Υδατοκαλλιέργεια—Εκτροφή Ψαριών

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΗ ΤΟΥ ΞΥΠΝΑ! ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ

ΠΡΙΝ από χιλιάδες χρόνια, οι Κινέζοι και οι Αιγύπτιοι έφτιαχναν μικρές λίμνες με γλυκό νερό όπου διατηρούσαν και ίσως επίσης έτρεφαν ζωντανά ψάρια. Στις μέρες μας η ιχθυοτροφία έχει γίνει βιομηχανία. Λέγεται υδατοκαλλιέργεια. Το Ένατο Νέο Κολεγιακό Λεξικό του Γουέμπστερ (Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary) την ορίζει ως «καλλιέργεια των φυσικών γεννημάτων του νερού». Περιλαμβάνει τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών ανάπτυξης, τη δημιουργία αποθέματος καθώς και την εκτροφή υδρόβιων ζώων και φυτών σε αλμυρό ή γλυκό νερό.

Ως τώρα, η εντατική εκτροφή και η δημιουργία αποθέματος ψαριών είναι οι συνηθέστερες μορφές υδατοκαλλιέργειας. Σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα εκεί όπου η θερμοκρασία του γλυκού νερού είναι σχετικά υψηλή, είναι διαδεδομένη η εκτροφή ψαριών του γλυκού νερού σε στέρνες και μικρές λίμνες. Άλλα κράτη έχουν στραφεί περισσότερο στην εκμετάλλευση των θαλάσσιων περιοχών τους. Η Νορβηγία ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Έχοντας μια από τις μακρύτερες ακτογραμμές στον κόσμο, κατάλληλη θερμοκρασία στη θάλασσα και σχετικά καθαρό νερό, αυτή η χώρα έχει ένα φυσικό πλεονέκτημα όσον αφορά την ιχθυοτροφία στο θαλασσινό νερό. Η Νορβηγία υπήρξε πρωτοπόρος χώρα, ιδιαίτερα στην εκτροφή του σολομού του Ατλαντικού και της πέστροφας στη θάλασσα.

Από το Γόνο ως τα Ψάρια για την Αγορά

Η παραγωγή αρχίζει στο εκκολαπτήριο το φθινόπωρο. Τα θηλυκά παράγουν το γόνο μέσω πίεσης, και ο γόνος γονιμοποιείται με σπέρμα από επιλεγμένα αρσενικά. Ο γονιμοποιημένος γόνος περνάει το χειμώνα κάτω από προσεκτική παρακολούθηση στο εκκολαπτήριο, και η εκκόλαψη λαβαίνει χώρα σε έξι μήνες. Τις πρώτες λίγες εβδομάδες, τα νεογνά τρέφονται από το λεκιθικό σάκο που βρίσκεται στο στομάχι τους· κατόπιν αρχίζει το πρώτο προσεκτικό τάισμα. Στο φυσικό τους περιβάλλον, οι νεαροί σολομοί περνούν δύο ως πέντε χρόνια στο ποτάμι όπου εκκολάφτηκαν, προτού μεταναστεύσουν για να τραφούν στη θάλασσα που έχει περισσότερα θρεπτικά στοιχεία. Στο εκκολαπτήριο οι νεαροί σολομοί είναι έτοιμοι να μεταναστεύσουν μέσα σε ενάμισι έτος.

Κατόπιν μεταφέρουν τα ψάρια από το γλυκό νερό σε αλμυρό νερό. Συνήθως τα τοποθετούν σε εγκαταστάσεις, πλωτές δεξαμενές ή κλουβιά, στη θάλασσα. Έπειτα από ένα ή δύο έτη στο θαλάσσιο εκτροφείο, οι σολομοί έχουν φτάσει στο κατάλληλο μέγεθος και ανασύρονται για κατεργασία. Ακούγονται όλα τόσο απλά, τόσο εύκολα. Ωστόσο, το να εκτρέφεις ψάρια παρουσιάζει πολλές δυσκολίες.a

Βιολογικοί Γρίφοι και Μεταβλητοί Παράγοντες

Οι πρώτοι ιχθυοτρόφοι άρχισαν από το μηδέν και έπρεπε να αποκτήσουν πλήρη γνώση για τον πολλαπλασιασμό, τις προτιμήσεις στην τροφή και τα ένστικτα των διαφόρων ειδών. Φαινόταν ότι υπήρχαν άπειροι άλυτοι βιολογικοί γρίφοι και άπειρα πράγματα που θα μπορούσαν να πάνε στραβά. Θα ήταν ποτέ δυνατόν να ικανοποιηθούν οι διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των νεογνών και των ψαριών όσον αφορά την ποιότητα του νερού, τη θερμοκρασία, την τροφή και το φως;

Πολλά από αυτά τα προβλήματα έχουν λυθεί προ πολλού. Μερικά από τα σημερινά ερευνητικά προγράμματα εστιάζονται στον έλεγχο της ανάπτυξης και της συμπεριφοράς των διαφόρων ειδών μέσω παραγόντων όπως η άσκηση, ο χειρισμός του φωτός και η κατάλληλη ποσότητα και ποιότητα τροφής.

Μόλυνση και Εξάπλωση των Φυκιών

Το καθαρό περιβάλλον είναι σπουδαίο για την ιχθυοτροφία. Συνεπώς, τα ασταθή οικοσυστήματα και τα επίπεδα της μόλυνσης δημιουργούν προβλήματα στη βιομηχανία της υδατοκαλλιέργειας. Τα ψάρια που βρίσκονται σε ελεύθερη κατάσταση και ανιχνεύουν τοξικές ουσίες στο νερό προσπαθούν να αποφύγουν τον κίνδυνο. Τα ψάρια που αναπτύσσονται σε θαλάσσια εκτροφεία δεν μπορούν να το κάνουν αυτό, καθώς είναι κλεισμένα σε δεξαμενές. Έτσι οι πετρελαιοκηλίδες ή οι εκλύσεις τοξικών χημικών ουσιών είναι καταστροφικές για τα ιχθυοτροφεία.

Μερικοί ανησύχησαν πάρα πολύ το 1988, όταν υπήρξε τρομακτική αύξηση στα τοξικά φύκια κατά μήκος της νοτιοδυτικής ακτής της Σουηδίας και στα ανοιχτά των ακτών της νότιας Νορβηγίας. Σε τεράστιες περιοχές τα φύκια σκότωσαν τα ψάρια και άλλα είδη θαλάσσιας ζωής. Αρκετά ιχθυοτροφεία άδειασαν, εν μέρει λόγω των φυκιών και εν μέρει λόγω εσπευσμένης σφαγής. Αλλά οι περισσότερες εγκαταστάσεις σώθηκαν από τα θανατηφόρα φύκια επειδή οι ιχθυοτρόφοι έσυραν τις δεξαμενές στην ασφάλεια των φιόρδ. Μερικοί αποκάλεσαν αυτή την καταστροφή που προκάλεσαν τα φύκια «θαλάσσιο Τσερνόμπιλ», και οι ειδικοί ισχυρίστηκαν ότι η αυξανόμενη μόλυνση ήταν πιθανότατα ένας παράγοντας που συντέλεσε στην υπερβολική αύξηση.

Οι δεξαμενές ψαριών που βρίσκονται στη θάλασσα είναι εκτεθειμένες σε όλες τις καιρικές συνθήκες και πρέπει να αντέχουν στον πάγο, στις άγριες θάλασσες και στις καταιγίδες. Όταν καταστραφεί μια εγκατάσταση και διαφύγουν τα ψάρια, ο ιχθυοτρόφος χάνει πολύτιμη περιουσία. Επιπλέον, τα ψάρια που διέφυγαν ίσως εξαπλώσουν ασθένειες στα ψάρια που βρίσκονται σε ελεύθερη κατάσταση, και αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα. Τα ψάρια που διέφυγαν επίσης θα ανταγωνίζονται τα ψάρια που βρίσκονται σε ελεύθερη κατάσταση για να βρουν τροφή και περιοχές αναπαραγωγής, και υπάρχει ο φόβος ότι αυτό θα μπορούσε να έχει αρνητική επιρροή στα τοπικά αποθέματα.

Έτσι υπάρχει απόλυτη συμφωνία για το ότι οι θαλάσσιες εγκαταστάσεις πρέπει να είναι καλύτερα ασφαλισμένες προκειμένου να αποφεύγεται η διαφυγή ψαριών. Έχει γίνει πρόοδος και σε αυτόν τον τομέα. Το βιβλιάριο Υδατοκαλλιέργεια στη Νορβηγία αναφέρει ότι στα πρόσφατα χρόνια «πολλά [έχουν επιτευχθεί] ως προς τη δημιουργία εγκαταστάσεων υδατοκαλλιέργειας ικανών να αντέξουν σε ακραίες καιρικές συνθήκες».

Καταπολέμηση των Ασθενειών

Ό,τι συγκρούεται με τη φύση των ψαριών ή αποκλίνει από το φυσιολογικό τους περιβάλλον προκαλεί στρες, και αυτό βλάπτει το ανοσολογικό τους σύστημα. Ένας συνδυασμός παραγόντων, όπως η υψηλή συγκέντρωση ψαριών, το εντατικό τάισμα, η συσσώρευση οργανικής ύλης και οι αυξημένες ποσότητες διαφόρων παθογόνων μικροοργανισμών που προσβάλλουν τα ψάρια, έχει δημιουργήσει πολύ σοβαρότερα προβλήματα ασθενειών στα ψάρια των ιχθυοτροφείων από ό,τι στα ψάρια που βρίσκονται σε ελεύθερη κατάσταση. Αυτό έχει προξενήσει μεγάλες απώλειες στη βιομηχανία.

Πράγματι, πολλές από αυτές τις ασθένειες των ψαριών θα μπορούσαν να θεραπευτούν, για παράδειγμα με αντιβιοτικά, αλλά η παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών αποτελεί απειλή για το περιβάλλον, κυρίως γιατί παράγει ανθεκτικά βακτήρια, κάνοντας απαραίτητη την ανάπτυξη νέων φαρμάκων. Τα φάρμακα μπορεί επίσης να εξασθενίσουν τα ψάρια, κάνοντάς τα πιο ευάλωτα σε άλλες ασθένειες. Φυσικά, οι ιχθυοτρόφοι θέλουν να ξεφύγουν από αυτόν το φαύλο κύκλο.b

Η παλιά παροιμία που λέει ότι η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία εφαρμόζεται λοιπόν και στην ιχθυοτροφία. Έχει καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για την απόκτηση περισσότερης γνώσης ως προς τον τρόπο ενίσχυσης της φυσικής άμυνας των ψαριών. Αυτή η έρευνα στρέφεται προς τομείς όπως είναι η μεγαλύτερη δυνατή βελτίωση της διατροφής, του περιβάλλοντος ανάπτυξης και των μεθόδων εργασίας, η αναπαραγωγή ψαριών ιδιαίτερα ανθεκτικών στις ασθένειες και η ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων και μεθόδων εμβολιασμού. Αυτό το έργο έχει φέρει αποτελέσματα και φαίνεται ότι η βιομηχανία της ιχθυοτροφίας κερδίζει τον αγώνα κατά των ασθενειών.

Μια Αναπτυσσόμενη Βιομηχανία

Η υδατοκαλλιέργεια είναι μια αντιπροσωπευτική τοπική βιομηχανία μεγάλης σπουδαιότητας για πολλούς παράκτιους οικισμούς. Από τότε που ξεκίνησε η βιομηχανία της υδατοκαλλιέργειας, έχει σημειωθεί εκπληκτική αύξηση. Το 1990, η παγκόσμια παραγωγή είχε συνολική αξία πάνω από 23 δισεκατομμύρια δολάρια (περ. 5,3 τρισ. δρχ.). Η Νορβηγία προμηθεύει τους μισούς και πλέον εκτρεφόμενους σολομούς του Ατλαντικού παγκόσμια, εξάγοντας σολομό σε πάνω από 90 χώρες σε όλη την υφήλιο.

Μολονότι ως τώρα ο σολομός του Ατλαντικού είναι το κύριο προϊόν της ιχθυοτροφίας, ήδη υπάρχουν στην αγορά περιορισμένες ποσότητες μπακαλιάρου και ιππόγλωσσου από ιχθυοτροφεία. Η βιομηχανία υδατοκαλλιέργειας επιθυμεί να γίνει αξιόπιστος προμηθευτής φρέσκων, ποιοτικών ψαριών όλο το χρόνο.

Δυστυχώς, οι άνθρωποι συχνά επιτρέπουν στον εαυτό τους να υποκινείται από την απληστία, και αυτό μερικές φορές έχει συμβεί στη βιομηχανία υδατοκαλλιέργειας. Σε μερικές περιπτώσεις ο σεβασμός για το περιβάλλον έδωσε τη θέση του στην επιθυμία για γρήγορο κέρδος. Οι ιχθυοτρόφοι που σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο είναι ανάγκη να μάθουν πόσο γρήγορα μπορεί να εκδικηθεί η φύση· πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η φροντίδα για το περιβάλλον είναι προς δικό τους όφελος. Αργά ή γρήγορα, πάντοτε αποδεικνύεται σοφό να διαχειρίζεται κανείς τους πόρους της γης σε συμφωνία με τον αρχικό σκοπό του Δημιουργού—σε αρμονία με τη φύση και τα πολύπλοκα οικοσυστήματά της.

[Υποσημειώσεις]

[Εικόνα στη σελίδα 15]

Τα ψάρια τοποθετούνται σε πλωτές δεξαμενές στη θάλασσα

Τα θηλυκά παράγουν το γόνο μέσω πίεσης

Όταν τα ψάρια φτάσουν στο κατάλληλο μέγεθος, ανασύρονται και υποβάλλονται σε κατεργασία

[Ευχαριστίες]

Photos: Vidar Vassvik/Norwegian Seafood Export Council