Mɛɛ Be Nyɔŋmɔ Je Shishi Akɛ Eebɔ Je Lɛ?
Hetoo ni Biblia kɛhãa
Biblia lɛ etsɔɔɔ be ni Nyɔŋmɔ je shishi akɛ eebɔ ade loo be abɔ ni ehe lɛ kɛbɔ ade. Nɔ ni ekɛɛ kɛkɛ ji: “Shishijee lɛ, Nyɔŋmɔ bɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ lɛ.” (1 Mose 1:1) Biblia lɛ etsɔɔɔ be ni nakai “shishijee lɛ” ba loo eje shishi. Kɛ̃lɛ, bɔ ni ato nibii ni tee nɔ lɛ naa yɛ Mose Klɛŋklɛŋ Wolo lɛ mli lɛ hãa wɔnaa akɛ, Nyɔŋmɔ je adebɔɔ shishi dani bei ekpaa loo gbii ekpaa ni akɛbɔ nibii lɛ je shishi.
Ani adebɔɔ gbii ekpaa lɛ, amɛji gbii ekpaa diɛŋtsɛ ni eko fɛɛ eko hiɛ ŋmɛlɛtswai 24?
Ani nɔ ni Mose Klɛŋklɛŋ Wolo lɛ wie yɛ adebɔɔ he lɛ kɛ jeŋ shikpámɔ kpãa gbee?
Ani adebɔɔ gbii ekpaa lɛ, amɛji gbii ekpaa diɛŋtsɛ ni eko fɛɛ eko hiɛ ŋmɛlɛtswai 24?
Dabi. Yɛ Biblia lɛ mli lɛ, abaanyɛ akɛ wiemɔ ni ji “gbi” lɛ atsu nii kɛkɔ bei srɔtoi asɛɛkɛlɛ he, yɛ nɔ ni awieɔ he lɛ naa. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, Biblia lɛ fã ko wie gbii abɔ ni ahe kɛbɔ nibii lɛ ahe akɛ gbi kome.—1 Mose 2:4.
Mɛni tee nɔ yɛ gbii ekpaa ni akɛbɔ nibii lɛ amli?
Nyɔŋmɔ tsake bɔ ni “shikpɔŋ lɛ kã shi efolo ni anaaa bɔ ni eji diɛŋtsɛ” lɛ, ni efee lɛ he ko ni nibii ni wala yɔɔ amɛmli lɛ baanyɛ ahi nɔ. (1 Mose 1:2) No sɛɛ lɛ, Nyɔŋmɔ bɔ nibii ni wala yɔɔ amɛmli ewo shikpɔŋ lɛ nɔ. Biblia lɛ tsɔɔ nibii srɔtoi ekpaa ni tee nɔ yɛ gbii ni akɛbɔ nibii lɛ amli:
Gbi 1: Nyɔŋmɔ hã la ba shikpɔŋ lɛ nɔ, ni no hã je na ni je tsɛre.—1 Mose 1:3-5.
Gbi 2: Nyɔŋmɔ fee kɔɔyɔɔ lɛ, ni ekɛ gbála nui ni yɔɔ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ kɛ nui ni yɔɔ kɔɔyɔɔ lɛ yiteŋ lɛ mli.—1 Mose 1:6-8.
Gbi 3: Nyɔŋmɔ hã aná shikpɔŋ gbiŋ. Ehã jwɛi kɛ kwɛ̃ɛ nii hu ba.—1 Mose 1:9-13.
Gbi 4: Nyɔŋmɔ fee hulu, nyɔɔŋtsere, kɛ ŋulamii koni amɛkpɛ́ akɛ kanei yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ.—1 Mose 1:14-19.
Gbi 5: Nyɔŋmɔ bɔ bɔɔ nii ni yɔɔ nui amli kɛ bɔɔ nii ni filikiɔ.—1 Mose 1:20-23.
Gbi 6: Nyɔŋmɔ bɔ shikpɔŋ lɛ nɔ kooloi lɛ kɛ gbɔmɛi.—1 Mose 1:24-31.
Be ni Nyɔŋmɔ ebɔ nibii gbii ekpaa sɛɛ lɛ, ejɔɔ ehe loo ekpa nibii bɔɔ.—1 Mose 2:1, 2.
Ani nɔ ni Mose Klɛŋklɛŋ Wolo lɛ wie yɛ adebɔɔ he lɛ kɛ jeŋ shikpámɔ kpãa gbee?
Biblia lɛ ewieee bɔ ni abɔ je lɛ ahã lɛ he fitsofitso tamɔ jeŋ shikpálɔi pɛiɔ nii amli lɛ. Moŋ lɛ, ewieɔ bɔ ni Nyɔŋmɔ bɔ nibii ehã lɛ he bɔ ni kɛ́ mɛi ni hi shi yɛ Biblia beiaŋ lɛ po kane lɛ, amɛbaale bɔ ni Nyɔŋmɔ to naa ebɔ nibii srɔtoi lɛ ni etɔɔɔ amɛ. Nɔ ni Biblia lɛ ewie yɛ adebɔɔ he lɛ kɛ nɔ ni jeŋ shikpálɔi ekpa shi ni amɛna lɛ kpãa gbee pɛpɛɛpɛ. Jeŋ shikpálɔ ko ni atsɛɔ lɛ Robert Jastrow lɛ ŋma akɛ: “Esoro nibii fɛɛ ni jeŋ shikpálɔi ewie yɛ bɔ ni fee ni nibii ba shihilɛ mli lɛ, yɛ nɔ ni Biblia lɛ kɛɛ lɛ he, shi yɛ bɔ ni fee ni wala je shishi lɛ gbɛfaŋ lɛ, amɛkɛ Biblia lɛ kpãa gbee yɛ gbɛ ko nɔ; nibii ni tee nɔ ni hã adesa ba shihilɛ mli lɛ, ba lɛ trukaa ni eba lɛ oya yɛ be pɔtɛɛ ko mli.”
Mɛɛ be abɔ hulu lɛ, nyɔɔŋtsere lɛ, kɛ ŋulamii lɛ?
Hulu lɛ, nyɔɔŋtsere lɛ, kɛ ŋulamii lɛ fata “ŋwɛi” ni abɔ yɛ “shishijee” lɛ he. (1 Mose 1:1) Shi akɛni no mli lɛ, duŋ kpii ha shikpɔŋ lɛ nɔ hewɔ lɛ anaaa amɛla lɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ. (1 Mose 1:2) No hewɔ lɛ, eyɛ mli lɛ akɛ no mli lɛ la srɔtoi miikpɛ́ yɛ klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ moŋ nɛ, shi no mli lɛ, anyɛko ana he ni la lɛ jɛ. Yɛ gbi ni ji ejwɛ lɛ nɔ lɛ, jeŋ tse. Biblia lɛ kɛɛ akɛ, hulu lɛ, nyɔŋtsere lɛ, kɛ ŋulami lɛ bɔi ‘shikpɔŋ lɛ nɔ kpɛ́mɔ’ agbɛnɛ, ni ekã shi faŋŋ akɛ eetsɔɔ bɔ ni kulɛ kɛ́ mɔ ko yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ ebaana lɛ ehã.—1 Mose 1:17.
Afii enyiɛ Biblia lɛ kɛɛ shikpɔŋ lɛ eye?
Biblia lɛ ewieko afii abɔ ni shikpɔŋ lɛ eye lɛ he. Nɔ pɛ ni Biblia lɛ kɛɛ yɛ 1 Mose 1:1 lɛ ji akɛ, je lɛ, ni wɔshikpɔŋ lɛ fata he lɛ yɛ shishijee. Enɛ eteee shi ewooo jeŋ shikpálɔi ashishitoo mlai loo afii abɔ ni amɛtsɔɔ akɛ je lɛ eye lɛ.