درس ۲۹
کیفیت صدا
روح و روان انسان نه فقط از کلامی که گفته میشود، بلکه از نحوهٔ بیان آن نیز شدیداً تحت تأثیر قرار میگیرد. اگر شخصی با صدایی گرم، پرمهر، دوستانه و خوشایند با شما صحبت کند مسلّماً رغبت بیشتری به شنیدن سخنان او دارید تا این که با صدایی سرد و خشن با شما صحبت کند.
کیفیت صدا، صرفاً به اندامهای صوتی بستگی ندارد، بلکه به شخصیت فرد نیز وابسته است. وقتی شناخت شخص از تعالیم کتاب مقدّس بالا میرود و آموختههای خود را بیشتر به کار میگیرد، تغییری نیز در شیوهٔ بیان او ایجاد میشود. آری، خصوصیات مسیحیای همچون محبت، شادی و مهربانی در صدای او منعکس میشود. (غلا ۵:۲۲، ۲۳) وقتی او عمیقاً به دیگران توجه دارد، این توجه و علاقه را میتوان در صدایش حس کرد. همچنین وقتی روحیهٔ انتقادآمیز شخص به روحیهٔ قدردانی مبدّل میشود، میتوان آن را در کلمات و لحن صدایش تشخیص داد. (مرا ۳:۳۹-۴۲؛ ۱تیمو ۱:۱۲؛ یهو ۱۶) ما حتی اگر زبانی را که دیگران به آن تکلّم میکنند متوجه نشویم، بهخوبی میتوانیم تشخیص دهیم که آیا با غرور، ناشکیبایی، انتقاد و تندخویی صحبت میکنند یا با فروتنی، بردباری، مهربانی و محبت.
در پارهای موارد، کیفیت نامطلوب صدا شاید به دلیل ناهنجاریهای موروثی یا بیماریای باشد که به حنجره صدمه زده است. برخی از این ناهنجاریها به قدری جدیست که تا آمدن دنیای جدید بهبود کامل آن میسر نخواهد بود. با این حال، بهکارگیری درست اندامهای صوتی مسلّماً در بهبود صدای شخص بیتأثیر نخواهد بود.
نخست باید در نظر داشت که ویژگیهای صدای هر شخص با شخصی دیگر متفاوت است. هدف شما نباید این باشد که ویژگیهای صدای شخصی دیگر را تقلید کنید، بلکه سعی کنید صدای خود و ویژگیهای خاص آن را تقویت کنید. چگونه؟ در این خصوص دو نکته بسیار حائز اهمیت است.
هوای ریههای خود را کنترل کنید. برای استفادهٔ درست از صدایمان، بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که هوای کافی در ریههایمان ذخیره کنیم و تنفس خود را نیز بهخوبی کنترل کنیم. بدون اینها صدایتان احتمالاً ضعیف و سخنانتان بریدهبریده خواهد بود.
قسمت بزرگ ریهها در بخش فوقانی قفسهٔ سینه نیست؛ این قسمت تنها به دلیل استخوانهای شانهها به نظر پهنتر میآید. قسمت پهن ریهها در واقع بالای پردهٔ دیافراگم قرار دارد. پردهٔ دیافراگم که به دندههای پایین متصل است، قفسهٔ سینه را از ناحیهٔ شکم جدا میکند.
اگر شما برای صحبت کردن فقط قسمت بالای ریههای خود را از هوا پر کنید، بهسرعت نفستان تمام میشود. صدایتان نیز قدرت لازم را نخواهد داشت و پس از مدتی کوتاه نیز خسته میشوید. برای تنفس درست، باید راست بنشینید یا بایستید و شانههای خود را کمی به عقب بدهید. توجه کنید که برای صحبت کردن چگونه ریههای خود را با هوا پر میکنید. آیا هوا را تنها در قسمت بالای ریههای خود میدمید؟ بهتر است نخست قسمت پایین ریهها را پر کنید. وقتی این بخش ریهها با هوا پر میشود، قسمت پایین قفسهٔ سینه به طرفین بزرگ میشود. در همین حین، پردهٔ دیافراگم پایین میرود و کمی معده و رودهها را به پایین فشار میدهد و شما فشار شکم خود را در جای کمربند یا جایی که لباس شکمتان را پوشانده است حس میکنید. البته ریهها فقط در قفسهٔ سینه قرار دارد و به بخش حفرهٔ شکم نمیرسد. برای آزمایش، دو دست خود را در دو طرف قسمت پایین قفسهٔ سینهٔ خود بگذارید و نفسی عمیق بکشید. اگر شیوهٔ نفس کشیدن شما درست باشد، شکمتان نباید به داخل برود و شانههایتان بالا بیاید، بلکه دندههایتان باید کمی به طرف بالا و بیرون حرکت کند.
حال به بازدم خود توجه کنید. نباید با بیرون راندن سریع هوا، هوای ریههای خود را تلف کنید، بلکه هوا را باید به تدریج خارج کنید. برای تنظیم بازدم خود، گلوی خود را منقبض نکنید. با این کار صدایتان به طور غیرطبیعی زیرتر میشود و به نظر میآید نیروی زیادی برای صحبت کردن صرف میکنید. ما برای خارج کردن هوا از ماهیچههای شکم و قفسهٔ سینه بهره میگیریم، اما سرعت خارج کردن هوا را با پردهٔ دیافراگم خود تنظیم میکنیم.
همان طور که دوندهای برای مسابقه تمرین میکند، سخنران نیز باید با تمرین، تنفس صحیح را بیاموزد. پس راست بایستید و شانههای خود را به عقب بدهید. سپس چنان هوا را به درون ریههای خود فرو دهید که قسمت پایین آن از هوا پر شود. پس از آن در حالی که به آرامی نفس خود را بیرون میدهید، آهسته از یک تا بالاترین عددی که نفستان اجازه میدهد، بشمارید. در آخر، با همین شیوهٔ تنفس متنی را با صدای بلند بخوانید.
ماهیچههای گرفتهٔ خود را آزاد کنید. عامل دیگری که بر کیفیت صدای شما تأثیر میگذارد، آرام بودن است. اگر بیاموزید که هنگام صحبت کردن آرامش خود را حفظ کنید، کیفیت صدایتان به مراتب بهتر خواهد شد. هم بدنتان باید آرام باشد و هم ذهنتان؛ زیرا اگر ذهن مضطرب باشد، ماهیچهها نیز حالت منقبض و گرفته پیدا میکند.
برای آن که اضطراب را از ذهن خود دور کنید، باید دیدی صحیح نسبت به مخاطبتان داشته باشید. پس در خدمت موعظه به خاطر داشته باشید که حتی اگر تنها چند ماه است که کتاب مقدّس را مطالعه میکنید، مطالب ارزشمند بسیاری در مورد مقصود یَهُوَه خدا میدانید که میتوانید با مخاطبتان در میان بگذارید. به علاوه، شما برای کمک به آنان نزدشان رفتهاید؛ حتی اگر آنان مطلع نباشند که به کمک نیاز دارند. حال اگر در جماعت گفتاری میدهید، اکثر شنوندگان شما همایمانتان هستند. آنان شما را دوست خود میدانند و میخواهند در کارتان موفق باشید. در هیچ جای دیگری نمیتوانید شنوندگانی چنین صمیمی و بامحبت بیابید.
برای آزاد کردن ماهیچههای گلو سعی کنید حواس خود را روی آنها متمرکز کنید و هر تنشی را که در این ماهیچهها حس میکنید، از میان ببرید. به خاطر داشته باشید که تارهای صوتی شما زمانی که هوا از میان آن میگذرد، به ارتعاش در میآید. وقتی ماهیچههای گلو منقبض یا آزاد میشود، تُن صدا نیز تغییر میکند؛ درست همان طور که با کشیدن یا آزاد کردن سیمهای گیتار یا ویولن میتوان صدای آن را زیرتر یا بمتر کرد. وقتی شما ماهیچههای گلوی خود را آزاد میکنید، صدایتان بمتر میشود. با آزاد کردن ماهیچههای گلو، مجرای بینی نیز باز میشود و این نیز تأثیری بسزا بر کیفیت صدا خواهد داشت.
سعی کنید تمام بدن خود را از تنش آزاد کنید؛ از جمله زانوها، دستها، شانهها و گردن. به این طریق، طنین و در نتیجه بُرد صدایتان بیشتر میشود. چگونه؟ در واقع بدن انسان همچون جعبهٔ تشدید ساز موسیقی عمل میکند و به صدا طنین میدهد. اما تنش در ماهیچهها مانع چنین طنینی میشود. صدایی که در حنجره ایجاد میشود، نه تنها در حفرهٔ بینی، بلکه به کمک استخوانهای قفسهٔ سینه، دندانها، سقف دهان و سینوسها تشدید میشود. همهٔ اینها در کیفیت طنین صدا تأثیر دارد. اگر شما روی تختهٔ بالای گیتار وزنهای بگذارید، صدای گیتار خفهتر میشود؛ بدنه گیتار باید آزاد باشد تا ارتعاش و طنین لازم در آن ایجاد شود. همین امر در مورد استخوانهای ما که ماهیچهها آنها را نگاه داشتهاند نیز صدق میکند. اگر صدایتان طنین لازم را داشته باشد، میتوانید در صدای خود تنوع مناسب را نیز ایجاد کنید و احساسات مختلف را ابراز کنید. شما میتوانید بیآن که به اندامهای صوتی خود بیش از حد فشار آورید، برای جمعی بزرگ صحبت کنید.