Καιρός για τη Διάνοια και Καιρός για την Καρδιά

«ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ τη διάνοιά σου!» φώναξε ο ανυπόμονος μηχανικός στον βοηθό του, έναν νεοφερμένο στη δουλειά. «Έχετε λίγη καρδιά! Αγωνίζομαι σκληρά να βρω δουλειά!» εστέναξε ο άνεργος χρεώστης του τραπεζίτου, που απείλησε να κατάσχη την υποθήκη, αν δεν του κατεβάλλοντο αμέσως οι επόμενες δόσεις του δανείου.

Από εκφράσεις όπως αυτές αναγνωρίζεται η διαφορά μεταξύ των διαφόρων ικανοτήτων της διανοίας, όπως είναι το λογικόν, η σκέψις, η μνήμη και η βούλησις αφ’ ενός, και η στοργή, η συμπάθεια κι ο οίκτος αφ’ ετέρου. Ενώ μερικές καταστάσεις απαιτούν προφανώς το ένα ή το άλλο, σε άλλες καταστάσεις πρέπει ένας να εκλέξη. Παραδείγματος χάριν, αν επρόκειτο να βαδίσετε κατά μήκος της 14ης Οδού της Πόλεως Νέας Υόρκης ένα πολυάσχολο Σάββατο πρωί, θα υφίστασθε ενοχλήσεις για παροχή βοηθείας πολλές φορές σε κάθε τετράγωνο. Μπορεί να είναι ένας τυφλός, ή ένας ανάπηρος σε τροχοφόρο κάθισμα, ένας χωρίς πόδια χωλός προωθούμενος με τροχοπέδιλα ή μπορεί να είναι μια μαυροφόρα μοναχή. Είναι όλοι άξιοι βοηθείας ή όχι; Η καρδιά σας μπορεί να θέλη να δώση σε όλους, αλλά η διάνοιά σας σάς λέγει ότι δεν μπορείτε να το κάμετε αυτό. Εξ αλλού, πόσοι απ’ αυτούς που ζητούν είναι αληθινά άξιοι βοηθείας;

Αυτό φέρνει στη μνήμη μας τον κανόνα, που είχε εκθέσει προ πολλού ένας σοφός βασιλεύς: «Χρόνος είναι εις πάντα, και καιρός παντί πράγματι υπό τον ουρανόν. . . . καιρός του αγαπήσαι, και καιρός του μισήσαι.» (Εκκλησ. 3:1, 8) Ναι, ο Δημιουργός, αφού μας έχει εφοδιάσει με τέτοιες ιδιότητες, όπως είναι η σοφία, η δικαιοσύνη, η αγάπη και η δύναμις, αναμένει από μας να καθορίσωμε ποιά κατάστασις απαιτεί την εφαρμογή ποιας ιδιότητος. Μια κατάστασις μπορεί πρωτίστως ν’ απαιτή την εφαρμογή δικαιοσύνης, μια άλλη την της σοφίας, μια άλλη την της αγάπης. Έτσι, όπως θα ήταν σφάλμα να επιβάλλωνται οι απαιτήσεις αυστηρής δικαιοσύνης, όταν τα πράγματα επιτρέπουν την επίδειξι ελέους, έτσι, επίσης, θα ήταν σφάλμα να ενδίδωμε στο αίσθημα, όταν τα πράγματα υπαγορεύουν την επιβολή αυστηρής δικαιοσύνης. Υπάρχει καιρός για τη διάνοια και καιρός για την καρδιά.

Η εφαρμογή του κανόνος αυτού καταφαίνεται στην παραβολή, που είπε ο Ιησούς εν σχέσει με τον άσωτο γυιό. Όταν ο γυιός εκείνος, αφού εσπατάλησε την κληρονομία του, μετενόησε κι επέστρεψε στο σπίτι του πατέρα του, ο πατέρας του ελεύθερα τον συνεχώρησε, παραθέτοντας μάλιστα και συμπόσιο γι’ αυτόν. Τα αισθήματα του πατέρα επεκράτησαν από αγνή χαρά που είχε πάλι τον γυιό του. Αλλά δεν συνέβη το ίδιο με τον πρεσβύτερο αδελφό. Η διάνοιά του κυβερνούσε. Όσα είπε ήσαν όλα πολύ αληθινά. Δεν υπήρξε άσωτος, αλλ’ είχε υπηρετήσει τον πατέρα του πιστά για πολλά χρόνια κι ωστόσο ο πατέρας του ποτέ δεν είχε προετοιμάσει ένα συμπόσιο γι’ αυτόν όπως έκαμε όταν ήλθε «ο υιός σου ούτος». Όλα όσα είπε ο πρεσβύτερος γυιός ήσαν αληθινά, αλλ’ ωστόσο πόσο άδικο είχε, διότι αυτός ήταν όχι ένας καιρός να ληφθή λογαριασμός, αλλά καιρός για την καρδιά, ένας καιρός για να εκδηλωθούν τα αισθήματα, ένας καιρός για χαρά διότι «ο αδελφός σου ούτος νεκρός ήτο, και ανέζησε· και απολωλώς ήτο και ευρέθη.»​—Λουκ. 15:11-32.

Μια εξεικόνισι της αντιθέτου όψεως του κανόνος μάς δείχνει η Βιβλική αναγραφή για τον καιρό οπότε έγινε αναγκαίο για τον Βασιλέα Δαβίδ να εγκαταλείψη τον θρόνο του ένεκα της γεροντικής του ηλικίας. Ένας από τους γυιούς του, ο Αδωνίας, αντί να περιμένη να ορίση ο πατέρας του τον κληρονόμο του στον θρόνο, υπερήφανα και φιλόδοξα έλεγε: «Εγώ θέλω βασιλεύσει.» Μάλιστα αυτός «ητοίμασεν εις εαυτόν αμάξας, και ιππέας, και πεντήκοντα άνδρας προτρέχοντας έμπροσθεν αυτού. Ο δε πατήρ αυτού δεν επίκραινε ποτέ αυτόν, λέγων, Δια τι συ πράττεις ούτω; ήτο δε και ωραίος την όψιν σφόδρα.»​—1 Βασ. 1:5, 6.

Γιατί ο Δαβίδ άφησε αυτόν τον ‘ωραίον την όψιν’ να κάμη όπως ευηρεστήθη; Γιατί δεν μπορούσε να πη κάτι, που θα προσέβαλλε τα αισθήματα του γυιού του; Διότι ο Δαβίδ απέτυχε να κατανοήση ότι υπήρχε καιρός για τη διάνοια, καιρός για να είναι σταθερός και ν’ απευθύνη επιπλήξεις, και καιρός για την καρδιά, καιρός για αίσθημα, κι έτσι ανέθρεψε ένα γυιό, που προσπάθησε ν’ αρπάξη τον θρόνο απ’ τον πατέρα του προτού μπορέση να δοθή στον δικαιωματικό κληρονόμο, τον Σολομώντα.

Προφανώς ο Βασιλεύς Δαβίδ είχε κάμει το ίδιο σφάλμα όσον αφορά τον ακόμη ωραιότερο γυιό του, τον Αβεσσαλώμ, διότι, όταν εκείνος ο προδοτικός και αυθάδης γυιός εφονεύθη σε μια ανεπιτυχή απόπειρα να σφετερισθή τον θρόνο του πατέρα του, ο Δαβίδ εφαίνετο απαρηγόρητος, η θλίψις του δεν εγνώριζε όρια. Έκλαιε: «Υιέ μου Αβεσσαλώμ, υιέ μου, υιέ μου Αβεσσαλώμ! είθε να απέθνησκον εγώ αντί σου, Αβεσσαλώμ, υιέ μου, υιέ μου!» Κατάλληλα, ο στρατηγός του, ο Ιωάβ, επετίμησε τον Δαβίδ: «Κατήσχυνας σήμερον τα πρόσωπα πάντων των δούλων σου, οίτινες έσωσαν σήμερον την ζωήν σου, και την ζωήν» του οίκου σου, «επειδή αγαπάς τους μισούντάς σε, και μισείς τους αγαπώντάς σε.» Ναι, πόσο ακατάλληλο ήταν το αίσθημα και η θλίψις του Δαβίδ για τον ασεβή του γυιό Αβεσσαλώμ εκείνο τον καιρό!​—2 Σαμ. 18:33· 19:5, 6.

Σήμερα υπάρχουν πάρα πολλοί γονείς, που κάνουν το ίδιο σφάλμα που είχε κάμει κι ο Δαβίδ, αφήνοντας την καρδιά να κυβερνά εκεί, όπου πρέπει να κυβερνά η διάνοια, διεπόμενοι από το αίσθημα σε περιπτώσεις, όπου έπρεπε να είναι σταθεροί και να εμμένουν σε δίκαιες αρχές και να τις επιβάλλουν, και οι οποίοι θερίζουν όμοια αποτελέσματα. Έτσι, στο βιβλίο Νεανική Τυραννία, που εξεδόθη τελευταία, δύο αυθεντίες στον τομέα της νεότητας κι εκπαιδεύσεως εκφράζουν ανησυχία λόγω «της καταργήσεως των δικαιωμάτων και προνομίων των ενηλίκων για διευκόλυνσι των ανωρίμων», των νεαρών. Μεταξύ άλλων λέγουν ότι αστυνομικά όργανα στη διάρκεια σχολικών διακοπών «φαίνονται να συμφωνούν ότι η πιο τυπική υποδοχή που τυγχάνουν από γονείς πληροφορουμένους τηλεφωνικώς τη νύχτα ότι τα νεαρά τέκνα των έχουν συλληφθή λόγω μέθης και ατάκτου διαγωγής, είναι ένα μίγμα δυσπιστίας και θυμού​—κατά της αστυνομίας.»

Αλλά σεις θα πήτε ότι δεν έχετε τέκνα; Ωστόσο αυτός ο κανών αφορά και σας, διότι μπορείτε να τον εφαρμόζετε όσον αφορά τον εαυτό σας. Υπάρχουν φορές οπότε μπορεί να είσθε καλοί στον εαυτό σας, αλλά και φορές, οπότε πρέπει να είσθε σταθεροί, να είσθε σκληροί στον εαυτό σας, ας το πούμε έτσι. Γι’ αυτό, όταν ο Πέτρος θέλησε να είναι ο Ιησούς «ίλεως εις εαυτόν», ενώ ο Ιησούς εγνώριζε ότι ο Θεός είχε χαράξει γι’ αυτόν μια πορεία παθημάτων, ο Ιησούς είπε στον Πέτρο, «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά.» Και θα μπορούσε να λεχθή ότι το να θέλη ο Πέτρος να είναι καλός στον εαυτό του, ενώ έπρεπε να είναι σταθερός, δικαιολογεί το ότι αρνήθηκε τον Διδάσκαλόν του τρεις φορές.​—Ματθ. 16:21-23· 26:69-75.

Δεν υπάρχει αμφιβολία, υπάρχει καιρός για τη διάνοια και καιρός για την καρδιά. Ευτυχείς είμαστε, όταν γνωρίζωμε τον καιρό για το καθένα!