Wɔ Bɔlɔ Kpeteŋkpele lɛ kɛ Enitsumɔi Lɛ
KWƐ BƆ NI EYƆƆ FƐO HA! Iguaçú loo Niagara nui ni fɔseɔ shwieɔ shi kɛ gbɛɛmɔ lɛ, Arizona loo Hawaii jɔɔi ni mli kwɔlɔ voo lɛ, kɛ ŋshɔ niji fɛfɛji ni yɔɔ Norway loo New Zealand lɛ—mɛɛ kafomɔ gbɛɛmɔi nɛkɛ adebɔɔ mli naakpɛɛ nii nɛɛ jajeɔ nɛkɛ! Shi ani amɛji nibii ni ba yɛ heniianaa kɛkɛ, kɛtsɔ nɔ ni atsɛɔ lɛ Awo Adebɔɔ lɛ nɔ? Dabi, amɛfe nakai kwraa! Amɛji Bɔlɔ kpeteŋkpele ko ninenaa nitsumɔi ni yɔɔ fɛo kɛ naakpɛɛ fɛɛ, ŋwɛi Tsɛ ni yɔɔ suɔmɔ ni nilelɔ Maŋtsɛ Salomo ŋma nɛkɛ yɛ ehe lɛ, akɛ: “Efeɔ nɔ fɛɛ nɔ fɛfɛo yɛ ebe mli, asaŋ eŋɔ naanɔ hu ewo amɛtsui mli; na kɛkɛ gbɔmɔ enaaa nitsumɔ ni Nyɔŋmɔ tsuɔ kɛjɛɔ shishijee kɛyaa naagbee lɛ.” (Jajelɔ 3:11) Lɛlɛŋ, ebaahe be ni sɛɛ tsɛɔ kɛyaa naanɔ kɛha adesai akɛ amɛkɛaatao nitsumɔi ni yɔɔ nyam ni Bɔlɔ lɛ kɛwo jeŋ muu fɛɛ obɔ lɛ mli ni amɛkɛnu shishi.
Mɛɛ Bɔlɔ kpeteŋkpele wɔyɔɔ nɛkɛ! Ni kwɛ bɔ ni wɔmii shɛɔ wɔhe akɛ nɛkɛ Nyɔŋmɔ ni he wa nɛɛ, “nɛkɛ gbii nɛɛ anaagbee mli lɛ, e-Bi lɛ naa ekɛ wɔ wie yɛ, mɔ ni eŋɔ lɛ eto nibii fɛɛ yelɔ lɛ, mɔ nɔ hu ni etsɔ efee jeŋ bei lɛ.” (Hebribii 1:2) Nɛkɛ Bi, ni ji Yesu Kristo nɛɛ hiɛ sɔ nibii fɛfɛji ni ji e-Tsɛ adebɔɔ nii lɛ waa. Etsɛ jwɛŋmɔ yisɛɛ kɛtee nɔ shii abɔ beni efeɔ e-Tsɛ yiŋtoi ahe mfoniri kɛ be mli ni ekɛ hewalɛwoo wiemɔi haa etoibolɔi lɛ. (Mateo 6:28-30; Yohane 4: 35, 36) Mɛi pii etsɔ “hemɔkɛyeli” nɔ amɛyoo akɛ “Nyɔŋmɔ wiemɔ akɛsaa” adebɔɔ mli nibii ni yɔɔ naakpɛɛ nɛɛ “ato.” (Hebribii 11:3) Esa akɛ wɔjie hemɔkɛyeli nɛɛ kpo yɛ wɔ daa gbi shihilɛ mli.—Yakobo 2:14, 26.
Lɛlɛŋ, wɔ-Nyɔŋmɔ lɛ adebɔɔ nibii lɛ yɛ nyam. Amɛjieɔ enilee, ehewalɛ, ejalɛ, kɛ esuɔmɔ lɛ kpo yɛ naakpɛɛ gbɛ nɔ. Akɛ nɔkwɛmɔ nɔ lɛ, ekpa wɔ shikpɔŋ lɛ afã fioo ni ebɔleɔ hulu lɛ bɔni afee ni ebɔɔnii ni baaba yɛ sɛɛ mli, ni ji adesai lɛ ana miishɛɛ bei sɔrɔtoi ni hoɔ lɛ amli ŋɔɔmɔ. Nyɔŋmɔ wie akɛ: “Gbii abɔ fɛɛ ni shikpɔŋ lɛ yɔɔ nɛɛ, nidumɔ kɛ nikpamɔ, fɛ̃i kɛ latsaa, agbiɛnaa kɛ aharabata kɛ shwane kɛ nyɔɔŋ sɛɛ efoŋ.” (1 Mose 8:22) Kɛfata he hu lɛ, Nyɔŋmɔ kɛ sũ mli nibii ni jara wa waa ewo shikpɔŋ lɛ mli obɔ. Titri lɛ, eha wɔ nu babaoo diɛŋtsɛ, nɔ ni sɛɛ mli lɛ ebaatsɔ nɔ ko ni he hiaa waa ni fiɔ shikpɔŋ nɔ wala bɔɔnii fɛɛ ashihilɛ sɛɛ lɛ.
“Nyɔŋmɔ mumɔ” lɛ tee nɔ esaa shikpɔŋ lɛ kɛha gbɔmɔ koni ehi nɔ, ni eto naa jogbaŋŋ ni efee enɛ yɛ ‘adebɔɔ gbii’ ekpaa, ni eko fɛɛ eko sɛɛjɛkɛmɔ shɛɔ afii akpei abɔ mli. La kpɛmɔ ni haa wɔnaa nii, kɔɔyɔɔ ni wɔmuɔ, shikpɔŋ gbiŋ ni wɔyɔɔ nɔ nɛɛ, jwɛi kɛ tsei ni kwɛ̃ɔ, bɔ ni ato naa ni anaa shwane kɛ nyɔɔŋ, looi, loofɔji, kɛ kooloi—wɔ Bɔlɔ kpeteŋkpele lɛ to naa pɛpɛɛpɛ ni ebɔ enɛɛmɛi fɛɛ kɛha gbɔmɔ sɛɛnamɔ kɛ emiishɛɛnamɔ. (1 Mose 1:2-25) Eka shi faŋŋ akɛ, wɔbaanyɛ wɔfata lalatsɛ lɛ he kɛjaje akɛ: “Yehowa, kwɛ bɔ ni onitsumɔi lɛ fa ha! Nilee okɛfee fɛɛ; shikpɔŋ lɛ nɔ eyi tɔ kɛ onibɔɔnii lɛ!”—Lala 104:24.
Nyɔŋmɔ Adebɔɔ ni Tsɔɔ Nilee Kpele Lɛ
Beni adebɔɔ “gbi” ni ji ekpaa lɛ baa naagbee lɛ, Nyɔŋmɔ fee nuu, kɛkɛ ni no sɛɛ lɛ efee ehefatalɔ yoo. Mɛɛ shikpɔŋ nɔ nibɔɔ lɛ naagbee ni tsɔɔ nilee kpele nɛ, ni eyɛ naakpɛɛ kwraa fe nibii ni anaa ni etsɔ hiɛ ebɔ lɛ fɛɛ! Lala 115:16 kɛɔ wɔ akɛ: “Ŋwɛi lɛ Yehowa ŋwɛi ni, shi shikpɔŋ lɛ eŋɔha gbɔmɛi abii.” Enɛ hewɔ lɛ, Yehowa fee wɔ, ni ji adesai susumai nɛɛ bɔni afee ni wɔna nibii ni etsɔ hiɛ ebɔ momo yɛ shikpɔŋ nɔ lɛ ahe miishɛɛ ni wɔkɛtsu nii hu. Kwɛ bɔ ni esa akɛ wɔda shi babaoo yɛ wɔhiŋmɛi he—eyɛ haŋtsii kwraa fe mfoniri shamɔ tsɔne ni hi fe fɛɛ—ni baanyɛ asha jeŋ fɛfɛo ni ebɔle wɔ kɛkpe nɛɛ mfoniri! Wɔyɛ toii hu, ehi kwraa fe tsɔne ni gbɔmɔ efee ni akɛ nuɔ loo akɛtswaa wiemɔ ni baaye ebua wɔ ni wɔna sanegbaa, lala, kɛ loofɔji alalai ni ŋɔɔ lɛ amli ŋɔɔmɔ. Wɔyɛ wiemɔ he nii ni afee yɛ wɔmli gbɛ, ni wɔlilɛi ni nyɛɔ etsɔmɔɔ ehe lɛ fata he. Lilɛi hewalɛ ni ekɛnuɔ nii aŋɔɔmɔ, kɛ hewalɛ ni wɔkɛnuɔ nii aŋmajee lɛ hu haa wɔnaa miishɛɛ beni wɔnuɔ niyenii sɔrɔtoi babaoo aŋɔɔmɔ he lɛ. Ni kwɛ bɔ ni wɔhiɛ sɔɔ, kɛji suɔlɔ ko mɔ wɔmli! Eka shi faŋŋ akɛ wɔbaanyɛ wɔda wɔ Bɔlɔ lɛ shi, tamɔ lalatsɛ lɛ, beni ewie akɛ: “Miidao shi, ejaakɛ bɔ ni atsɔ afee mi lɛ yɛ gbeyei kɛ naakpɛɛ; onitsumɔi lɛ yɛ naakpɛɛ, ni misusuma le enɛ krɛdɛɛ.”—Lala 139:14.
Wɔ Bɔlɔ lɛ Mɔbɔnalɛ Lɛ
Lalatsɛ lɛ ŋma akɛ: “Nyɛdaa Yehowa shi, ejaakɛ ehi; . . . Lɛ mɔ ni ekometoo efeɔ naakpɛɛ nii lɛ; ejaakɛ naanɔ emɔbɔnalɛ hiɔ shi kɛyaa.” (Lala 136:1-4) Amrɔ nɛɛ nakai mɔbɔnalɛ lɛ miitsirɛ lɛ koni efee naakpɛɛ nibii ni yɔɔ nyam kwraa fe adebɔɔ mli nibii fɛɛ ni wɔtsɔ hiɛ wɔtsɔɔ bɔ ni amɛyɔɔ lɛ. Hɛɛ, beni ejɔɔ ehe kɛjɛɔ heloonaa nibii abɔɔ mli po lɛ, no mli lɛ eebɔ nibii krokomɛi lolo yɛ mumɔŋ shishinumɔ naa. Ni eefee enɛ koni ekɛha mpoatswaa fɔŋ ko ni akɛshi lɛ tɛɛ lɛ hetoo. Yɛ mɛɛ gbɛ nɔ?
Ekɛ klɛŋklɛŋ nuu kɛ yoo lɛ wo paradeiso ko ni yɔɔ fɛo mli, Eden. Shi, ŋwɛibɔfo atuatselɔ ko, Satan, fee ehe nyɔŋmɔ ni enyiɛ nakai adesai enyɔ lɛ ahiɛ ni amɛtse Yehowa hiɛ atua. Nyɔŋmɔ bu amɛ gbele fɔ yɛ jalɛ naa, ni nɔ ni jɛ mli ba ji akɛ, amɛfɔ amɛbii, ni ji adesai aweku lɛ fɛɛ akɛ mɛi ni yɔɔ eshafeemɔ kɛ gbele shihilɛ mli. (Lala 51:7) Biblia mli sane ni kɔɔ Hiob he lɛ tsɔɔ akɛ Satan tswa Nyɔŋmɔ mpoa, ni ewie akɛ gbɔmɔ ko kwraa ehiɛŋ emuuyeli mli ehaŋ Lɛ yɛ kaa shishi. Shi Hiob ha ana Satan akɛ amalelɔ kpele, tamɔ Nyɔŋmɔ tsuji anɔkwafoi lɛ efee kɛjɛ Biblia beaŋ aahu kɛbashi wɔgbii nɛɛ amli tɔŋŋ lɛ. (Hiob 1:7-12; 2:2-5, 9, 10; 27:5) Akɛ gbɔmɔ ni eye emuu lɛ, Yesu fee emuuyeli mlihiɛmɔ he nɔkwɛmɔ nɔ kpakpa efɔ shi.—1 Petro 2:21-23.
Enɛ hewɔ lɛ, Yesu nyɛ ewie akɛ, “Je lɛŋ lumɔ satan bɛ nɔ ko yɛ mimli.” (Yohane 14:30) Ni ŋmɛnɛ, “jeŋ muu lɛ fɛɛ ka mɔ fɔŋ lɛ mli” aahu kɛbashi ŋmɛnɛ. (1 Yohane 5:19) Akɛni etswa ja ni Yehowa jeŋ muu fɛɛ maŋtsɛyeli lɛ ja ha lɛ mpoa hewɔ lɛ, aha Satan aaafee afii 6,000 sɔŋŋ koni ekɛtsɔɔ kɛji enɔyeli yɛ adesai anɔ lɛ baanyɛ aye omanye. Kwɛ bɔ ni enine enyɛ shi eha, taakɛ je lɛŋ shihilɛ ni yaa nɔ efiteɔ daa lɛ yeɔ he odase lɛ! Etsɛŋ ni wɔ Nyɔŋmɔ, Yehowa, ni yɔɔ suɔmɔ lɛ baajie jeŋ shihilɛ ni ekpɔtɔ nɛɛ kwraa, ni ebaama ejeŋ muu fɛɛ nɔyeli ni ja lɛ nɔ mi yɛ shikpɔŋ nɛɛ nɔ. Mɛɛ miishɛɛ heyeli enɛ kɛbaaha adesai ni shweɔ toiŋjɔlɛ, kɛ jalɛ nɔyeli lɛ nɛkɛ!—Lala 37:9-11; 83:18, 19.
Shi kɛlɛ, jeee fɛɛ nɛ! Abaadamɔ Yesu wiemɔi ni yɔɔ Yohane 3:16 lɛ nɔ ajie Nyɔŋmɔ mɔbɔnalɛ lɛ kpo babaoo lolo, akɛ: “Nyɔŋmɔ sumɔɔ je lɛ ni ji adesai, akɛ eŋɔ e-Bi koome lɛ eha, koni mɔ fɛɛ mɔ ni heɔ enɔ yeɔ lɛ hiɛ akakpata, shi moŋ ena naanɔ wala.” Nɛkɛ naanɔ wala yɛ shikpɔŋ nɔ he gbɛkpamɔ ni abaasaa aha adesai ana ekoŋŋ nɛɛ kɔɔ nibii ni abaasaa abɔ ehee ekoŋŋ lɛ ahe. Mɛni ji nɛkɛ nibii nɛɛ? Mɛɛ gbɛ nɔ amɛhe baa sɛɛnamɔ kɛhaa adesai ni dɔmɔɔ ŋtsɔi lɛ yɛ? Wɔ sane ni nyiɛ sɛɛ lɛ baatsɔɔ mli.