Μυστήρια του Εγκεφάλου που Προβληματίζουν την Επιστήμη
«ΜΙΑ πολύ όμορφη καινούργια σειρά από υπερέξυπνους ηλεκτρονικούς υπολογιστές λαβαίνει σάρκα και οστά στα εργαστήρια της τεχνητής νοημοσύνης», λέει το Χάη Τεκνόλοτζυ. Αυτά είναι τα «ειδικά» συστήματα δεύτερης γενιάς, τα οποία—όπως και οι σύντροφοί τους της πρώτης γενιάς—θα έχουν την ειδικευμένη γνώση των ανθρώπινων ειδικών ενσωματωμένη μέσα στις μνήμες τους. Τα πιο καινούργια συστήματα, ωστόσο, θα έχουν μερικές ικανότητες για επίλυση προβλημάτων που δε θα βρίσκονται στα προηγούμενα. Μήπως θα είναι ικανά να σκέφτονται;
Η δημιουργία ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή που να σκέφτεται ήταν το όνειρο των μηχανικών ηλεκτρονικών υπολογιστών από τα μέσα της δεκαετίας του 1950, όταν η τεχνητή νοημοσύνη έγινε ένας σαφώς προσδιορισμένος τομέας της επιστήμης των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Αλλά μέχρι τώρα το όνειρο δεν έχει υλοποιηθεί. «Δεν έχουμε προγράμματα που να είναι αληθινά δημιουργικά, ή αληθινά εφευρετικά, ή που να μπορούν να κατανοήσουν τις συνθετότητες της λογικής του ατόμου», παραδέχεται ο Ρότζερ Σ. Σανκ, διευθυντής του Σχεδίου Τεχνητής Ευφυΐας στο Γέηλ. Πράγματι, το Ψυχολογία Σήμερα συνοψίζει τα παραπάνω από 25 χρόνια έρευνας με τον εξής τρόπο: «Κάθε ανθρώπινο μωρό μπορεί να κάνει τρία πράγματα που δεν είναι ικανός να επιτελέσει κανένας ηλεκτρονικός υπολογιστής μέχρι τώρα—να αναγνωρίσει ένα πρόσωπο, να καταλάβει μια φυσική γλώσσα και να περπατήσει πάνω σε δυο πόδια».
Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές απλά υστερούν πολύ από τις ικανότητες της ανθρώπινης διάνοιας. Γιατί; Κατ’ αρχή, ακόμη και τα πιο εξελιγμένα μικροκυκλώματα του ηλεκτρονικού υπολογιστή μόλις στοιχειωδώς μπορούν να παραβληθούν με τις διασυνδέσεις των υπολογιζόμενων 100 δισεκατομμυρίων νευρώνων—νευρικών κυττάρων—τα οποία βρίσκονται στον φυσιολογικό ανθρώπινο εγκέφαλο. Σύμφωνα με μια θεωρία, το σύστημα ανίχνευσης πληροφοριών του εγκεφάλου βασίζεται πάνω σ’ ένα δίκτυο συνδέσεων και «αυτό το πλούσιο δίκτυο συνδέσεων της ανθρώπινης μνήμης είναι μια από τις πιο βαθιές διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους και στις μηχανές. Η ικανότητα του εγκεφάλου να ερευνήσει για πληροφορίες μέσω των εκατομμυρίων νευρώνων ταυτόχρονα φαίνεται αληθινά αλλόκοτη». Επιπρόσθετα, λέει το Σάιενς, «ο εγκέφαλος κάνει εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια υπολογισμούς μέσω των νευρώνων του ταυτόχρονα και παράλληλα· έτσι οι σύγχρονοι ηλεκτρονικοί μας υπολογιστές που είναι υποχρεωμένοι να κάνουν υπολογισμούς με τη σειρά, βήμα προς βήμα, είναι απελπιστικά πίσω».
Αλήθεια, μερικοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές μπορεί να επιτελέσουν δύσκολους μαθηματικούς υπολογισμούς σε κλάσμα του χρόνου που θα απαιτούσε ακόμη και ο πιο ευφυής μαθηματικός. Οι προωθημένοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές μπορούν ακόμη και να νικήσουν τους περισσότερους ανθρώπους στο σκάκι. Αλλά οι μηχανές έχουν σοβαρούς περιορισμούς. «Ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής προγραμματισμένος με ένα ευφυές πρόγραμμα για να παίξει σκάκι θα ήταν ικανός να νικήσει έναν καλό παίχτη», λέει ένα πρόσφατο άρθρο στο Δε Νιου Γιορκ Τάιμς Μαγκαζίν, «αλλά αλλάξτε λίγο τους κανόνες . . . και η μηχανή θα τα θαλασσώσει, ενώ ο ανθρώπινος παίχτης θα καταφέρει να τα βγάλει πέρα».
Τι είναι αυτό που δίνει στους ανθρώπους αυτό το πλεονέκτημα; Εμείς σκεφτόμαστε και κάνουμε συγκρίσεις. Βλέπουμε το πρόβλημα από πολλές και διαφορετικές γωνίες, διακρίνουμε τα σημαντικά από τα άσχετα δεδομένα. Επιπρόσθετα, δεν έχουμε καμιά δυσκολία να πραγματευθούμε με γλωσσικές έννοιες ή να μάθουμε από την πείρα. Με λίγα λόγια διαθέτουμε «κοινό νου». Η απογοητευτική εμπειρία τού να προσπαθεί κανείς να αντιγράψει αυτόν τον «κοινό νου», λέει το Σάιενς, έχει κάνει τους επιστήμονες «κάπως ταπεινούς και με εκτίμηση για το πόσο τρομερά σύνθετη μπορεί να είναι ακόμη και η πιο κοινή ανθρώπινη πράξη—και ακριβώς πόσα πρέπει να γνωρίζει ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής (ή ένας άνθρωπος) προτού μπορέσει να καταπιαστεί σοβαρά με κάτι».
Οι επιστήμονες παραδέχονται ότι δε θα γίνουν μεγάλες καινοτομίες σύντομα στην παραγωγή τεχνητής νοημοσύνης, παρά τις αυξημένες δυνατότητες των επερχομένων συστημάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών. Μέρος του προβλήματος είναι ότι απλά δεν κατανοούμε τη δική μας διαδικασία σκέψης αρκετά καλά ώστε να δημιουργήσουμε ένα υπόδειγμα γι’ αυτήν.
«Αχά!» λέμε όταν μας έρχεται στο μυαλό μια καλή ιδέα. Αλλά ακριβώς πώς ήρθε αυτή η ιδέα, αυτό παραμένει ένα μυστήριο.