الف۵
اسم خدا در نوشتههای مقدّس یونانی
محققان کتاب مقدّس تأیید میکنند که اسم خاص خدا حدود ۷۰۰۰ بار در متن اصلی نوشتههای مقدّس عبری آمده است. این اسم به شکل تِتراگراماتُن با چهار حرف عبری יהוה نوشته میشود. ولی خیلیها معتقدند که این اسم در متن اصلی نوشتههای مقدّس یونانی نیامده است. به همین دلیل، امروزه در خیلی از ترجمههای بخش یونانی کتاب مقدّس که آن را عهد جدید هم مینامند، اسم یَهُوَه نیامده است. حتی وقتی در این ترجمهها از آیههای بخش عبری کتاب مقدّس که در آنها تِتراگراماتُن آمده نقلقول میشود، اکثر مترجمان به جای اسم خاص خدا، از کلمهٔ «خداوند» استفاده میکنند.
اما در ترجمهٔ دنیای جدید، از این روش رایج استفاده نشده است و در بخش یونانی این ترجمه، اسم یَهُوَه ۲۳۷ بار آمده است. چرا؟ به دو دلیل مهم: ۱) نسخههای یونانیای که امروزه در دسترس هستند، نسخههای اصلی نیستند. امروزه هزاران نسخهٔ رونویسیشده وجود دارند، اما بیشتر آنها حداقل دو قرن بعد از نگارش نسخههای اصلی رونویسی شدهاند. ۲) در آن زمان، نسخهبرداران، کلمهٔ یونانی کوریئوس یعنی «خداوند» را جایگزین تِتراگراماتُن میکردند و یا از روی نسخههایی رونویسی میکردند که تِتراگراماتُن در آنها حذف شده بود.
کمیتهٔ ترجمهٔ دنیای جدید بر اساس شواهدی قابلاعتماد به این نتیجه رسید که تِتراگراماتُن در نسخههای اصلی نوشتههای مقدّس یونانی وجود داشته است. این شواهد در زیر آمده است:
در دوران عیسی و رسولانش، تِتراگراماتُن در نسخههای بخش عبری کتاب مقدّس بارها دیده میشد. در گذشته، عدهای در این مورد شک داشتند. امروزه دستنوشتههایی از بخش عبری کتاب مقدّس که مربوط به قرن اول میلادی هستند در نزدیکی قُمران کشف شدند که درستی این موضوع را ثابت میکنند.
در دوران عیسی و رسولانش، تِتراگراماتُن در ترجمههای یونانی بخش عبری کتاب مقدّس هم دیده میشد. محققان، قرنها فکر میکردند که تِتراگراماتُن در ترجمهٔ سَبعینی (سِپتواِجینْت) یعنی ترجمهٔ یونانی بخش عبری نیامده است. ولی در اواسط قرن بیستم، بخشهایی از دستنوشتههای ترجمهٔ سَبعینی پیدا شد که توجه محققان را جلب کرد. این دستنوشتهها خیلی قدیمی بودند و در زمان عیسی از آنها استفاده میشد. اسم خاص خدا در آن بخشها با حروف عبری نوشته شده بود. بنابراین در دوران عیسی، اسم خدا در ترجمههای یونانی بخش عبری وجود داشت. اما در قرن چهارم میلادی معلوم شد که در دستنوشتههای معروف ترجمهٔ یونانی سَبعینی از جمله کودکس واتیکانوس و کودکس سینائیه، اسم خدا در کتابهای پیدایش تا مَلاکی نیامده است؛ در حالی که در دستنوشتههای قدیمیتر آمده بود. پس جای تعجب نیست که در دستنوشتههای بخش یونانی یا همان عهد جدید که از آن زمان باقی مانده، اسم خدا وجود ندارد.
عیسی بهروشنی گفت: «من به نام پدرم آمدهام.» او همین طور تأکید کرد که کارهایش را ‹به نام پدرش› انجام میدهد.
طبق نوشتههای مقدّس یونانی، عیسی بارها اسم خدا را به کار برد و دیگران را با آن اسم آشنا کرد. (یوحنا ۱۷:۶، ۱۱، ۱۲، ۲۶) عیسی بهروشنی گفت: «من به نام پدرم آمدهام.» او همین طور تأکید کرد که کارهایش را ‹به نام پدرش› انجام میدهد.—یوحنا ۵:۴۳؛ ۱۰:۲۵.
از آنجایی که نوشتههای مقدّس یونانی به عنوان کلام الهامشدهٔ خدا در ادامهٔ نوشتههای مقدّس عبری آمده ، منطقی نیست که اسم یَهُوَه ناگهان در آن نوشتهها نیامده باشد. در اواسط قرن اول میلادی، یعقوب به پیران جماعت اورشلیم گفت: «شَمعون با جزئیات برایمان توضیح داد که چطور خدا برای اولین بار به غیریهودیان توجه کرد تا از بین آنها قومی برای نامش به وجود آورد.» (اعمال ۱۵:۱۴) اگر در قرن اول میلادی هیچ کس اسم خدا را نمیدانست و آن را به کار نمیبرد، منطقی نبود که یعقوب چنین چیزی بگوید.
مخفف اسم یَهُوَه در نوشتههای مقدّس یونانی آمده است. در مکاشفه ۱۹:۱، ۳، ۴، ۶، اسم خدا در کلمهٔ «هَلِلویاه» وجود دارد. این کلمه از عبارتی عبری گرفته شده که معنی آن «یاه را ستایش کنید» است. «یاه» مخفف اسم یَهُوَه است. خیلی از اسمهایی که در نوشتههای مقدّس یونانی آمده است، از اسم خدا گرفته شدهاند. برای مثال کتابهای مرجع، معنی اسم عیسی را این طور توضیح میدهند: «یَهُوَه نجات است.»
دستنوشتههای قدیمی یهودیان نشان میدهند که مسیحیان یهودینژاد اسم خدا را در نوشتههایشان به کار میبردند. مثلاً توسِفتا که مجموعهای از قوانین شفاهی یهودیان است و نوشتن آنها تقریباً در قرن سوم میلادی تمام شد، دربارهٔ سوزاندن نوشتههای مقدّس مسیحیان در روز شَبّات، این طور میگوید: «کتابهای واعظان مسیحی و کتابهای مینیم (احتمالاً مسیحیان یهودینژاد) باید سوزانده شوند. مجاز است که این کتابها را با اسم خدا که در آنهاست، هر جا که پیدا کنند بسوزانند.» در همان مجموعه به یکی از عالمان یهودی به نام یوسه اشاره میشود که اهل جلیل بود و در اوایل قرن دوم میلادی زندگی میکرد. به گفتهٔ او در روزهای هفته به جز روز شَبّات «اگر کسی اسم خدا را در آن نوشتهها (احتمالاً منظور نوشتههای مقدّس مسیحیان است) ببیند باید آن را ببُرد و در جایی نگه دارد و بقیهٔ نوشتهها را بسوزاند.»
بعضی از محققان کتاب مقدّس تأیید میکنند که به احتمال زیاد وقتی نویسندگان بخش یونانی کتاب مقدّس از بخش عبری نقلقول میکردند، اسم خدا در آن نقلقولها وجود داشت. در یک کتاب مرجع (The Anchor Bible Dictionary) در بخشی تحت عنوان «تِتراگراماتُن در عهد جدید کتاب مقدّس» میگوید: «بعضی شواهد نشان میدهند که تِتراگراماتُن (چهار حرف عبری برای اسم خدا یعنی یَهُوَه) در اولین دستنوشتههای عهد جدید در بعضی یا در همهٔ نقلقولهایی که از عهد عتیق میشد، آمده بود.» یک محقق کتاب مقدّس به نام جورج هاوارد میگوید: «از آنجایی که تِتراگراماتُن در ترجمههای یونانی کتاب مقدّس (سِپتواِجینْت) که مسیحیان اولیه از آنها استفاده میکردند نوشته میشد، منطقی است که باور کنیم وقتی نویسندگان عهد جدید از نوشتههای مقدّس نقلقول میکردند، تِتراگراماتُن را در آن نوشتهها حفظ میکردند.
مترجمانِ باصلاحیت کتاب مقدّس، نام خدا را در نوشتههای مقدّس یونانی به کار بردهاند. بعضی از این مترجمان، مدتها قبل از انتشار ترجمهٔ دنیای جدید، نام خدا را در ترجمههایشان به کار میبردند. ترجمههایی مثل: ترجمهٔ تحتاللفظی عهد جدید . . . از نسخهٔ واتیکان، هِرمَن هاینفِتِر (۱۸۶۳)؛ ترجمهٔ میانسطری تأکیدی، بنیامین ویلسون (۱۸۶۴)؛ نامههای پولُس به زبان انگلیسی امروز، جورج بارکِر اِستیونز (۱۸۹۸)؛ نامهٔ پولُس قِدّیس به رومیان، و. ج. راتِرفورد (۱۹۰۰)؛ نامههای عهد جدید، ویلیام وَند، اسقف لندن (۱۹۴۶). به علاوه، مترجمی به نام پابلو بِسان در یکی از ترجمههای اسپانیایی مربوط به اوایل قرن بیستم، نام یَهُوَه را در لوقا ۲:۱۵ و یهودا آیهٔ ۱۴ به کار برده است. او در ترجمهاش بیشتر از ۱۰۰ بار در پاورقیها گفته است که احتمالاً میتوان نام خدا را در متن اصلی به کار برد. مدتها قبل از این ترجمهها، از قرن شانزدهم میلادی به بعد، مترجمان در ترجمههای عبری نوشتههای مقدّس یونانی، در خیلی از آیهها تِتراگراماتُن را به کار بردند. برای مثال، فقط در زبان آلمانی حداقل در ۱۱ ترجمه، اسم یَهُوَه (یا ترانویسی همین اسم از زبان عبری، یَهْوِه) در نوشتههای مقدّس یونانی آمده است؛ همچنین چهار مترجم، نام خدا را بعد از کلمهٔ «خداوند» در پرانتز نوشتند. در بیشتر از ۷۰ ترجمه به زبان آلمانی، نام خدا در پاورقیها یا بخش توضیحات به کار برده شده است.
نام خدا در اعمال ۲:۳۴ در ترجمهٔ میانسطری تأکیدی، بنیامین ویلسون (۱۸۶۴)
نام خدا در نوشتههای مقدّس یونانی، در بیشتر از ۱۰۰ ترجمهٔ کتاب مقدّس به کار رفته است. در خیلی از زبانهای آفریقایی، بومی آمریکا، آسیایی، اروپایی و زبانهای جزایر اقیانوس آرام، نام خدا بارها در ترجمهها آمده است. (فهرست اسم یَهُوَه در زبانهای مختلف ملاحظه شود.) مترجمانی که کتاب مقدّس را به این زبانها ترجمه کردهاند، به دلایل مشابهی که قبلاً گفته شد، تصمیم گرفتند که نام خدا را در ترجمههایشان به کار ببرند. بعضی از این ترجمههای نوشتههای مقدّس یونانی اخیراً منتشر شدهاند؛ برای مثال، در کتاب مقدّس به زبان روتومایی (۱۹۹۹) نام یَهُوَه ۵۱ بار در ۴۸ آیه استفاده شده است و در ترجمهٔ کتاب مقدّس به زبان باتاک (توبا) در اندونزی (۱۹۸۹) نام یَهُوَه ۱۱۰ بار به کار رفته است.
نام خدا در مَرقُس ۱۲:۲۹، ۳۰ در ترجمهٔ یکی از زبانهای هاوایی
مطمئناً دلایل محکم و قانعکنندهای وجود دارد که نام خدا، یَهُوَه، دوباره در نوشتههای مقدّس یونانی گذاشته شود. این دقیقاً کاری است که مترجمان ترجمهٔ دنیای جدید کردهاند. آنها احترام عمیقی برای نام خدا قائلند و به همین دلیل به خودشان اجازه نمیدهند چیزی را که در نوشتههای اصلی کتاب مقدّس آمده، حذف کنند.—مکاشفه ۲۲:۱۸، ۱۹.