Kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn ní kplɔ́n nǔ we

1-2. Étɛ́wú nǔ e Biblu ɖɔ dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú é ka ɖó ná dɔn mǐ?

1473 J.M.H. tɔn wɛ. Akpádídó yíkúngban ɔ wɛ akɔta Izlayɛ́li tɔn ɔ bɛ́ yǐyí kɛ́ɖɛ́. Izlayɛ́li ví lɛ́ ɖu ɖo toxo Jelíko kpó Ayíi kpó tɔn jí ɖo ali jí wǔ ɖé nu. Amɔ̌ ɖo nukɔnmɛ ɔ, nǔmaɖónukún ɖé jɛ. Tomɛyitɔ́ ɖé lɛ́ wá gɔ̌n yětɔn, bo ɖɔ ɖɔ fí línlín wɛ émí gosín bo ɖo biba wɛ ná jɛ fífá sín akɔ xá togun Mawu tɔn.

² Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wɛ nyí tomɛyitɔ́ énɛ́ lɛ́. Azɔn nukɔntɔn e Biblu kɛ nu dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú é nɛ́, amɔ̌, é nyí gǔdo tɔn ɔ nɛ́ ǎ. Tan Biblu tɔn gěgé xlɛ́ ɖɔ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ nɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ tɛ́ntin nú xwe kanweko e bɔ d’é wú lɛ́ é. Nǔkplɔ́nmɛ xɔ akwɛ́ gěgé ɖo tan énɛ́ lɛ́ mɛ nú mǐ, bo ɖe nǔ gěgé xlɛ́ dó Jexóva Mawu wú.

GABAWƆ́ƆNNU LƐ́ WA NǓ KPÓ NǓÐIÐI KPÓ KPÓDÓ MƐÐÉESƆ́HWE KPÁN

3. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí Gabawɔ́ɔnnu lɛ́? (b) Étɛ́wú yě ka jɛ fífá sín akɔ xá Izlayɛ́li?

³ Hwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ jɛ Kanáa yíkúngban ɔ yí jí é ɔ, toxo Gabawɔ́ɔn tɔn e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó é mɛ wɛ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ nɔ nɔ. Akɔta Hivíti tɔn mɛ yě nɔ nɔ. Togun Kanáa tɔn tɛ́nwe ɖěɖěe “sukpɔ́,” bo lɛ́ “syɛ́n” hú Izlayɛ́li ví lɛ́ é ɖokpó wɛ. (Sɛ́n. 7:1) Hǔn, Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ syɛ́n tawun ɖo ahwanfunfun linu. (Joz. 10:2) Amɔ̌, gbɔn vo nú Kanáanu ɖě lɛ́ ɔ, yědɛɛ lɛ́ ɖ’ayi wú ɖɔ émí kún sixú fun ahwan xá Izlayɛ́li ví lɛ́ bo ɖu ɖ’é jí ó. Yě sixú ko mɔ ɖɔ Jexóva ɖo ahwan fun dó togun tɔn tamɛ wɛ, bo lɛ́ tuun ɖɔ é ko dó akpá ɖɔ émí ná nya Kanáanu lɛ́ sín to ɔ mɛ. (Tín. 34:11; Joz. 9:24) Énɛ́ wú wɛ hwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ yí Jelíko kpó Ayíi kpó é ɔ, Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sɛ́ mɛa dó Jozuwée ɖo Gilugálu bá dó jɛ fífá sín akɔ.

4. (a) Lěe Jozuwée 9:8-13 xlɛ́ gbɔn é ɔ, nɛ̌ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ka jɛ fífá sín akɔ xá Izlayɛ́li ví lɛ́ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe ɔ lɔmɔ̌.) (b) Étɛ́ ka jɛ hwenu e adingban yětɔn gba é?

⁴ Xa Jozuwée 9:8-13. Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ɖó adingban bo ɖɔ fí línlín wɛ émí gosín. Yě ɖɔ ɖɔ Jexóva wɛ nyí tɔn bɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ ɖu ɖo ahwan e yě fun xá Ejípu, bo lɛ́ fun xá axɔ́sú Amɔlíti tɔn Sihɔ́ni kpó Ɔ́gu kpó é jí. Amɔ̌, yě zán nǔnywɛ́ bo kɛ nu dó nǔ e jɛ dó Jelíko kpó Ayíi kpó wú é wú ǎ, ɖó è sixú nɔ “fí línlín” enyíi e yě gosín bo ɖɔ é bo ko se nǔ énɛ́ e jɛ b’ɛ ma lín ǎ é ǎ. Afɔsɔ́ɖótetɔ́ Izlayɛ́li tɔn lɛ́ sɔ́ kan nǔ byɔ́ Jexóva cóbó yí gbe nú kúnnuɖenú e Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ xlɛ́ lɛ́ é bo jɛ fífá sín akɔ xá yě ǎ. (Joz. 9:14, 15) Énɛ́ gúdo zaan ɔ, awo yětɔn wá gba, amɔ̌, Izlayɛ́li ví lɛ́ tɛ́ dó akɔ e yě jɛ xá yě é wú ɖó yě ko ‘dó akpá nú yě ɖo Jexóva sín nyǐkɔ mɛ.’ (Joz. 9:16-19) È sɔ́ azɔ̌ e kannumɔ lɛ́ nɔ wa lɛ́ é dó así nú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ bɔ yě ná ‘nɔ gbo atín, ná nɔ dun sin nú togun Izlayɛ́li tɔn ɔ, bo ná nɔ dun sin e è nǎ nɔ zán ɖo vɔ̌sákpe Jexóva tɔn kɔn é’ káká sɔ́yi.—Joz. 9:27.

5. Ali tɛ́ lɛ́ nu Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ka xlɛ́ ɖɔ émí ɖi nǔ nú Jexóva ɖe?

⁵ Ée Amɔlíti lɛ́ sín axɔ́sú atɔ́ɔ́n se ɖɔ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ jɛ fífá sín akɔ xá Izlayɛ́li ví lɛ́ é ɔ, yě ɖó gbe kpɔ́ bá tɔ́n ahwan Gabawɔ́ɔn. Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ byɔ́ Jozuwée ɖɔ é ní wá d’alɔ émí. (Joz. 10:3-7) Jozuwée kplá Izlayɛ́li ví lɛ́ nú yě ná yi hwlɛ́n yě, bɔ Jexóva kɔn nyɔ̌ná dó gǎndídó yětɔn lɛ́ jí. Jexóva tlɛ bló bɔ kɛ́njí ɖaxó ɖaxó lɛ́ ja kɔn nyi ahwankpá Amɔlíti lɛ́ tɔn jí, bo lɛ́ bló bɔ hwe nɔ te ɖo nǔjíwǔ linu káká bɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ ɖu ɖo ahwan ɔ jí. (Joz. 10:9-14) Fífá sín akɔ e Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ jɛ xá Izlayɛ́li ví lɛ́ é kpó alɔdó Jozuwée tɔn e yě byɔ́ hwenu e è tɔ́n ahwan yě é kpó xlɛ́ ɖɔ yě ɖó nǔɖiɖi, énɛ́ wɛ nyí ɖɔ yě ɖi nǔ ɖɔ Jexóva ɖó nǔwúkpíkpé bo ná bló bɔ xó tɔn lɛ́ ná jɛnu, bo ná lɛ́ hwlɛ́n yě gán.

6. Étɛ́ lěe Jexóva wa nǔ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ gbɔn é ka kplɔ́n mǐ dó wǔtu tɔn?

⁶ Étɛ́ tan énɛ́ ka kplɔ́n mǐ dó Jexóva wú? Jexóva nɔ sɔ́ éɖée hwe bo nɔ lɛ́ kú nǔbláwǔ nú mɛ. É ko ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ ɖɔ yě ní “nya mɛ e ɖo to ɔ mɛ lɛ́ bǐ;” Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ lɔ ɖo mɛ énɛ́ lɛ́ mɛ. (Kɛ́n. 33:51, 52) Amɔ̌, bónú Jexóva ná dó nɔ gǔdo nú fífá sín akɔ e Izlayɛ́li ví lɛ́ jɛ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ é ɔ, é kú nǔbláwǔ nú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ bo jó yě dó nyi gbɛ. Izlayɛ́li ví lɛ́ tlɛ kan nǔ byɔ́ Jexóva cóbó jɛ akɔ énɛ́ ǎ có, Jexóva ka wa mɔ̌. É lɛ́ d’alɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ bɔ yě nɔ gbejí nú akɔ e yě jɛ é lobo lɛ́ hwlɛ́n Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ɖo nǔjíwǔ linu.—Joz. 9:26; 11:19.

7. Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó kpɔ́ndéwú nǔɖiɖi kpó mɛɖéesɔ́hwe kpó tɔn Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe ɔ lɔmɔ̌.)

⁷ Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sín kpɔ́ndéwú gbɔn? Gbɔn tíntɛ́nkpɔ́n bo ɖó nǔɖiɖi syɛ́nsyɛ́n nú Jexóva gblamɛ. Mǐ tuun nǔ gěgé dó jijɔ Jexóva tɔn lɛ́ wú hú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́. Énɛ́ wú ɔ, mǐ ɖó hwɛjijɔ gěgé bo ná ɖeji dó wǔtu tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. (Ðɛh. 40:5, 6) Mǐ lɔ sixú wa nǔ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ɖɔhun bo ná nɔ ɖo gbesisɔmɛ bá wa mɛɖéesɔ́hwe sín azɔ̌ lɛ́ ɖo sinsɛnzɔ́ Jexóva tɔn mɛ. (Joz. 9:23, 27) Nɔví súnnu wínnyáwínnyá e nɔ w’azɔ̌ ɖo Betɛ́li bo nɔ nyí Luke é flín hwenu e é mɔ nɔví súnnu mɛxómɔ e é lɔ nɔ w’azɔ̌ ɖo Betɛ́li é ɖe mɛɖéesɔ́hwe xlɛ́ é. Azɔ̌ nukúnɖéjí lɛ́ wú wɛ nɔví súnnu mɛxómɔ énɛ́ nɔ kpé nukún dó có, é yá wǔ sɔ́ éɖée jó bá cɔ́ zǎn ɖo kpléxɔ Axɔ́súɖuto ɔ tɔn xá ɔ mɛ tɔn ɖé gbígbá hwenu. Luke ɖɔ: “Un kplɔ́n ɖɔ mɛɖéesɔ́hwe kún nyí lěe nǔ cí nú mɛ é sín xó kpowun ó. Nǔ e mǐ wá gbeta ɔ kɔn bo ná wa alǒ ma ná wa é wɛ nɔ ɖe xlɛ́.” Mi nú mǐ ní nɔ ɖe jiɖe e mǐ ɖó dó Jexóva wú é xlɛ́ gbe bǐ gbe gbɔn gǐngánjɛ wǔ tɔn hwenu e mǐ ɖo ninɔmɛ syɛ́nsyɛ́n lɛ́ mɛ gbɔn wɛ é kpó nukúnkpíkpé dó azɔ̌ ɖěbǔ e è sɔ́ d’así nú mǐ ɖo tutoblónúnǔ ɔ mɛ lɛ́ é wú kpó mɛɖéesɔ́hwe kpó gblamɛ.

GABAWƆ́ƆNNU LƐ́ NƆ TE KPƆ́N JEXÓVA NÚ É NÁ JLÁ NǓ AGƆ E È WA XÁ YĚ É ÐÓ

8. Alǎnnú tɛ́ Sawúlu ka wa xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́?

⁸ È lɛ́ wá kɛ nu dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú ɖo Biblu mɛ xwe kanweko mɔ̌kpán gúdo. Axɔ́sú Sawúlu húzú kpan nukɔn Gabawɔ́ɔnnu e ɖo Izlayɛ́li lɛ́ é. Sawúlu “ɖo hun jɛ dó Izlayɛ́li to ɔ kpó Judáa to ɔ kpó jí wɛ” bo tɛ́n kpɔ́n bá sú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sín kún dó.b Wǎgbɔ tɔn ɔ, è hu yě mɛ gěgé. (2 Sam. 21:2, 5, 6) Nǔagɔwiwa tɛ́ ɖíe! Sawúlu gba fífá sín akɔ e Izlayɛ́li jɛ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ bɔ xwe ko jɛ dó é.

9. Hwetɛ́nu Jexóva ka ɖe lěe nǔ cí n’i dó nǔ agɔ e è wa xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú é xlɛ́?

⁹ Jexóva ɖe ɖɛ adǎka énɛ́ e è xo Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú é afɔjíafɔjí ǎ. Nǔgbó ɔ, axɔ́sú Davídi e jɛ Sawúlu tɛnmɛ é sín hwenu wɛ Jexóva bló bɔ adɔ tɔ́n nú xwe atɔn dó dɔn ayi togun ɔ tɔn wá nǔ baɖabaɖa énɛ́ e jɛ é jí. Ée Davídi kan nǔ e wú adɔ ɔ sín é byɔ́ é ɔ, Jexóva ɖɔ n’i ɖɔ Sawúlu kpó xwédo tɔn kpó wɛ ɖu hunxɔ́ ɖó lěe yě wa nǔ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ gbɔn xwe ɖé lɛ́ ɖíe é wú.—2 Sam. 21:1.

10. Sɔgbe xá 2 Samuwɛ́li 21:3-6 ɔ, nɛ̌ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ka xlɛ́ ɖɔ émí nɔ ɖó sísí nú Sɛ́n Mawu tɔn ɖo nǔ e yě byɔ́ Davídi é mɛ gbɔn?

¹⁰ Xa 2 Samuwɛ́li 21:3-6. Davídi ɖɔ xó xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ bo kan nǔ e è sixú wa nú yě é byɔ́. Yě ka ná tɛ́n kpɔ́n bá jɛ dɔkun gbɔn byɔ̌byɔ́ Davídi ɖɔ é ní sú axɔ́ yě ɖó nǔ e è ma yá wǔ wa dó ta yětɔn mɛ ǎ é wú wɛ a? Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ná xósin e sɔgbe é bo ɖɔ ɖɔ xó ɔ kún ‘nyí kpatágan xó ó, é kún ka lɛ́ nyí siká xó ó,’ ɖó sɔgbe xá Sɛ́n ɔ ɔ, è sixú yí gbe nú nǔ ɖěbǔ dó xɔ gbɛ nú mɛ e hu mɛ é ǎ. (Kɛ́n. 35:30, 31) Yě lɛ́ tuun ɖɔ ényí è ma ná gbe émí ɖo sɛ́n linu ǎ ɔ, émí kún sixú hu mɛ ó. Wǎgbɔ tɔn ɔ, Davídi ná gbe ɖɔ yě ní hu súnnu e jɔ ɖo Sawúlu kún mɛ bo sixú ko ɖ’alɔ ɖo alǎnnú e Sawúlu wa é mɛ é tɛ́nwe. Énɛ́ gúdo ɔ, jǐ ja, bɔ adɔ ɔ nɔ te b’ɛ xlɛ́ ɖɔ Jexóva kún sɔ́ ɖo xomɛ sin dó Izlayɛ́li ví lɛ́ wɛ ɖó lěe yě wa nǔ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ gbɔn é wú ó.—2 Sam. 21:9, 10, 14.

11. Étɛ́ tan énɛ́ ka sixú kplɔ́n mǐ dó Jexóva wú?

¹¹ Étɛ́ tan énɛ́ ka sixú kplɔ́n mǐ dó Jexóva wú? Mǐ mɔ nyi wɛn ɖɔ Mawu nǔjlɔ́jlɔ́watɔ́ wɛ Jexóva nyí. (Ðɛh. 37:28) É ba ɖɔ è ní nɔ wa nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ́ bǐ kpó hwɛjijɔ kpó. Mɛ ɖěɖěe è tlɛ sixú ko nɔ ɖe ɖó vo lɛ́ é lɔ ɖo yě mɛ, lěe é nɔ nyí gbɔn nú toɖévomɛnu lɛ́ kpó mɛ ɖěɖěe kɛ́n yětɔn ma sukpɔ́ ǎ lɛ́ é kpó gbɔn hwɛhwɛ é. Hwetɔnnu su ɔ, Jexóva ná ɖe ɖɛ nǔ agɔ ɖěbǔ e è sixú ko wa xá mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ é. Mǐ lɛ́ kplɔ́n ɖɔ Jexóva nɔ ɖó nukún ɖɔ mǐ ní ɖe akpá e mǐ dó lɛ́ é lěe é ɖó nukún ɖɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ ní wa nǔ sɔgbe xá fífá sín akɔ e yě jɛ xá Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ gbɔn é ɖɔhun.—Sɔ́ jlɛ́ dó Amɔ́si 1:9 wú.

12. Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn hwenu e mǐ ɖo xwi ɖí xá nǔagɔwaxámɛ wɛ é gbɔn?

¹² Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn gbɔn? Ényí nɔví súnnu kpó nɔví nyɔ̌nu kpó mǐtɔn lɛ́ ná bo wa nǔ agɔ xá mǐ ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ ná nɔ te kpɔ́n Jexóva kpó suúlu kpó. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ ɖe xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖeji ɖɔ Jexóva ná jlá nǔ lɛ́ ɖó ɖo hwetɔnnu. Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú nɔví nyɔ̌nu Laura French tɔn jí. Ðo 1926 ɔ, é jɛ sinsɛnzɔ́ wa jí ɖo Betɛ́li Canada tɔn. Xwe wǒ mɔ̌ gúdo ɔ, è wa nǔ agɔ ɖaxó ɖé xá ɛ. È dó hwɛ ɛ dó acɛ jí ɖɔ é xo kpóɖó nú gbɛ̌ta gǔfɔ́ndómawujítɔ́ lɛ́ tɔn, b’ɛ sín énɛ́ wú bɔ è ɖe è sín Betɛ́li. Étɛ́ é ka ná wa? Nǔgbó wɛ ɖɔ é vɛ́ n’i, amɔ̌, é jɛ xó nyanya ɖɔ dó nɔví lɛ́ wú jí ǎ. É wa gběxosín-alijítɔ́zɔ́ kpó kanɖódónǔwú kpó ɖo xwe ɛnɛ e bɔ d’é wú lɛ́ é mɛ. É kpácá ɛ bo lɛ́ víví n’i tawun ɖɔ ɖo 1940 ɔ, è lɛ́ ylɔ́ ɛ wá Betɛ́li, bɔ é wa sinsɛnzɔ́ ɖo fínɛ́ kpó gbejíninɔ kpó káká jɛ hwenu e é fó gbɛzán tɔn ayǐkúngban jí tɔn ɔ ɖo xwe 50 mɔ̌ gúdo é. Lěe é nyí gbɔn nú nɔví nyɔ̌nu French é ɖɔhun ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ ná ɖu ɖo nǔagɔwaxámɛ jí gbɔn kan ɖíɖó dó nǔ e sɔgbe é wiwa wú kpó te ninɔ kpɔ́n Jexóva bónú é ná jlá nǔ lɛ́ ɖó ɖo hwetɔnnu kpó gblamɛ.—Eza. 26:3, 4.

GABAWƆ́ƆNNU LƐ́ NƆ GǓDO NÚ MAWUSINSƐN NǓGBÓ Ɔ KPÓ GBEJÍNINƆ KPÓ

13. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖo Mawu xwégbe lɛ́ é? Étɛ́ yě ka wa hwenu e Jwifu lɛ́ gosín Babilɔ́nu é?

¹³ Axɔ́sú Davídi kú b’ɛ ná bló xwe 500 mɔ̌ gúdo é ɔ, Biblu lɛ́ wá ɖɔ xó dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú azɔn ɖěvo. Ée xwe 70 e Jwifu lɛ́ ná nɔ kannumɔgbénu ɖo Babilɔ́nu ná é wá vivɔnu é ɔ, ɖo 537 J.H.M tɔn ɔ, gbɛ̌ta nukɔntɔn Jwifu lɛ́ tɔn lɛ́ kɔ wá Jeluzalɛ́mu, yě kpó tokpɔngán Zolobabɛ́li kpó. (Ɛsd. 2:1, 2, 58) Ðo 468 J.H.M. tɔn ɔ, gbɛ̌ta wegɔ́ ɔ lɛ́ kɔ, amɔ̌, kpó sɛ́nkplɔ́nmɛtɔ́ Ɛsidlási kpó. (Ɛsd. 7:1-7) Mɛ e xwedó Zolobabɛ́li alǒ Ɛsidlási sín Babilɔ́nu lɛ́ é sukpɔ́ ǎ. Amɔ̌, ɖo ninɔmɛ we lɛ́ bǐ mɛ ɔ, mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖo Mawu xwégbe é ɖé lɛ́ xwedó Jwifu lɛ́ wá yi Jeluzalɛ́mu. Yě nyí Izlayɛ́li ví ǎ, b’ɛ cí ɖɔ yě mɛ gěgé nyí hɛ̌nnumɔ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn.

14. Nɛ̌ Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ka ɖe gbejí e yě ɖe nú Jexóva é xlɛ́ gbɔn? (1 Tan 9:2)

¹⁴ Xa 1 Tan 9:2. “Mɛ e nɔ kpé nukún dó Mawu xwé ɔ wú lɛ́” é ɖo mɛ nukɔn nukɔntɔn e lɛ́ kɔ wá Izlayɛ́li lɛ́ é mɛ. Énɛ́ ɖo tají tawun, ɖó Jwifu e ɖo kannumɔgbénu lɛ́ é bǐ wɛ lɛ́ kɔ ǎ. É ɖo wɛn ɖɔ Jwifu gěgé jɛ dɔkun ɖó bǎ ɖé mɛ ɖo Babilɔ́nu, bɔ yě sɔ́ ɖo gbesisɔmɛ bá jó nǔɖókan yětɔn lɛ́ dó bo lɛ́ kɔ wá, lobo wá d’alɔ nú è ná vɔ́ toxo yětɔn e ko kíjá é gbá ǎ. Amɔ̌, gbejínɔtɔ́ e kpo ɖo kannumɔgbénu lɛ́ é, káká jɛ mɛ e ko jɔ ɖo Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sín kún mɛ é ɖé lɛ́ jí, ba vɛ́návɛ́ná ɖɔ è ní lɛ́ ɖó mawusinsɛn nǔgbó ɔ ayǐ ɖo sinsɛnxɔ ɔ mɛ ɖo Jeluzalɛ́mu, bo dó gǎn lɛ́ bǐ bo lɛ́ kɔ. Jwifu lɛ́ bǐ wɛ ɖu ayǐkúngban sín gǔ ɖo Izlayɛ́li; mɛ e jɔ ɖo Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sín kúnkan mɛ lɛ́ é tɔn ka nyí mɔ̌ ǎ. É ɖo mɔ̌ có, yě lɛ́ kɔ yi bo nɔ w’azɔ̌ e yě ko nɔ wa ɖo sinsɛnxɔ ɔ mɛ lɛ́ é, bo tlɛ d’alɔ bɔ è mɛ dǒ Jeluzalɛ́mu tɔn lɛ́.—Nɛɛ. 3:26.

15. Étɛ́ tan Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn ka kplɔ́n mǐ dó Jexóva wú?

¹⁵ Étɛ́ tan énɛ́ ka kplɔ́n mǐ dó Jexóva wú? Mǐ kplɔ́n ɖɔ xomɛ nɔ hun Mawu mǐtɔn tawun dó mɛsɛntɔ́ tɔn gbejínɔtɔ́ lɛ́ wú, bɔ é nɔ lɛ́ kpé nukún dó yě wú hwebǐnu. Hwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ gosín kannumɔgbénu ɖo Babilɔ́nu é ɔ, é ko bló xwe 1000 mɔ̌ bɔ Jexóva hwlɛ́n Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ hwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ jɛ Akpádídó yíkúngban ɔ yí jí é. É ɖo mɔ̌ có, é kpo ɖo nyɔ̌ná kɔn dó yě jí wɛ. Mɛ e jɔ ɖo Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ sín kún mɛ é xo gló kún e è sú dó nú Judáa kpó Jeluzalɛ́mu kpó ɖo 607 J.H.M. tɔn é. Ée yě gosín kannumɔgbénu gúdo é ɔ, yě kpo ɖo títɛ́dó mawusinsɛn nǔgbó ɔ wú wɛ, bo nɔ wa mɛsɛntɔ́zɔ́ xá Levíi ví e ɖo sinsɛnxɔ ɔ mɛ lɛ́ é. É cí ɖɔ yě mɛ ɖé lɛ́ nɔ nɔ malínmálín dó sinsɛnxɔ ɔ. (Ɛsd. 2:70; Nɛɛ. 11:21) È nɔ yí takwɛ́ kpó aligbɔntɔ́kwɛ́ kpó ɖě ɖo yě sí ǎ, ɖó azɔ̌ e yě nɔ wa ɖo sinsɛnxɔ ɔ mɛ é wú.—Ɛsd. 7:24.

16. Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn ɖo mawusinsɛn mǐtɔn kpáxwé gbɔn?

¹⁶ Nɛ̌ mǐ ka sixú xwedó kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn gbɔn? Mǐ lɔ ba ná wa nǔ e wú mǐ kpé é bǐ bá dó nɔ gǔdo nú mawusinsɛn nǔgbó ɔ. Mǐ nɔ ɖo gbesisɔmɛ bo nɔ sɔ́ nǔɖé lɛ́ dó sá vɔ̌ bá dó sɛn Jexóva, ɖó mǐ yí wǎn n’i bo ba ná nyɔ́ ɖo así tɔn wútu. Nǔ e kpɔ́ndéwú nɔví súnnu e nɔ nyí Alwin bo nɔ nɔ Philippines é tɔn xlɛ́ é nɛ́. Azɔ̌ e kpé akwɛ́ tawun é ɖé wɛ é nɔ wa ɖo azɔ̌xwé e nɔ ɖa kalozíin é ɖokpó. Amɔ̌, é ba ná wa nǔ gěgé d’é jí ɖo sinsɛnzɔ́ Jexóva tɔn mɛ. Ényí nukúnkpénǔwútɔ́ lɛ̌dó tɔn wá ba agun yětɔn kpɔ́n hweɖébǔnu ɔ, Alwin nɔ yí gbɔjɛ ɖo azɔ̌mɛ bá dó nɔ gǔdo nú mɛbakpɔ́n ɔ, bo nɔ ɖu vǐví alɔ ɖíɖó ɖo sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ d’é jí tɔn. Ée Alwin xo ɖɛ gěgé nú táan ɖé gúdo é ɔ, é wá gbeta ɔ kɔn bá jó azɔ̌ ɔ dó bá ba éé ná d’alɔ ɛ bɔ é ná húzú gběxosín-alijítɔ́ hwebǐnu tɔn é. Mɔ̌ e é wa é zɔ́n bɔ é sɔ́ ná nɔ ɖu akwɛ́ gěgé ǎ. É ɖo mɔ̌ có, é kpé nǔ e gbé nya wɛ é ɖe é wú. Asi ɔ xo kpóɖó n’i ɖo gběxosín-alijítɔ́zɔ́ tɔn mɛ, bɔ yě kpé wú bo d’alɔ mɛ 21 bɔ yě kplɔ́n nǔgbó ɔ. É ɖo wɛn ɖɔ gǎn ɖěɖěe asú kpó asi kpó énɛ́ dó lɛ́ é xɔ akwɛ́ ɖo Jexóva nukúnmɛ. Mǐ lɔ sixú ɖeji ɖɔ vɔ̌ ɖěbǔ e mǐ nɔ sá ɖo sinsɛnzɔ́ Jexóva tɔn mɛ é nɔ su nukún tɔn mɛ, bɔ é ná nɔ sú hudó mǐtɔn lɛ́ sín do nú mǐ hwebǐnu.—Mat. 6:33.

17. Étɛ́ lɛ́ tan Biblu tɔn ɖěɖěe ɖɔ xó dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú bɔ mǐ gbéjé kpɔ́n lɛ́ é ka kplɔ́n mǐ?

¹⁷ Tan Biblu tɔn e ɖɔ xó dó Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ wú lɛ́ é tá wěziza dó jijɔ Jexóva tɔn e dɔn mɛ lɛ́ é jí. É nɔ sɔ́ éɖée hwe, nɔ kú nǔbláwǔ nú mɛ, nɔ wa nǔ jlɔ́jlɔ́ bo nɔ lɛ́ nɔ gbejí. É nɔ d’ajɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejínɔtɔ́ lɛ́ hwebǐnu. Nǔkplɔ́nmɛ e nyɔ́ zán é ɖěvo lɛ́ lɛ́ ɖo tan énɛ́ lɛ́ mɛ. Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ ɖɔhun ɔ, mǐ ba ná ɖó nǔɖiɖi syɛ́nsyɛ́n nú Jexóva, lobo gán jɛ wǔ tɔn hwenu e mǐ ɖo ninɔmɛ e dó xɛsi lɛ́ é mɛ gbɔn wɛ é. Nǔɖiɖi mɔ̌hun ná lɛ́ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ ná nɔ wa azɔ̌ ɖěbǔ e è sɔ́ d’así nú mǐ ɖo tutoblónúnǔ ɔ mɛ é kpó mɛɖéesɔ́hwe kpó. Mǐ ba ná nɔ te kpɔ́n Jexóva kpó suúlu kpó bo ná ɖeji ɖɔ é ná wá jlá nǔagɔwaxámɛ lɛ́ bǐ ɖó. Gɔ́ ná ɔ, mǐ nɔ nɔ gǔdo nú mawusinsɛn nǔgbó ɔ kpó akpakpa sɔ́ mɛ kpó, kpódó gbejíninɔ kpán. Ényí mǐ ɖo mɔ̌ wa wɛ ɔ, mǐ ná xlɛ́ ɖɔ kpɔ́ndéwú Gabawɔ́ɔnnu lɛ́ tɔn kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ́ gěgé mǐ.