Naa! Maŋtsɛyeli Asa yɛ Niue
NIUE ji tɛŋɛlɛɔ ŋshɔkpɔ bibioo ko ni yɔɔ Pasifik Wuoyigbɛ, kilomitai 2,160 kɛmiiya New Zealand kooyi-bokagbɛ. Taakɛ gbɛfaa he wolo bibioo ko tsɔɔ lɛ, ana gbɛi Niue kɛjɛ wiemɔi enyɔ, Niu ni eshishitsɔɔmɔ ji “akokooshi tso,” kɛ e, ni eshishitsɔɔmɔ ji “kwɛmɔ,” loo “naa” lɛ mli. Wolo bibioo lɛ kɛɛ: “Blema sane ko tsɔɔ mli akɛ Polynesiabii ni bahi shi klɛŋklɛŋ lɛ kɛ wiemɔi nɛɛ tsu nii beni amɛbashɛ ni amɛna akokooshi tsei ni kwɛ̃ɔ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ.”
Ŋmɛnɛ, Yehowa Odasefoi ni yɔɔ Niue lɛ yɛ he miishɛɛ waa akɛ amɛaakɛɛ saralɔi lɛ akɛ, “E! Fale he Kautu ha mautolu!” ni shishitsɔɔmɔ ji, “Naa! Wɔ Maŋtsɛyeli Asa!” Mɛni hewɔ amɛyɔɔ henumɔ ni mli wa babaoo yɛ asa nɛɛ he lɛ? Yehowa Odasefoi ni yɔɔ he fɛɛ he lɛ yɛ amɛ Maŋtsɛyeli Asai ahe miishɛɛ waa, titri lɛ kɛji amɛ diɛŋtsɛ ji tsumalɔi lɛ. Shi Maŋtsɛyeli Asa ni aaama yɛ ŋshɔkpɔ ni yɔɔ shɔŋŋ yɛ Pasifik Wuoyigbɛ lɛkɛtɛɛ lɛ teŋgbɛ lɛ ji sane kroko kwraa. Yɛ fɛɛ sɛɛ lɛ, Niue dalɛ shɛɔ kilomitai 260 koji ejwɛ pɛ, ni mɛi 2,300 pɛ yɔɔ ŋshɔkpɔ muu lɛ fɛɛ nɔ.
Abi sane yɛ mɔ ni baama Maŋtsɛyeli Asa lɛ he. Odasefoi 32 pɛ yɔɔ asafo kome ni yɔɔ Niue lɛ mli. Tsɔnei wuji fɛɛ ni he baahia, tamɔ tsɔnei ni akɛloɔ nibii, tsɔnei ni akɛsaa shikpɔŋ nɔ, kɛ tsɔnei ni akɛholeɔ nibii anɔ lɛ ji nɔyeli lɛ nibii. Agbɛnɛ hu, etamɔ nɔ ni ehe baahia ni akɛ tsumaa he nibii fɛɛ ni he hiaa—dadei, blɔkii ni akɛ kɔŋkret fee, tsuwoo he nibii, sarawa kɛ paip he nibii, tsɔnei ni awieɔ awoɔ mli, kɛ sɛii—awo lɛji ni tsuɔ nii shikome pɛ daa otsii enumɔ lɛ mli koni akɛjɛ New Zealand kɛba. Yɛ naagbee mli kwraa lɛ, ŋshɔkpɔ lɛ shikpɔŋ ni tɛi fa yɛ nɔ lɛ baaha tsumaa afee nɔ ni wa, ni ehe baahia ni ama asa lɛ bɔ ni eeenyɛ edamɔ hulutsoo shikpɔji anɔ lasuogbelei lɛ anaa. Lɛlɛŋ, nitsumɔ ni wa waa ka mɔ fɛɛ mɔ nɔ!
Shi, nifeemɔ ko ni yɔɔ sɔrɔto yɛ biɛ. Yɛ Yehowa Odasefoi agbɛfaŋ lɛ, Maŋtsɛyeli Asa ji maŋ lɛ mli anɔkwa jamɔ shikwɛ̃ɛ hé, ni amɛkwɛɔ Yehowa Nyɔŋmɔ gbɛ kɛhaa gbɛtsɔɔmɔ kɛ yelikɛbuamɔ. (Lala 56:12; 127:1) Nyɛmimɛi Kristofoi ni yɔɔ New Zealand, ni Niue asafo ni yɔɔ Auckland lɛ mli bii fata he lɛ ba, koni amɛbaye amɛbua Odasefoi akuu bibioo ni yɔɔ Niue lɛ, ni amɛkɛ amɛtsui muu fɛɛ fi tsumaa nitsumɔ lɛ sɛɛ.
Yiŋ ni Akpɛ Koni Aje Shishi
Yɛ June 1994, yɛ Maŋtsɛyeli Asa ko tsumaa he ni yɔɔ Rotorua, New Zealand lɛ, jɛmɛ ajɛ atsɛ mɛi ni yɔɔ he miishɛɛ akɛ amɛaana Niue tsumaa nitsumɔ lɛ mli gbɛfaŋnɔ lɛ yɛ. Nɔ ni yɔɔ naakpɛɛ ji akɛ, Kristofoi nyɛmimɛi hii kɛ yei 200 kɛ amɛhe hã. Ahala mɛnɛɛmɛi ateŋ mɛi 80, ni mɛi ni fata he ji kapintɛfoi, dade he nitsulɔi, paip he nitsulɔi, tsuwoo he nitsulɔi, mɛi ni woɔ tsu he kɔŋkret, tsu he shalɔi, sarawa he nitsulɔi, tsɔnei ni awieɔ awoɔ mli lɛ ahe nitsulɔi, mɛi ni futuɔ kɔŋkret, mɛi ni tswaa brikishii, kɛ mɛi ni bɛ nitsumɔ ni he hiaa hesaa.
Nyɛmimɛi lɛ to tsumaa lɛ he gbɛjianɔ yɛ wolo nɔ, ni amɛbɔi tsu lɛ maa, ni amɛŋɔ amɛhiɛ amɛfɔ Yehowa nɔ. Asafoŋ onukpai enyɔ ni yɔɔ Niue lɛ ateŋ mɔ kome, maŋ lɛ mli jarayelɔ ko, bɔi tsumaa he nibii fɛɛ ni he baahia ni akɛbaawo lɛlɛ mli akɛba lɛ he gbɛjianɔtoo. Ato kɔɔyɔŋ lɛlɛ ni akɛfaa gbɛ kɛ wɔɔhé he nyɔmɔwoo krɛdɛɛ he gbɛjianɔ aha nitsulɔi ni baajɛ maŋsɛɛ aba, ni kɛ amɛhe eha akɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛaawo amɛ gbɛfaa lɛ he nyɔmɔ lɛ, ni ato gbii ni akɛbaama tsu lɛ he gbɛjianɔ. Esa akɛ akɛ gbii 20 agbe tsumaa lɛ naa, kɛjɛ March 4 kɛyashi March 23, 1995, beni abaajɔɔ Maŋtsɛyeli Asa lɛ nɔ lɛ.
Tsumaa lɛ nɔkwɛlɔ, ni jɛ New Zealand kɛba otsi kome kɛtsɔ hiɛ koni eto nibii ahe gbɛjianɔ lɛ kɛɛ: “Kɛjɛ shishijee kwraa lɛ mitsui fã beni mina he ni abaama tsu lɛ yɛ lɛ. Tɛi sɔŋŋ yɔɔ shikpɔŋ lɛ nɔ. Efaneshi lɛ pɛ tsaa baahe otsii enyɔ.” Shi esusuuu fai shi ni Odasefoi ni yɔɔ maŋ lɛ mli lɛ etswa lɛ he, taakɛ ekpɛlɛ nɔ yɛ sɛɛ mli lɛ. Ekɛɛ: “Nyɛmimɛi Niuebii lɛ le bɔ ni tɛsaai yɔɔ ha. Amɛle he ni amɛbaajwa yɛ tɛsaa lɛ he koni efãfãi wuji lɛ akpɔlɔ ashwie shi.” Akɛ gbii enyɔ gbe efaneshi ni atsa lɛ he nitsumɔ naa!
Akɛ Odasefoi ni jɛ New Zealand lɛ ateŋ klɛŋklɛŋ bii wo kɔɔyɔɔ lɛlɛ mli ni amɛbashɛ shi yɛ March 4, ni agbe kɔŋkret he nitsumɔ lɛ naa. Be mli ni nitsulɔi akuu nyiɛɔ ekroko sɛɛ kɛbaa tsumaa he lɛ, agbeɔ tsumaa lɛ fãi komɛi anaa. Akɛ daa gbi Biblia ŋmalɛ mli sanegbaa kuku jeɔ gbii lɛ fɛɛ eko nitsumɔ shishi leebi 7:00. Nyɛmimɛi komɛi kɛ ŋmɛlɛtswai 12 tsu nii gbi fɛɛ gbi yɛ jeŋ jɔlɛ ni naa shɛɔ Celsius 36° shishi. Yɛ naagbee lɛ, agbe shikpɔŋ lɛ nɔ saamɔ naa yɛ March 23. Okadi fɛfɛo ko ni akɛ maŋo tso fee lɛ haa aleɔ tsu lɛ akɛ “Yehowa Odasefoi a-Maŋtsɛyeli Asa.”
Ekomefeemɔ kɛ Gbɔfeemɔ Mumɔ
Nɔ ni he hiaa ni ye ebua ni ha tsumaa lɛ ye omanye ji ekome ni mɛi ni yɔɔ Niue lɛ kɛ amɛ fee lɛ. Akrowa ni yɔɔ jɛmɛ lɛ mli bii, ni nifeemɔ lɛ he miishɛɛ kanya amɛ lɛ, kɛ niyenii kɛ shika ke. Amɛteaŋ mɛi babaoo bu asa lɛ maa lɛ akɛ amɛ tsumaa nitsumɔ. Nɔyeli lɛ mli onukpai kɛ nitsulɔi ye amɛbua fe bɔ ni akpaa gbɛ akɛ amɛaafee. Aha tsɔnei ni he hiaa hi jɛmɛ, taakɛ eji yɛ tsei ahe nitsumɔi ahe lɛ. Lɛji anitsumɔ he lɛ po to gbɛjianɔ ekoŋŋ koni akɛ elɛlɛ aloo nibii bɔni afee ni akwɛ ni akɛ tsumaa he nibii ni he hiaa lɛ ayashɛ yɛ be ni sa mli.
Gbɔi lɛ ahiɛ sɔ nitsumɔ ni wa ni Niue Odasefoi lɛ tsu ni amɛjɛ amɛ suɔmɔ mli amɛkɛ amɛ shiai kɛ nibii ha lɛ waa diɛŋtsɛ. Tsumaa nitsulɔi lɛ ateŋ mɔ kome kɛɛ akɛ: “Jɛmɛ nyɛmimɛi yei lɛ ahe yɛ naakpɛɛ.” Yɛ shwane niyenii kalakala ni ayeɔ daa lɛ sɛɛ lɛ, nyɛmimɛi yei lɛ hoɔ leebi niyenii kɛhaa amɛ daa leebi 6:30. Amɛteŋ mɛi komɛi teɔ shi leebi 4:30 koni amɛhoo niyenii. Tsumaa nitsulɔ ko kɛɛ: “Misusuɔ akɛ wɔhi shi jogbaŋŋ yɛ biɛ, yɛ Niue, fe bɔ ni wɔnine shɛɔ nɔ yɛ wɔ diɛŋtsɛ wɔ shiai amli.”
Niue Star hiɛ baafa mli sane bɔ nɔ ni ba lɛ he amaniɛ yɛ March 10, yɛ niŋmai agboi amli akɛ, “Klɛŋklɛŋ Maŋtsɛyeli Asa yɛ Niue” kɛ New Zealandbii kɛ Niuebii ni tsuɔ nii yɛ tsumaa he lɛ ahe mfoniri. Ebɔ amaniɛ akɛ asa lɛ dalɛ ji mitai 280 koji ejwɛ ni ewoɔ mɛi kɛjɛ 70 kɛmiishɛ mɛi 100. Sane lɛ kɛfata he akɛ: “Yɛ anɔkwale mli lɛ abaanyɛ akɛ [otsii] enyɔ agbe nitsumɔ lɛ naa, shi yɛ enɛ gbɛfaŋ lɛ akɛ be lɛ eko baafata he. Beni ashɛ biɛ lɛ, áfee faneshi, samfɛji, akpalei kɛ tsu lɛ woo kɛtsɔ hiɛ kwraa, beni aje tsu lɛ maa shishi gbii enyɔ pɛ sɛɛ.”
Nitsulɔ ko ni yɔɔ jɛmɛ lɛ tsɔɔ bɔ ni eyɔɔ he miishɛɛ ha akɛ mɛi fɛɛ ni yɔɔ Niue Ŋshɔkpɔ lɛ nɔ lɛ akwɛ tsumaa nitsumɔ lɛ ni amɛkase nɔ ko kɛjɛ mli. Ekɛɛ akɛ eyɛ hiɛnɔkamɔ akɛ enɛ baaha mɔ fɛɛ mɔ ana nɔ ni abaanyɛ akɛ suɔmɔ kɛ ekomefeemɔ atsu.
Mɛi 204 ba henɔjɔɔmɔ lɛ. Niiashikpamɔ ni kanyaa mɛi fɛɛ ni ba lɛ waa ji wiemɔ krɛdɛɛ ko ni ahã ni ha Niue nyɛmimɛi hii kɛ yei, ni gbekɛbii fata he lɛ tsɔɔ mli kɛtsɔ lala kɛ joo ni amɛkɛbɔle Maŋtsɛyeli Asa lɛ tsu lɛ he lɛ nɔ. Akɛ shidaa wiemɔi ha tsumalɔi akuu lɛ kɛ Yehowa ni emumɔ lɛ tsirɛ jwɛŋmɔi, tsuii, kɛ niji ni akɛtsu nitsumɔ lɛ.—Yesaia 40:28-31.