میکاه
۱ در دوران یوتام + و آحاز + و حِزِقیا + که پادشاهان یهودا بودند + پیامی از طرف یَهُوَه دربارهٔ سامره و اورشلیم به میکاهِ* مورِشِتی داده شد.+ این پیامی است که از طریق رؤیایی به او داده شد:
۲ «ای همهٔ قومها بشنوید!
ای زمین و همهٔ موجودات روی آن، توجه کنید!
یَهُوَه که در معبد مقدّسش است،
یَهُوَه حاکم متعال، به ضدّ شما شهادت میدهد.+
۳ یَهُوَه از مکانش بیرون میآید؛
او پایین میآید و روی مکانهای بلند زمین قدم برمیدارد.
۴ کوهها زیر پاهایش ذوب میشوند،+
و درّهها* شکافته میشوند،
مثل مومی که جلوی آتش است،
و مثل آبهایی که از بلندی سرازیر میشوند.
چه کسی باعث سرکشی یعقوب شده است؟
آیا سامره نیست؟+
چه کسی مکانهای بلند* یهودا را ساخته است؟+
آیا اورشلیم نیست؟
۶ من سامره را به خرابهای در بیابان،
و به مکانی برای کاشتن درختان انگور تبدیل خواهم کرد.
سنگهایش را به درّه پرت خواهم کرد،*
و بنیادش را آشکار خواهم کرد.
۷ همهٔ مجسمههای تراشیدهٔ او خرد خواهند شد،+
و همهٔ هدایایی که او خودش را به خاطر آنها فروخت* در آتش خواهند سوخت.+
من همهٔ بتهای او را خراب خواهم کرد،
چون او آنها را با مزد فاحشگیاش جمع کرده است،
و آن بتها دوباره مزد فاحشهها خواهند شد.»
مثل شغال زوزه خواهم کشید،
و مثل شترمرغ ناله سر خواهم داد؛
آن بلا تا دروازهٔ قومم و تا اورشلیم رسیده است.+
۱۰ «این را در جَت اعلام نکنید؛
به هیچ وجه گریه و زاری نکنید.
در بِیتعَفره* در خاک بغلتید.
۱۱ ای ساکنان شافیر، برهنه و شرمسار راه بیفتید!
ساکنان صَعَنان بیرون نیامدهاند.
مردم بِیتایصِل ناله و شیون خواهند کرد و دیگر از شما حمایت نخواهند کرد.
۱۲ ساکنان ماروت در انتظار چیزی خوب بودند،
اما بلایی از طرف یَهُوَه بر دروازهٔ اورشلیم آمده است.
۱۳ ای ساکنان لاکیش، اسبها را به ارابهها ببندید.+
گناه دختر صَهیون از شما شروع شد،
چون سرکشی اسرائیل در شما پیدا شد.+
۱۴ پس شما هدایای خداحافظی به مورِشِتجَت پیشکش خواهید کرد.
خاندان اَکزیب،+ پادشاهان اسرائیل را فریب دادند.
۱۵ ای ساکنان مَریشه،+ من کسی را خواهم فرستاد که شما را غارت کند.+
شکوه اسرائیل تا عَدُلّام خواهد رسید.+
۱۶ به خاطر فرزندان عزیزتان موهایتان را کوتاه کنید و سرتان را بتراشید.
سرتان را مثل سر عقاب، طاس کنید،
چون فرزندانتان از شما گرفته و به تبعید فرستاده شدهاند.»+
۲ «وای بر کسانی که به ضرر دیگران نقشه میکشند!
آنها در شب روی تختشان نقشههای شریرانه میکشند،
و موقع طلوع آفتاب، آن نقشهها را عملی میکنند،
چون توانایی انجام این کار را دارند.+
۲ این اشخاص به زمینها و خانههای مردم طمع میکنند،
و آنها را تصاحب میکنند؛+
آنها خانهٔ دیگران را با کلاهبرداری میگیرند،+
و دیگران را از میراثشان محروم میکنند.
۳ بنابراین یَهُوَه میگوید:
‹من قصد دارم بلایی بر سر شما بیاورم که نمیتوانید از آن نجات پیدا کنید.+
دیگر با غرور و تکبّر راه نخواهید رفت،+ چون آن زمان، زمان مصیبت است.+
مردم خواهند گفت: «کاملاً تباه شدهایم!+
او سهم ما را گرفته و به دیگران داده است، سهم ما از بین رفته است!+
زمینهای ما به ملتی داده شده که خدا را نمیپرستند.»
۵ پس دیگر کسی نخواهد بود که از ریسمانِ اندازهگیری استفاده کند،
و سرزمین را بین قوم یَهُوَه تقسیم کند.
۶ آنها میگویند، «دیگر موعظه نکنید!
شما نباید دربارهٔ این چیزها موعظه کنید؛
ما به هیچ وجه رسوا نمیشویم!»
۷ ای خاندان یعقوب، گفته میشود:
«آیا صبر یَهُوَه تمام شده است؟
آیا اینها کارهای اوست؟»
مگر نمیدانید که کلام من به نفع درستکاران است؟
۸ اما اخیراً قوم خودم به دشمنی برخاستهاند.
شما به رهگذران ظلم میکنید و زیورآلات باشکوه و لباسشان را میدزدید؛
رهگذرانی که انگار از جنگ برگشتهاند و با خیال راحت راه میروند.
۹ شما زنان قوم مرا از خانههای باصفایشان بیرون میکنید،
و برکت مرا برای همیشه از فرزندانشان میگیرید.
۱۰ بلند شوید و بروید، چون اینجا جایی نیست که آسایش وجود داشته باشد.
به خاطر ناپاکی،+ سرزمین ویران شده است؛ ویرانی کامل.+
۱۱ اگر کسی به دنبال کارهای پوچ و فریبکاری باشد و به دروغ بگوید:
«من دربارهٔ شراب و مشروبات الکلی برایت موعظه میکنم،»
فوراً او را به عنوان موعظهگر این قوم قبول میکنید!+
۱۲ ای یعقوب، من حتماً همهٔ فرزندانت را جمع خواهم کرد؛
بهیقین تمام باقیماندگان اسرائیل را دور هم جمع خواهم کرد.+
من آنها را مثل گوسفندانی در آغل،
و مثل گلهای در چراگاه، متحد خواهم کرد؛+
در آنجا صدای جمعیت شنیده خواهد شد.›+
۱۳ کسی که راه را باز میکند، جلوی آنها خواهد رفت؛
آنها راه را باز خواهند کرد و از دروازه خواهند گذشت و بیرون خواهند رفت.+
پادشاهشان جلوی آنها حرکت خواهد کرد،
و یَهُوَه همهٔ آنها را رهبری خواهد کرد.»+
شما کسانی هستید که باید مفهوم عدالت را بدانید!
۲ اما شما از خوبی متنفرید و بدی را دوست دارید؛+
شما پوست قوم مرا میکنید و گوشتی بر استخوانهایشان باقی نمیگذارید.+
۳ گوشت بدن قومم را میخورید،+
و پوستشان را از بدنشان جدا میکنید؛
استخوانهایشان را میکوبید و آنها را خرد میکنید،+
مثل استخوانها و گوشتی که در دیگ میپزد.
۴ آن وقت، آنها از یَهُوَه کمک خواهند خواست،
اما او جوابشان را نخواهد داد.
۵ هستند پیامبرانی که قوم مرا گمراه میکنند!+
آنها وقتی چیزی را با دندانهایشان گاز میزنند،*+ اعلام میکنند که صلح و آرامش وجود دارد،+
اما اگر کسی چیزی در دهانشان نگذارد، اعلام میکنند که جنگ در انتظار اوست. یَهُوَه علیه این پیامبران چنین میگوید:
۶ ‹تاریکی شب شما را خواهد پوشاند تا دیگر رؤیا نبینید؛+
برای شما فقط تاریکی خواهد بود تا دیگر نتوانید غیبگویی کنید.
آفتاب بر پیامبران غروب خواهد کرد،
و روزشان تاریک خواهد شد.+
همهٔ آنها مجبور خواهند شد از شرم دهانشان* را بپوشانند،
چون خدا هیچ جوابی نخواهد داد.›»
۸ اما من از طریق روح یَهُوَه پر از قدرت،
انصاف و شجاعت میشوم،
تا به یعقوب سرکشیاش را و به اسرائیل گناهش را بگویم.
۹ ای سران خاندان یعقوب،
و ای رهبران خاندان اسرائیل، لطفاً گوش کنید!+
ای شما که از عدالت متنفرید و هر چه را که راست است، کج میکنید؛+
۱۰ شما که صَهیون را با خونریزی بنا میکنید و اورشلیم را با بیعدالتی.+
در عین حال به یَهُوَه تکیه میکنند* و میگویند:
«مگر یَهُوَه با ما نیست؟+
هیچ مصیبتی به سرمان نمیآید.»+
۱۲ پس به خاطر شما،
صَهیون مثل مزرعهای خواهد شد که آن را شخم زدهاند؛
اورشلیم به خرابه تبدیل خواهد شد،+
و در کوهی که خانهٔ خدا روی آن است، جنگل به وجود خواهد آمد!+
۴ در روزهای آخر،
کوهی که خانهٔ یَهُوَه روی آن است،+
بالاتر از قلّهٔ کوهها استوار خواهد شد،
و بالاتر از تپهها قرار خواهد گرفت،
و مردم از همهٔ قومها به طرف آن روانه خواهند شد.+
۲ ملتهای زیادی به سمت آن خواهند رفت و خواهند گفت:
«بیایید به کوه یَهُوَه،
و به خانهٔ خدای یعقوب برویم،+
تا او راههایش را به ما تعلیم دهد،
و ما در راههایش قدم برداریم،»
چون قانون* از صَهیون صادر خواهد شد،
و کلام یَهُوَه از اورشلیم اعلام خواهد شد.
۳ او بین قومهای زیادی داوری خواهد کرد،+
و مسائل ملتهای قدرتمند را در سرزمینهای دوردست حل خواهد کرد.*
آنها از شمشیرهای خود گاوآهن
و از نیزههای خود ابزار باغبانی خواهند ساخت.+
ملتی به روی ملتِ دیگر شمشیر نخواهد کشید،
و آنها دیگر جنگیدن را یاد نخواهند گرفت.+
۴ هر کدام از آنها زیر درخت انگور و زیر درخت انجیر خود خواهد نشست،*+
و هیچ کس باعث ترسشان نخواهد شد،+
چون یَهُوَه خدای لشکرها این را گفته است.
۵ همهٔ قومها، هر کدام از خدای خودشان* پیروی خواهند کرد،
ولی ما برای همیشه و تا ابد از یَهُوَه* خدای خودمان پیروی خواهیم کرد.+
۶ یَهُوَه میگوید:
«در آن روز لنگان را جمع خواهم کرد،
و کسانی را که پراکنده شدهاند،
همراه کسانی که تنبیه کردهام جمع خواهم کرد.+
۷ از کسی که میلنگید، باقیماندگانی به وجود خواهم آورد،+
و از کسی که به جایی دور برده شد، ملتی قدرتمند خواهم ساخت.+
من یَهُوَه، در کوه صَهیون بر آنها حکمرانی خواهم کرد،
از حالا تا ابد!
۸ ای برجی که برای مراقبت از گله هستی،
ای تپهٔ دختر صَهیون،+
حکومت قبلی* به تو برگردانده خواهد شد؛+
سلطنتی که به دختر اورشلیم تعلّق دارد.+
۹ پس چرا مثل زنی که در حال زایمان است،
۱۰ ای دختر صَهیون، مثل زنی که در حال زایمان است،
ناله کن و از درد به خود بپیچ،
چون شهر را ترک خواهی کرد و در بیابان ساکن خواهی شد.
تو را تا بابِل خواهند برد،+
و در آنجا نجات پیدا خواهی کرد.+
یَهُوَه در آنجا تو را از دست دشمنانت بازخرید خواهد کرد.+
۱۱ ملتهای زیادی بر ضدّ تو جمع خواهند شد؛
آنها خواهند گفت، ‹بگذارید صَهیون بیحرمت شود،
و ما شاهد بلایی باشیم که بر سر صَهیون میآید.›
۱۲ اما آنها از فکرهای یَهُوَه بیخبرند،
و مقصود او را درک نمیکنند؛
چون او آنها را مثل بافههای غلّه که تازه درو شدهاند و به خرمنگاه برده میشوند، جمع خواهد کرد.
۱۳ ای دختر صَهیون، بلند شو و خرمن را بکوب؛+
چون من شاخهایت را آهنی خواهم کرد،
و سُمهایت را مسی،
و تو قومهای زیادی را لگدمال خواهی کرد.+
تو اموالی را که آنها غارت کردهاند به یَهُوَه خواهی داد،
و داراییشان را به خداوند حقیقی تمام زمین.»+
دشمنان با عصا به صورت داور اسرائیل میزنند.+
تو کوچکتر از آن هستی که جزو خاندانهای* یهودا شمرده شوی،
ولی از تو کسی برای من بیرون میآید که بر اسرائیل حکمرانی خواهد کرد؛+
کسی که از قدیم بوده، از زمانهای بسیار دور.
۳ خدا قوم خودش را تا زمانی که زن باردار فرزندش را به دنیا بیاورد، به دست دشمن تسلیم خواهد کرد.
آن وقت، بقیهٔ برادران آن حاکم،
پیش قوم اسرائیل خواهند برگشت.
۴ او خواهد ایستاد و گلهاش را با قدرت یَهُوَه شبانی خواهد کرد،+
یعنی با اقتداری که یَهُوَه خدایش به او میدهد، خدایی که نامش پرشکوه است.
۵ او صلح را برقرار خواهد کرد.+
وقتی آشوریان به سرزمین ما حمله کنند و برجهای مستحکم ما را خرد کنند،+
ما هفت شبان، بله هشت امیر* را از بین انسانها تعیین خواهیم کرد تا با آنها مقابله کنند.
وقتی آشوریان به سرزمین ما حمله کنند و منطقهٔ ما را پایمال کنند،
او ما را از دست آنها نجات خواهد داد.+
۷ باقیماندگان نسل یعقوب، در میان قومهای بسیار،
مثل شبنمی از طرف یَهُوَه،
و مثل بارش باران بر گیاهان خواهند بود.
امیدشان به انسان نیست،
و منتظر انسانها نمیمانند.
۸ باقیماندگان نسل یعقوب، در میان ملتها و قومهای بسیار،
مثل شیری در میان حیوانات جنگل خواهند بود،
مثل شیری جوان* در میان گلههای گوسفندان.
آن شیر از میانشان میگذرد و به آنها حمله میکند،
و آنها را تکهپاره میکند،
و کسی نیست که نجاتشان دهد.
۹ دست تو به ضدّ مخالفانت بلند خواهد شد،
و همهٔ دشمنانت از بین خواهند رفت.»
۱۰ یَهُوَه میگوید:
«در آن روز همهٔ اسبها و ارابههایت را نابود خواهم کرد.
۱۱ من شهرهای سرزمینت را ویران خواهم کرد،
و همهٔ قلعههایت را فرو خواهم ریخت.
۱۲ به جادوگریهایت پایان خواهم داد،
و دیگر حتی یک جادوگر هم بین شما نخواهد بود.+
۱۳ من همهٔ بتها* و ستونهایی را که برای بتپرستی استفاده میکنی از بین خواهم برد،
و تو دیگر در مقابل چیزهایی که با دست خودت ساختهای سجده نخواهی کرد.+
۱۴ من تیرکهایی را که در سرزمینت برای بتپرستی داری، به کل نابود خواهم کرد،+
و شهرهایت را با خاک یکسان خواهم کرد.
۱۵ من از ملتها با خشم و غضب انتقام خواهم گرفت؛
ملتهایی که مطیع من نبودهاند.»
۶ لطفاً بشنوید یَهُوَه چه میگوید!
۲ ای کوهها، ای بنیادهای استوار زمین،
شکایت یَهُوَه را بشنوید،+
چون یَهُوَه از قومش شکایت دارد؛
او اسرائیل را چنین متهم میکند:+
۳ «ای قوم من، مگر با شما چه کار کردهام؟
چه کار کردهام که از من خسته شدهاید؟+
علیه من شهادت دهید!
۴ من شما را از سرزمین مصر بیرون آوردم،+
و شما را از سرزمین بردگی نجات دادم؛*+
موسی، هارون و مریم را پیش شما فرستادم.+
۵ ای قوم من، لطفاً به یاد آورید که بالاق، پادشاه موآب چه نقشهای کشید،+
و بَلعام پسر بِعور چه جوابی به او داد؛+
اتفاقی را که در راه شِطّیم به جِلجال افتاد، به یاد آورید +
تا بدانید یَهُوَه چه کارهای عادلانهای برایتان کرده است.»
۶ چه چیز به حضور یَهُوَه بیاورم؟
وقتی جلوی خدای آسمانها سجده میکنم چه چیز به حضورش بیاورم؟
آیا با قربانیهای سوختنی،
و با گوسالههای یکساله به حضورش بروم؟+
۷ آیا یَهُوَه از هزاران قوچ خشنود خواهد شد؟
از دهها هزار نهر پر از روغن چطور؟+
۸ ای انسان، یَهُوَه به تو گفته است که چه کارهایی خوب است.
او از تو چه انتظاری دارد؟
تنها انتظارش این است که عادلانه* رفتار کنی + و وفاداری را دوست داشته باشی،*+
و با فروتنی با خدایت راه بروی!+
۹ صدای یَهُوَه در شهر شنیده میشود؛
ای خدا، کسانی که حکیمانه رفتار میکنند، به اسم تو احترام میگذارند.*
به عصا و کسی که آن را تعیین کرده است توجه کنید.+
۱۰ آیا هنوز در خانهٔ شریران، گنجهایی پیدا میشود که از راه دزدی به دست آمده باشد؟
آیا پیمانهٔ* تقلّبی که خدا از آن متنفر است هنوز آنجاست؟
۱۱ اگر از ترازوهای نادرست و وزنههای تقلّبی استفاده کنم،+
چطور ممکن است که از نظر اخلاقی پاک بمانم؟
۱۲ ثروتمندانِ شهر رفتار خشونتآمیز دارند،
ساکنانش دروغ میگویند،+
و حرفهای فریبنده به زبان میآورند.+
۱۳ «پس من شما را خواهم زد و زخمی خواهم کرد،+
و به خاطر گناهانتان، شما را به نابودی خواهم کشید.
۱۴ غذا خواهید خورد، اما سیر نخواهید شد،
و شکمتان خالی خواهد ماند.+
مال و منال جمع خواهید کرد، اما چیزی برایتان باقی نخواهد ماند،
و اگر هم چیزی باقی بماند، آن را به دشمنانتان خواهم داد.
۱۵ بذر خواهید کاشت، اما محصولی درو نخواهید کرد.
زیتون خواهید کوبید، اما روغنی نصیبتان نخواهد شد.
شراب تازه درست خواهید کرد، اما از آن نخواهید نوشید.+
۱۶ شما راه و رسم عُمری و همهٔ کارهای خاندان اَخاب را سرمشق خودتان قرار دادهاید،+
و طبق توصیههای آنها قدم برمیدارید.
برای همین، کاری خواهم کرد که دیگران با دیدن وضعیت شما وحشت کنند،
و ساکنانِ شهر را مسخره کنند؛*+
قومها شما را خوار و ذلیل خواهند کرد.»+
۷ وای بر من!
من مثل کسی شدهام که بعد از زمان برداشت میوههای تابستانی،
و بعد از برداشت انگور و جمعآوری باقیماندهٔ خوشههای انگور،
نه خوشهٔ انگوری برای خوردن پیدا میکند،
نه نوبر انجیری که آرزوی خوردنش را داشته باشد.
۲ هیچ آدم وفاداری روی زمین پیدا نمیشود،
و هیچ شخص درستکاری بین مردم دیده نمیشود.+
همه برای ریختن خون در کمین نشستهاند،+
و همنوع خود را با تور صید میکنند.
۳ دستهایشان در انجام کارهای بد مهارت دارند؛+
امیران قوم درخواستهایی دارند،
و قاضیها رشوه میخواهند؛+
افراد سرشناس خواستههایشان را به آنها میگویند،+
و با همکاری آنها، آن خواستهها را عملی میکنند.*
۴ بهترین کسی که بین آنهاست مثل خار است،
و درستکارترین آنها بدتر از بوتهٔ خار.
اما روز مجازات تو که دیدهبانهایت از آن صحبت کردند خواهد آمد،+
و مردم به وحشت خواهند افتاد.+
۵ به همنشین خود اطمینان نکن،
و به دوست نزدیکت اعتماد نکن.+
مراقب باش به کسی که در آغوشت میخوابد چه میگویی؛
۶ چون پسر از پدرش بیزار میشود،
دختر به ضدّ مادرش بلند میشود،+
و عروس به ضدّ مادرشوهرش.+
دشمنان شخص، اهل خانهاش هستند.+
۷ اما من چشمانتظار یَهُوَه هستم،+
و صبورانه در انتظار خدا میمانم تا مرا نجات دهد.+
خدای من دعایم را خواهد شنید.+
۸ ای دشمن من، به من نخند.
با این که زمین خوردهام، بلند خواهم شد.
با این که در تاریکی ساکنم، یَهُوَه نور من خواهد بود.
۹ من باید خشم یَهُوَه را تا وقتی که او به شکایتم* رسیدگی کند،
و عدالت را برقرار کند تحمّل کنم،
چون به او گناه کردهام.+
او مرا از تاریکی به روشنایی خواهد آورد؛
و من شاهد عدالت او خواهم بود.
۱۰ دشمنم هم این را خواهد دید؛
او از این که به من گفت،
«یَهُوَه خدایت کجاست؟»+ شرمسار خواهد شد.
چشمانم او را خواهد دید،
و او مثل گِل خیابانها لگدمال خواهد شد.
۱۱ روزی میآید که دیوارهای سنگیات ساخته خواهند شد؛
در آن روز مرزهای سرزمینت گسترده خواهند شد.
۱۲ در آن روز، مردم پیش تو خواهند آمد؛
آنها از آشور و شهرهای مصر،
از مصر تا رود فُرات،
و از دریا تا دریا و از کوه تا کوه خواهند آمد.+
۱۳ آن سرزمین به خاطر ساکنانش ویران خواهد شد،
ویرانیای که نتیجهٔ کارهای خودشان است.
۱۴ ای خدا، قومت را با عصایت شبانی کن، یعنی گلهای را که به تو تعلّق دارد؛*+
آنها بهتنهایی در جنگل، بین درختان میوه زندگی میکردند.
بگذار مثل زمان قدیم در باشان و جِلعاد بچرند.+
۱۵ «مثل روزهایی که از سرزمین مصر بیرون آمدید،
کارهای شگفتانگیزم را به شما نشان خواهم داد.+
۱۶ ملتها آن کارها را خواهند دید و با وجود قدرت زیادی که دارند سرافکنده خواهند شد.+
آنها دستشان را روی دهانشان خواهند گذاشت،
و گوشهایشان کر خواهد شد.
۱۷ مثل مار، خاک را خواهند لیسید؛+
مثل خزندگان زمین، با ترس و لرز از آشیانهشان بیرون میآیند،
و با وحشت به طرف یَهُوَه خدایمان خواهند آمد؛
آنها از تو خواهند ترسید.»+
۱۹ او دوباره به ما رحمت خواهد کرد + و گناهانمان را شکست خواهد داد.*
خدایا، تو تمام گناهان ما را به اعماق دریا خواهی انداخت.+
۲۰ تو نسبت به یعقوب وفادار خواهی بود،
و به ابراهیم محبت پایدار نشان خواهی داد،
همان طور که برای اجدادمان در زمانهای قدیم قسم خوردی.+
مخفف میکائیل (یعنی: «چه کسی مثل خداست؟») یا میکایاه (یعنی: «چه کسی مثل یَهُوَه است؟»)
یا: «دشتها.»
واژهنامه: «مکانهای بلند.»
تحتاللفظی: «خواهم ریخت.»
یا: «همهٔ مزد فاحشگیاش.»
یا: «خانهٔ عَفره.»
یا احتمالاً: «چیزی برای جویدن دارند.»
یا: «سبیلشان.»
تحتاللفظی: «سرانش.»
یا: «نقره.»
یا: «ادعا میکنند که به یَهُوَه تکیه میکنند.»
یا: «تعلیم.»
یا: «تا دوردستها اصلاح خواهد کرد.»
یا: «ساکن خواهد شد.»
یا: «از نام خدای خودشان.»
یا: «از نام یَهُوَه.»
یا: «اولین حکومت.»
تحتاللفظی: «هزارهای.»
یا: «رهبر.»
یا: «شیر جوان یالدار.»
یا: «مجسمههای تراشیده.»
یا: «دادخواهی؛ مورد قضایی.»
یا: «بازخرید کردم.»
یا: «بدنم.»
یا: «باانصاف.»
یا: «محبتت همراه با مهربانی و وفاداری باشد.» تحتاللفظی: «محبت پایدار را دوست داشته باشی.»
یا: «از اسم تو میترسند.»
تحتاللفظی: «ایفه.» ضمیمهٔ ب۱۴.
یا: «با دیدن ساکنان شهر مسخرهکنان سوت بزنند.»
تحتاللفظی: «به هم میبافند.»
یا: «دادخواهیام؛ مورد قضاییام.»
یا: «گلهای را که میراث توست.»
یا: «میراثش.»
واژهنامه: «محبت پایدار.»
یا: «پایمال خواهد کرد.»