mwaane ae arana Ioteba, ae e kaaina ana boowi te Aro,* ae te aomata ae raoiroi ma n eti.+ 51 (E aki boutokai teuaei aia babaire ma aia mwakuri.) Boni kaain Arimataia teuaei, ae aia kaawa I-Iutaia, ao e kakantaningaa ana Tautaeka n Uea te Atua. 52 E rin i matani Birato teuaei ao e bubutii rabwatan Iesu. 53 Ao e karuoa+ ao e niria n te rinen ae raoiroi, ao e kawenea n te ruanimate* ae ekeaki i nanon te bwaa,+ ae akea ae e a tia ni wene iai. 54 Ngkai ai bon te bong ni Katauraoi,*+ ao e nangi moanaki te bongi n Taabati.+ 55 Ma a ririmwi aine ake a ira ngkoa Iesu mai Kariraia, ao a matakuakina te ruanimate* ma n nora aroni kawenean rabwatana.+ 56 Ao a okinako ni katauraoi baika boiarara ma bwaa aika boiarara. Ma a boni motirawa moa ibukin te bongi n Taabati,+ ni kaineti ma te tua.

24 Ma ni moanibongin* te wiki, ao a rangi ni moantaai n nako n te ruanimate,* ma n uotii baika boiarara ake a a tia ni katauraoi.+ 2 Ma a noria bwa e a tia ni karabinoaki te atibu man te ruanimate,*+ 3 ao ngke a rin ao a aikoa kona ni kunea rabwatan te Uea ae Iesu.+ 4 Ngke e kume ni mino aia iango n te baei, ao akea bwa a a tei naba uoman mwaane i rarikia, aika takiakia aia kunnikai. 5 A a maaku aine aikai ao a teimatoa ni kabaraaki mataia nako aontano, ngaia are a taku mwaane akekei nakoia: “E aera ngkai kam a kakaaea teuare e a maiu ngkai mai buakoia maate?+ 6 Ai akea ikai, bwa e a tia ni kautaki. Uringa are e taekinna nakoimi ngke kam mena ma ngaia i Kariraia, 7 are e taku bwa e na kamwaneaki Natin te aomata nakoia aomata aika taani bure, e na kamateaki i aon te kai, ao e na uti n te katenua ni bong.”+ 8 Ao a a uring ana taeka,+ 9 ao a oki rikaaki man te ruanimate* ao a kaongoia naake Tengauni ma Temanna baikai ni kabane, ao ake tabemwaang.+ 10 Naakai boni Maria te I-Maketara, Ioana, ao Maria are tinan Iakobo, ao iai riki aine tabemwaang ake raoia ni kaongoia naba abotoro baikai. 11 Ma a taku bwa tiaki oi n rongorongo baikai ao a aki kakoauaia aine aikai.

12 Ma e teirake Betero ao e biri nakon te ruanimate,* ma ni bwatiku n rinnako, ao e nori tii kunnikai ake rinen. Mangaia are e a nako ao e a iangoia i bon irouna bwa tera ae riki.

13 Ma noria! n te bong naba anne ao a mwananga uoman mai buakoia nakon te kaawa ae arana Emmauti, ae tao itiua te maire* raroana mai Ierutarem, 14 ao a kume ni maroroakini bwaai ni kabane ake a riki.

15 Ao ngke a tabe n taetaenikawai ma ni maroroakini baikai, ao e a roko naba Iesu ma n rianna ma ngaiia, 16 ma a aki roko n te kinaa.+ 17 E taku nakoia: “Baikara baikana kam a boni kaborabakau iai i marenami ngkai kam rianna?” Ao a tei n aki kakammwakuri ao a mata n nanokawaki. 18 E kaeka nakoina teuare arana Kireoba ni kangai: “Te iruwa ngkoe ae ko maeka i Ierutarem n tii ngkoe, ao ko aki atai* baika riki iai ni boong aikai?” 19 E titirakinia ni kangai: “Ae baikara?” A taku nakoina: “Ae baika a kaineti ma Iesu are te I-Natareta,+ are kakoauaaki bwa te burabeti ae korakora ana mwakuri ao ana taeka i matan te Atua ao aomata nako.+ 20 Ao aroia ara mataniwi n ibonga* ma taani kairiri ni kaburea bwa e na motikaki taekana bwa e na kamateaki,+ ao a bobitiia i aon te kai. 21 Ma ti kantaningaia ngaira bwa bon teuaei ae e na kamaiuia tibun Iteraera.+ Ao irarikin aikai, ai bon te katenua ni bong aei imwin rikini baikai. 22 Ao a kakubanakoira naba tabeman aine mai buakora bwa a moantaai n nakon te ruanimate*+ 23 ao ngke a aikoa kunea rabwatana, ao a a oki n taekinna ae a noriia anera ake a taku bwa e a maiu Iesu. 24 Ngaia are a a nakon te ruanimate*+ tabeman mai buakora, ao a bon nori baike a taku aine akekei, ma a aki nora Iesu.”

25 Mangaia are e taku nakoia: “Ai nanoroora ao ai waeremwera ngkami ni kakoauai bwaai ni kabane ake a taekini burabeti! 26 Tiaki e riai iroun te Kristo bwa e na karawawataaki ni baikai+ bwa e aonga n roko ni mimitongina?”+ 27 Ao e kabwarabwaraa nakoia baike bon taekana n te Koroboki ae Tabu ni moa mairouni Mote ao aia koroboki Burabeti+ ni kabane.

28 N tokina ao a a uakaan ma te kaawa are a na nako iai, ma e bakaaea te taonnako riki Iesu. 29 Ma a kairoroa ni kangai: “Tiiku i rarikira, bwa e a kaani bong.” Ao e rin n te kaawa n tiku irouia. 30 Ao ngke e amwarake* ma ngaiia, ao e anaa te bwerena, ao e katituaraoi ao e oteia ma n angania.+ 31 Ao a a tibwa mataata bwa antai ngaia ao a a kinaa, ma e a buanako naba mairouia.+ 32 Ao a taku i marenaia: “Tiaki a teke nanora ngke e taetae nakoira i aoni kawaira, ngke e kabwarabwaraa raoi nanon te Koroboki ae Tabu nakoira?” 33 Ao a teirake n te tai naba arei ao a okira Ierutarem, ao a noriia naake Tengauni ma Temanna ma naake a ikotaki ma ngaiia 34 ake a kangai: “Bon te koaua bwa e a boni kautaki te Uea, ao e kaoti nakon Timon!”+ 35 Ao a a manga karakini ngaiia baike a riki i nanon te kawai, ao aroia ni kinaa ngke e otea te bwerena.+

36 Ngke a tabe n taekini baikai, ao e a tei naba i buakoia Iesu ao e taku nakoia: “Te raoi nakoimi.”+ 37 Ma ibukina bwa a maakunrang ao a nako nanoia, a taku n aia iango bwa a nora te taamnei. 38 Mangaia are e taku nakoia: “E aera ngkai kam maaku, ao e aera ngkai kam nanououa? 39 Nori baiu ma waeu, bwa boni ngai, ringai ao noria bwa akea irikon te taamnei ma riina, ma n aron ae kam noria, iai irikou ao riiu.” 40 Ao ngke e taekina aei ao e kaotii nakoia baina ma waena. 41 Ma ngke a tuai naba ni kakoauaa ibukini korakorani kimwareireia ma kubanakoia ao e taku nakoia: “Iai kanami ikai?” 42 Ngaia are a anganna te mwakoro n ika ae tinimaki, 43 ao e anaia ao e kanna i mataia.

44 E taku ngkanne nakoia: “Aikai au taeka ake I tuangingkami ngke I mena ngkoa ma ngkami,+ bwa a riai ni kakoroaki+ bukini bwaai ni kabane aika koreaki bwa taekau n te Tua Rinanoni Mote ao n aia koroboki Burabeti ao n Taian Areru.” 45 Ao e kauki aia iango bwa a aonga n ota raoi n ae nanonaki n te Koroboki ae Tabu,+ 46 ao e taku nakoia, “Aio ae koreaki: e na karawawataaki te Kristo ma e na mangauti mai buakoia maate n te katenua ni bong,+ 47 ao e na tataekinaki te rairannano ibukini kabwaraani buure+ n arana, nakoia botannaomata ni kabane+—ni moa mai Ierutarem.+ 48 Kam na riki bwa taani kakoaua ibukini baikai.+ 49 Ao noria! N na karuoa i aomi te baere e beritanaki iroun Tamau. Ma kam na tiku n te kaawa ni karokoa anganakimi* te mwaaka mai karawa.”+

50 Ao e kairiianako n otinako man te kaawa tao raroan te nako Betania, ao e arora baina ao e kakabwaiaia. 51 Ngke e tabe ni kakabwaiaia ao e a karaureaki ma ngaiia ao e a waerake nako karawa.+ 52 Ao a bobaraaki ni karinea, ao a okira Ierutarem ma te kimwareirei+ ae bati. 53 Ao a teimatoa ni mena n te tembora ni karaoiroa te Atua.+

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Ke, “mai nanoni biroton tinana.”

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka, “Taamnei.”

Nora Buk. A5.

Ke, “ana tai ni mwakuri n ibuobuoki ibukia aomata.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Ke, “te bwai.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Kuriiti, “ana kariki.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Ke, “te tia kamaiu ae mwaaka.” Nora Nanon Taeka, “Koro.”

Ke, “tabu.”

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “nakon te aonnaba ae maekanaki.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Kuriiti, “Mwaane nako aika kauka te biroto.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka, “Taamnei.”

Ke, “E tuai ni boo ma te mwaane imwain ae e mare.”

Nora Buk. A5.

Ke, “teimatoa n ongeaba.”

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “te teterake,” ae te nati n uea ae tei n te aono anne ibukin te Embera n Rom.

Ae taekan Erote Antibati. Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Buk. A5.

Ke, “ana anga ni kamaiu te Atua.”

Ke, “iai tataran ana kunnikai.”

Ke, “rikoa.”

“Iote,” ni koroboki nikawai tabeua.

“Ram,” n 1Ro. 2:9; Mt. 1:3, 4.

Kuriiti, “bwerena.”

Nora Buk. A5.

Ke, “oon taubukin te tembora; te tabo ae te kabanea n rietata n.”

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Ke, “kamarurungaki.”

Ae taekan Namani Kariraia.

Kuriiti, “a otabwaninia.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Ke, “aki kona ni kakammwakuri.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “aki kona ni kakammwakuri.”

Ae taekan ae akea rakana.

Ke, “kainaomataia.”

Ke, “kainaomataaki.”

Ke, “te tia rimwina.”

Te mataniwi i aoia tautia aika tebubua.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “i matam.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “ana kairiri.”

Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”

Nora Nanon Taeka, “Arabwata.”

Nora Buk. B14.

Ke, “korakora.”

Ke, “ruanimate ni kauring.”

Ke tao, “n taumatoaa teuaei i nanon te tai ae maan.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “e oki taamneina.” Nora Nanon Taeka, “Taamnei.”

Kuriiti, “tirewa.”

Ke, “katataraa ami kunnikai.”

Ae taekan Erote Antibati. Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “te teterake,” ae te natinuea ae tei n te aono anne ibukin te Embera n Rom.

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “e nang koro raoi.”

Kuriiti, “e kaeta ubuna.”

Te man ae aekakin te kamea.

Kuriiti, “te nati te mwaane ae natin.”

Ni koroboki ni kawai tabeua, “72.”

Ke, “n inga ma aomata ni kamauriia.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “Eriti,” ae taekan ruanimaten te botannaomata. Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A5.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. B14.

Kuriiti, “n ana taeka.”

Ke, “te tibwanga ae te kabanea n raoiroi.”

Nora Nanon Taeka, “Itiaki; Tabu.”

Kuriiti, “te kariki.”

Kuriiti, “taarau.”

Kuriiti, “tai kairira nakon te kaririaki.”

Te ara ae kaineti nakon Tatan.

Ke, “te bwaene ae te bwai ni baire.”

Ke, “itiaki.” Kuriiti, “bebete.”

Ke, “onrake n te oota.”

Kuriiti, “buakaka.”

Nora Nanon Taeka.

Ae taekani kaitiakana n aron ae katauaki n te tua.

Ke, “bwaintangira nakoia akana maiu ni kainnano.” Nora Nanon Taeka.

Te minte bon te aroka ae kabonganaaki bwa renganan te amwarake.

Kuriiti, peʹga·non’. Te aroka ae kabonganaaki ibukin te bwainnaoraki ao renganan te amwarake.

Ke, “aika taiani kabanea n tamaroa.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “ruanimate ni kauring.”

Ke, “ruanimate ake a aki kanikinaeaki.”

Ke, “ruanimate ni kauring.”

Ke, “ukoukoraki mairoun.”

Ke, “tembora.”

Ke, “tangiraki raraaia mairouia.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “n uoua te atirion.” Nora Buk. B14.

Ke, “tarariaoaki.”

Ke tao, “matan taian tinakoka.”

Ke, “mataai ni kanibwaibwai.”

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Nora Buk. B14.

Ke, “bwaintangira nakoia akana maiu ni kainnano.” Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “A na kabaeaki nukami.”

Ke, “E na kabaea nukana.”

Man te aoa 9 p.m. nakon te nukanibong.

Man te nukanibong nakon tao te aoa 3 a.m.

Ke, “manatian te auti.”

Ke, “tooro n te bata.”

Kuriiti, “e na korouaia nakon uamwakoro.”

Ke, “karaoa ae boraoi ma nanona.”

Kuriiti, “te kabanea n rebeta.” Nora Buk. B14.

Nora Nanon Taeka.

Te koraa ae bingingi ae riiriki i Baretain. E kona n rikirake bwa te aroka ae abwakina aua te mita ao e mwangaanga.

Kuriiti, “te bwai ni baire ae te tiea.” Teuana te tiea titeboo ma 7.33 te rita. Nora Buk. B14.

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “arobeke,” ae te man ae aekakin te kamea ae uarereke, ao e nanowanawana.

Ke, “e aki kona n riki ae.”

Kuriiti, “ami auti.”

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Te aoraki are e tibu iai te rabwata ibukini batin te ran i nanona.

Kuriiti, “kang kariki.”

Ke, “e aki karako riki tangiran.”

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. B14.

Nora Buk. B14.

Ke, “raoraona aika aine.”

Nora Buk. B14.

Ke, “ni bakatae; n aki tarabwai.”

Kuriiti, “ni bwaka i roroana.”

Ke, “e maiu.”

Kuriiti, “kabwauti.”

Ke, “te manatia n te auti.”

Ke, “te bwai ni baire ae te bwate.” Teuana te bwate titeboo ma 22 te rita (5.81 te kaaran). Nora Buk. B14.

Ke, “tebubua te bwai ni baire ae te kore.” Teuana te kore titeboo ma 220 te rita. Nora Buk. B14.

Ke, “e bwaina te nanowanawana; e bwaina te iangoraoi.”

Ke, “te tai aei.” Nora Nanon Taeka, “Waaki ae ngkai.”

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “te beboo ma te rinen.”

Kuriiti, “nakoni bwanibwanin Aberaam.”

Ke, “Eriti,” ae taekan ruanimaten te botannaomata. Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “i bwanibwanna.”

Te aeka n atibu ae bubura ae kabonganaaki ibukini kamantintan te uita.

Te koraa ae bingingi ae riiriki i Baretain. E kona n rikirake bwa te aroka ae abwakina aua te mita ao e mwangaanga.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Ke, “e mena i rarikimi.”

Nora Nanon Taeka.

A borababaua taubukin angiin auti rimoa, ao a roroko iai aomata ni karaoi baika bati.

Kuriiti, psy·kheʹ, nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A3.

Ke, “ni kaboraai.”

Ke, “te aeka n onimaki aei.” Kuriiti, “te onimaki.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “nanoangaai.”

Ke, “n te tai ae e na roko.” Nora Nanon Taeka, “Waaki ae ngkai.”

Ke, “babakanikawaiia ni bukinia n te bwai ae kewe.”

Te mwane ni Kuriiti ae te mina ae 340 te kuraem rawawatana, ao e ataaki bwa bon 100 te turakemwa kanoana. Nora Buk. B14.

Ke, “ana tautaeka n uea.”

Kuriiti, “tirewa.”

Kuriiti, “tirewa.”

Nora Buk. A5.

Nora Nanon Taeka.

Ke, “karawawatako.”

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Nanon Taeka.

N taraana taan ununiki a boraraoi ma te tia ababa bwa a na anganna tibwangana n uaan te aba anne bwa boon aia riiti.

Ke, “kamaamaea.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “eti.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. B14.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Ke, “te tai aei.” Nora Nanon Taeka, “Waaki ae ngkai.”

Nora Buk. A5.

Nora Buk. A5.

Ke, “aika taiani kabanea n raoiroi.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “aia bwai.”

Ke, “n rawawata riki.”

Ke, “nneni bwaai.”

Kuriiti, “uoua te rebeta.” Nora Buk. B14.

Ke, “karakon ana bwai.”

Ke, “kamangaongao; kakeru.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “boong ni karekekai.”

Ke, “Tientaire.”

Ke, “Tientaire.”

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, “te kariki.” Te aeka ni kariki ae aki renganaki ma te iiti.

Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”

Ke, “te tabonibai.”

Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”

Ke, “te tabonibai.”

Nora Nanon Taeka, “Ibonga ae rietata.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Nora Nanon Taeka.

Nora Buk. A3.

Kuriiti, “Kanakoa teuanne.”

Ke, “kamateana i aon te kai.”

Nora Nanon Taeka.

Kuriiti, pa·raʹdei·sos. Ae nanona te onnaroka ae moan te tamaroa.

Ae tao te aoa 12 n te tawanou.

Ae tao te aoa 3 p.m.

Nora Nanon Taeka.

Nora Nanon Taeka, “Taamnei.”

Ke, “e anaa kabanean ikena.”

Ke, “te Tanirim.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Nora Nanon Taeka.

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Aio te bong ae aranaki ngkai bwa te Taabati. Bon te moanibong n aia wiki I-Iutaia.

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Tao 11 te kiromita. Kuriiti, “60 te titeitia.” Teuana te titeitia titeboo ma 185 te mita (606.95 te buuti). Nora Buk. B14.

Ke tao, “Bon tii ngkoe te iruwa i Ierutarem ae ko aki ataibwai?”

Nora Nanon Taeka, “Mataniwi n ibonga.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Ke, “te ruanimate ni kauring.”

Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”

Ke, “ae kam kunnikaiaki n.”

    Kiribati Publications (2000-2026)
    Log Out
    Log In
    • Kiribati
    • Share
    • Preferences
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Te Boraraoi
    • Te Boraraoi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Log In
    Share