Μέρος 1

Αναζήτησις Ζωής στο Έξω Διάστημα

ΖΩΗ στο έξω διάστημα. Τι σας φέρνει αυτό στο νου; Μήπως σκέφτεστε μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας και ταινίες για ταξείδια με πυραύλους σε μακρυνούς πλανήτες, που εξερευνούν νέους κόσμους ή επικοινωνούν με πολιτισμούς στα πέρατα του σύμπαντος;

Ή μήπως σκέφτεσθε σοβαρά την πιθανότητα να υπάρχη ζωή έξω απ’ τη γη, εξωγήινη ζωή όπως λέγεται; «Αν ναι, τότε ίσως να γνωρίζετε ότι μερικοί επιστήμονες πιστεύουν πως η μελέτη της ζωής έξω απ’ τη γη (που λέγεται «εξωβιολογία») προσφέρει την προοπτική να απολαύσετε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, καλύτερη υγεία, περισσότερη ειρήνη και χωρίς όρια αύξησι της γνώσεως.

Σήμερα αναρίθμητοι επιστήμονες και άνθρωποι που σκέφτονται σοβαρά, έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στο να εντοπίσουν να επικοινωνήσουν με ζωντανά πλάσματα στο έξω διάστημα, σ’ άλλους πλανήτες για παράδειγμα. Η έκθεσις «Η Δυνατότητα Υπάρξεων Νοημόνων Πλασμάτων στο Σύμπαν» που έγινε προς την Επιτροπή επί θεμάτων Επιστήμης και Τεχνολογίας του Κονγκρέσσου των Ηνωμένων Πολιτειών έλεγε:

«Η πανάρχαιη αντίληψις ότι ο άνθρωπος είναι μόνος του στο σύμπαν σιγά-σιγά ξεθωριάζει . . . . Πρόσφατες εκτιμήσεις ανθρώπων με κάποιο κύρος, παρουσιάζουν την πιθανότητα υπάρξεως τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου προηγμένων πολιτισμών στο Γαλαξία μας και μόνο. Έχει αρχίσει δε η διαδικασία αναζητήσεως μεθόδων επικοινωνίας μ’ αυτούς τους άλλους πολιτισμούς.»

Γιατί πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρχουν άλλοι προηγμένοι πολιτισμοί; Μερικοί επιστήμονες κάνουν τον εξής συλλογισμό: «Υπάρχουν εκατομμύρια εκατομμυρίων γαλαξίες σαν τον Γαλαξία μας, ο οποίος έχει περί τα 200.000.000.000 αστέρια σαν τον ήλιο μας. Γι’ αυτό πρέπει να υπάρχουν πλανήτες γύρω από πολλούς τέτοιους ήλιους και προηγμένοι πολιτισμοί σε μερικούς απ’ αυτούς τους πλανήτες.» Σας φαίνεται λογικό αυτό; Η πεποίθησι αυτή σε ωρισμένους κύκλους είναι τόσο ισχυρή ώστε βρίσκονται σε εξέλιξι τεράστιες προσπάθειες σ’ όλο τον κόσμο που έχουν στόχο την ανακάλυψι εξωγήινων όντων και επικοινωνία μ’ αυτά.

Τι Γίνεται Αυτή τη Στιγμή;

Αν ταξειδεύατε στο Αρακάιμπο στα βουνά του Πουέρτο Ρίκο, θα βρίσκατε να λειτουργή εκεί ένα γιγάντιο τηλεσκόπιο. Όχι, δεν πρόκειται για ένα διοπτρικό ή κατοπτρικό τηλεσκόπιο μέσω του οποίου μπορείτε να κοιτάξετε. Βασικά πρόκειται για μια τεράστια κοίλη κατασκευή από αλουμίνιο με πλάτος 305 μέτρα (1.000 πόδια), με συλλεκτική επιφάνεια 80 στρεμμάτων (8 εκτάρια). Δεν πρόκειται για οπτικό τηλεσκόπιο αλλά για ραδιοτηλεσκόπιο. Είναι μια ειδική μορφή κεραίας που μπορεί να πιάνη φυσικά ραδιοκύματα από τα βάθη του διαστήματος. Αλλά θα μπορούσε επίσης να πιάνη ραδιοφωνικές εκπομπές προηγμένων πολιτισμών, αν υπάρχουν.

Αν και το τηλεσκόπιο των Ηνωμένων Πολιτειών στο Αρακάιμπο είναι εξαιρετικά μεγάλο και ζυγίζει 625 τόννους, δεν είναι και το μοναδικό τέτοιο όργανο. Η Σοβιετική Ένωσις, η Μεγάλη Βρεταννία και άλλα έθνη ακούνε επίσης το έξω διάστημα με τέτοια όργανα. Ρυθμίζουν τις συχνότητες που πιάνουν απ’ το σύμπαν, αναζητώντας μηνύματα νοημόνων πλασμάτων, όπως εσείς γυρίζετε το κουμπί ενός φορητού ραδιοφώνου και στρέφετε την κεραία του ψάχνοντας τον σταθμό που προτιμάτε. Υπάρχει η ελπίδα ότι όχι μόνο υπάρχουν νοήμονα πλάσματα σ’ άλλους πλανήτες, αλλά ότι στέλνουν και μηνύματα που μπορούμε να πιάσουμε.

Η κατασκευή του ραδιοτηλεσκοπίου στο Αρακάιμπο κόστισε 17.000.000 δολλ. Η.Π. (800 εκατ. δρχ.) και η λειτουργία του στοιχίζει 4.000.000 δολλάρια το χρόνο (190 εκατ. δρχ.). Αν μπορείτε να φαντασθήτε το συνολικό κόστος αυτής της προσπάθειας σ’ όλο τον κόσμο, μπορείτε να εκτιμήσετε το ότι η αναζήτησι ζωής στο διάστημα είναι ένα σοβαρό ζήτημα.

Αλλά αυτά τα έξοδα είναι πενταροδεκάρες σε σύγκρισι μ’ αυτά που θα στοιχίση ο ΚΥΚΛΩΠΑΣ. Ο ΚΥΚΛΩΠΑΣ, που προτάθηκε από επιστήμονες των Ηνωμένων Πολιτειών, θα είναι ένα συγκρότημα 1500 περίπου κεραιών, με 100 μέτρα διάμετρο η κάθε μία, που θα συντονίζωνται από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Υπολογίζεται ότι αυτό το συγκρότημα, που θα καλύπτη επιφάνεια 65 τετραγ. χιλιομέτρων (25 τετρ. μιλίων), θα κόστιζε 20.000.000.000 δολλάρια (1 τρισεκατομμύριο δρχ.) για να κατασκευαστή και 100.000.000 δολλάρια (5 δισεκ. δρχ.) το χρόνο για να λειτουργή.

Η επιθυμία της επικοινωνίας με ζωντανά πλάσματα στο έξω διάστημα δεν περιορίζεται μόνο στην ακρόασι. Οι επιστήμονες λένε επίσης δυνατά, ‘Έι εκεί έξω. Μας ακούτε;’ Στέλνουν μηνύματα στο έξω διάστημα.

Από τότε που αποκτήσαμε ραδιόφωνο και τηλεόρασι, μερικές ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές έχουν σταλή προς το διάστημα. Αλλά αυτές είχαν σκοπό να φθάσουν σε άλλα σημεία της επιφάνειας της γης, όχι στα βάθη του διαστήματος. Έτσι πιστεύεται ότι κι αν ακόμη υπήρχαν νοήμονα πλάσματα σ’ άλλους πλανήτες ή σε μακρυνούς γαλαξίες, πιθανόν δεν θα μπόρεσαν να ‘πιάσουν’ και να αποκρυπτογραφήσουν τις σχετικά ασθενείς ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Και αν λάβη κανείς υπ’ όψιν το περιεχόμενο πολλών απ’ αυτά τα προγράμματα, δεν χάσανε και σπουδαία πράγματα.

Εν πάσει περιπτώσει, πρόσφατα άρχισαν σοβαρές προσπάθειες με σκοπό να στείλουν ισχυρά σήματα στο διάστημα. Γνωρίζουμε πως αυτό είναι δυνατόν, διότι έχει υπάρξει ραδιοφωνική και τηλεοπτική επικοινωνία με διαστημόπλοια πάνω στο φεγγάρι και με εξερευνητικές συσκευές που στάλθηκαν στην Αφροδίτη και στον Άρη. Μια εξαιρετική προσπάθεια επικοινωνίας έγινε στις 16 Νοεμβρίου 1974. Το ραδιοτηλεσκόπιο στο Αρακάιμπο μετατράπηκε σε ένα κολοσσιαίο πομπό κυμάτων ραντάρ, στέλνοντας ένα μήνυμα στο Μέσσιερ 13, έναν αστερισμό κοντά στα όρια του Γαλαξία μας, κάπου 24.000 έτη φωτός απ’ τη γη. Το μήνυμα ήταν κωδικοποιημένο μ’ ένα μοναδικό τρόπο ώστε οι επιστήμονες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να αποκρυπτογραφηθή από οποιονδήποτε πολιτισμό αρκετά προηγμένο τεχνολογικά ώστε να πιάση το σήμα.

Ωστόσο τα μηνύματα προς το έξω διάστημα δεν έχουν σταλή όλα έτσι. Το Πάιονηρ 10, ένα διαστημικό όχημα που στάλθηκε στο Δία και μετά έξω απ’ το ηλιακό μας σύστημα, μετέφερε μια ειδική πλακέττα για να πληροφορήση τα εξωγήινα όντα που θα την εύρισκαν. Η πλακέττα αυτή απεικόνιζε έναν άνδρα και μία γυναίκα καθώς κι ένα διάγραμμα του ηλιακού συστήματος και την γη σαν αφετηρία του διαστημοπλοίου.

Μια άλλη τέτοια προσπάθεια περιελάμβανε ένα δίσκο φωνογράφου, διάρκειας δύο ωρών, με «γήινους ήχους», ο οποίος δίσκος μεταφέρθηκε απ’ το διαστημόπλοιο Βόγιατζερ στο ταξείδι του μέσα στο ηλιακό σύστημα. Ο δίσκος περιείχε χαιρετισμούς σε 50 γλώσσες, την «ομιλία» της φάλαινας και ήχους όπως της βροχής, των αυτοκινήτων και των ηφαιστείων. Περιείχε ακόμη τζαζ, ροκ-εν-ρολλ και επιλογή από κλασσική μουσική.

Άλλοι επιστήμονες, που δεν περιμένουν να επικοινωνήσουν με νοήμονα πλάσματα έξω απ’ τη γη μέσω του ραδιοφώνου, έχουν συγκεντρώσει την προσοχή τους στο πιο θεμελιώδες βήμα του να αποδείξουν αν υπάρχουν εξωγήινοι.

Μπορείτε να θυμηθήτε τη συγκίνησι όταν έφεραν στη γη «σεληνιακά πετρώματα.» Το ερώτημα ήταν, θα μας έδιναν τίποτε στοιχεία για ύπαρξι ζωής ή για ζωή που να υπήρξε κάποτε; Αλλοίμονο, δεν μας έδωσαν. Έπειτα η προσοχή συγκεντρώθηκε στους πλανήτες, ιδιαίτερα στον Άρη.

Αν και σοβαροί επιστήμονες είχαν από πολλά χρόνια απορρίψει την πιθανότητα να βρεθούν «άνθρωποι στον Άρη» ωστόσο ήθελαν να ψάξουν έστω και για μικροσκοπικές μορφές ζωής. Τα διαστημόπλοια Βίκινγκ Ι και Βίκινγκ ΙΙ, που έφτασαν στην επιφάνεια του Άρη το 1976, μετέφεραν ειδικά εργαστήρια για την ανάλυσι του εδάφους του Άρη. Μηχανικοί βραχίονες απλώθηκαν, πήραν λίγο χώμα και το έφεραν μέσα στα εργαστήρια. Εκεί υποβλήθηκε για πολύ χρόνο σε περίπλοκα τεστς με όργανα που ανιχνεύουν τη ζωή. Επρόκειτο για ένα σοβαρό βήμα στην έρευνα για ζωή στο έξω διάστημα.

Γιατί; Τι Σημαίνει Για Σας;

Τόσα χρήματα και τόσες προσπάθειες. Γιατί; Από περιέργεια μόνο; «Διόλου», ίσως να απαντήσουν οι αστρονόμοι, οι βιολόγοι, αλλά και πολλοί απλοί άνθρωποι. «Το πιο συγκλονιστικό πράγμα που μπορεί να βρούμε στην επιστήμη είναι ζωή σ’ άλλο πλανήτη,» λέγει ο αστρονόμος Φρανκ Ντρέικ, του προγράμματος Αρακάιμπο. Ομοίως, ο αστρονόμος και βιολόγος Καρλ Σαγκάν—πιθανόν ο πιο γνωστός και ένθερμος εξωβιολόγος—αναφωνεί: «Η επιστημονική, λογική, πολιτιστική γνώσις και η γνώσις για τα έθιμα που θα αποκτηθή απ’ τα ραδιοφωνικά σήματα του γαλαξία μπορεί, μακροπρόθεσμα, να είναι το πιο βαρυσήμαντο γεγονός στην ιστορία του πολιτισμού μας.»

Αλλά τι ακριβώς θα κερδίσουμε; ίσως αναρωτηθήτε. Στο βιβλίο του Μπρόκα’ς Μπρέιν που έγινε μπεστ-σέλλερ, ο Σαγκάν ρίχνει την ιδέα ότι οι προηγμένες τεχνολογικά κοινωνίες σ’ άλλους πλανήτες θα μπορούσαν να μας προσφέρουν τη λύσι στα ανθρώπινα προβλήματα όπως: ελλείψεις τροφίμων, αύξησι του πληθυσμού, πηγές ενεργείας, μείωσι των φυσικών πόρων, πόλεμο και μόλυνσι. Ακόμη πιο αισιόδοξο το περιοδικό Όμνι οραματίζεται: «Κάποιος προηγμένος πολιτισμός ίσως μάς διδάξη πώς να διατηρήσωμε τη ζωή, πώς να αποφύγωμε τις καταστροφές και την αυτοκτονία ενός πυρηνικού πολέμου ή την καταστροφή του περιβάλλοντος στην ίδια μας τη γη από απροσεξία. Ίσως μάλιστα και να μας αποκαλύψουν πώς θα μπορέσουμε να γίνουμε αθάνατοι.»

Είναι εύκολο να καταλάβη κανείς γιατί μια τέτοια προοπτική μπορεί να γεννήση ενθουσιασμό. Αλλά είναι όλα αυτά πιθανότητες που μπορούμε να σκεφτώμαστε σε σχέσι με την έρευνα για ζωή στο έξω διάστημα;

Σεις προσωπικά μπορείτε να σχηματίσετε τη δική σας άποψι για την έρευνα για εξωγήινους. Αλλά όμως δεν χρειάζεται να υποθέτη μόνο κανείς. Υπάρχουν στοιχεία που μπορείτε να εξετάσετε και που μπορούν να επηρεάσουν το μέλλον σας.

[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 6]

‘Έι εκεί έξω. Μας ακούτε;’

[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 7]

Οι γήινοι ήχοι που στάλθηκαν με το Βόγιατζερ: Χαιρετισμοί σε 50 γλώσσες, «ομιλία» φάλαινας, θόρυβοι αυτοκινήτων, τζαζ και ροκ-εν-ρολλ