Saji ni Jɛ Shiwoo Shikpɔŋ lɛ Nɔ
Ye Nii—Ye Aboloo
GBI ko beni Yesu kɛ ekaselɔi lɛ yɔɔ shia ko mli lɛ, “nii po amɛwooo yeli” yɛ asafo babaoo ko ni ba jɛmɛ lɛ hewɔ. (Marko 3:20) Be kroko hu lɛ, Yesu tee Farisifonyo ko shia ko mli kɛha “niyeli.” (Luka 14:1) Mɛɛ niyenii nɛkɛ baa ojwɛŋmɔ mli?
Ekolɛ blema lsraelbii lɛ baasusu aboloo he ejaakɛ Hebri kɛ Hela wiemɔi ni akɛtsuɔ nii ahaa “niyeli” lɛ shishinumɔ diɛŋtsɛ ji “ye aboloo.” Ni shishinumɔ yɛ enɛ he, ejaakɛ ŋmaa loo akoko aboloo ji niyenii ni amɛfɔɔ yeli waa lɛ ateŋ ekome.
Mɛi pii susuɔ Hebri blematsɛmɛi lɛ ahe ŋmɛnɛ akɛ tookwɛlɔi kɛ Yesu kaselɔi lɛ hu akɛ wolɛi. Ni mɛi komɛi tsu nakai nitsumɔi lɛ, shi eka shi faŋŋ akɛ jeee mɛi fɛɛ. Ŋmaa ji nɔ titri ko yɛ mɛi pii ashihilɛi amli. Eyɛ faŋŋ akɛ nakai eji yɛ lsak kɛ Yakob he bei komɛi, taakɛ wɔbaanyɛ wɔna kɛjɛ 1 Mose 26:12; 27:37; kɛ 1Mo 37:7 lɛ. Ni akɛni okwaayeli ji nitsumɔ titri ko ni atsuɔ yɛ Galilea yɛ Yesu beaŋ hewɔ lɛ, ani eeenyɛ efee akɛ mɛi ni batsɔmɔ bɔfoi lɛ ateŋ mɛi komɛi ji ŋmaa hulɔi?
Eeenyɛ ebalɛ nakai, ejaakɛ aduɔ ŋmaa yɛ hei babaoo yɛ Shiwoo Shikpɔŋ lɛ nɔ, ni atsiɔ ta yɛ Biblia lɛ mli yɛ hei babaoo. (5 Mose 8:7-9; 1 Samuel 6:13) Mɛni yɔɔ ŋmaadumɔ mli?
Beni nugbɔ ni nɛɔ mra yɛ October kɛ November mli lɛ eha sũ lɛ efee bɔdɔɔ sɛɛ lɛ, ŋmaa dulɔ lɛ yahuɔ eŋmɔ lɛ kɛkɛ lɛ edũ ewui lɛ. Sɛɛkpee nugbɔnɛmɔ lɛ baaye abua edumɔ nii lɛ ni ekwɛ̃, kɛkɛ lɛ, yɛ April kɛ May mli lɛ, egbĩɔ ni esu tsɔɔ tamɔ wuɔfɔ ni mli dĩɔ fioo, dani hulutsoo be mli dɔlɛ lɛ baa. Ale ŋmaakpamɔ jogbaŋŋ akɛ wɔkaneɔ ehe saji po akɛ nɔ ni tsɔɔ afi lɛ mli be pɔtɛɛ ko. (1 Mose 30:14; Kojolɔi 15:1) Ani obaanyɛ otsɔɔ afi lɛ mli be pɔtɛɛ mli ni asha mfoniri ni yɔɔ abɛku gbɛ lɛ?a Ni mɛɛ be pɔtɛɛ mli ni Yesu kaselɔi lɛ kumɔ yibii ni agbeeko lɛ?—Mateo 12:1.
Ŋmaakpamɔ bafeɔ nitsumɔ babaoo kɛhaa okwaafoi lɛ. Nikpalɔi lɛ kɛ nikpamɔ kakla folɔɔ tsei lɛ ni amɛfimɔɔ mli kei kei, taakɛ onaa yɛ shishigbɛ lɛ. Ni eji anɔkwale akɛ, hiɛ hoɔ ŋmaa tsei lɛ ekomɛi anɔ aloo amɛshwieɔ shi, ni tsɔɔ nɔ hewɔ ni Rut nyɛ eyaye kpɛkpɛo ni ena eko lɛ. (Rut 2:2, 7, 23; Marko 4:28, 29) No sɛɛ lɛ aloɔ ŋmaa kei lɛ kɛyaa ŋmaa-gbeemɔ he, tamɔ Arauna nɔ lɛ nɛkɛ. Mɛni baa yɛ jɛmɛ? Biblia lɛ tsiɔ “ŋmaa-gbeemɔ shwilii lɛ kɛ tsinai lɛ ahe nibii” atã (2 Samuel 24:18-22; 1 Kronika 21:23) Agbɛɔ ŋmaa kei lɛ amli ashwieɔ he ko tɛtrɛɛ ni akɛ tɛ diɛŋtsɛ loo sũ efee. Tsina nuu loo kooloo kroko baanyiɛ kɛbɔle lɛ shii abɔ, ben enyiɛɔ ŋmaa lɛ nɔ lɛ. Kooloo lɛ gbalaa tsɔne ni akɛ tso efee enaji lɛ kɛnyiɛ: nɔ ni ehaa ŋmaa yibii lɛ jwaraa ni wui lɛ naa gbɛ amɛjeɔ mli—Yesaia 41:15.
No sɛɛ lɛ efeɔ klalo kɛhaa emlishaa, ni afeɔ enɛ kɛtsɔɔ fɔ̃ ni akɛ sɔfi loo nɔ ko tamɔ faka fɔ̃ɔ kɛyaa kɔɔyɔɔ mli lɛ nɔ, taakɛ wɔnaa yɛ yiteŋgbɛ lɛ. (Mateo 3:12) Ekolɛ okwaafonyo lɛ baasha mli yɛ gbɛkɛnaashi mli koni kɔɔyɔɔ anyɛ atswa tutuu (wui lɛ ahe totoi) lɛ kɛya ni eloo ŋmaa tsei lɛ hu eshwie afã. Kɛji abua ŋmaa Iɛ naa ni ahala mli ni ajie tɛi bibii lɛ kɛjɛ mli agbe naa lɛ, kɛkɛ eshɛ he ni abaanyɛ akɛto agbɛnɛ—aloo kɛha niyenii ni he hiaa waa lɛ feemɔ, aboloo.—Mateo 6:11.
Kɛji oji yoogbayoo ni nakai nitsumɔ ka onɔ lɛ, no lɛ daa gbi lɛ okɛ nishimɔ tso kɛ emlibi baagbɛlɛ ŋmaa lɛ ni etsɔ mamu, ekolɛ ŋmaa mamu ni yɔɔ ŋmlɛiŋmlɛi fioo. Aloo obaanyɛ ogbɛlɛ ni etsɔ ‘mamu ni ebo,’ tamɔ nɔ ni Sara kɛfee “tatalei” eha ŋwɛibɔfoi ni tsɔmɔ amɛhe tamɔ gbɔmɛi lɛ aloo nɔ ni Israelbii lɛ kɛfee niyenii afɔlei amɛha Yehowa lɛ. (1 Mose 18:6; 2 Mose 29:2; 3 Mose 2:1-5; 4 Mose 28:12) Sara kɛ nu fioo fɔ ŋmaa mamu Iɛ ni ekpɔtɔ ni efee Iɛ mã.
Kɛ okwɛ shishigbɛ lɛ, ebaana mã koklobii kɛ ekome ni afee lɛ tɛtrɛɛ, tamɔ akpaanɔɔ ni efee klalo kɛha eshãa. Anyɛɔ ashãa nɛkɛ akpaanɔɔ koklobii agboi nɛɛ yɛ nishãa tɛi loo dadei anɔ, tamɔ bɔ ni yoo lɛ feɔ lɛ. Ani enɛ yeɔ ebuaa bo ni onyɛɔ ofeɔ nɔ ni Sara tee nɔ efee eha saralɔi ni ji ŋwɛibɔfoi lɛ kɛ nɔ ni Lot weku lɛ hu fee yɛ sɛɛ mli lɛ he mfoniri? Wɔkaneɔ akɛ: “[Ŋwɛibɔfoi lɛ] gbale eŋɔɔ, ni amɛbato ewe lɛ. Ni efee niyenii eha amɛ, ni esha akpiti, ni amɛye.”—1 Mose 19:3.
[Shishigbɛ niŋmai]
a Okɛto 1992 Calendar of Jehovah’s Witnesses lɛ he.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 24 lɛ Jɛ]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 24 lɛ Jɛ]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 25 lɛ Jɛ]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 25 lɛ Jɛ]
Garo Nalbandian