Καπνός και Λογοκρισία

«Φτάνει πια η Λογοκρισία! Η ελευθερία λόγου—περιλαμβανομένης και της ελευθερίας για διαφήμιση—είναι ένα δικαίωμα που πρέπει να διαφυλάξουμε. Η απαγόρευση στις διαφημίσεις τσιγάρων δεν υποστηρίζεται από την πλειονότητα των Αμερικανών».—Διαφήμιση σε εφημερίδα, τον Ιανουάριο του 1989, βασισμένη σε «μια πανεθνική τηλεφωνική δημοσκόπηση, στην οποία συμμετείχαν 1.500 ενήλικοι». Αλλά αντιπροσωπεύουν 1.500 άτομα «την πλειονότητα των Αμερικανών»;

ΟΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΣ καπνού ισχυρίζονται ότι οι διαφημίσεις τους δεν μαθαίνουν στους ανθρώπους να καπνίζουν. Απλώς καθορίζουν τον καταμερισμό της εμπορικής κίνησης ανάμεσα στις διάφορες μάρκες. Εντούτοις, η τωρινή αύξηση που παρατηρείται στις καπνίστριες θέτει αυτόν τον ισχυρισμό υπό αμφισβήτηση. Υπάρχει όμως και μια άλλη ολέθρια επιρροή που ξεκινάει από την εξουσία που ασκούν οι διαφημιστές καπνού.

Τα πρόσφατα χρόνια, οι εταιρίες καπνού των Η.Π.Α. έχουν εξαγοράσει κάποιο βαθμό σεβασμού, αγοράζοντας εταιρίες τροφίμων και αφαιρώντας τη λέξη ‘καπνός’ από τις εταιρικές τους επωνυμίες. Έτσι, η Αμερικανική Εταιρία Καπνού έγινε Αμέρικαν Μπραντς· η Εταιρία Καπνού Ρ. Τζ. Ρέινολντς έγινε πρόσφατα Ρ.Τζ.Ρ./Ναμπίσκο· η Ανώνυμη Εταιρία Καπνού Μπράουν και Γουίλιαμσον έγινε Βιομηχανία Μπράουν και Γουίλιαμσον. Αλλά ποιο είναι ένα αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών; Περισσότερη διαφημιστική πίεση. Πώς συμβαίνει αυτό;

Ακόμα και τα περιοδικά που δεν δημοσιεύουν ποτέ διαφημίσεις καπνού το σκέφτονται καλά πριν δημοσιεύσουν άρθρα που επικρίνουν το κάπνισμα και τα προϊόντα καπνού. Είναι αλήθεια ότι μπορεί να μη χαθούν έσοδα από τις διαφημίσεις καπνού. Τι θα γίνει όμως με τις άλλες εταιρίες, που τώρα ανήκουν στους μεγιστάνες του καπνού και διαφημίζουν τρόφιμα ή άλλα προϊόντα; Και τι θα πούμε για τα άρθρα ή τις δηλώσεις που μπορεί να δίνουν κακή εντύπωση για το κάπνισμα; Εδώ βρίσκεται η βάση για μια αδιόρατη, σχεδόν υποσυνείδητη αυτολογοκρισία.

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα που το δείχνει αυτό είναι το τεύχος της 6ης Ιουνίου 1983 του περιοδικού Newsweek. Τεύχη πριν και μετά από εκείνο της 6ης Ιουνίου αφιέρωναν από εφτά ως δέκα σελίδες σε διαφημίσεις τσιγάρων. Αλλά το Newsweek της 6ης Ιουνίου αφιέρωνε περίπου 4,3 σελίδες σε μια επίμαχη σειρά άρθρων με τίτλο «Όλη η Αλήθεια για το Κάπνισμα». Πόσες σελίδες αφιέρωνε εκείνο το τεύχος σε διαφημίσεις τσιγάρων; Καμιά. Ο συγγραφέας Γουάιτ δηλώνει: «Όταν οι εταιρίες τσιγάρων έμαθαν τα σχέδια για τη δημοσίευση αυτής της ιστορίας, ζήτησαν να αποσυρθούν οι διαφημίσεις τους. Το περιοδικό μπορεί να έχασε μέχρι και 1 εκατομμύριο δολάρια [περ. 150 εκατ. δρχ.] από διαφημίσεις, επειδή δημοσίευσε εκείνα τα άρθρα».

Τα έσοδα από τις διαφημίσεις είναι η ζωή των περιοδικών και των εφημερίδων. Οι αποδείξεις δείχνουν ότι οι εκδότες σκέφτονται πολύ προσεκτικά την ύλη που θα δημοσιεύσουν με σκοπό να κριτικάρουν την καπνοβιομηχανία—αν δημοσιεύσουν ποτέ τέτοια ύλη. Ένας συγγραφέας, ιατρικός συνεργάτης, δήλωσε: «Αν συμπεριλάβω το κάπνισμα στον κατάλογο των παραγόντων που προκαλούν καρδιακά νοσήματα, για παράδειγμα, ο εκδότης μου είτε θα το βάλει στο τέλος του καταλόγου είτε θα το βγάλει τελείως». Όπως λέει ένα γνωμικό: «Όποιος πληρώνει το λυράρη τού λέει και τι να παίξει». Η αυτολογοκρισία έχει μπει στην ημερήσια διάταξη.

Είναι ενδιαφέρον αυτό που ανέφερε η εφημερίδα The Wall Street Journal, ότι δηλαδή σε μια περίοδο έξι ετών, κατά την οποία δυο περιοδικά που απευθύνονται σε μαύρους δημοσίευαν διαφημίσεις καπνού, κανένα απ’ αυτά δεν δημοσίευσε κάποιο άρθρο που να σχετίζεται άμεσα με το κάπνισμα και την υγεία. Απλή σύμπτωση; Προφανώς, τα περιοδικά που διαφημίζουν προϊόντα καπνού δεν μπορούν να δαγκώσουν το χέρι που τα ταΐζει. Γι’ αυτό, αποφεύγουν να εκθέτουν τους κινδύνους του καπνίσματος.

Αυτή η εξέταση του θέματος σχετικά με τον καπνό, το κάπνισμα και τις διαφημίσεις μάς βοηθάει να δούμε ότι αυτά που διακυβεύονται είναι πολλά. Για τους καπνοκαλλιεργητές διακυβεύεται ο τρόπος που βγάζουν το ψωμί τους. Για τους μεγιστάνες του καπνού και τους πωλητές καπνού, διακυβεύονται τα πλούσια κέρδη τους. Για τις κυβερνήσεις, διακυβεύονται τα έσοδά τους από τη φορολογία. Και για τους εκατομμύρια καπνιστές, διακυβεύεται η υγεία τους και η ζωή τους.

Αν καπνίζετε ή αν σκέφτεστε να αρχίσετε να καπνίζετε, το τι θα κάνετε είναι δικό σας θέμα. Όπως θα ήθελαν να σας υπενθυμίσουν οι μεγαλοεπιχειρηματίες καπνού των Η.Π.Α., το να καπνίζετε είναι συνταγματικό σας δικαίωμα. Θυμηθείτε όμως ότι αυτό σημαίνει πως είναι επίσης συνταγματικό σας δικαίωμα να διακινδυνεύετε να πεθάνετε από καρκίνο του πνεύμονα ή του λάρυγγα, από καρδιοαγγειακά νοσήματα, από εμφύσημα, από τη νόσο του Μπίργκερ (βλέπε πλαίσιο στη σελίδα 9) και από πλήθος άλλα θανατηφόρα νοσήματα. Από την άλλη μεριά, αν θέλετε να σταματήσετε το κάπνισμα, πώς μπορείτε να το καταφέρετε; Τι χρειάζεται; Κίνητρο!

[Εικόνα στη σελίδα 12]

Ο κ. Κουπ, υπουργός υγείας των Η.Π.Α., συνεχώς προειδοποιεί για τους κινδύνους που κρύβει η χρήση καπνού

[Ευχαριστίες]

Public Health Service photo