Υπάρχει Πράγματι Διάβολος;

Υπάρχει βάσις για να πιστεύη ένας ότι υφίσταται ένα πονηρό πνευματικό πλάσμα; Ή μήπως αυτή η πίστις είναι αβάσιμη;

Ο ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ Ντέιβιντ Λώρενς, ο οποίος αναγινώσκεται ευρέως, παρετήρησε κάποτε: «‘Επί γης ειρήνη’—σχεδόν ο καθένας την θέλει. ‘Εν ανθρώποις ευδοκία’—σχεδόν όλοι οι λαοί του κόσμου την αισθάνονται ο ένας προς τον άλλον. Τότε τι υπάρχει το εσφαλμένο; Γιατί υπάρχει η απειλή του πολέμου παρά τις έμφυτες επιθυμίες των λαών;»

Αυτά τα ερωτήματα αναγκάζουν ένα άτομο να σκεφθή. Όταν η φυσική επιθυμία όλων των φυσιολογικών ανθρώπων είναι να ζουν με ειρήνη, γιατί είναι τόσο κοινό να μισούνται και να το κάνουν συνήθεια των να φονεύουν ο ένας τον άλλον; Είναι πράγματι παράδοξο, όπως παρετήρησε πριν από μερικά χρόνια ο Δρ Χιού Κηνλεϋσάιντ, πρώην Καναδός διπλωμάτης: «Δεχόμεθα χωρίς τύψι τη σκέψι ν’ αποτεφρώσωμε εκατοντάδες χιλιάδων ή εκατομμύρια γυναίκες και παιδιά, που κάτω από ομαλές συνθήκες θα έπρεπε να ήμεθα χαρούμενοι να περιποιούμεθα στοργικά και στα οποία άτομα θα έπρεπε να βρίσκωμε λεπτότητα και τέρψι.»

Οι συνθήκες είναι όμοιες σήμερα. Τα θύματα του πολέμου παραμορφώνονται και ακρωτηριάζονται. Πώς μπορούν πολιτισμένοι άνθρωποι να μεταχειρίζωνται έτσι ο ένας τον άλλον; Ποια δύναμις τους ωθεί σε τέτοιες αποκρουστικές πράξεις, ή τους οδηγεί σε τέτοια κατάστασι όπου αισθάνονται ότι είναι υποχρεωμένοι να τις διαπράξουν; Ασφαλώς δεν είναι εσφαλμένο να εγείρωμε, με κάθε σοβαρότητα, τα εξής ερωτήματα: Είναι δυνατόν κάποια πονηρή, αόρατη δύναμις να επηρεάζη τους ανθρώπους να κάνουν τέτοιες πράξεις βίας; Υπάρχει πράγματι Διάβολος;

Μη απορρίπτετε αυτά τα ερωτήματα με την απάντησι ότι απλώς έτσι είναι οι άνθρωποι· αντιθέτως, η κανονική των επιθυμία είναι για ειρήνη. Αυτό, επομένως, είναι ένα ζήτημα που αξίζει να το εξετάσετε προσεκτικά.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΠΟΨΙΣ

Η εκλαΐκευσις, κατά το τέλος του παρελθόντος αιώνος, υλιστικών ιδεών έχει επηρεάσει πάρα πολύ τον τρόπο σκέψεως πολλών ανθρώπων στην εποχή μας όσον αφορά τον Διάβολο. Η Αμερικανική Εγκυκλοπαιδεία (1955) κάτω από την επικεφαλίδα «Υλισμός» παρατηρεί: «Ο αδιάλλακτος υλισμός υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει τίποτε άλλο από φυσικά σώματα και φυσικές λειτουργίες.»

Αυτή η υλιστική άποψις απέκτησε επιρροή σε πολλούς κύκλους, κι επηρέασε, επίσης, τις δοξασίες πολλών θρησκευτικών ηγετών σχετικά με τον Διάβολο. Το θρησκευτικό περιοδικό Ετέρνιτυ (Αιωνιότης) εξηγεί στο τεύχος του τού Αυγούστου 1964: «Επί ένα αιώνα και πλέον τώρα, η δοξασία περί διαβόλου φαίνεται ότι έχει αποβληθή. . . . Οι Διαμαρτυρόμενοι θεολόγοι γενικώς έχουν εκτοπίσει τον προσωπικό διάβολο της Βίβλου στην αποθήκη των παλαιών πραγμάτων, για την οποία προορίζονται οι παλαιωμένοι μύθοι.»

Όσον αφορά τη σύγχρονη άποψι περί Διαβόλου, το Λεξικόν Όλων των Γραφών και Μύθων (1960) υπό Γ. Α. Γκέισκελ λέγει: «Ο πραγματικός διάβολος, εναντίον του οποίου οφείλομε να είμεθα σοβαροί και άγρυπνοι, είναι μέσα στον άνθρωπο· μεταφέρεται μέσα στην ανθρώπινη καρδιά. Είναι το ζωώδες μέρος της ανθρωπίνης φύσεως.»

Επίσης, Η Βρεττανική Εγκυκλοπαιδεία (1966), κάτω από την επικεφαλίδα «Διάβολος,» παρατηρεί: «Ο σύγχρονος φιλελεύθερος Προτεσταντισμός τείνει ν’ αρνηθή την ανάγκη της πίστεως σ’ ένα προσωπικό διάβολο, και προτιμά να εννοή τις βιβλικές και άλλες παραπομπές σ’ αυτόν ως την προσωποποίησι της αρχής του κακού.»

Έτσι γίνεται επικρατούσα συνήθεια να πιστεύη κανείς σ’ ένα «ζωώδες μέρος της ανθρωπίνης φύσεως,» ή σε μια «αρχή του κακού,» μάλλον παρά σ’ ένα πραγματικό Διάβολο. Έτσι, η κάποτε κοινή αντίληψις ότι ο Διάβολος είναι ένα ζων, αόρατο πρόσωπο δεν λαμβάνεται πια σοβαρά υπ’ όψιν από πολλούς. Τι είναι εκείνο που επέφερε αυτή την αλλαγή της απόψεως; Δικαιολογείται αυτή η αλλαγή;

ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΑΡΝΟΥΝΤΑΙ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΙ ΤΟΥ

Ο Έντουαρντ Λάνγκτον, στο βιβλίο του Σατανάς, Μια Προσωπογραφία, παρακολουθεί τα ίχνη της ιστορικής δοξασίας σχετικά με τον Διάβολο. Είναι ενδιαφέρον ότι σημειώνει σχετικά με την άποψι περί Διαβόλου που διατυπώνεται στην φιλολογία των καλογήρων του Μεσαίωνος: «Η αχαλίνωτη θρησκευτική φαντασία, και οι ψευδαισθήσεις και αυταπάτες, τα προϊόντα διανοιών, που είναι άρρωστες ή βρίσκονται σε υπερέντασι, εκτίθενται ως αντικειμενικές πραγματικότητες.»

Έτσι, με τον καιρό, δεισιδαιμονικές και γελοίες παρανοήσεις σχετικά με τον Διάβολο έφθασαν να γίνουν δεκτές από πολλά θρησκευόμενα άτομα. Ακόμη και σήμερα η από παράδοσι αντίληψις περί Διαβόλου είναι ότι αυτός είναι ένα πλάσμα με εφαρμοστή κόκκινη στολή, με κέρατα, μια ουρά, και ένα δίκρανο στο χέρι. Χωρίς αμφιβολία σ’ αυτές τις γελοίες εσφαλμένες αντιλήψεις οφείλεται, εν μέρει, το ότι πολλά άτομα αρνούνται την ύπαρξι του Διαβόλου.

Εν τούτοις, η Αγία Γραφή δεν είναι η πηγή αυτών των εσφαλμένων αντιλήψεων. Μολαταύτα, μια επίθεσις εξαπελύθη κατά των διδασκαλιών της από ανθρώπους, οι οποίοι υποστηρίζουν υλιστικές ιδέες, στη διάρκεια του τελευταίου τμήματος του παρελθόντος αιώνος. Αυτό κατέληξε, ιδιαιτέρως, στην άρνησι της υπάρξεως του Διαβόλου, όπως φαίνεται από τη Βρεττανική Εγκυκλοπαιδεία, ενδέκατη έκδοσις (1910-1911). Κάτω από την επικεφαλίδα «Διάβολος,» παρατηρεί:

«Μπορεί με πεποίθησι να βεβαιωθή ότι πίστις σε ύπαρξι Σατανά δεν θεωρείται τώρα γενικώς ως ουσιώδες άρθρον της Χριστιανικής πίστεως . . . Η σύγχρονη άποψις της θεοπνευστίας των Γραφών δεν απαιτεί την αποδοχή της διδασκαλίας των Γραφών σ’ αυτό το θέμα ως τελικά και απόλυτα αυθεντικής. Και η διδασκαλία του Ιησού ακόμη σ’ αυτό το ζήτημα μπορεί να θεωρηθή είτε ως μια προσαρμογή στις απόψεις εκείνων με τους οποίους συζητούσε, ή ακόμη πιο πιθανόν ως απόδειξις του περιορισμού της γνώσεως η οποία ήταν ένας αναγκαίος όρος της ενσαρκώσεως . . .»

Έτσι η «σύγχρονη άποψις» ότι η Γραφή δεν είναι κατά γράμμα αληθινή έκαμε πολλά άτομα ν’ απορρίψουν όσα λέγονται για ένα προσωπικό Διάβολο. (Ματθ. 25:41· Λουκ. 4:1-8· Ιωάν. 8:44) Ακόμη και θρησκευτικοί ηγέται άρχισαν να διδάσκουν ότι οι παραπομπές που έκαμε ο Ιησούς για τον Διάβολο ωφείλοντο στην περιωρισμένη γνώσι του γι’ αυτό το θέμα. Ή ισχυρίζονται ότι ο Ιησούς προσαρμόσθηκε στις ιδέες και τη γλώσσα που επικρατούσαν τότε στην Ιουδαία, αλλά ότι ο ίδιος δεν θεωρούσε τον Διάβολο ως ένα πραγματικό και ζων πρόσωπο.

Αλλά ήταν ικανοποιητική αυτή η ιδέα ότι ένας προσωπικός Διάβολος δεν υπάρχει; Πού αποδίδεται η τρομακτική κακομεταχείρισις του ανθρώπου από τα όμοια με αυτόν πλάσματα;

Η ΥΛΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΨΙΣ ΜΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗ

Η υλιστική θεωρία ότι ο άνθρωπος εξελίχθηκε από κατώτερα ζώα υιοθετήθηκε ως απάντησις, ακόμη και από πολλούς θρησκευτικούς ηγέτας. Ισχυρίσθηκαν ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να διατηρή μέρος του ζωώδους παρελθόντος του, και ότι αυτή είναι η αιτία για την οποία μάχεται, βασανίζει και φονεύει τα όμοια με αυτόν πλάσματα. Έγινε, επίσης, ο συλλογισμός ότι αυτή η διεφθαρμένη φύσις, με τον καιρό, θα εκλείψη από τον άνθρωπο καθώς εξακολουθεί να εξελίσσεται προς τα άνω. Στο τέλος του βιβλίου του για τις δοξασίες του ανθρώπου όσον αφορά τον Διάβολο, ο Έντουαρντ Λάνγκτον κάνει το εξής ενδιαφέρον σχόλιο σ’ αυτό το σημείο:

«Οι διανοούμενοι εξεδίωξαν [τον Διάβολο] από το σύστημα των δοξασιών των δογματικώς και χωρίς διατυπώσεις. Έκλεισαν επάνω του τη θύρα με θόρυβο, και την εκλείδωσαν και την εσφράγισαν. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Σατανάς ήταν λείψανο της αρχαίας δεισιδαιμονίας. Έχει εξαφανισθή για πάντα από την ύπαρξι κάτω από το ισχυρό καθαρό φως της λογικής και του κοινού νου. Το απλό γεγονός είναι, λέγουν, ότι ο άνθρωπος εγεννήθη από ένα γένος ζώων. . . . Εν τούτοις, θα έλθη καιρός που, κάτω από την επήρεια των δυνάμεων του πολιτισμού—της εκπαιδεύσεως, της καλλιεργείας του πνεύματος, της αυξήσεως της γνώσεως—ο άνθρωπος θ’ αφήση βαθμιαίως πίσω τον πίθηκο, την τίγρι και τον λύκο, και τελικά θ’ αντικρύσωμε τον τέλειο άνθρωπο. Στο μεταξύ κάθε γενεά γίνεται ολοένα καλύτερη.»

Αλλά πόσο μη ικανοποιητική απεδείχθη αυτή η εξήγησις! Διότι, το ανθρώπινο γένος, αντί να γίνη καλύτερο, εβυθίσθη σε βάθη διαφθοράς που δεν έχουν προηγούμενο. Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος άρχισε, με χρησιμοποίησι σατανικών αερίων που προκαλούσαν ασφυξία και κάψιμο των ανθρώπων μέχρι θανάτου, καθώς και με χρήσι άλλων νέων όπλων που προκαλούσαν παραμορφώσεις και ακρωτηριασμούς. Αλλά εκείνη η σύρραξις ήταν μόνον η αρχή της φρίκης. Σκεφθήτε το χωρίς οίκτο όργιο τερατώδους σκληρότητας που επακολούθησε ύστερ’ από εκείνον τον πόλεμο. Σκεφθήτε τα φλογοβόλα, τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, τους θαλάμους αερίων, τον ομαδικό φόνο εκατομμυρίων Ιουδαίων· σκεφθήτε τις ατομικές βόμβες, τις βόμβες ναπάλμ, τις υδρογονικές βόμβες.

Είναι αναμφισβήτητο ότι, αντί να γίνη κάθε γενεά καλύτερη, δεν υπήρξε ποτέ σε τόσο κολοσσιαία κλίμακα μεγαλύτερη κατάπτωσις όλων των κανόνων ηθικής και διαγωγής. Νομίζετε ότι όλ’ αυτά τα κακά που διεπράχθησαν συνέβησαν απλώς κατά σύμπτωσιν; Πιστεύετε ότι ο άνθρωπος, ο οποίος επιθυμεί διακαώς ειρήνη και ευτυχία, είναι ικανός, από δική του θέλησι, να διαπράξη τόσο χονδροειδή κακία εναντίον του εαυτού του; Ούτε καν ζώα δεν είναι ένοχα των τρομερών βασανιστηρίων και θανάτων που άνθρωποι εσχεδίασαν και ωργάνωσαν για τους ομοίους των.

Ώστε μην εξαπατάσθε με το να δεχθήτε μια καθαρώς υλιστική άποψι. Διότι, όπως παρετήρησε με περίσκεψι ένας από τους πιο εξέχοντας επιστήμονας αυτού του αιώνος, ο αποθανών Δρ Ρόμπερτ Α. Μίλλικαν: «Μια καθαρώς υλιστική φιλοσοφία είναι για μένα το αποκορύφωμα της αφροσύνης.»a Είναι απλώς παράλογο να πιστεύη ένας ότι τα υλικά πλάσματα είναι η υψίστη μορφή ζωής. Η υγιής λογίκευσις υποστηρίζει το γεγονός ότι υπάρχουν αθέατα, αόρατα ζώντα πλάσματα, και ότι αυτά ασκούν ισχυρή επίδρασι στις ανθρώπινες υποθέσεις.

Η ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Η Γραφή, επίσης, τονίζει αυτό το γεγονός. Δεν είναι, επομένως, αντιεπιστημονικό ή γελοίο όταν αυτή ομιλή για αόρατα πνευματικά πρόσωπα. «Ο Θεός είναι Πνεύμα,» εξηγεί η Αγία Γραφή. (Ιωάν. 4:24) Μας λέγει, επίσης, ότι ο Θεός έκαμε αγγέλους σε πνευματική μορφή. (Εβρ. 1:7) Αυτά είναι πραγματικά, ζώντα πρόσωπα. Έτσι και ο Διάβολος, επίσης, είναι ένα πνευματικό πρόσωπο.

«Αλλά,» ίσως πη κάποιος, «αν ο Θεός έκαμε όλα τα πνευματικά πλάσματα, γιατί έκαμε ένα από αυτά Διάβολο;» Πράγματι, ο Θεός δεν το έκαμε αυτό. Έκαμε όλα τα πνευματικά πλάσματα τέλεια. Αλλά ένα από αυτά έγινε μόνο του Διάβολος. Διεφθάρη από τις δικές του ακατάλληλες επιθυμίες. Η Γραφή εξηγεί την εξελικτική πορεία με την οποία ακόμη και τέλεια πλάσματα μπορούν να γίνουν κακά: «Πειράζεται . . . έκαστος, υπό της ιδίας αυτού επιθυμίας παρασυρόμενος και δελεαζόμενος. Έπειτα η επιθυμία αφού συλλάβη, γεννά την αμαρτίαν.»—Ιάκ. 1:14, 15.

Η ακατάλληλη επιθυμία, που εφιλοξένησε αυτό το ισχυρό πνευματικό πλάσμα, ήταν να έχη τη λατρεία άλλων πλασμάτων, πράγμα που μόνο ο Δημιουργός, Ιεχωβά Θεός, δικαιούται να έχη. Μπόρεσε να κάμη το ανθρώπινο ζεύγος να υπηρετή αυτόν με το να κακοπαραστήση σ αυτούς εκείνο που ο Θεός είχε σχετικά με τη βρώσι από ένα ωρισμένο δένδρο στον κήπο της Εδέμ. Έτσι έγινε ένας συκοφάντης, ή «Διάβολος.» Ονομάζεται, στη Γραφή «Σατανάς,» «δράκων» και «όφις ο αρχαίος.» Με τον καιρό και άλλα πνευματικά πλάσματα ενώθηκαν με τον Σατανά σε ανταρσία κατά του Θεού, και έγιναν, επίσης, διάβολοι ή δαίμονες.—Γέν. 3:1-6· Αποκάλ. 12:9· Μάρκ. 3:22.

«Αλλά,» κάποιος πιθανόν να ερωτήση ακόμη, «γιατί ο Θεός δεν κατέστρεψε αμέσως τον Διάβολο και το ανθρώπινο ζεύγος που αυτός είχε παρασύρει να παραβούν το νόμο του Θεού;» Ο Ιεχωβά Θεός δεν επροτίμησε να ενεργήση έτσι. Είχε εγερθή ένα ζήτημα με την ανταρσία, η οποία περιελάμβανε το ερώτημα: Μπορεί ο Διάβολος να επιτύχη να μεταστρέψη όλα τα πλάσματα μακριά από τον Θεό; Στον Αδάμ και την Εύα επετράπη να γεννήσουν τέκνα ώστε η πορεία διακρατήσεως ακεραιότητας εκείνων, οι οποίοι μεταξύ των απογόνων των θα ήσαν πιστοί, ν’ αποτελέση διεκδίκησι για τον Δημιουργό των και ν’ αποδείξη τον Διάβολο ψεύτη. Έτσι είχε παραχωρηθή από τον Θεό αρκετό μήκος χρόνου για να διευθετηθή αυτό το ζήτημα.—Ιώβ κεφάλαια 1 και 2.

Στο μεταξύ, ο Σατανάς ή Διάβολος εξήσκησε αόρατη επιρροή στις ανθρώπινες υποθέσεις. Αυτός είναι ο μόνος υπεύθυνος, για το γεγονός ότι αν και ‘σχεδόν ο καθένας θέλει ειρήνη στη γη,’ μάχονται και αλληλοσφάζονται κατά εκατομμύρια. Ναι, οφείλεται στην πονηρή επιρροή του το ότι όλες οι προσπάθειες για την εγκαθίδρυσι διαρκούς ειρήνης αποτυγχάνουν, μολονότι ‘σχεδόν όλοι οι λαοί του κόσμου αισθάνονται ευδοκίαν ο ένας προς τον άλλον.’

Η Γραφή εξηγεί ότι ο Διάβολος είναι «ο άρχων του κόσμου τούτου.» Τον ονομάζει, επίσης, ‘Θεόν του κόσμου [συστήματος πραγμάτων, ΜΝΚ] τούτου.’ (Ιωάν. 12:31· 2 Κορ. 4:4) Πόσο είναι σαφές ότι αυτές οι δηλώσεις της Γραφής είναι αληθινές! Το υπόμνημα της ανθρωπίνης ιστορίας δείχνει αναμφισβήτητα ότι πίσω από τους ανθρωπίνους άρχοντας υπάρχει μία ασεβής δύναμις, η οποία τους ωθεί σε πράξεις απεριγράπτου φρίκης.

Ωστόσο, θα μπορούσε να εγερθή στη σκέψι ενός το ερώτημα: Γιατί, αυτή την εποχή, που οι υλισταί προείπαν ότι κάθε γενεά θα εγίνετο καλύτερη, οι σχέσεις του ανθρώπου με τα όμοια με αυτόν πλάσματα εχειροτέρευσαν όσο ποτέ πριν; Γιατί έχει αυξηθή τώρα η ανομία σε διαστάσεις επιδημίας, ώστε σε πολλές πόλεις να μη είναι πια ασφαλές ούτε να περιπατή ένας στους δρόμους όταν νυχτώση. Η Αγία Γραφή δίνει επίσης, την εξήγησι γι’ αυτό.

Ο ΚΑΙΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΤΟΜΟΣ

Αυτή αποκαλύπτει ότι έχομε φθάσει στον καιρό του τέλους αυτού του συστήματος πραγμάτων. Οι προφητείες της Γραφής και τα γεγονότα που τις εκπληρώνουν δείχνουν ότι ο Υιός του Θεού, Ιησούς Χριστός, ανέλαβε εξουσία να κυβερνήση ανάμεσα στους εχθρούς του. (Ψαλμ. 110:1, 2) Δείχνει ότι σ’ αυτήν ακριβώς τη γενεά επέφερε μια συντριπτική ήττα στον Σατανά. Πώς αυτό; Η Γραφή εξηγεί:

«Ερρίφθη ο δράκων ο μέγας, ο όφις ο αρχαίος, ο καλούμενος Διάβολος, και ο Σατανάς, ο πλανών την οικουμένην όλην, ερρίφθη εις την γην . . . Δια τούτο ευφραίνεσθε, οι ουρανοί, και οι κατοικούντες εν αυτοίς. Ουαί εις τους κατοικούντας την γην και την θάλασσαν, διότι κατέβη ο Διάβολος εις εσάς έχων θυμόν μέγαν, επειδή γνωρίζει ότι ολίγον καιρόν έχει.»—Αποκάλ. 12:9, 12.

Σ’ αυτό οφείλεται η τρομακτική αύξησις της ανομίας από τον καιρό του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Ο Σατανάς ή Διάβολος εξεδιώχθη από τον ουρανό, και προσπαθεί να επιφέρη μεταξύ του ανθρωπίνου γένους όσο περισσότερη καταστροφή είναι δυνατόν. Ναι, ζούμε ακριβώς τώρα στη σύντομη περίοδο των ουαί για τις οποίες ομιλεί η Γραφή. Πόσο ζωτικό είναι, λοιπόν, να πράξωμε ό,τι μπορούμε για ν’ αποφύγωμε να οδηγηθούμε σε καταστροφή από τον Διάβολο!

Το πρώτο ουσιώδες βήμα είναι ν’ αναγνωρίσουμε ότι ο Διάβολος υφίσταται πραγματικά—ότι αυτός και οι δαίμονες του είναι πραγματικοί, αόρατοι εχθροί. (Εφεσ. 6:12) Είναι σπουδαίο, επίσης, να μάθωμε τις μεθόδους που χρησιμοποιεί για να παροδηγή τους ανθρώπους. Είναι πανούργος. «Αυτός ο Σατανάς μετασχηματίζεται εις άγγελον φωτός,» εξηγεί η Γραφή. (2 Κορ. 11:14) Οι μέθοδοί του για να παροδηγή τους ανθρώπους μπορούν να φαίνωνται πολύ αθώες. Όπως είδαμε, χρησιμοποιεί ακόμη και θρησκευτικούς ηγέτας ως διακόνους του για να εξαπατά τους ανθρώπους ώστε να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει.

Επομένως, απομακρυνθήτε από τον θρησκευτικό κλήρο, ο οποίος ολοένα περισσότερο θεωρεί την Αγία Γραφή ως μύθο. Οπλισθήτε με γνώσι. Πληροφορήστε τον εαυτό σας. Δεχθήτε βοήθεια στη μελέτη της Γραφής από εκείνους οι οποίοι θεωρούν τη Γραφή ως αληθινή. Οι μάρτυρες του Ιεχωβά είναι πρόθυμοι να σας βοηθήσουν. Και με κάθε τρόπο ακολουθήστε τη Γραφική προειδοποίησι: «Εγκρατεύθητε, αγρυπνήσατε· διότι ο αντίδικος σας διάβολος, ως λέων ωρυόμενος, περιέρχεται, ζητών τίνα να καταπίη.»—1 Πέτρ. 5:8.

[Υποσημειώσεις]