Heloonaa sɔɔmɔ Nitsumɔ Lɛ—Bɔ Ni Esaa Gbɔmɛi lɛ Ahe Ehaa
EJE SHISHI kɛ aboloi enumɔ kɛ loi bibii enyɔ, ni Yesu Kristo tsɔ naakpɛɛ gbɛ nɔ elɛ hii, yei kɛ gbekɛbii fe 5,000 yɛ Hehoo be lɛ mli (March-April) yɛ afi 32 Ŋ.B. (Mateo 14:14-21; Yohane 6:1-13) Akɛni mɛi lɛ yɔɔ hewalɛ babaoo ni Yesu yɔɔ hewɔ lɛ, amɛmiisumɔ ni amɛfee lɛ amɛmaŋtsɛ. Eeenyɛ eba akɛ amɛnu he akɛ ebaanyɛ ejie amɛ kɛjɛ Roma nyɔŋyeli shishi. Mɛni ji Yesu hetooi?
Ni eeeba ehe shi eha nɔ ni baaha ena gbɛ́i ni abiɔ nɛɛ lɛ, Yesu “kome too gbala ehe shi kɛtee gɔŋ lɛ nɔ ekoŋŋ.” (Yohane 6:15) Shi asafo lɛ eŋmɛɛɛ he oya nakai. Amɛba eŋɔɔ ekoŋŋ yɛ enɔ jetsɛremɔ. Akɛni eyoo jwɛŋmɔ ni amɛhiɛ hewɔ lɛ, Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Jeee okadii lɛ ni nyɛna lɛ hewɔ nyɛtaoɔ mi nɛɛ, shi moŋ akɛni nyɛye aboloo lɛ eko ni nyɛtɔrɔ lɛ hewɔ.” Kɛkɛ ni ekɛfata he akɛ: “Nyɛkatsua ŋmaa ni fiteɔ lɛ he nii, shi moŋ, ŋmaa ni hiɔ shi kɛyaa naanɔ wala mli” lɛ.—Yohane 6:25-27.
Mɛni hu wɔbaanyɛ wɔkase yɛ nɛkɛ sane nɛɛ mli? Kɛfata pii ahe lɛ, etsɔɔ faŋŋ akɛ ewaaa akɛ aaatsɔ heloonaa nibii anɔ agbala gbɔmɛi. Shi, hiɛsɔɔ diɛŋtsɛ ni aaana aha mumɔŋ nibii—nibii ni sɛɛnamɔ hiɔ shi kɛyaa naanɔ—lɛ ji sane kroko kwraa. Ŋmɛnɛ, su ni ayɔɔ akɛ aaakwɛ nii yɛ heloonaa kɛ heloo jwɛŋmɔ lɛ efee nɔ ni eda waa diɛŋtsɛ.
Bɔ Ni Asumɔɔ Kwasafo Loo Heloonaa Sɔɔmɔ Nitsumɔ Lɛ Waa Ahaa
Yɛ gbɔmɛi ni yɔɔ maji ni nako nɔyaa tsɔ lɛ amli lɛ agbɛfaŋ lɛ, Anaigbɛ maji ni etee hiɛ lɛ damɔ shi kɛha hegbɛ fɛɛ hegbɛ kɛ heloonaa sɛɛnamɔi ni mɔ ko baasumɔ—hegbɛi ni bɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛmaji lɛ amli. Hiɛ kɔɔ shweremɔ lɛ nɔ, akaseɔ amɛshihilɛ sui. Akɛ woloŋlee ni yaa hiɛ maa nikaselɔ fɛɛ nikaselɔ hiɛ akɛ nɔ̃ nɔ ni ebaatsɔ ekɛna nɔyaa loo eshwere yɛ shihilɛ mli. Yɛ enɛ hewɔ lɛ, ewaaa akɛ mɔ ko aaaŋɔ nɔ hewɔ ni kwasafoŋ gbɛjianɔtoi ni maŋsɛɛ sɔlemɔi lɛ hiɛ lɛ efee nɔ ni mɛi pii sumɔɔ yɛ nɛkɛ maji nɛɛ amli waa ha. Shi mɛni ejɛ mli eba?
Akɛ nɔkwɛmɔ nɔ lɛ, yɛ Bokagbɛ lɛ, bɔ ni gbɔmɛi lɛ sumɔɔ waa akɛ amɛbaafee nɔ fɛɛ nɔ ni sɔlemɔ lɛ biɔ, bɔni afee ni amɛnine ashɛ nɛkɛ nikee nii nɛɛ nɔ lɛ eha ana gbɛi ko ni anyaŋeɔ waa ni ji “omɔ Kristofoi.” Ni nɔ,ni yɔɔ mɔbɔ fe fɛɛ ji akɛ kɛji akɛ nɛkɛ nikee nii loo nibii ni akɛkeɔ amɛ lɛ sɛɛ fo lɛ, gbɔmɛi lɛ amiishɛɛ taa. Omɔ Kristofoi nɛɛ ateŋ mɛi pii laajeɔ ni anaaa amɛ dɔŋŋ. No hewɔ lɛ yɛ Kantonbii ateŋ lɛ, ayɛ wiemɔ ko ni ehe gbɛi ni kɛ́ atsɔɔ shishi lɛ, etamɔ nɛkɛ yɛ Ga mli: “Nyɔŋmɔ sumɔɔ je lɛ, shi je lɛ sumɔɔ tsina fufɔ.”
Eyɛ mli akɛ sɔlemɔi akui pii tsuuu yelikɛbuamɔ gbɛjianɔtoi nɛɛ ahe nii, ja oshara bei amli pɛ kɛkɛ moŋ, shi nɔ ni ba yɛ blema lɛ eshi ekadimɔ nii. Kɛha mɛi ni jɛ Bokagbɛ lɛ ateŋ mɛi pii lɛ, sɔlemɔ lɛ damɔ shi kɛha ejurɔfeemɔ gbɛjianɔtoi, ni yiŋtoo hewɔ ni ayaa sɔlemɔ lɛ pɛ ji ni ana nɔ ko, shi jeee ni akɛ nɔ ko aha. Amɛnaaa bɔ ni ehe hiaa akɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛaajɛ amɛsuɔmɔ mli amɛkɛ nɔ ko asha afɔle aha sɔlemɔ lɛ. Anaa nɛkɛ su nɛɛ, akɛ nɔkwɛmɔ lɛ, yɛ nɔ hewɔ ni mɛi sumɔɔɔ ni amɛwoɔ too ko amɛhaa Biblia he woji lɛ mli, ejaakɛ yɛ amɛjwɛŋmɔi amli lɛ, esa akɛ nɔ ko ni sɔlemɔ lɛ feɔ lɛ afee nii ni akɛhaa yaka.
Ní akɛ sɔlemɔ lɛ aaatsu nii akɛ nɔ ni abaatsɔ nɔ ni nine ashɛ nɔ ko nɔ lɛ ji nii ni anaa lɛ oya yɛ woloŋlee mli. Maji babaoo ni nako nɔyaa tsɔ lɛ susuɔ Anaigbɛ woloŋlee ni aaana lɛ he akɛ gbɛ ni atsɔɔ nɔ ayeɔ omanye ni anaa gbɛi. Taakɛ amaniɛbɔɔ ko tsɔɔ lɛ, yɛ be mli ni India na heyeli kɛjɛ Britania ŋɔɔ lɛ, no mli lɛ India mlawoo gwabɔɔ lɛ mli bii oha fɛɛ mli 85 ji mɛi ni amɛtee “Kristofoi a-skul.” Ni taakɛ Konfusio tsɔɔmɔi komɛi yɛ Bokagbɛ Shɔŋŋ lɛ tsɔɔ lɛ, woloŋlee jogbaŋŋ ji otii ni kwɔ fe fɛɛ lɛ ekome yɛ shihilɛ mli. No hewɔ lɛ mɛi pii kwɛɔ skul sɔrɔtoi ni sɔlemɔ lɛ feɔ lɛ, ni yɛ be babaoo mli lɛ amɛkɛ Anaigbɛ nitsɔɔmɔ gbɛi ni afɔlɔ afɔ shi lɛ tsuɔ nii lɛ akɛ nɔ ko ni haa amɛyeɔ amɛhe. Ni akɛni amɛhiɛ ka nɔ akɛ amɛbaaha amɛbii lɛ eko abote nɛkɛ skul ni sɔlemɔ lɛ to he gbɛjianɔ nɛɛ eko mli, ni ekolɛ yɛ sɛɛ mli lɛ amɛya maŋsɛɛ hewɔ lɛ, Bokagbɛ bii ni ji fɔlɔi lɛ ateŋ mɛi pii ni kulɛ amɛnyiɛɔ amɛblema jamɔi lɛ asɛɛ lɛ yaa sɔlemɔ kɛ miishɛɛ amɛ diɛŋtsɛ, ni amɛwoɔ amɛbii ahewalɛ ni amɛfee nakai nɔŋŋ.
Mɛni Ji Yibii Ni Awo?
Kɛ akɛto sɔlemɔ lɛ ni yɔɔ shia lɛ he lɛ, maŋsɛɛ sanekpakpajajelɔi asɔlemɔ lɛ pɛ ji nɔ ni ayaa babaoo diɛŋtsɛ. Enɛ haa mɛi pii leɔ sɔlemɔ lɛ tsɔɔmɔi lɛ kɛ Kristojamɔ he nɔ ko kɛyashɛɔ he ko. Shi ani enɛ eye ebua amɛ ni amɛnu Bibliai lɛ kɛ emli sane lɛ shishi? Ani efee amɛ Kristofoi diɛŋtsɛ, ni ji akɛ, Yesu Kristo sɛɛnyiɛlɔi?
Akɛ nɔkwɛmɔ nɔ lɛ, okɛ Kuo Tung, obalanyo ni wɔtsi eta kɛjɛ shishijee lɛ afee nɔkwɛmɔ nɔ. Beni yɛ sɛɛ mli Iɛ abi lɛ akɛ agbɛnɛ eheɔ Nyɔŋmɔ nɔ eyeɔ lo, yɛ be mli ni etee sɔlemɔ lɛ yɛ be ko mli lɛ, eha hetoo akɛ: “Dabi. Awieee nɔ ko akɛtsɔɔɔ akɛ Nyɔŋmɔ yɛ.” Yɛ anɔkwale mli lɛ, ekpɛlɛ nɔ akɛ eheee eyeee akɛ enanemɛi lɛ ateŋ mɛi komɛi heɔ Nyɔŋmɔ ko amɛyeɔ, eyɛ mli akɛ amɛkɛ lɛ fɛɛ yaa sɔlemɔ. Ekɛɛ akɛ, amɛtee kɛkɛ koni amɛna hegbɛ amɛkase Ŋleshi wiemɔ.
Obalanyo kroko ba shia ni kɛha gbɛhamɔ yɛ be mli ni eyaa kɔlegi yɛ U.S. Amarika. Beni Yehowa Odasefoi lɛ ateŋ mɔ kome tee eŋɔɔ lɛ, ebi lɛ kɛji akɛ Odasefoi lɛ feɔ amɛkpee yɛ Ŋleshi wiemɔ mli. Abi lɛ akɛ mɛni hewɔ ebiɔ nakai? Elia hetoo akɛ: “Bɔni afee ni maya hiɛ yɛ Ŋleshi wiemɔ mli lolo.” Beni akɛɛ lɛ akɛ afeɔ kpee lɛ yɛ maŋ lɛ wiemɔ mli bɔni afee ni mɔ fɛɛ mɔ ana he sɛɛ yɛ mumɔŋ lɛ, obalanyo nɛɛ kɛɛ akɛ belɛ ebaaya kpee yɛ he kroko ni afeɔ kpee lɛ shii enyɔ yɛ otsi mli yɛ Ŋleshi wiemɔ mli lɛ.
Mɛi ni ebatsɔmɔ sɔlemɔ lɛ mli bii ni abaptisi amɛ lɛ po tamɔ mɛi ni tsakemɔ ko kwraa bɛ amɛsusumɔi amli. Amɛteŋ mɛi pii kɛ amɛhe kpɛtɛɔ amɛtsutsu hemɔkɛyeli loo nifeemɔ lɛ he lolo, ni yɛ be babaoo mli lɛ, sɔlemɔ lɛ kpɛlɛɔ nɔ ni amɛfeɔ lɛ nɔ.
Ni mɛi ni sɔlemɔ lɛ gbɛjianɔtoo lɛ he eba sɛɛnamɔ kɛha amɛ lɛ hu? Ewaaa kwraa akɛ yɛ amɛshika kɛ heloo gbɛfaŋ shweremɔ lɛ fɛɛ sɛɛ lɛ, aaanu ni amɛmiikɛɛ akɛ hetoo ni amɛkɛaaha ŋmɛnɛŋmɛnɛ beaŋ naagbai ji ni mɔ kɛ ehe afɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe nɔ. Nɔ ni ejɛ mli eba ji akɛ amɛteŋ mɛi komɛi etsi amɛhe kwraa kɛjɛ sɔlemɔ lɛ he aloo amɛkɛ sɔlemɔ lɛ teŋ ejɛkɛ naakpa
Sɔlemɔi lɛ amli maŋsɛɛ sanekpakpa shiɛlɔi lɛ ena hegbɛ babaoo ni amɛkɛaatsɔɔ gbɔmɛi lɛ nɔ ni Biblia lɛ tsɔɔ. Shi ni amɛaatsɔɔ amɛ moŋ ni amɛnyiɛ yɛ Yesu famɔ akɛ “nyɛ taoa Nyɔŋmɔ maŋtsɛyeli lɛ kɛ ejalɛ lɛ sɛɛgbɛ tsutsu ni akɛ nibii nɛɛ fɛɛ aaafata he ahanyɛ” lɛ, nɔ̃ nɔ mi ni amɛna ji heloo gbɛfaŋ nibii ni ji “nibii krokomɛi” lɛ. (Mateo 6:33) Amɛtsɔ amɛ kwasafoŋ loo maŋ bii a-ejurɔfeemɔ lɛ nɔ amɛfee babaoo koni amɛkɛye amɛbua mɛi yɛ gbɔmɔtsoŋ kɛ tsofafeemɔ mli, woloŋlee mli, shi sɛɛnamɔ nɛɛ sɛɛ etsɛɛɛ kwraa. Akɛni amɛkɛ mumɔŋ tsɔsemɔ fataaa he hewɔ lɛ, yɛ be babaoo mli lɛ, nɛkɛ gbɛjianɔtoi nɛɛ baa tamɔ nɔ ko ni kanyaa amɛ moŋ koni amɛtao nibii ni sɛɛ etsɛɛɛ, aloo je lɛŋ sɛɛnamɔ.
Sɔlemɔi lɛ kɛɛ amɛmiiya ni amɛyashiɛ sanekpakpa lɛ. Shi nɔ ni ejɛ mli eba yɛ hei pii moŋ ji Anaigbɛ heloo gbɛfaŋ nibii asɛɛdii shihilɛ ni amɛha eshwere. Hɛɛ, amɛnine eshɛ mɛi pii ni nyiɛ amɛsɛɛ lɛ anɔ. Taakɛ wɔna lɛ amɛteŋ mɛi pii ji mɛi ni diɔ je lɛŋ kɛ heloo gbɛfaŋ nibii asɛɛ. Yɛ Yesu gbii lɛ amli lɛ ewie jamɔ mli hiɛnyiɛlɔi lɛ ahe akɛ: “Nyɛbɔleɔ ŋshɔ kɛ shikpɔŋ kpula, koi nyɛna mɔ kome ni etsɔ Yudafonyo, ni beni mɔ lɛ etsɔ nakai lɛ, nyɛfeɔ lɛ Gehena bi shii enyɔ fe nyɛ diɛŋtsɛ nyɛhe.” (Mateo 23:15) Yɛ shishinumɔ nɛɛ na lɛ, mɔdɛŋ ni Kristendom ebɔ koni eshiɛ sanekpakpa lɛ kɛtsɔ kwasafoŋ loo maŋ bii ayelikɛbuamɔ yɛ heloonaa lɛ efee yaka ni ebabua amɛ diɛŋtsɛ amɛyiteŋ. Eshɛɛɛ nitsumɔ ni Yesu Kristo kɛha lɛ he kwraa, nɔ ni ekɛɛ akɛ: “No hewɔ lɛ nyɛyaa ni nyɛyafea jeŋmaji lɛ fɛɛ kaselɔi. . . nyɛtsɔɔ amɛ ni amɛyɛ nii fiaa ni miikɛɛ nyɛ lɛ nɔ.”—Mateo 28:19, 20.