‘Yehowa Hã Amɛ Kojolɔi’
OBAANYƐ ona Tabor Gɔŋ lɛ (F4) yɛ gbɛ ni waaa nɔ yɛ map lɛ nɔ—yɛ Galilea Ŋshɔ lɛ wuoyi-anaigbɛ, yɛ Yezreel Jɔɔ lɛ mli. Feemɔ asraafoi 10,000 ni ebua amɛhe naa yɛ gɔŋ lɛ nɔ lɛ he mfoniri okwɛ. Yehowa kɛ Kojolɔ Barak kɛ gbalɔyoo Debora tsu nii ni amɛkanya Israel koni amɛte shi amɛwo Kanaan maŋtsɛ Yabin ni ewa maŋ lɛ yi afii 20 sɔŋŋ lɛ. Yabin yɛ ta shwiilii 900 kɛ amɛhe dadei, ni Sisera ji etatsɛ. Sisera kɛ amɛ jɛ Haroshet kɛba Kishon faa ni egbi lɛ mli, yɛ Megido kɛ Tabor Gɔŋ lɛ teŋ.
Kojolɔ Barak nyiɛ Israel hii lɛ ahiɛ kɛtee jɔɔ lɛ mli koni amɛkɛ Sisera asraafoi lɛ ayawu. Yehowa hã nui babaoo ba, ni Sisera ta shwiilii lɛ ka ŋmɔtɔ lɛ mli, enɛ hã Kanaanbii nɛɛ atsui fã, ni no hã aye amɛnɔ kunim. (Koj 4:1–5:31) Enɛ ji kunim srɔtoi ni Nyɔŋmɔ hã Israel ye yɛ Kojolɔi lɛ abeiaŋ lɛ ateŋ ekome pɛ.
Be ni aye Kanaan nɔ kunim sɛɛ lɛ, aja shikpɔŋ lɛ ahã Israel wekui lɛ. Kwɛmɔ akɛ obaana hei ni wekui krokomɛi ni jeee Levibii lɛ yahi lɛ lo. Ahã Simeon weku bibioo lɛ maji yɛ Yuda shikpɔŋ lɛ nɔ. Yoshua gbele sɛɛ lɛ, maŋ lɛ fite kwraa yɛ Nyɔŋmɔjamɔ kɛ jeŋba gbɛfaŋ. Israel henyɛlɔi lɛ wa amɛ yi, ni no hã “amɛhao waa.” Yehowa musuŋ tsɔ lɛ, ni efee he nɔ ko; ‘ehã amɛ kojolɔi’—hii 12 ni yɔɔ hemɔkɛyeli kɛ ekãa—ni kpɔ̃ Israelbii lɛ yɛ be ni he aaafee afii 300 mli.—Koj 2:15, 16, 19.
Kojolɔ Gideon kɛ esraafoi 300 ni hiɛ tawuu nii fioo ko pɛ shi amɛyɔɔ ekãa lɛ, ye Midian asraafoi 135,000 anɔ kunim. Awu ta lɛ yɛ Gilboa Gɔŋ lɛ kɛ More teŋ. Gideon ye henyɛlɔi lɛ anɔ kunim shi kome, ni no sɛɛ lɛ, etiu amɛ kɛtee bokãgbɛ, kɛtee shia ŋa lɛ nɔ.—Koj 6:1–8:32.
Yefta, ni ji Gileadnyo ni jɛ Manase weku lɛ mli lɛ, hã Israel maji ni yɔɔ Yordan bokãgbɛ lɛ ye amɛhe kɛje Amonbii anɔnyɛɛ shishi. Ekolɛ Yefta tsɔ Maŋtsɛ Gbɛjegbɛ ni kã Ramot-gilead kɛyatsɔɔ Aroer niiaŋ lɛ nɔ kɛtee eyaye kunim lɛ.—Koj 11:1–12:7.
Samson wu eshi Filistibii lɛ yɛ Gaza kɛ Ashkelon kpokpaa ni yɔɔ ŋshɔnaa lɛ nɔ titri. Gaza yɛ kpokpaa ko ni nui babaoo yɔɔ nɔ, ní ayeɔ okwaa waa yɛ jɛmɛ lɛ nɔ. Samson mɔmɔ osɔi 300 ni ehã amɛwo Filistibii lɛ aŋmaa ŋmɔji, wain ŋmɔji, kɛ oliv ŋmɔji lɛ amli la.—Koj 15:4, 5.
Nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ wɔ yɛ kojolɔi lɛ loo weku mli ni amɛjɛ lɛ he lɛ hãa wɔnaa akɛ, amɛsɔmɔ yɛ Shiwoo Shikpɔŋ lɛ nɔ fɛɛ. Ekɔɔɔ he eko he ni amɛsɔmɔ yɛ lɛ, Yehowa kwɛ ewebii ni etsake amɛtsui lɛ anɔ jogbaŋŋ yɛ amɛfimɔ beiaŋ.
[Map on page 15]
(For fully formatted text, see publication)
Akutsei kɛ kojolɔi
Kojolɔi
1. Otniel (Manase Akutso)
2. Ehud (Yuda Akutso)
3. Shamgar (Yuda Akutso)
4. Barak (Naftali Akutso)
5. Gideon (Isakar Akutso)
6. Tola (Manase Akutso)
7. Yair (Manase Akutso)
8. Yefta (Gad Akutso)
9. Ibzan (Asher Akutso)
10. Elon (Zebulon Akutso)
11. Abdon (Efraim Akutso)
12. Samson (Yuda Akutso)
Akutsei lɛ Ashikpɔji (Kwɛmɔ wolo lɛ mli)
Manase Maŋtiasei ni Yɔɔ Maŋsɛɛ Maji Ateŋ
Ɛ4 Dor
Ɛ5 Megido
Ɛ5 Taanak
F4 En-Dor
F5 Bet-Shean (Bet-Shan)
F5 Ibleam (Gat-Rimon)
Simeon Maŋtiasei ni Yɔɔ Maŋsɛɛ Maji Ateŋ
D9 Sharuhen (Shaaraim) (Shilhim)
D10 Bet-Lebaot (Bet-Biri)
E8 Eter (Token)
E9 Ziklag
E9 Ain
E9 Hazar-Susa?
E9 Ashan
E9 Beer-sheba
E10 Hazar-Shual
Ɛ9 Etam
Ɛ9 Bet- Markabot
Ɛ9 Betuel? (Kesil?)
Ɛ9 Sheba? (Yeshua)
Ɛ10 Baalat-Beer (Baal)
Ɛ10 Ezem
Levi Abobaa Maji
Ɛ8 Hebron
F3 Kedesh
F6 Shekem
H4 Golan
H5 Ramot-Gilead
H8 Bezer
Gbɛjegbɛi Wuji
B10 Via Maris
G10 Maŋtsɛ Gbɛjegbɛ
Israel Akutsei
DAN (D7)
E7 Yopa
Ɛ8 Zora
YUDA (D9)
D9 Ashkelon
D9 Gaza
D9 Sharuhen (Shaaraim) (Shilhim)
D10 Bet-Lebaot (Bet-Biri)
D12 Azmon
D12 Kadesh
E7 Yabneel
E8 Eter (Token)
E9 Ziklag
E9 Ain
E9 Hazar-Susa?
E9 Ashan
E9 Beer-sheba
E10 Hazar-Shual
Ɛ8 Lehi
Ɛ8 Betlehem
Ɛ8 Hebron
Ɛ9 Etam
Ɛ9 Bet-Markabot
Ɛ9 Betuel? (Kesil?)
Ɛ9 Sheba? (Yeshua)
Ɛ10 Baalat-Beer (Baal)
Ɛ10 Ezem
ASHER (E3)
Ɛ2 Tiro
Ɛ4 Haroshet
Ɛ4 Dor
F1 Sidon
MANASE
Ɛ6 Shamir (Samaria)
Ɛ6 Piraton
F6 Shekem
G5 Abel-Mehola
EFRAIM (E7)
Ɛ7 Timnat-Sera
F6 Tapua
F6 Shilo
F7 Betel (Luz)
NAFTALI
F2 Bet-Anat
F3 Kedesh
G3 Hazor
ZEBULON
Ɛ4 Betlehem
ISAKAR
Ɛ5 Megido
Ɛ5 Kedesh (Kishion)
Ɛ5 Taanak
F4 En-Dor
F5 Bet-Shita
F5 Bet-Shean (Bet-Shan)
F5 Ibleam (Gat-Rimon)
BENYAMIN (F7)
F7 Gilgal
F8 Yerusalem
DAN (G2)
G2 Dan (Laish)
MANASE (H3)
H4 Golan
GAD (16)
G6 Sukot
G6 Penuel
G6 Mizpa (Mizpe)
G7 Yogbeha
H5 Ramot-Gilead
H7 Raba
H7 Abel-Keramim
RUBEN
G7 Heshbon
G9 Aroer
H7 Minit
H8 Bezer
[Hei krokomɛi]
I1 Damasko
[Gɔji]
F4 Tabor Gɔŋ
F4 More
F6 Ebal Gɔŋ
F5 Gilboa Gɔŋ
F6 Gerizim Gɔŋ
[Nui]
D5 Mediterenia Ŋshɔ (Ŋshɔ Wulu)
F9 Ŋoo Ŋshɔ
G4 Galilea Ŋshɔ
[Fai kɛ nui ni hoɔ]
B11 Ejipt Nujɔɔ
F6 Yordan Faa
G6 Yabok Nujɔɔ
G9 Arnon Nujɔɔ
G11 Zered Nujɔɔ
[Mfoniri ni yɔɔ baafa 14]
Tabor Gɔŋ, ni yɔɔ Isakar shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ ma Yezreel Jɔɔ lɛ mli
[Mfoniri ni yɔɔ baafa 14]
Kishon faa ni yiɔ kɛtekeɔ nɔ lɛ hã Sisera ta shwiilii lɛ ka ŋmɔtɔ mli