Ο Ναός της Θεάς των Αρχαίων Ελλήνων Άρτεμης
Το πιο σημαντικό οικοδόμημα της πόλης της Εφέσου ήταν ο ναός της Άρτεμης, τον οποίο οι αρχαίοι θεωρούσαν ένα από τα εφτά θαύματα του κόσμου. Ο ναός που υπήρχε εκεί τον πρώτο αιώνα μ.Χ., όταν ο απόστολος Παύλος επισκέφτηκε την Έφεσο, είχε ανοικοδομηθεί σύμφωνα με το σχέδιο ενός παλιότερου ναού Ιωνικού ρυθμού, ο οποίος λέγεται ότι είχε πυρποληθεί από τον Ηρόστρατο το 356 π.Χ.
Σύμφωνα με ανασκαφές που έγιναν σ’ αυτή την περιοχή το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ο ναός ανεγέρθηκε σε μια εξέδρα που είχε περίπου 73 μέτρα πλάτος και 127 μέτρα μήκος. Ο ίδιος ο ναός είχε περίπου 50 μέτρα πλάτος και 105 μέτρα μήκος. Περιείχε 100 μαρμάρινους κίονες, που ο καθένας είχε ύψος σχεδόν 17 μέτρα. Οι κίονες είχαν διάμετρο περίπου 1,8 μέτρα στη βάση τους και τουλάχιστον μερικοί από αυτούς έφεραν γλυπτό διάκοσμο που έφτανε σε ύψος 6 μέτρων περίπου. Το εσωτερικό του ναού είχε περίπου 21 μέτρα πλάτος και 32 μέτρα μήκος. Ο βωμός που βρισκόταν εκεί μέσα ήταν προφανώς τετράγωνος με πλευρά 6 μέτρα και το άγαλμα της Άρτεμης μπορεί να βρισκόταν ακριβώς πίσω απ’ αυτόν το βωμό.
Τα λείψανα που ανακαλύφτηκαν δείχνουν τα λαμπρά χρώματα και την εξαιρετική γλυπτική τής διακόσμησης του ναού. Μεγάλες άσπρες μαρμάρινες πλάκες κάλυπταν τη στέγη. Λέγεται ότι τα μαρμάρινα κομμάτια ήταν ενωμένα μεταξύ τους όχι με τη συνηθισμένη λάσπη αλλά με χρυσάφι.
Ήταν λοιπόν πολύ κατάλληλο το ότι ο Παύλος έδωσε μια εικόνα του πνευματικού ναού σ’ εκείνη τη Χριστιανική εκκλησία, που ζούσε υπό τη σκιά αυτού του επιβλητικού ειδωλολατρικού ναού της Άρτεμης. Ενώ «όλη η Ασία και η οικουμένη» λάτρευαν την Άρτεμη και είχαν σε μεγάλη υπόληψη τον περίφημο ναό της στην Έφεσο, οι χρισμένοι Χριστιανοί αποτελούν έναν ‘άγιο ναό’, στον οποίο κατοικεί ο Ιεχωβά με το πνεύμα του.—Πράξεις 19:27· Εφεσίους 2:21.
Επίσης το γεγονός ότι ο ναός της Άρτεμης αποτελούσε ιερό άσυλο, προωθούσε το έγκλημα και αυξανόταν ο αριθμός των εγκληματιών στην Έφεσο. Δεν επιτρεπόταν να συλληφθεί κανένα άτομο που βρισκόταν μέσα σε μια ορισμένη περιοχή γύρω από τα τείχη του, οποιοδήποτε έγκλημα κι αν είχε διαπράξει. Το αποτέλεσμα ήταν να αναπτυχθεί γύρω από το ναό μια κοινότητα, που αποτελούνταν από κλέφτες, δολοφόνους και άλλους ανθρώπους του ιδίου φυράματος. Άρα δεν ήταν άτοπα τα λόγια του Παύλου σχετικά με την κλοπή, καθώς και με την κακεντρεχή πικρία, την κραυγή και την κακία.—Εφεσίους 4:25-32.