شگفتیهای طبیعت
تبدیل سلولها به سلولهای تخصصیافته
وقتی نطفهٔ انسان بسته میشود، سلول کوچکی به اسم زیگوت شکل میگیرد و زندگی انسان از همان موقع شروع میشود. زیگوت آنقدر کوچک است که به سختی میتوان آن را بدون میکروسکوپ دید، اما چند ماه بعد به شکل یک جنین کامل درمیآید. آن سلول اولیه تکثیر میشود و به بیشتر از ۲۰۰ سلول مختلف تبدیل میشود که شکلها، اندازهها و وظیفههای مختلفی دارند.
یک نکتهٔ جالب: سلول زیگوت یک کپی از DNA خود میسازد و بعد به دو سلول تقسیم میشود. آن دو سلول هم بارها همین روند را تکرار میکنند. در ابتدا همهٔ سلولهای جدید مثل هم هستند و در DNA آنها همهٔ اطلاعات لازم برای ساختن سلولهای متفاوت وجود دارد.
یک هفته بعد از این که نطفه بسته شد، سلولها به دو نوع مختلف دستهبندی میشوند. بعضی از آنها سلولهای رویان یا جنین را تشکیل میدهند. بعضیها هم به سلولهای جفت و بافتهای مربوط به آن تبدیل میشوند که به رشد جنین کمک میکنند.
تا هفتهٔ سوم سلولهای جنین سه لایه را تشکیل میدهند. سلولهای لایهٔ بیرونی به تدریج عصبها، مغز، دهان، پوست و سلولهای دیگر را میسازند. سلولهای لایهٔ میانی، خون، استخوانها، کلیهها، ماهیچهها و بافتهای دیگر را میسازند. سلولهای لایهٔ درونی هم اعضای داخلی بدن مثل ریهها، مثانه و قسمت زیادی از سیستم گوارش را میسازند.
موقع رشد جنین، سلولها تکثیر میشوند و به بیشتر از ۲۰۰ نوع سلول تخصصیافته تبدیل میشوند
در طول دوران بارداری، بعضی از سلولها به صورت تکی یا گروهی در جنین جابهجا میشوند. سلولهای دیگر کنار هم جمع میشوند و لایههایی را تشکیل میدهند یا دور هم میپیچند و رشتهها یا حفرههایی تشکیل میدهند. برای ایجاد این تغییرات سلولها باید با هماهنگی زیادی با هم کار کنند. برای مثال، لایههای سلولی همزمان در جاهای مختلف جنین به هم میپیچند و به شکل لولههایی درمیآیند که به تدریج بلند و شاخهشاخه میشوند. بعد لولهها به هم متصل میشوند و سیستم گردش خون را تشکیل میدهند.
تا موقع تولّد نوزاد، صدها میلیارد سلول تخصصیافته در جای درست و زمان درست برای انجام وظایفشان آماده میشوند.
نظر شما چیست؟ آیا سلولهای تخصصیافته در اثر تکامل به وجود میآیند یا طراحی پشت آن است؟