شگفتیهای طبیعت
مخاط چسبناک و لزج بیفک ماهی
ساختار و پیچیدگی مخاط چسبناک و لزج بیفک ماهی یا مارماهی دهانگرد دانشمندان را به حیرت واداشته است. اما اهمیت این موضوع در چیست؟ مخاط این جانداران به عنوان یکی از «نرمترین و انعطافپذیرترین مواد طبیعی شناختهشده است.»
نکاتی برای تعمّق: بیفک ماهی یک نوع مارماهی است که در اعماق اقیانوسها زندگی میکند. هنگامی که ماهیای دیگر بخواهد بیفک ماهی را شکار کند، این جانور برای دفاع از خود مادهای لزج و چسبناک تولید میکند. این ماده شامل پروتئینهایی است که مخاط و هزاران رشتهٔ طولانی دیگر را تولید میکند. این پروتئینها با آبهای اطراف این جاندار ترکیب شده و به مادهای لزج، چسبناک و غلیظ تبدیل میشود. این مادهٔ لزج در آبشش شکارچیان فرو رفته و برای آنها حالت خفگی به وجود میآورد. در نتیجه شکارچیان، بیفک ماهی را از دهان خود بیرون میاندازند و فرار میکنند.
مادهٔ لزج و چسبناک یا هیدروژلی که این جاندار تولید میکند، ساختار بسیار عجیبی دارد. قطر هر یک از رشتههای پروتئینی آن یک صدم قطر موی انسان است و ده برابر قدرت نایلون را داراست. وقتی که این ماده در آب دریا آزاد میشود، مخلوط مخاط و رشتههای پروتئینی آن، چیزی شبیه یک آبکش ظریف سهبعدی را تشکیل میدهد. این ساختار سهبعدی قادر است آبی را که ۲۶٬۰۰۰ برابر وزنش است، در خود جای دهد. میتوان گفت که این مادهٔ لزج تماماً از آب تشکیل شده است!
دانشمندان در صددند که این مادهٔ هیدروژلی را به طور مصنوعی تولید کنند، اما تا کنون موفق نشدهاند. یکی از محققان میگوید: «این ساختار طبیعی بسیار پیچیدهتر از آن است که فکر میکردیم.» دانشمندان همچنان تلاش میکنند تا با استفاده از باکتری، از رشتههای پروتئینی مخاط چسبناک بیفک ماهی شبیهسازی کنند. آنان به دنبال تولید مادهای سبک، محکم، انعطافپذیر و در عین حال، طبیعی و قابل تجزیه هستند. این رشتههای پروتئینی مصنوعی، میتوانند برای تولید مواد مقاومتر در صنایع نساجی و پزشکی مورد استفاده قرار گیرد. میتوان گفت که اگر دانشمندان موفق به تولید این مواد مصنوعی شوند، این مواد کاربرد بسیار زیادی در صنایع مختلف خواهد داشت.
نظر شما چیست؟ آیا ساختار پیچیدهٔ موجود در مخاط بیفک ماهی در اثر تکامل به وجود آمده یا یک طراح پشت این شگفتی طبیعت بوده است؟