Dominican Republic—Ekã Shi Lolo ni Abaana
AKƐ obalanyo fioo lɛ, Christopher Columbus je ŋshɔ hiɛ nitsumɔ shishi, ni yɛ naagbee lɛ no ha enyɛ eyana ŋshɔkpɔi ni ale ŋmɛnɛ akɛ West Indies lɛ. Elɛlɛ titri, Santa María, yatsɛ shia mli yɛ Española ŋshɔkpɔ lɛ naa kooyigbɛ, he ni ale ŋmɛnɛ akɛ Hispaniola ŋshɔkpɔ, ni Haiti kɛ Dominican Republic jaa enɛ lɛ, yɛ December 1492. Jɛmɛ Columbus ma klɛŋklɛŋ Europabii ashia, mɔɔ ni akɛ oyaiyeli ma, ni ewo lɛ gbɛi akɛ, La Navidad. Ŋshɔkpɔ nɛɛ nɔ ejɛ ni ekɛje egbɛfãi ni ekɛtaoɔ nibii heei lɛ shishi.
Columbus kpa shi ena akɛ, Taino Indiabii ni he yɔɔ fɛo waa, ni akɛ he fɔɔ amɛnɔ, ni feɔ mɔ gbɔ hu lɛ yɔɔ ŋshɔkpɔ lɛ nɔ. Kɛ abu naa lɛ, amɛyifalɛ ni shɛɔ 100,000 yɔɔ yɛ nakai be lɛ mli. Shi, akɛni mɛi ni batutua amɛ, ni amɛyiŋtoo titri ji ni amɛna shika tsuru kɛkɛ lɛ fee amɛ niseniianii hewɔ lɛ, shikwɛ̃ɛbii nɛɛ ayifalɛ ba shi oyayaayai. Beni shɛɔ 1570 lɛ, abɔ amaniɛ akɛ Taino Indiabii 500 pɛ eshwɛ yɛ jɛmɛ.
Ŋmɛnɛ, mɛi ni wieɔ wiemɔi sɔrɔtoi ni hiɛ hewolonɔ sui sɔrɔtoi, ni amɛ blemabii fã kɛbahi jɛmɛ yɔɔ Dominican Republic. No po diɛŋtsɛ lɛ, etamɔ nɔ ni amɛhiɛ Tainobii asubaŋi kpakpai lɛ eko, amɛsumɔɔ gbɔmɔ, ni amɛhaaa nɔ ko agba amɛnaa tsɔ. Enɛ, kɛfata Nyɔŋmɔ mli anɔkwa hemɔkɛyeli kɛ bulɛ kɛha Biblia lɛ he lɛ, eha Yehowa Odasefoi ashiɛmɔ kɛ nitsɔɔmɔ nitsumɔ lɛ eye omanye jogbaŋŋ yɛ shikpɔŋ nɛɛ nɔ.
Nɔ Kroko hu ni Ayana
Buu Mɔɔ klɛŋklɛŋ sanekpakpa shiɛlɔi, Lennart kɛ Virginia Johnson, bashɛ Dominican Republic yɛ nɔyelɔ yiwalɔ Trujillo nɔyeli beaŋ. Amɛkpa shi amɛna, kɛ miishɛɛ akɛ, mɛi pii kpɛlɛ amɛ Biblia mli shɛɛ sane lɛ nɔ oya kɛ jwɛŋmɔ kpakpa hu. Shi, enɛ eŋɔɔɔ nɔyelɔi lɛ kɛ mɛi ni woɔ amɛ ŋaa yɛ jamɔ he lɛ anaa. Etsɛɛɛ ni yiwaa babaoo fɛ́, ni aka nakai mra be mli Dominican Odasefoi lɛ ahemɔkɛyeli akwɛ waa diɛŋtsɛ. Awieɔ amɛ anɔkwayeli kɛ hemɔkɛyeli—yɛ gbele po hiɛ—lɛ he lolo kɛbashi ŋmɛnɛ.
Ale Yehowa Odasefoi ni amɛyifalɛ shɛɔ aaafee 16,000 yɛ shikpɔŋ nɛɛ nɔ lɛ jogbaŋŋ. Be ko ni eho lɛ, tɛlivishin nitsumɔ hei enumɔ ni yɔɔ maŋ lɛ mli lɛ jie Jehovah’s Witnesses—The Organization Behind the Name video lɛ amɛtsɔɔ maŋ muu lɛ fɛɛ.a
Jeee maji wuji amli pɛ enɛ ha ale Odasefoi anitsumɔ lɛ babaoo yɛ, shi yɛ maji bibii kɛ akrowai komɛi amli hu. Nɔ ni amɛfee kɛnyiɛ enɛ sɛɛ ji akɛ, amɛto tafaa krɛdɛɛ ko he gbɛjianɔ koni amɛbɔ mɔdɛŋ ni amɛyajaje Maŋtsɛyeli lɛ he sanekpakpa lɛ yɛ hei ni yɔɔ shɔŋŋ lɛ.
Jɔɔmɔi ni Jɛ Hei ni Yɔɔ Shɔŋŋ ni Amɛtee lɛ Mli Ba
Odasefoi obalahii kɛ obalayei, ni yɔɔ hewalɛ kɛ ekãa lɛ babaoo kɛ amɛhe ha akɛ amɛaaye nyɔji enyɔ ni amɛshiɛ yɛ shikpɔŋkukuji ni yɔɔ shɔŋŋ nɛɛ amli. Awo amɛ mɔdɛŋbɔɔ lɛ he nyɔmɔ babaoo. Odasefoi enyɔ yakpá shi amɛyoo miishɛɛ babaoo ni ajie lɛ kpo lɛ yɛ he ko. Beni be shɛ ni abaaye daa afi Yesu gbele lɛ Kaimɔ lɛ, amɛto gbɛjianɔ ni amɛtsɛ mɛi koni amɛba. Mɛi bayi asa lɛ nɔ obɔ, ni amɛkwɛ kpee lɛ nɔ. Shi, beni kpee lɛ ba naagbee lɛ, amɛnaa kpɛ amɛhe beni amɛna ni mɛi krokomɛi babaoo hu miimɛ yɛ asa lɛ sɛɛ koni amɛbote mli. No hewɔ lɛ amɛfɔ nine amɛtsɛ amɛ kɛba mli, ni amɛfee kpee lɛ ekoŋŋ. Amrɔ nɛɛ ana asafo yɛ nakai akutso lɛ mli.
Bɔ ni gbɔmɛi lɛ sumɔɔ mɔ, ni amɛmli hi ha hewɔ lɛ, yɛ bei pii amli lɛ, no tsirɛɔ amɛ koni amɛkɛ amɛ weku lɛ mli bii kɛ mɛi krokomɛi agba Biblia mli anɔkwalei ni amɛkaseɔ lɛ ahe sane. Biblia mli nikaselɔ ko bɔi nyamɔ kɛ mlifilimɔ beni ehe basa yɛ naagbee akɛ ekɛ ehe aaawo shia-kɛ-shia sɔɔmɔ lɛ mli lɛ. No mli lɛ eefee Biblia mli nikasemɔi enumɔ momo yɛ ekutso lɛ mli, shi ena miishɛɛ akɛ eeena sɔɔmɔ nitsumɔ lɛ mli gbɛfaŋnɔ babaoo.
Akɛni shikpɔŋkukuji babaoo yɛ ni Maŋtsɛyeli shiɛlɔi efɔɔɔ jɛmɛ yaa hewɔ lɛ, abɔɔ mɔdɛŋ koni ashiɛ aha mɛi ni yɔɔ bɔs mli, kɛ mɛi ni baa maji lɛ amli amɛbahɔɔ nii loo amɛbaheɔ nii lɛ. Enɛ ewo miishɛɛ yibii, taakɛ niiashikpamɔ ko ni kɔɔ woloŋmaa ko he ni nitsumɔ he nine lɛ nine shɛ nɔ lɛ tsɔɔ mli lɛ. Ejɛ hii enyɔ ni yɔɔ akrowa ko mli ni bi ni akɛ amɛ abafee Biblia mli nikasemɔ lɛ aŋɔɔ. Beni Odasefonyo ko tee amɛ ŋɔɔ lɛ, ana akɛ “hii” lɛ ateŋ mɔ kome eye afii 10 ni mɔ kroko lɛ afii 11. Shi te fee tɛŋŋ ni amɛle Biblia mli nikasemɔ he gbɛjianɔtoo lɛ? Ojogbaŋŋ, nuu ko ni jɛ nakai akrowa lɛ mli batsu nɔ ko yɛ maŋtiase lɛ mli. Ekɛ Odasefonyo ko kpe yɛ gbɛjegbɛ nɔ, ni ekɛ dɛhiɛmɔ wolo ha lɛ ni ebi koni ekɛ lɛ akase Biblia lɛ ni eheee lɛ nɔ ko. Beni nuu lɛ ku esɛɛ kɛtee ekrowa lɛ, ekɛ dɛhiɛmɔ wolo lɛ ha gbekɛ yoo ko ni eye afii 12 ni yɔɔ akutso lɛ mli, ni ekɛ lɛ wie Biblia mli nikasemɔ he gbɛjianɔtoo lɛ he. No sɛɛ lɛ, gbekɛ yoo lɛ hu kɛɛ gbekɛbii hii enyɔ lɛ, ni oya nɔŋŋ ni amɛ hu amɛŋma wolo lɛ. Akɛ gbekɛbii hii lɛ, gbekɛ yoo lɛ, nuu lɛ, kɛ ebii enyɔ bɔi Biblia mli nikasemɔ.
Obalahii kɛ Obalayei Bibii Hereɔ nɔ kɛ Miishɛɛ
Eka shi faŋŋ akɛ, etamɔ nɔ ni gbekɛbii ni atsɔse amɛ yɛ anɔkwale lɛ mli kɛ mɛi krokomɛi fɛɛ kɛ amɛ Nyɔŋmɔjamɔ lɛ shwɛɛɛ kwraa. Akɛ nɔkwɛmɔ nɔ lɛ, abaptisi Tamar kɛ enyɛmiyoo Keila fɛɛ beni amɛye afii 10, ni amɛkɛ amɛhe wo be-fɛɛ gbɛgbamɔ sɔɔmɔ lɛ mli beni amɛye 11. Wendy Carolina eye afii 12, beni ekɛ nu mli baptisimɔ fee ehenɔjɔɔmɔ he okadi, ni afii enyɔ sɛɛ, yɛ 1985 lɛ, eje daa gbɛgbamɔ shishi. Ŋmɛnɛ, eji tsɔɔlɔ ni he esa jogbaŋŋ, ni eena be-fɛɛ sɔɔmɔ lɛ mli ŋɔɔmɔ lolo. Abaptisi Jovanny ni edako lɛ beni eye afii 10, ni eje daa gbɛgbamɔ shishi beni eye afii 11, ni eefee shia Biblia mli nikasemɔi ejwɛ. Beni Rey, ni eye afii nyɔŋma lɛ yoo akɛ mɔ ko ni hɔɔ woji memeji lɛ yɛ wolo bibioo ko ni Yehowa Odasefoi fee lɛ, Rey kpa enyɛ fai koni ehe eha lɛ. Ekane wolo muu lɛ fɛɛ. Biblia kasemɔ he woji pii ni etaoɔ sɔŋŋ lɛ ha etee nitsumɔ he nine lɛ. Ŋmɛnɛ, eena be-fɛɛ sɔɔmɔ lɛ mli ŋɔɔmɔ, ni enyɛ hu miisɔmɔ Nyɔŋmɔ.
Mɛni eye ebua mɛnɛɛmɛi kɛ gbekɛbii krokomɛi lɛ koni amɛhiɛ asɔ sɛɛnamɔ ni yɔɔ mumɔŋ nibii ahe lɛ? Yɛ shihilɛi pii amli lɛ, fɔlɔi agbɛtsɔɔmɔ kpakpa tsuɔ babaoo. Nakai eji yɛ Josué, ni efɔlɔi Kristofoi lɛ tsɔɔ skulbii anii lɛ gbɛfaŋ. Beni nɔkwɛlɔ gbɛfalɔ ko wo ŋaa akɛ, kɛ hoo lɛ fɔlɔi abɔ mɔdɛŋ aye abua amɛbii lɛ ateŋ mɔ kome koni ekɛ ehe awo be-fɛɛ sɔɔmɔ lɛ mli lɛ, amɛsusu Josué he. Akɛni eji nikaselɔ ni bɔɔ mɔdɛŋ jogbaŋŋ hewɔ lɛ, nɔyeli lɛ ha Josué skɔlaship koni eyakase tsɔnei afeemɔ kɛ amɛsaamɔ he nii. Beni eye afi kɛ fã yɛ univɛsiti lɛ, ekpɛlɛ tsɛmɔ akɛ ebafata tsumaa nitsumɔ kuu ni yɔɔ Yehowa Odasefoi anitsumɔ he yitso ni yɔɔ Dominican Republic lɛ he. Efɔlɔi lɛ atsui nyɔ amɛmli jogbaŋŋ akɛ amɛtu amɛ binuu lɛ amɛha Yehowa sɔɔmɔ.
“Nibii Heei Ashikpalɔi” ni Jɛ Shikpɔji Krokomɛi Anɔ
Abaanyɛ akɛ Yesu wiemɔi akɛ “nikpamɔ lɛ fa moŋ, shi nitsulɔi lɛ faaa” lɛ ato shikpɔŋ ni yɔɔ biɛ lɛ he lɛlɛŋ. (Mateo 9:37) Hiamɔ babaoo lɛ kɛ sane lɛ nɔheremɔ yɛ miishɛɛ mli lɛ etsirɛ Odasefoi kɛjɛ shikpɔji krokomɛi anɔ, koni amɛbana shikpɔŋkuku ni akpaa emli nii ashi kɛtaoɔ ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ jwetrii kpakpai—anɔkwafoi ni taoɔ anɔkwale lɛ, mli gbɛfaŋnɔ.
Odasefoi awekui ni amɛtsui nyɔɔ amɛmli yɛ anɔkwayeli mli, akɛ amɛaasɔmɔ yɛ Dominican Republic hei sɔrɔtoi, ejɛ Puerto Rico ŋshɔkpɔ ni bɛŋkɛ jɛmɛ lɛ nɔ amɛba. Weku yitso ko kɛɛ: “Bɔ ni onyɛɔ ojieɔ ohemɔkɛyeli kɛ hiɛnɔkamɔ lɛ kpo otsɔɔ mɛi ni boɔ toi lɛ haa anɔkwale lɛ feɔ nɔ ni yɔɔ diɛŋtsɛ!” Beni amɛna amɛle hiamɔ ni yɔɔ biɛ lɛ, Cecilia ni jɛ Sweden lɛ kɛ Nia ni jɛ United States lɛ bafata obalahii kɛ obalayei bibii be-fɛɛ sɔɔlɔi krokomɛi babaoo lɛ ahe kɛtsu nii kutuu. Amɛmiitsu nii yɛ maŋ lɛ teŋgbɛ tɔ̃ɔ, yɛ he ni jɛmɛ shikpɔji lɛ anɔ kwɔlɔ ni kɔɔyɔŋ tsakemɔ lɛ mli hi yɛ lɛ. Nakai nɔŋŋ hu Canada wekui enyɔ ko yafata Dominican weku ko, ni jɛ United States amɛba lɛ ahe, yɛ gɔji ni ŋmei-tsei eha nɔ, ni amɛyiteŋ jɔɔ lɛ yiteŋ tɔ̃ɔ. Amɛji asafo bibioo ko, ni nyɛɔ amɛyaa mɛi ni Yehowa Odasefoi eyasarako amɛ aaafee nɔ ni shɛɔ afii nyɔŋma sɔŋŋ lɛ aŋɔɔ lɛ mli bii lɛ fã.
Alfredo kɛ Lourdes kɛ amɛbii enumɔ jɛ New York City amɛba, ni amɛkɛ amɛhe ebɔ asafo bibioo ko ni yɔɔ ŋshɔ naa maji fɛfɛji ni ayashɛraa shi yɛ jɛmɛ lɛ ateŋ ekome he. Amɛmli filiɔ amɛ akɛ amɛnyɛɔ amɛfataa mɛi ni yɔɔ tsui kpakpa lɛ ataomɔ he, ni amɛyeɔ amɛbuaa koni asafo lɛ ada lɛ. Roland, ni kɛ kompiuta tsuɔ nii, ni jɛ Austria lɛ kɛ eŋa, Yuta, eyahi maŋ lɛ wuoyigbɛ ni jɛmɛ dɔɔ, ni nu efɔɔɔ nɛmɔ yɛ jɛmɛ lɛ. Amɛmli efili amɛ akɛ amɛaana akɛ ato asafo hee ko agbɛnɛ yɛ jɛmɛ, kɛjɛ beni amɛba jɛmɛ lɛ. Yɛ maŋ ni bɛŋkɛ jɛmɛ lɛ mli lɛ, nyɛmimɛi yei gbɛgbalɔi etɛ kɛ gbalashihilɛ mli hefatalɔi ni jɛ California lɛ bɔ amaniɛ akɛ, mɛi ni ebi ni akɛ amɛ afee Biblia mli nikasemɔi lɛ ayi fa aahu akɛ amɛnyɛɛɛ ni amɛkɛ amɛ fɛɛ afee nikasemɔ. No hewɔ lɛ, amɛwo mɛi ni yɔɔ wiemɔ lɛ he miishɛɛ lɛ hewalɛ ni amɛya kpeei yɛ Maŋtsɛyeli Asa ni yɔɔ jɛmɛ lɛ nɔ, koni akɛ amɛ gbɛi afata mɛi ni mɛɔ koni akɛ amɛ afee Biblia mli nikasemɔi lɛ agbɛi lɛ ahe. Yuta nyɛmi nuu Stefan kɛ anɔkwayeli miisɔmɔ yɛ asafo bibioo ni yɔɔ Samaná maŋ fɛfɛo ni yɔɔ jɛmɛ kooyi-bokagbɛ lɛ mli. Maŋtsɛyeli shiɛlɔi ni yɔɔ jɛmɛ lɛ ayifalɛ ku bɔ he yɛ afii enyɔ pɛ mli.
Suɔmɔ kɛ ekãa ni mɛnɛɛmɛi kɛ mɛi krokomɛi ni eba kɛha yelikɛbuamɔ lɛ jie kpo amɛtsɔɔ lɛ sa yijiemɔ lɛlɛŋ. Amɛkpɛlɛ nitsumɔ ni wa lɛ nɔ, ni jeee akɛ amɛmiifa ni amɛyahi maŋ hee ko ni esoro amɛshihilɛ kɛ kusumii kɛkɛ nɔ, shi moŋ yɛ shihilɛi pii amli lɛ, wiemɔ hee ko hu kasemɔ, bɔni afee ni amɛtsu mɛi ni tamɔ gwantɛŋi lɛ amumɔŋ hiamɔ nii ahe nii. Nɔ ni ejɛ amɛ mɔdɛŋbɔɔ lɛ mli eba ji bɔ ni maŋ lɛ nɔ bii kɛ jwɛŋmɔ kpakpa hereɔ sane lɛ nɔ lɛ.
Dominican wekui lɛ ekomɛi eshi nibii ni yɔɔ miishɛɛ ni amɛnaa mli ŋɔɔmɔ yɛ maji wuji lɛ amli lɛ, ni amɛfa kɛyahi akrowai lɛ amli. Aawo amɛ fɛɛ nyɔmɔ babaoo, akɛni amɛmiiná miishɛɛ yɛ jwetri diɛŋtsɛ ni ji anɔkwafoi ni taoɔ anɔkwale lɛ diɛŋtsɛ, ni amɛnàa amɛ lɛ he miishɛɛ ni amɛna lɛ hewɔ.
Jeee jɔɔmɔi mɛi ni taoɔ jwetri yɛ afii ohai 15 lɛ mli lɛ kɛba, shi moŋ nyɔŋyeli kɛ piŋmɔ babaoo ni amɛkɛba Taino shikwɛ̃ɛbii lɛ anɔ. Columbus diɛŋtsɛ po naaa jwetrii ni yɔɔ Jeŋ Hee nɛɛ mli lɛ he sɛɛ. Yɛ naagbee lɛ, amɔ lɛ ni ajie lɛ kɛjɛ ŋshɔkpɔ ni eyana lɛ nɔ, ni awo lɛ kɔsɔŋkɔsɔ, ni akɛ lɛ ku sɛɛ kɛtee Spain.
Nɔ kroko taomɔ miiya nɔ, ni aana jwetri ni jara wa waa moŋ lɛ babaoo ŋmɛnɛ. Yehowa webii bɛ deka kwraa kɛ mɛi ni yɔɔ tsui kpakpa, ni kpɛlɛɔ Maŋtsɛyeli lɛ he sanekpakpa lɛ nɔ lɛ ataomɔ. Nɔ ni ejɛ mli eba ji akɛ, asafo ni amɛyi faa be fɛɛ be miiná heyeli ni Nyɔŋmɔ Wiemɔ lɛ pɛ baanyɛ ekɛba lɛ mli ŋɔɔmɔ. (Yohane 8:32) Nɔ ni amɛkpaa gbɛ lɛ jeee be mli ni gɔji ashikpɔŋ, ni nui hoɔ kɛjɛɔ tɛsaai ni kwɔlɔ amli shwieɔ jɔɔi amli fɛfɛo lɛ, kɛ ŋshɔ naa fɛfɛji, kɛ tɛkploi ni mɔɔ mɔ tsui nɛɛ aaatsɔ paradeiso ŋshɔkpɔ kɛkɛ, shi moŋ, be mli ni eeetsɔ jeŋ hee ni ekpele jeŋ muu fɛɛ lɛ fã.—2 Petro 3:13.
[Shishigbɛ niŋmai]
a Watch Tower Bible and Tract Society fee.
[Shikpɔŋ he mfoniri ni yɔɔ baafa 24]
(Kɛ́ ootao ona bɔ ni saji nɛɛ ji diɛŋtsɛ lɛ, no lɛ kwɛmɔ wolo lɛ mli)
Dominican Republic
[Mfonirii ni yɔɔ baafa 24, 25]
Obalahii kɛ obalayei bibii náa mumɔŋ nibii ahe sɛɛ, kɛtsɔ be-fɛɛ sɔɔmɔ lɛ sɛɛdii nɔ