Ένα Βλέμμα στη ‘Χελώνη του Λόρδου Δημάρχου’

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Κόστα Ρίκα

ΤΙ γνωρίζετε για τη ‘χελώνη του Λόρδου Δημάρχου;’ Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένα είδος χελώνης που ονομάζεται επίσημα έτσι. Αλλά στην Αγγλία, τα συμπόσια του Λόρδου Δημάρχου κατά παράδοσιν άρχιζαν μ’ ένα πιάτο σούπας από πράσινη χελώνη, κι έτσι δόθηκε αυτό το όνομα στην πράσινη χελώνη της Καραϊβικής.

Ίσως κι εσείς έχετε δοκιμάσει σούπα από χελώνη, που γίνεται από το ζελατινώδες λίπος της κοιλιάς που βρίσκεται κάτω από το κέλυφος της πράσινης θαλασσίας χελώνης. Στη Δυτική Γερμανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλα πλούσια μέρη του κόσμου, θεωρείται νόστιμος μεζές. Αλλά επειδή είναι πηγή αυτού του μεζέ κι επίσης προσφέρει κρέας πλούσιο σε πρωτεΐνες, η πράσινη χελώνη απειλείται με εξαφάνισι. Ελάτε να εξετάσωμε από κοντά την ενδιαφέρουσα ζωή αυτών των πλασμάτων. Εδώ στην Κόστα Ρίκα έχετε μια ασυνήθιστη ευκαιρία να το κάμετε αυτό.

Επί αιώνες επεδίωκαν ως τροφή τα αυγά της πράσινης χελώνης και τη νόστιμη σάρκα της. Αλλά με την άφιξι των Ισπανών και των Αμερικανών, το κυνήγι αυτού του μεγάλου αμφιβίου ερπετού από τον άνθρωπο άρχισε σε μεγάλη κλίμα. Σύμφωνα μ’ έναν ειδικά σε θέματα που αφορούν τις θαλάσσιες χελώνες, τον ζωολόγο Άρτσι Καρ «περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο διαιτητικό παράγοντα, η πράσινη χελώνη υπεστήριξε τη διάνοιξι της Καραϊβικής.» Λέγεται ότι στη διάρκεια του πρώτου αιώνος μετά την απόβασι των Ισπανών, το 75 και πλέον τοις εκατό των αποικιών επωάσεως κατεστράφησαν. Τώρα η Κόστα Ρίκα κατέχει τη μόνη μεγάλη τοποθεσία ωοτοκίας στην Καραϊβική που παραμένει ακόμα.

Μέχρι προσφάτως στην Κόστα Ρίκα το κυνήγι της χελώνης γινόταν χωρίς διάκρισι. Κατόπιν, η κυβέρνησις, λόγω του κινδύνου εξαφανίσεως, ψήφισε νόμους που απαγόρευαν το κυνήγι χελωνών ή το κυνήγι των αυγών τους στις παραλίες. Αυτή δεν είναι η πρώτη προσπάθεια που έγινε για να σταματήση η ολική καταστροφή των. Το 1620, η Συνέλευσις της Βερμούδα ψήφισε ένα νόμο για να προστατεύση «αυτό το τόσο θαυμάσιο ψάρι.» Αυτός ο νόμος απαγόρευε το κυνήγι των μικρών χελωνών στις παραλίες ή κοντά στις παραλίες αυτών των νήσων. Οι παραβάται αυτού του νόμου ετιμωρούντο με πρόστιμο 15 πάουντς (5,8 κιλών) καπνού από τον οποίο το μισό ελαμβάνετο για δημόσια χρήσι και το άλλο μισό εδίδετο στον καταδότη.

Επίσκεψις στο Τορτουγκέρο

Η πράσινη χελώνη (χελωνία ο μύδας) χρησιμοποιεί ως τόπο αναπαραγωγής και κατοικίας μια έκτασι 22 μιλίων (32 χιλιομέτρων) στην παραλία του Ατλαντικού στην Κόστα Ρίκα, που ονομάζεται Τορτουγκέρο. Στη διάρκεια των μηνών από τον Ιούλιο μέχρι τον Οκτώβριο, οι πράσινες χελώνες απ’ όλη την Καραϊβική καταφθάνουν σ’ αυτή τη μοναχική έκτασι παραλίας για να ζευγαρώσουν. Το πραγματικό ζευγάρωμα γίνεται μακρυά από την παραλία και σπανίως είναι θεατό από τον άνθρωπο. Μετά απ’ αυτό, τα θηλυκά είναι υποχρεωμένα να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους για ν’ αποθηκεύσουν τα αυγά τους στη ζεστή άμμο, η οποία χρησιμεύει ως επωαστήρ. Κατά διαστήματα δύο εβδομάδων, η θηλυκή χελώνη μπορεί ν’ αναλάβη αυτή την επικίνδυνη αποστολή μέχρι επτά φορές στη διάρκεια της περιόδου ζευγαρώματος.

Σκέφθηκα ότι θα μπορούσα να περιγράψω καλύτερα τη σκηνή αν πήγαινα να την δω ο ίδιος. Έφθασα στην παραλία του Τορτουγκέρο με μια άκατο μόλις άρχιζε να νυχτώνη. Με τη βοήθεια ενός φακού μπόρεσα να προχωρήσω ανάμεσα στα κλαδιά των δένδρων και άλλα εμπόδια που είχαν συγκεντρώσει, στην ακτή τα αφρισμένα κύματα (αντιμάμαλος). Αφού βάδισα περίπου δεκαπέντε λεπτά συνήντησα δύο παράλληλα ίχνη που απείχαν μεταξύ τους περίπου δύο πόδια (0,6 μέτρα). Η καρδιά μου αναπήδησε. Μήπως ήσαν ίχνη χελώνης που αναζητούσε μέρος για να κάνη τη φωλιά της; Απεφάσισα ν’ ακολουθήσω τα ίχνη και, πράγματι, με ωδήγησαν σε μια χελώνη που ήταν μισοκρυμμένη στην άμμο. Ήταν μεγάλη, αλλά έπρεπε να το γνωρίζω αυτό, επειδή μια ώριμη πράσινη χελώνη μπορεί να ζυγίζη μέχρι 250 πάουντς (113 κιλά).

Διεπίστωσα ότι είχαμε συντροφιά. Τρεις αστυνομικοί ωπλισμένοι εστέκοντο φρουροί εναντίον των λαθροθήρων. Όταν τους είπα ότι το μόνο που ήθελα ήταν να πάρω φωτογραφίες, εφάνησαν πολύ εξυπηρετικοί. Οι φωνές και το φως από τον φακό και τη φωτογραφική μηχανή δεν διέκοψαν τη χελώνη καθώς σιωπηλά ησχολείτο με το σκάψιμο μιας κατάλληλης οπής. Εναλλάξ βύθιζε τα πόδια της μέσα στην άμμο, τα ζάρωνε και με μια γρήγορη κίνησι πέταγε την άμμο από την οπή.

Όταν δεν μπορούσε πια να σκάψη βαθύτερα, άρχισε να τοποθετή τα αυγά της. Έπεφταν σαν μπαλλίτσες του πινγκ-πονγκ, δύο ή τρία κάθε φορά, μέσα στη φωλιά. Αφού τοποθέτησε περίπου εκατό αυγά άρχισε μια δύσκολη εργασία, δηλαδή να γεμίση τη φωλιά και να καλύψη τα ίχνη της με διάφορες κινήσεις των ποδιών της. Εμείς οι παρατηρηταί βεβαίως φλεγόμαστε από περιέργεια.

Μέχρι εκείνη την ώρα είχαν φθάσει επί σκηνής μερικά μικρά αγόρια από το χωριό. Βοηθούν τις αρχές στο πρόγραμμα προστασίας και πληρώνονται τρία κολόνς (περίπου 35 σεντς) για κάθε χελώνα που αναποδογυρίζουν. Αυτό δεν βλάπτει τις χελώνες και το πρωί κρεμούν σ’ αυτές μια μικρή μετάλλινη πινακίδα πριν τις ελευθερώσουν και τις βάλλουν στη θάλασσα. Αυτές οι πινακίδες βοηθούν στην ανίχνευσι των μεταναστευτικών πορειών των χελωνών και του τόπου διατροφής των. Εκείνη τη νύχτα είδα περίπου οκτώ χελώνες σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας της γεννήσεως των αυγών τους.

Οι Κίνδυνοι που Υπάρχουν

Εκατό αυγά μπορεί να φαίνονται πάρα πολλά για να τοποθετηθούν από μια χελώνη σ’ ένα μέρος. Αλλά πιθανώς σχεδόν μια σε κάθε χίλιες νεαρές χελώνες επιζή. Αν η άμμος τύχη να είναι πολύ υγρή ή πολύ στεγνή, τα αυγά μπορεί να υποστούν επίθεσι από μύκητες ή βακτηρίδια. Οι λαθροθήρες των αυγών επίσης είναι μια συνεχής απειλή, επειδή τα αυγά αποτελούν ένα δημοφιλές μπόκα ή ορεκτικό και σερβίρονται με τα ποτά στα τοπικά μπαρ.

Η εποχή της επωάσεως διαρκεί περίπου δύο μήνες. Κατόπιν τα μικροσκοπικά πλάσματα αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα μυτερά ράμφη τους για να ελευθερωθούν από το κέλυφός τους. Η επόμενη εργασία που πρέπει να κάμουν είναι να φθάσουν στην επιφάνεια. Αυτό απαιτεί αρκετή ομαδική εργασία. Αυτά που εκκολάπτονται πρώτα πρέπει να περιμένουν μέχρις ότου εκκολαφθούν οι αδελφοί και οι αδελφές των και σκληρύνη το κέλυφός των. Σ’ ένα πείραμα ετάφησαν χωριστά είκοσι δύο αυγά. Απ’ αυτά μόνο έξη μικρές χελώνες έφθασαν μέχρι την επιφάνεια.

Αλλά πώς κατορθώνουν να φθάνουν στην επιφάνεια οι ομάδες που αποτελούνται από εκατό ή περισσότερες χελώνες; Καθώς οι νεαρές χελώνες βγαίνουν από τα αυγά των, ο διαθέσιμος χώρος στη φωλιά αυξάνει. Ο χώρος που καταλαμβάνεται από τους νεοσσούς και τα σπασμένα κελύφη των αυγών είναι μικρότερος από τον χώρο που καλύπτουν τα ίδια τα αυγά. Όταν όλες έχουν εκκολαφθή και οι συνθήκες είναι κατάλληλες, οι νεαρές χελώνες αρχίζουν να χτυπούν τα μικροσκοπικά τους πόδια. Αυτές που βρίσκονται στην κορυφή σπάζουν το ταβάνι, αυτές που βρίσκονται στις πλευρές προκαλούν ρήγματα στους τοίχους κι αυτές που βρίσκονται κάτω συσσωρεύουν την πεσμένη άμμο στο πάτωμα. Μ’ αυτόν τον τρόπο, όλες φθάνουν στην επιφάνεια ομαδικώς.

Τα μικρά πλάσματα, που ζυγίζουν μόνο περίπου τρεις ουγγιές (85 γραμμάρια), πρέπει να τρέξουν τώρα προς τη θάλασσα. Ενστικτωδώς τα μικροσκοπικά πόδια των αρχίζουν να τις μεταφέρουν όσο πιο γρήγορα γίνεται προς τον ωκεανό τον οποίον ποτέ δεν έχουν δει. Πάνω από τα κεφάλια τους μπορεί να περιμένουν γύπες για να εφορμήσουν και να τις καταβροχθίσουν. Σκυλιά και άλλα ζώα λαμβάνουν μέρος σ’ αυτές τις επιθέσεις. Έτσι, ενώ η θάλασσα μπορεί να βρίσκεται λίγα μόνο λεπτά μακρυά, δεν φθάνουν εκεί όλες οι χελώνες. Αν μια νεαρή χελώνη μπορέση και επιζήση απ’ αυτή την επικίνδυνη περίοδο, μπορεί να ζήση περισσότερο από εκατό χρόνια.

Λίγα πράγματα γνωρίζομε για το τι συμβαίνει στις νεαρές χελώνες αφού εισέλθουν στον ωκεανό. Όταν ελευθερώνωνται νεαροί νεοσσοί σε δεξαμενές μετά από αιχμαλωσία, συνήθως κολυμπούν επί δέκα περίπου μέρες χωρίς να σταματήσουν ούτε να φάνε. Έτσι, μπορεί να βρίσκωνται σ’ ένα σημείο στον ωκεανό που ν’ απέχη εκατοντάδες μίλια από την παραλία εκείνο τον καιρό. Μετά από έξη χρόνια περίπου ζωής στον ωκεανό, οι θηλυκές χελώνες θα επιστρέψουν στην ίδια ακτή για να επαναλάβουν τη σκηνή τοποθετήσεως των αυγών τους, όπως ακριβώς είχαν κάνει στο παρελθόν οι μητέρες των.

Οι Ικανότητές των Ναυσιπλοΐας

Μολονότι γνωρίζομε ελάχιστα πράγματα σχετικά μ’ αυτά που συμβαίνουν στις νεαρές χελώνες μετά την είσοδο τους στο νερό, μπορούμε να είμεθα αρκετά βέβαιοι ότι δεν χάνονται. Σύμφωνα με φυσιοδίφες, έχουν ικανότητες ταξιδιού και ναυσιπλοΐας που υπερτερούν τις ικανότητες των περιστεριών, των μελισσών και των σολομών. Οι θηλυκές χελώνες, στις οποίες έχουν κρεμάσει μετάλλινες πινακίδες στις ακτές της Κόστα Ρίκα, σε διάστημα λίγο μεγαλύτερο από ένα χρόνο, εντοπίσθηκαν 1.400 μίλια μακρυά. Εν τούτοις, οι μελέτες απέδειξαν ότι αυτές πάντοτε θα επιστρέψουν στην ίδια ακτή για να τοποθετήσουν τα αυγά τους, ίσως διακόσιες γυάρδες (183 μέτρα) μακρύτερα από το σημείο του κι αυτές οι ίδιες εκκολάφθησαν. Σύμφωνα με το βιβλίο Μια Φυσική Ιστορία των Θαλασσίων Χελωνών, καμμιά χελώνη στην οποία είχαν κρεμάσει πινακίδα στο Τορτουγκέρο δεν βρέθηκε να κάνη τη φωλιά της σε άλλο μέρος.

Πώς η χελώνη κατορθώνει να βρίσκη τον δρόμο και να επιστρέφη σ’ αυτή την παραλία αφού έχει ταξιδέψει χιλιάδες μίλια στον ωκεανό; Έχουν διατυπωθή πολλές θεωρίες, αλλά μέχρι τώρα δεν έχει βρεθή καμμιά ικανοποιητική απάντησις. Εξετάστε μερικές από τις πιθανές απαντήσεις σ’ αυτό το θαυμάσιο μυστήριο.

Ένας τοπικός μύθος λέγει ότι οι χελώνες οδηγούνται από το Σέρρο Τορτουγκέρο. Αυτό είναι ένα ύψωμα από ηφαιστειακό βράχο στο βορειότερο άκρο της παραλίας όπου κάνουν τις φωλιές των. Έχει ύψος 500 πόδια (152 μέτρα) και καλύπτεται από τροπική βλάστησι. Αλλά οι θαλάσσιες χελώνες δεν μπορούν να δουν καλά πάνω από το νερό, και πολλές χελώνες επιστρέφουν σε μερικά τμήματα της παραλίας, όπου κάνουν τις φωλιές τους και η οποία επεκτείνεται σε μήκος είκοσι μιλίων (32 χιλιομέτρων), τα οποία τμήματα βρίσκονται έξω από τη θέα αυτού του όρους.

Μια άλλη θεωρία είναι ότι οι πράσινες χελώνες χρησιμοποιούν ναυσιπλοΐα που βασίζεται στην παρατήρησι των ουρανίων σωμάτων και προσανατολίζονται παρατηρώντας τα αστέρια. Η εξεύρεσις μιας τοποθεσίας με την παρατήρησι των ουρανίων σωμάτων θ’ απαιτούσε μια φανταστικά περιπεπλεγμένη αίσθησι γεωγραφικού χάρτου. Εν τούτοις, η πτωχή όρασίς των όταν το κεφάλι τους είναι έξω από το νερό, δημιουργεί ένα πρόβλημα σχετικά με την πιθανή αυτή εξήγησι.

Ένας καθηγητής ζωολογίας ο οποίος επί πολλά χρόνια μελέτησε τις πράσινες χελώνες που βρίσκονται εδώ στην Κόστα Ρίκα, διετύπωσε τη θεωρία ότι οι χελώνες «οσφραίνονται» τον δρόμο της επιστροφής των στην ίδια ακτή. Φαντασθήτε το! Αλλά μήπως συμβαίνει αυτό; Μήπως υπάρχει κάτι σχετικά με τα χημικά χαρακτηριστικά της άμμου ή του πυθμένος της θαλάσσης σ’ αυτή την περιοχή το οποίο μπορούν ν’ αναγνωρίζουν οι χελώνες; Τότε πώς οδηγούνται σ’ όλες τις κατευθύνσεις στη διάρκεια όλων των ετών στα «λειβάδια» του ωκεανού πολλές εκατοντάδες μίλια μακρυά; Αυτός ο ειδικός σε θέματα που αφορούν τις πράσινες χελώνες, καταλήγει στο εξής συμπέρασμα: «Στην πραγματικότητα, έχομε κάμει πολύ μικρή πρόοδο ώστε δεν μπορούμε ν’ αποφασίσωμε αν αυτό που συντελεί είναι η μακράς ακτίνος αίσθησις ναυσιπλοΐας των χελωνών ή η ικανότης των ν’ αναγνωρίζουν το μέρος στο οποίο εκκολάφθηκαν.»

Το Μέλλον των Χελωνών Μας

Παρ’ όλους τους νόμους που απαγορεύουν την ολική εξαφάνισι αυτών των ευχάριστων πλασμάτων, οι αριθμοί των συνεχίζουν να μειώνωνται. Το είδος αυτό απειλείται με εξαφάνισι. Μερικοί κυνηγοί ακόμη παραβιάζουν το νόμο, επειδή είναι δύσκολο να υπάρχει έλεγχος σ’ όλο το μήκος αυτών των μεγάλων εκτάσεων της απομονωμένης παραλίας. Συχνά οι λαθροθήρες δεν μπαίνουν στον κόπο να μεταφέρουν ολόκληρο το ζώο, αλλά κόβουν το λίπος και εγκαταλείπουν τα υπόλοιπα. Όταν ξεραθή, αυτό το λίπος μπορεί να ζυγίζη λιγώτερο από πέντε πάουντς (2,2 κιλά). Εν τούτοις, λόγω της μεγάλης ζητήσεως που υπάρχει γι’ αυτό το λίπος στην παρασκευή σούπας, οι λαθροθήρες μπορούν να κερδίσουν χρήματα με πολύ πιο εύκολο τρόπο απ’ ότι θα κέρδιζαν εργαζόμενοι σε μια έντιμη εργασία.

Ιστορικές αποδείξεις που βρέθηκαν σε κομμάτια από πλοία δείχνουν ότι υπήρχαν στο παρελθόν και άλλοι τόποι αναπαραγωγής. Από τον Οργανισμό Προστασίας της Καραϊβικής ωργανώθηκε η επιχείρησις «Πράσινη Χελώνη» για ν’ αυξηθή ο πληθυσμός των χελωνών και με την ελπίδα να χρησιμοποιηθούν πάλι μερικοί από αυτούς τους πρώην τόπους αναπαραγωγής. Εκατοντάδες χιλιάδες πράσινες χελώνες εκκολάφθησαν σε αιχμαλωσία, μετεφέρθησαν και αφέθησαν ελεύθερες κοντά στα μέρη όπου προηγουμένως ήσαν τοποθεσίες με φωλιές με την ελπίδα ότι τα θηλυκά θα επέστρεφαν εκεί για να τοποθετήσουν τα αυγά τους. Εν τούτοις το σχέδιο αυτό εγκατελείφθηκε, επειδή εφαίνετο ότι δεν αυξάνετο ο πληθυσμός των χελωνών και δεν δημιουργούντο νέοι τόποι αναπαραγωγής.

Επί πλέον, μερικά έθνη στων οποίων τα ύδατα ‘βόσκουν’ χελώνες, δεν συνεργάσθηκαν στην προσπάθεια να προστατευθή αυτή η ελαττούμενη πηγή πλούτου. Κυνηγούν τις χελώνες ανηλεώς στα ύδατα που βρίσκονται κοντά στις περιοχές όπου τρέφονται, και τις πιάνουν είτε με καμάκι είτε τις βάζουν σε φωλιές την ώρα που βγαίνουν από το νερό για ν’ αναπνεύσουν. Θα συνεχίζουν οι άνθρωποι να καταστρέφουν αυτά τα ενδιαφέροντα πλάσματα μέχρις ότου εξαλειφθούν τελείως, όπως συνέβη με το πουλί διδώ και την αποδημητική περιστερά; Ας ελπίσωμε ότι δεν θα συμβή αυτό, επειδή οι πράσινες χελώνες προσθέτουν στην αληθινότητα της εξής δηλώσεως αίνου που έγινε σχετικά με τον Δημιουργό των:

«Πόσον μεγάλα είναι τα έργα σου, Ιεχωβά. Τα πάντα εν σοφία εποίησας· η γη είναι πλήρης των ποιημάτων σου· . . . αύτη η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος· εκεί είναι ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μετά μεγάλων· . . . ας ευφραίνεται ο Ιεχωβά εις τα έργα αυτού.»—Ψαλμ. 104:24, 25, 31, ΜΝΚ.