Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • w80 3/1 bf. 21-23
  • Ghana Miihere Maŋtsɛyeli Lɛ He Shiɛmɔ Lɛ Nɔ

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Ghana Miihere Maŋtsɛyeli Lɛ He Shiɛmɔ Lɛ Nɔ
  • Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1980
  • Saneyitsei Bibii
  • MƐI PII MIITAO BIBILA MLI ANƆKWALE LƐ SƐƐGBƐ
  • SHI NI AAADAMƆ KPƐŊŊ AHA BIBLA MLI ANƆKWALE LƐ YEƆ BUAA MƐIKROKOMƐI
  • KPEEI WUJI YE BUA “SAŊEKPAKPA” LƐ SHIƐMƆ
Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1980
w80 3/1 bf. 21-23

Ghana Miihere Maŋtsɛyeli Lɛ He Shiɛmɔ Lɛ Nɔ

YƐ YESU gbalɛ wulu ni kɔɔ naagbee be lɛ he lɛ mli lɛ, ekɛɛ: “Ni aaashiɛ maŋtsɛyeli lɛ he sanekpakpa nɛɛ atsɔɔ je nɛɛ fɛɛ, ni akɛye jeŋmaji lɛ fɛɛ odase; ni no dani naagbee Iɛ aaaba.”​—Mat. 21:​14.

Ghana fata nakai “je nɛŋ fɛɛ” ni ashiɛɔ “sanekpakpa” lɛ atsɔɔ amrɔ nɛɛ he. Yɛ enɛ hewɔ lɛ mɛi pii ebana Yehowa Odasefoi anitsumɔ he sɛɛ yɛ be mli ni amɛbɔɔ mɔdɛŋ akɛ amɛha mɔfɛɛmɔ anu Biblia mli sane lɛ. Yɛ afii nyɔŋma ni eho nɛɛ amli lɛ, nitsumɔ lɛ elɛɛ aahu akɛ amrɔ nɛɛ Odasefoi aaafee 21,000 miishiɛ “sanekpakpa” lɛ yɛ Ghana.

Kɛha nitsumɔ nɛɛ nɔkwɛmɔ lɛ, agbele Buu Mɔɔ Asafo lɛ klɛŋklɛŋ ninenitsumɔhe yɛ Ghana yɛ afi 1947 mli. Etsɛɛɛ kwraa ni nitsumɔ lɛ falɛ bi ni ana heko ni da fe klɛŋklɛŋ nitsumɔhe lɛ. Aje no shishi kɛ ajeee shishi nɔŋŋ kɛkɛ ni ana akɛ esani ato gbɛjianɔ kɛha nitsumɔhe ni da lolo, beni afee ni anyɛ asɔmɔ asafoi ni yi faà lolo lɛ jogbaŋŋ. Nohewɔ lɛ ama tsũ hee ko ni ajɔɔ nɔ yɛ afi 1963 mli. Abana akɛ tsũ nɛɛ hu edaaa dɔŋŋ kɛha nɔyaa ni eba lɛ nɔkwɛmɔ ni nohewɔ lɛ ayabi shikpɔŋ yɛ Nungua, maŋ fioo ko ni bɛŋkɛ Ga lɛ. Amrɔ nɛɛ aato gbɛjianɔ kɛha ninenitsumɔhe kɛ woji-akalamɔhe wulu fɛfɛo ko, yɛ jɛi.

Yehowa Odasefoi anɔyaa ni eba oyayaayai yɛ Ghana lɛ tsɔɔ bɔni Ghanabii sumɔɔ akɛ amɛbo Biblia mli sane toi, kɛ hiɛdɔɔ ni amɛkɛhereɔ nibii kpakpai ni amɛkaseɔ yɛ no mli lɛ anɔ lɛ. Nɔkwɛmɔnii enyɔoo komɛi ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ baatsɔɔ bɔni Biblia mli anɔkwale lɛ he hɔmɔ yeɔ Ghanabii ehaa lɛ. Amaniɛ ko ni Ga asafoi lɛ ateŋ ekome bɔ lɛ nyiɛ sɛɛ nɛɛ.

MƐI PII MIITAO BIBILA MLI ANƆKWALE LƐ SƐƐGBƐ

“Afɔ̃ wɔ nine akɛ wɔbawie wɔtsɔɔ mɛi aaafee 60 ni eto amɛyiŋ akɛ amɛ aaatao Biblia lɛ mli kɛha anɔkwa jamɔ lɛ. Beni amɛdiɛŋtsɛ amɛkase Ŋmalɛi lɛ yɛ nɔni nomɛi kɛɔ yɛ tsɔɔmɔi komɛi ahe sɛɛ lɛ, amɛbɔi sɔlemɔi sɔrɔtoi ahiɛnyiɛlɔi aninefɔɔ akɛ amɛkɛ amɛ abasusu saji ahe. Beni amɛ́bo Nyɔŋmɔjamɔŋ hiɛnyiɛlɔi nɛɛ atoi ni amɛbibii amɛ saji yɛ otii sɔrɔtoi ahe sɛɛ lɛ, amɛkɛɛ amɛkuu lɛ hiɛnyiɛlɔ lɛ akɛ etsɛ wɔ (belɛ Yehowa Odasefoi) hu.

“Amɛkuu hiɛnyiɛlɔ lɛ kɛɛ yiŋtoo titrii hewɔ ni amɛto amɛyiŋ akɛ amɛ aaatsɛ wɔ lɛ ji akɛ beni amɛ́kase nii kɛyashi be ko lɛ, amɛna akɛ esani amɛshiɛ amɛtsɔɔ mɛikrokomɛi. Nohewɔ lɛ amɛbɔi shia kɛ shia yaa. Ekɛɛ sane ni mɛi fɔɔ amɛ bimɔ ji akɛ, ‘Ani Yehowa Odasefoi ji nyɛ?’ ni amɛhaa hetoo akɛ, Dabi. Enɛ ha kuu lɛ fɔ̃ wɔ nine akɛ wɔba. Amɛhala saneyitsei enumɔ koni wɔsusu he. Kɛji wielɔ kome wie saneyitso kome he egbe naa lɛ, kuu lɛ biɔ saji babaoo Aaafee nyɔŋ kome sɛɛ lɛ, amɛtsɛ wɔ akɛ wɔkɛ amɛ abafee Biblia mli nikasemɔ daa. Beni wɔsusu tsɔɔmɔi otii ahe wɔgbe naa lɛ, amɛhiɛnyiɛlɔ lɛ kɛɛ wɔ akɛ amɛ́na akɛ wɔhiɛ anɔkwale lɛ ni amɛkpɛ mli akɛ amɛkɛ wɔ baabɔ.

Kuu nɛɛ kɛ amɛnine ko ni yɔɔ maŋ kroko nɔ lɛ yɛ shãramɔ. Kɛkɛ ni atsu ayakɛɛ amɛ nɔni klɛŋklɛŋ kuu lɛ ekpɛ mli akɛ amɛbaafee lɛ. Atsɛ́ wɔsafo lɛ mli onukpai komɛi akɛ amɛba koni amɛbagbala saji amli amɛtsɔɔ. Nɔni jɛ enɛɛmɛi fɛɛ mli ba ji akɛ abaptisi kuu lɛ mlibii 18.”

SHI NI AAADAMƆ KPƐŊŊ AHA BIBLA MLI ANƆKWALE LƐ YEƆ BUAA MƐIKROKOMƐI

Odasefoi enyɔ tee Amanya akrowa ni yɔɔ Shwilao Kpokpaa nɔ,lɛ saramɔ, ni amɛkɛ jɛibii wie Maŋtsɛyeli lɛ he. Odasefoi lɛ kɛ kuu bibioo ko ni yɔɔ anɔkwale lɛ he miishɛɛ lɛ bɔi Biblia lɛ kasemɔ. Shi amɛteŋ mɔko mɔko nyɛɛɛ adamɔ shi kpɛŋŋ aha nɔni akaseɔ lɛ. Ebalɛ akɛ oblanyo fioo ko hu yɛ nakai akrowa lɛ ni gbe sɛkɛndere skul naa etsɛko, ni éku esɛɛ kɛba jɛi “Local Authority Middle School” lɛ koni ebatsɔɔ nii. Oblanyo nɛɛ ji ‘Protestante sɔlemɔyalɔ ko ni hiɛ dɔɔ yɛ ejamɔ he, ni nohewɔ lɛ esɔlemɔ lɛ halalɛ akɛ eshiɛ etsɔɔ esafo lɛ. Odasefoi lɛ ateŋ mɔkome ni nyiɛ oblanyo nɛɛ hiɛ yɛ skul ni amɛtee lɛ, kɛlɛ kpe ni eshiɛ lɛ kaiii oblanyo lɛ aahu kɛyashi oblanyo lɛ jie ehe shi etsɔɔlɛ. Shishijee mli lɛ, oblanyo lɛ nyaaa sane lɛ he tsɔ, shi eŋɔ wolo ni akɛhalɛ ni gbɛi ji What Has Religion Done for Mankind? lɛ. Beni ekɛ Biblia lɛ to wolo lɛ he ni ekase emli yitsei komɛi sɛɛ lɛ, ebahé eye akɛ esɔlemɔ lɛ tsɔɔmɔi kɛ Ŋmalɛi lɛ kpaaa gbee. Eto eyiŋ akɛ ebaashi esɔlemɔ lɛ.

Gbi kroko nɔ beni Odasefoi enyɔ lɛ basara oblanyo nɛɛ ekoŋŋ lɛ okɛɛ amɛ akɛ ebaafee nɔko; shi ekɛɛŋ amɛ nɔni ji, ja be eshwie mli dã. Nɔni efee diɛŋtsɛ ji eŋma wolo eyaha esɔlemɔ lɛ akɛ eeshi amɛ. Osɔfo ni yɔɔ jɛi lɛ jijaa. Etsɛ́ oblanyo lɛ ni ebilɛ kɛji lɛ eŋma wolo lɛ kɛba loo dabi. Oblanyo lɛ ha hetoo akɛ lɛ eŋma. Osɔfo lɛ heee yeee, ni nohewɔ lɛ ekɛɛ oblanyo lɛ aya ni eyasusu he gbii etɛ, koni eba ni ebagbala wolo lɛ sɛɛ. Oblanyo lɛ halɛ hetoo akɛ nɔni ékɛɛ lɛ nɔŋŋ ékɛɛ lɛ, shi kɛlɛ ebaasusu he tamɔ bɔni osɔfo lɛ kɛɛ eyafee lɛ. Nakai beaŋ nɔŋŋ lɛ, ayakɛɛ esɔlemɔ lɛ mli onukpai kɛ ewekunukpa lɛ hu. Hii nɛɛ gbe ehiɛ ni amɛjɛ lɛ aahu. Ewekunukpa lɛ kɛɛ kɛji eshi sɔlemɔ lɛ ni ekɛ ehe yawo jamɔ fɛɛ jamɔ mli kɛ mumɔŋ sɔlemɔ po mli, aloo eku esɛɛ kɛba Roma Katolik jamɔ ni ji “Kristojamɔ mli sɔlemɔi fɛɛ anyɛ̀” lɛ mli po, egbaŋ amɛnaa; shi mɛni ji eyaatsɔ Yehowa Odasefonyo lɛ? Oblanyo lɛ yabɔ Odasefonyo kometoo ni yɔɔ akrowa lɛ mli lɛ amaniɛ. Odasefonyo (ni ji yoo) nɛɛ wo oblanyo lɛ ekaa akɛ edamɔ shi kpɛŋŋ yɛ eyiŋ ni ekpɛ akɛ ebaafee Yehowa Odasefonyo lɛ he ni enijiaŋ akaje wui. Eha enu shishi akɛ amrɔmrɔ nɛɛ efeemɔ baawa ehalɛ fioo, shi kɛji efĩ shi lɛ nibii baahi kɛ̃ ni ekolɛ no baaha eshiteekɛwolɔi lɛ ateŋ mɛikomɛi po anu Biblia mli anɔkwale lɛ shishi jogbaŋŋ. Oblanyo lɛ kpɛlɛ nɔ.

Sɛɛ mli lɛ, atsɛ́ oblanyo lɛ akɛ ebadamɔ esɔlemɔbii lɛ ahiɛ ni ekɛɛ amɛ nɔhewɔ ni eshiɔ sɔlemɔ lɛ. Eyabɔ Odasefoi lɛ amaniɛ ni amɛwalɛ ni esaa wiemɔ fɛfɛo ko ni ekɛbaafã ehe. Beni eyadamɔ esafo lɛ hiɛ lɛ, oje shishi kɛ Nuntsɔ lɛ Sɔlemɔ lɛ hesusmnɔ, ni etsɔɔ akɛ amɛsɔlemɔ lɛ tsɔɔmɔ akɛ mɛi fɛɛ ni baana wala lɛ ebaaya ŋwɛi lɛ jeee anɔkwale. Jɛi nɔŋŋ ni osɔfo lɛ huru edamɔ shi ni obolɔ akɛ atsɛɛɛ oblanyo lɛ kɛbaaa akɛ ebashiɛ, shi moŋ ni ebatsɔɔ nɔhewɔ ni eshiɔ sɔlemɔ lɛ. Oblanyo lɛ to he akɛ akɛni yiŋtoo hewɔ ni eshiɔ lɛ damɔ Biblia lɛ nɔ hewɔ lɛ, enyɛŋ ewie ni Biblia lɛ he ebajeee mli. Osɔfo lɛ eŋmɛɛɛlɛ gbɛ ni etsa ewiemɔ lɛ nɔ dɔŋŋ; nohewɔ lɛ ashwielɛ kɛjɛ sɔlemɔtsu lɛ mli. Kɛkɛ ni sɔlemɔbii lɛ ateŋ gbá. Mɛikomɛi sumɔ akɛ amɛbolɛ toi, shi mɛikrokomɛi hu sumɔɔɔ akɛ egbalaa mɛi ajwɛŋmɔ kɛbaa Biblia lɛ nɔ. Enɛ gbele gbɛ wulu eha “sanekpakpa” lɛ shiɛmɔ yɛ nakai akrowa lɛ, ni mɛi pii ba oblanyo lɛ ŋɔɔ koni amɛbabolɛ toi lolo.

Nɔni ba yɛ enɛ sɛɛ ji akɛ atsɛ́ oblanyo lɛ kpee kɛtee amɛwekunukpa fe fɛɛ lɛ hiɛ. Akutso lɛ mli onukpai lɛ bɔilɛ jɛmɔ. Kɛkɛ ni nuu ko ni alelɛ akɛ daatɔlɔ lɛ bashɛ kpee lɛ shishi. Ebatá mɛi lɛ ateŋ ni ema eyi shi be fioo ko. Trukaa lɛ ete shi edamɔ shi ni ekpa fai akɛ abolɛ toi. Atsu hiŋmɛii ashwie enɔ, ni daatɔlɔ lɛ kɛɛ: “Mɛɛba nyɛtaoɔ akɛ nyɛtsĩɔ oblanyo nɛɛ gbɛ koni ekaja e-Nyɔŋmɔ-ɔ? Ani nyɛna daatɔlɔ ko tamɔ mi pɛŋ ni akɛɛ Yehowa Odasefonyo jilɛ? Aloo nyɛna ni gbekɛyoo ko eyabɔ ajwamaŋ ni eŋɔ hɔ́ ni akɛɛ Yehowa Odasefonyo jilɛ lo? Mɛɛba nyɛbaagba mɔko binuu naa? Kwashiai! Nyɛŋmɛa ehe ni ejaà e-Nyɔŋma!” Kɛkɛ ni eho eta shi, ni mɔkomɔko naaa ekaa akɛ eeete shi eshi oblanyo lɛ dɔŋŋ. Kpee lɛ naagbee ji no.

KPEEI WUJI YE BUA “SAŊEKPAKPA” LƐ SHIƐMƆ

Teokrase lɛ he kpeei wuji ni áfee lɛ etsɔmɔ kadimɔnii wuji yɛ anɔkwa jamɔ shweremɔ mli yɛ jakumaŋ nɛɛ mli. Enɛɛmɛi eha jwɛŋmɔi fɔji ni mɛikomɛi ni hiɛ gbɛhei wuji yɛ maŋ lɛ mli hiɛ lɛ elaaje. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, maŋtsɛ ko ba “Nitsulɔi Ni Yɔɔ Miishɛɛ” Kpokpaawulu Nɔ kpee ni afee yɛ December mli afi 1977 yɛ Ashante Manpɔŋ lɛ eko yɛ kpee lɛ naagbee gbi lɛ nɔ, ni enaa kpɛ ehe yɛ kpee he gbɛjianɔtoo kɛ nyɛmimɛi lɛ ajeŋba he. Eleee bɔni eeefee etsɔɔ bɔni enu he eha lɛ yɛ wiemɔi amli po. Onukpai ni fata maŋtsɛ lɛ he kɛba lɛ ateaŋ mɛi saŋŋ nu he nakai nɔŋŋ. Nɔni maŋtsɛ lɛ nyɛ́ ekɛɛ nɔŋŋ ji akɛ: “Oo, nyɛhe yɛ fɛo; no ji akɛ, nyɛhe tse!”

Yɛ Yehowa suɔmɔ kwɛmɔ kɛ hebuu naa kɛ shiteekɛwoo fioo ko fɛɛ sɛɛ lɛ, “sanekpakpa” lɛ shiɛmɔ kɛ kaselɔi afeemɔ lɛ miiya nɔ yɛ toiŋjɔlɛ ko kɛ̃ mli. Wɔmiikwɛ gbɛ akɛ mɛi babaoo lolo aaabatsɔmɔ Nuntsɔ Yesu Kristo kaselɔi. Wɔhiɛ gbɛkwɛmɔ ni tamɔ nakai ejaakɛ yɛ April 11, 1979 beni wɔfee Nuntsɔ lɛ gbele lɛ Kaimɔ lɛ, mɛi ni fa fe 70,000 ba eko yɛ Ghana fɛɛ.

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje