Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • w95 2/1 bf. 31
  • Sanebimɔi ni Jɛ Kanelɔi Adɛŋ

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Sanebimɔi ni Jɛ Kanelɔi Adɛŋ
  • Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1995
Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1995
w95 2/1 bf. 31

Sanebimɔi ni Jɛ Kanelɔi Adɛŋ

Namɛi ji Filistibii ni atsĩ amɛ tã yɛ Biblia lɛ mli lɛ?

Biblia lɛ fɔɔ gbɔmɛi komɛi ni ale amɛ akɛ Filistibii, ni hi Kanaan beni Nyɔŋmɔ webii ni hi shi blema lɛ yaŋɔ Shiwoo Shikpɔŋ lɛ atãtsĩi. Nɛkɛ blema Filistibii nɛɛ te shi amɛwo Nyɔŋmɔ webii lɛ, yɛ be babaoo mli, taakɛ amaa nɔ mi yɛ ta ni David kɛ Filistinyo obalaŋ ni he wa fe mɔ fɛɛ mɔ, ni atsɛɔ lɛ Goliat wuu lɛ mli lɛ.—1 Samuel 17:1-3, 23-53.

Biblia lɛ tsɔɔ akɛ blema Filistibii lɛ fã kɛjɛ Kaftor kɛbahi Kanaan wuoyi-anaigbɛ ŋshɔ naa shikpɔŋ lɛ nɔ. (Yeremia 47:4) Nɛgbɛ Kaftor yɔɔ? The International Standard Bible Encyclopedia (1979) lɛ kɛɔ akɛ: “Eyɛ mli akɛ odaseyeli ni yɔɔ lɛ eŋmɛɛɛ gbɛ ni anyɛ atsɔɔ he ko pɔtɛɛ moŋ, shi ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ woloŋlee tsɔɔ akɛ Kreta ŋshɔkpɔ lɛ (aloo ekolɛ Kreta kɛ Aegean Ŋshɔkpɔi lɛ, ni yɛ kusum naa lɛ amɛfeɔ maŋ kome lɛ) ji he ni eka shi faŋŋ akɛ ehi.”—Volume 1, baafa 610.

Yɛ enɛ kɛ gbeekpamɔ naa lɛ, New World Translation of the Holy Scriptures lɛ kaneɔ yɛ Amos 9:7 akɛ: “ ‘Ani jeee Kushbii abii nyɛtamɔ nyɛha mi, O nyɛ Israelbii?’ Yehowa kɛɛ. ‘Ani jeee mi mijie Israel kɛjɛ Mizraim shikpɔŋ lɛ nɔ, kɛ Filistibii hu kɛjɛ Kreta, kɛ Arambii hu kɛjɛ Kir?’ ”

Aleee be mli ni nɛkɛ blema ŋshɔ he gbɔmɛi nɛɛ fã kɛshi Kreta kɛbahi Kanaan fã ni abatsɛ jɛmɛ akɛ Filistia, ni ji ŋshɔ naa shikpɔŋ ni ka wuoyi-anaigbɛ, yɛ Yopa kɛ Gaza teŋ lɛ. Etamɔ nɔ ni amɛyɛ nɛkɛ ŋshɔ naa shikpɔŋ tɛtrɛɛ nɛɛ nɔ momo yɛ Abraham kɛ Isak gbii lɛ amli beebe.—1 Mose 20:1, 2; 21:32-34; 26:1-18.

Filistibii lɛ tee nɔ amɛfee gbɔmɛi komɛi ni yɔɔ hewalɛ waa yɛ nakai kpokpaa lɛ nɔ, yɛ be mli ni Israel bote shikpɔŋ ni Nyɔŋmɔ wo amɛ shi yɛ he lɛ nɔ lɛ sɛɛ be babaoo mli. (2 Mose 13:17; Yoshua 13:2; Kojolɔi 1:18, 19; 3:3, 4; 15:9, 10; 1 Samuel 4:1-11; 7:7-14; 13:19-23; 1 Maŋtsɛmɛi 16:15) Yɛ sɛɛ mli kwraa yɛ Yuda Maŋtsɛ Uzia nɔyeli beaŋ lɛ, no mli lɛ Filistibii lɛ kã he amɛyɛ amɛ maŋtiasei ni ji Gat, Yabne, kɛ Ashdod mli lolo. (2 Kronika 26:6) Amɛ maŋtiasei krokomɛi ni ale waa yɛ Biblia mli saji amli ji Ekron, Ashkelon, kɛ Gaza.

Alexander Kpeteŋkpele lɛ ye Filistibii amaŋtiase ni ji Gaza nɔ, shi yɛ be ko sɛɛ lɛ, ebafee tamɔ nɔ ni Filistibii lɛ ehiii shi akɛ gbɔmɛi ni hiɛ amɛhe dɔŋŋ. Nilelɔ Lawrence E. Stager ŋma yɛ Biblical Archaeology Review (May/June 1991) lɛ mli akɛ: “Aŋɔ Filistibii lɛ hu nom kɛtee Babilon. . . . Shi kɛlɛ, nɔ ko kwraa bɛ ni aŋma afɔ shi ni tsɔɔ nɔ ni ba Filistibii ni aŋɔ amɛ nom kɛtee nɛɛ anɔ. Etamɔ nɔ ni mɛi ni ekolɛ amɛshwɛ yɛ Ashkelon maŋ lɛ mli yɛ Nebukadrezar kunimyeli lɛ sɛɛ lɛ ehiii shi dɔŋŋ akɛ kuu pɔtɛɛ ko ni ayooɔ amɛ kɛ amɛkusumii kɛ nifeemɔi. Amɛyinɔsane he nɔ ko kwraa bɛ dɔŋŋ ni aŋma afɔ shi.”

Ana ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ gbɛi Palestina lɛ kɛjɛ Latin kɛ Hela wiemɔi amli, ni ekɛ wɔ kuɔ sɛɛ kwraa kɛyaa Hebri wiemɔ ni akɛtsu nii kɛha “Filistia” lɛ nɔ. Biblia shishitsɔɔmɔi komɛi ni yɔɔ Arabic wiemɔ mli lɛ kɛ wiemɔ ko tsuɔ nii kɛhaa “Filistibii,” ni akɛ wiemɔ nɛɛ futuɔ wiemɔ ni akɛtsuɔ nii kɛhaa ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ Palestinabii lɛ yɛ gbɛ ni waaa kwraa nɔ. Shi, Today’s Arabic Version lɛ kɛ Arabic wiemɔ kroko tsuɔ nii, ni ekɛ enɛ haa anaa sɔrɔto-feemɔ yɛ blema Filistibii lɛ kɛ ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ Palestinabii lɛ ateŋ.

[Mfoniri ni yɔɔ baafa 31]

Blema nibii koi komɛi yɛ Ashkelon

[He ni Sane lɛ Jɛ]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje