موضوع اصلی این شماره | آیا دنیا از کنترل خارج شده؟
در جستجوی پاسخ
اگر رگبار اخبار ناگوار نگران و هراسانتان میکند، بدانید که شما تنها نیستید، بسیاری چنین احساسی دارند. سال ۲۰۱۴ باراک اوباما، رئیسجمهور آمریکا در آن زمان، اشاره کرد که به دلیل تمامی اخبار بدی که در مطبوعات گزارش میشود، بسیاری نتیجهگیری میکنند که «دنیا با سرعت میچرخد و کسی قادر به کنترل آن نیست.»
اندکی پس از این گفته، او با شور و حرارت تدابیری را ذکر کرد که برای حل بسیاری از مشکلات امروز دنیا ریختهشده است. او برخی ابتکارات حکومتها را «اخبار خوش» خواند و گفت «اساساً امیدوار» است و «از صمیم دل خوشبین.» به زبان دیگر، او به تلاشهای افرادی خوشنیّت اشاره کرد که قادرند دنیا را تحت کنترل قرار دهند و از فاجعهای جهانی جلوگیری کنند.
بسیاری همچون او خوشبین هستند. برای نمونه برخی به علم امید بستهاند و پیشبینی میکنند که پیشرفت سریع تکنولوژی میتواند دنیا را سامان بخشد. یکی از کارشناسان در زمینهٔ فناوری دیجیتال و نوآوری با اطمینان پیشبینی کرد که در سال ۲۰۳۰ «تکنولوژی هزاران برابر و تا سال ۲۰۴۵ میلیونها برابر قدرتمندتر خواهد بود.» او در ادامهٔ صحبتهایش گفت: «خیلی خوب پیش میرویم. درست است که با مشکلاتی بزرگ و بیسابقه روبروییم، اما توانایی ما در حل این مشکلات از آنها پیشی خواهد گرفت.»
واقعاً وضعیت دنیا تا چه حد ناگوار است؟ آیا بهراستی در لبهٔ پرتگاه مصیبتی جهانی هستیم؟ با این که برخی دانشمندان و سیاستمداران سخنان امیدوارکننده و دلگرمکننده میزنند، بسیاری از مردم به آینده امیدی ندارند و آن را نامعلوم میدانند. چرا؟
سلاحهای کشتارجمعی. برخلاف تلاشهای سازمان ملل و دیگر سازمانها، خلعسلاح هستهای کاری از پیش نبرده است. برخی رهبران معترضانه قوانین کنترل سلاحها را به باد تمسخر گرفتند. کشورهایی که در تولید سلاحهای هستهای پیشکسوت بودهند دیوانهوار بمبهای گذشتهشان را پیشرفتهتر و مرگبارتر کردهاند. کشورهایی که زمانی سلاحهای کشتارجمعی نداشتند، اکنون به آن دسترسی دارند و قادرند به صورتی گسترده دست به کشتار بزنند.
این که دولتها بیش از هر زمان برای جنگ هستهای مجهز و آمادهاند، تهدید بزرگی برای دنیاست، حتی در دورانی که به اصطلاح صلح برقرار است. در «بولتن دانشمندان اتمی» چنین هشدار داده شده است: «آنچه بهخصوص نگرانکننده است، وجود سلاحهایی با سیستم مرگبار مستقل است که میتواند بدون دخالت یا نظارت انسان تصمیم به کشتار بگیرد.»
سلامتی ما در محاصرهٔ بیماریها. در تضمین حفظ سلامتی ما علم محدود است. فشار خون بالا، اضافه وزن، آلودگی هوا و سوءاستفاده از دارو از جمله عوامل بیماریزاست و این عوامل رو به افزایش است. امروزه انسانهای بیشتری از بیماریهای غیرواگیر و مزمن جان میدهند، مثل بیماریهای قلب و عروق، سرطان و دیابت. بیماریهای دیگر به طور روزافزون انسانهای بیشتری را معلول یا ناتوان کرده است، از جمله بیماریهای روحی و روانی. در سالهای اخیر شاهد بیماریهای مسری خطرناک و همهگیر همچون ویروس آبولا و ویروس زیکا بودهایم. آنچه اهمیت دارد این است که بیماریها از کنترل انسان خارج شده است و به نظر میرسد پایانی برای آنها نیست.
حملهٔ انسان به محیط زیست. کارخانهها همچنان اتمسفر زمین را آلوده میکنند. هر ساله میلیونها نفر به دلیل استنشاق هوای آلوده جان میدهند.
افراد، جوامع مختلف و ارگانهای دولتی مرتباً فاضلابها، ضایعات پزشکی و کشاورزی، مواد پلاستیکی و دیگر مواد آلودهکننده را در اقیانوسها میریزند. در کتابی مرجع آمده است: «مواد سمی این آلودهکنندهها نه تنها حیوانات و گیاهان دریایی را مسموم میکند، بلکه مصرف آنها برای انسانها نیز مسمومیت ایجاد میکند.»—«دایرةالمعارف علوم دریایی» مأخذ انگلیسی.
همچنین با کمبود آب شیرین مواجه هستیم. رابین مککِی، نویسندهٔ انگلیسیِ مقالات علمی این هشدار بجا را داده است: «با بحران کمبود آب روبرییم که بر سراسر زمین اثر خواهد داشت.» سیاستمداران اذعان کردهاند که کمبود آب مشکلی است که انسان به دست خود ایجاد کرده است و خطری جدّی محسوب میشود.
حملهٔ طبیعت به انسانها. توفان، تندباد، گردباد و زمینلرزهها عامل بروز سیلهایی مخرّباند که ریزش زمین و ویرانیهای دیگری در پی دارند. این نیروهای طبیعی بیش از هر زمان باعث مرگ انسانها شده و به شکلهای مختلف به آنان آسیب رساندهاند. طبق تحقیقاتی که در ناسا، سازمان ملی هوانوردی و فضایی آمریکا انجام شده است، احتمال وقوع «توفانهای سخت، موج کشندهٔ گرما و چرخهٔ سیل و خشکسالی بالا رفته است.» آیا طبیعت بشر را نابود خواهد کرد؟
شاید تهدیدات جدّی دیگری ذهنتان را مشغول کرده باشد. مسلّم است که با تحلیل وقایع ناگوار امروز، نمیتوان پاسخی رضایتبخش برای آینده یافت. شاید برخی با شنیدن سخنان سیاستمداران و دانشمندان همین نکته را بگویند. همان طور که در مقالهٔ قبل گفته شد، بسیاری پاسخهای متقاعدکنندهای در مورد وضعیت کنونی دنیا و آینده یافتهاند. اما پاسخ در کجاست؟