درس ۱۶
آرامش و تسلّط بر خود
چندان غیرمعمول نیست که سخنران وقتی برای حضور در مقابل شنوندگانش آماده میشود، مضطرب شود. این اضطراب بهویژه برای سخنرانانی پیش میآید که بهندرت سخنرانی میدهند. برخی مبشّران نیز هر بار که به خدمت موعظه میروند در آغاز کمی هیجان و دلهره دارند. وقتی یَهُوَه از اِرْمیا خواست که نبی او باشد، اِرْمیا گفت: «من سخن گفتن نمیدانم، زیرا جوانی بیش نیستم!» (ار ۱:۵، ۶) یَهُوَه کمک خود را از اِرْمیا دریغ نکرد و یقیناً به شما نیز یاری خواهد رساند. آری، شما میتوانید بیاموزید که بر اضطراب خود غلبه کرده، آرامش و متانت خود را حفظ کنید.
وقتی شخص بر اضطراب خود مسلّط است، شنوندگان میتوانند متانت و آرامش را در حالت بدن و حرکات او ببینند. حالت بدن او طبیعی و مناسب موقعیت است. حرکات دستهای او نیز متناسب سخنانش است. همچنین لحنی پراحساس دارد و بر صدای خود مسلّط است.
حال شاید شما حس کنید که بر خود مسلّط نیستید و آرامش و متانت لازم را ندارید. اما میتوانید بر این ضعف خود فائق آیید. چگونه؟ بجاست نخست ببینیم که اغلب به چه دلیل سخنرانان دچار اضطراب میشوند. یک دلیل آن ممکن است واکنش طبیعی بدن باشد.
انسان گاه از تصوّر این که نتواند وظیفهای را به نحو احسن انجام دهد، دچار اضطراب میشود. در چنین مواقعی بدن به فرمانِ مغز هورمون آدرِنالین را افزایش میدهد. افزایش این هورمون اغلب سبب بالا رفتن ضربان قلب و شمار تنفس میشود. همچنین ممکن است باعث شود که شخص عرق کند یا حتی دستها، زانوها و صدایش بلرزد. در واقع، بدن سعی میکند با بالا بردن سطح انرژی، خود را با موقعیت سازگار کند. اما ما باید بیاموزیم که چگونه از این انرژی برای فعال ساختن ذهنمان و ابراز شور و علاقه بهره گیریم.
چگونه اضطراب خود را کاهش دهید؟ به خاطر داشته باشید که داشتن اندکی اضطراب طبیعی است. اما اگر بخواهید تا حد امکان بر خود مسلّط باشید، باید از سطح اضطراب خود بکاهید و آرامش و متانت خود را حفظ کنید. به چه صورت؟
بهخوبی خود را آماده کنید. وقت کافی برای آماده کردن خود صرف کنید. مطلبی را که میخواهید ارائه دهید، خوب درک کنید. اگر خود باید نکات گفتارتان را انتخاب کنید، در نظر داشته باشید که حضارتان تا چه حد از آن مطلب آگاهی دارند و مقصودتان از ایراد آن چیست. بدین گونه میتوانید مطالبی انتخاب کنید که برای شنوندهتان مفید باشد. اگر این کار در آغاز برایتان دشوار باشد، از سخنرانی مجرّب کمک بگیرید. او به شما کمک میکند مطالبی را که جمعآوری کردهاید، بررسی و تحلیل کنید و تشخیص دهید که مخاطبتان کیست. وقتی میدانید که مطالب سخنرانیتان برای مخاطب مفید است و میدانید چگونه میخواهید آن را بیان کنید، اشتیاقتان برای سهیم شدن آن با دیگران بیشتر خواهد شد و اضطرابتان کمتر.
هنگام آماده کردن سخنرانی، اهمیت مقدّمهٔ گفتارتان را از نظر دور ندارید. شما باید دقیقاً بدانید که چگونه میخواهید سخنرانی خود را آغاز کنید. با ادامهٔ سخنرانی اضطرابتان نیز به تدریج کاهش مییابد.
نکات فوق را میتوان در مورد خدمت موعظه نیز به کار گرفت. هنگام آماده کردن خود برای این فعالیت، هم به مطلبی که میخواهید ارائه دهید توجه داشته باشید و هم به مخاطبتان. مقدّمهٔ خود را بهخوبی آماده کنید. همچنین از مبشّران مجرّب کمک بخواهید.
شاید تصوّر کنید که برای ایراد سخنرانی در مقابل یک گروه، داشتن متن کامل سخنرانی سبب کاهش اضطرابتان شود. اما این کار در واقع هر بار سبب افزایش اضطرابتان خواهد شد! درست است که متن سخنرانی برخی سخنرانان کمتر و برخی دیگر بیشتر است، اما آنچه بر تمرکز افکارتان و میزان اضطرابتان تأثیر دارد، داشتن متن کامل سخنرانیتان نیست، بلکه اعتقاد قلبیتان به این امر است که آنچه میخواهید بگویید حقیقتاً برای شنونده مفید است.
سخنرانی خود را با صدای بلند تمرین کنید. چنین تمرینی به شما اطمینان میدهد که هنگام ایراد سخنرانیتان نیز میتوانید افکارتان را با کلمات درست به شنونده انتقال دهید. با تمرین، مطالب ملکهٔ ذهنتان میشود و حضور ذهنتان هنگام ایراد سخنرانی بیشتر خواهد شد. به گونهای تمرین کنید که گویی در مقابل حضار هستید. خود را در همان حالتی قرار دهید که باید گفتارتان را ارائه دهید؛ برای مثال بایستید یا پشت میز بنشینید.
در دعا از یَهُوَه کمک بطلبید. آیا یَهُوَه چنین دعایی را پاسخ میدهد؟ در کتاب مقدّس آمده است: «این اعتمادی است که به او داریم که هر چه مطابق خواست او در دعا بطلبیم، دعای ما را میشنود.» (۱یو ۵:۱۴) آری، اگر خواست شما این باشد که خدا را جلال دهید و به دیگران کمک کنید که از کلام او سود ببرند، یقیناً یَهُوَه دعایتان را پاسخ خواهد داد. اطمینان از این امر به شما در انجام وظیفهتان قوّت قلب میدهد. به علاوه، همچنان که خصوصیات ثمرهٔ روح، همچون محبت، شادی، آرامش، ملایمت و خویشتنداری در شما بیشتر میشود، طرز فکرتان نیز به گونهای تغییر میکند که بتوانید آرامش و متانت خود را حفظ کنید.—غلا ۵:۲۲، ۲۳.
تجربه کسب کنید. هر چه بیشتر در خدمت موعظه شرکت کنید، کمتر اضطراب خواهید داشت. هر چه بیشتر در جلسات پاسخ دهید، برایتان آسانتر خواهد بود در برابر دیگران صحبت کنید و هر چه سخنرانیهای بیشتری در جماعت ایراد کنید، احتمالاً هر بار از شدّت اضطرابی که پیش از سخنرانی دارید، کاسته خواهد شد. پس وقتی یکی از برادران یا خواهران نمیتواند تکلیف خود را انجام دهد، داوطلب شوید و آن وظیفه را بر عهده گیرید، بدین سان فرصت بیشتری برای ایراد سخنرانی یا گفتار خواهید داشت.
به غیر از موارد فوق، بجاست علائمی را که نشاندهندهٔ نگرانی و اضطراب است نیز بررسی کنید. تشخیص این علائم و چگونگی فائق آمدن بر آنها، به شما کمک میکند که بیشتر بر خود مسلّط باشید. این علائم شاید در حالت و حرکات بدن یا در صدای ما نمایان شود.
نشانههای اضطراب در حالت و حرکات بدن. دیگران اغلب از حالت و حرکات بدن همچنین حرکات دستهای ما پی میبرند که آیا اضطراب داریم یا بر خود مسلّطیم. نخست حرکت دستها را در نظر گیریم. قلاب کردن دستها در پشت، آویزان نگاه داشتن دستها، در جیب فرو بردن دستها به صورت پیدرپی، محکم گرفتن تریبون، باز و بسته کردن دکمههای کت، دست زدن به عینک، گونهها و بینی، بازی کردن با ساعت، انگشتر، قلم یا نوشتههای خود و حرکات ناموزون و ناتمام دستها، همگی نشانهٔ اضطراب سخنران است.
اضطراب گاه در حرکات بدن نیز آشکار میشود؛ حرکاتی همچون جابهجا کردن مکرّر پاها، حرکت دادن بدن از یک سو به آن سو، خشک و بیحرکت ایستادن، افتاده بودن گردن و شانهها، مرطوب کردن مکرّر لبها، مرتباً قورت دادن آب دهان، تند و سطحی نفس کشیدن.
با تلاشهای آگاهانه میتوان بر این نشانههای اضطراب تسلّط یافت. هر بار روی یک مورد کار کنید. در ابتدا تشخیص دهید که مشکل چیست. سپس از پیش فکر کنید که چگونه میتوانید آن را برطرف کنید. با چنین تلاشی رفتهرفته بر حرکات بدن خود مسلّط خواهید شد.
نشانههای اضطراب در صدا. یکی از نشانههای اضطراب لرزان شدن یا زیر شدن بیش از حد صداست. از دیگر نشانههای آن صاف کردن مکرّر گلو یا سریع صحبت کردن است. شما میتوانید با تلاشهای سخت و مستمر بر این مشکلات فائق آیید.
اگر احساس میکنید که پیش از رفتن به روی سکو مضطربید، لحظهای تأمّل کنید و چند نفس عمیق بکشید. سعی کنید عضلات بدن خود را آزاد کنید. بجای این که به اضطراب خود فکر کنید، بر این تمرکز کنید که چرا میخواهید آنچه را آماده کردهاید با دیگران در میان گذارید. پیش از شروع سخنرانی، چند لحظه به حضارتان نگاه کنید، در میان جمع چهرهای خوشرو بیابید و به او لبخند بزنید. سخنرانی خود را آرام شروع کنید و سپس تمام افکار خود را غرق سخنرانیتان کنید.
از خود باید چه انتظاری داشته باشید؟ انتظار نداشته باشید که تمام اضطرابتان از بین برود. بسیاری از سخنرانان پرتجربه نیز پیش از رفتن به سکوی سخنرانی مضطرب میشوند. اما آنان آموختهاند که چگونه بر اضطراب خود تسلّط یابند.
اگر شما تمام تلاشتان را به خرج دهید که بر نشانههای اضطراب تسلّط یابید، حضار متانت و آرامش لازم را در شما خواهند دید. البته شاید هنوز تا حدّی اضطراب داشته باشید، اما شنوندگان متوجه آن نخواهند شد.
به یاد داشته باشید که بالا رفتن ترشح هورمون آدرِنالین که باعث بروز علائم اضطراب میشود همچنین به انرژی ما میافزاید. از این انرژی بهره گیرید تا با احساس صحبت کنید.
برای تمرین موارد فوق لزومی ندارد تا زمانی صبر کنید که بخواهید از روی سکو برنامهای اجرا کنید. تلاش کنید که در گفتگوهای روزمره بر صدا و حرکات بدن خود مسلّط باشید و در عین حال با گرمی و احساس صحبت کنید. این تمرین، اعتمادبهنَفْس شما را در فعالیتهای مهمتری همچون خدمت موعظه و ایراد سخنرانی تا حد زیادی بیشتر خواهد کرد.