Το Απίστευτο Κύτταρο

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ

ΣΥΝΕΒΗΚΑΝ ΤΥΧΑΙΑ ΤΑ 100.000.000.000.000 ΣΑΣ;

Όταν προτάθηκε η θεωρία της εξελίξεως την εποχή του Κάρολου Δαρβίνου, οι επιστήμονες δεν είχαν καμιά ιδέα για τη φανταστική πολυπλοκότητα που θ’ ανακάλυπταν κάποτε στο κύτταρο. Τα περισσότερα από τα μέρη ενός απλού κυττάρου μπορεί να τα δει κανείς καθαρά μόνο με το ισχυρό ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Εδώ είναι μερικά από τα μέρη ενός τυπικού κυττάρου ζώου—όλα συσκευασμένα μέσα σε μια μεμβράνη, που έχει μέγεθος μονάχα 0,0025 εκατοστόμετρα (ένα χιλιοστό της ίντσας).

[Διάγραμμα]

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ

ΔΙΚΤΥΟΣΩΜΑ ΓΚΟΛΤΖΙ

ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ

ΕΝΔΟΠΛΑΣΜΙΚΕΣ ΙΝΕΣ

ΚΕΝΤΡΟΣΩΜΑ

ΡΙΒΟΣΩΜΑΤΑ

ΛΥΣΟΣΩΜΑ

ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ—Τα μικρά αυτά σωματίδια που μοιάζουν με λουκάνικα είναι κέντρα παραγωγής ενός ειδικού μορίου, που ονομάζεται ΑΤΡ. Το κύτταρο χρησιμοποιεί τα μόρια ΑΤΡ για ενέργεια. Μέσα στις πολύπλοκες μεμβράνες των μιτοχονδρίων, η παραγωγή ΑΤΡ μπορεί να γίνει με τρομερό ρυθμό. Απαιτούνται παραπάνω από δώδεκα ξεχωριστές χημικές αντιδράσεις για να δημιουργηθεί κάθε μόριο ΑΤΡ, και όλα τα κύτταρά σας μαζί, παράγουν πολλά τρισεκατομμύρια ΑΤΡ κάθε δευτερόλεπτο.

ΡΙΒΟΣΩΜΑΤΑ—Τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια μόλις που μπορούν να ιδωθούν ακόμα και με ισχυρά ηλεκτρονικά μικροσκόπια, και τα περισσότερα κύτταρά σας περιέχουν χιλιάδες απ’ αυτά. Τα ριβοσώματα διαβάζουν τις οδηγίες από άλλα μόρια και φτιάχνουν τις πρωτεΐνες που χρειάζεται το σώμα σας υπακούοντας σε ακριβείς προδιαγραφές. Τα ριβοσώματα είναι εξαιρετικά πολύπλοκα, αφού απαρτίζονται από 55 το λιγότερο ξεχωριστά μόρια πρωτεΐνης.

ΜΙΚΡΟΑΥΛΟΙ—Τα κύτταρα μπορούν ν’ αλλάξουν σχήμα, δημιουργώντας ή διαλύοντας τα δομικά αυτά στοιχεία, που χαρίζουν στα κύτταρα ελαστικό «σκελετό». Στα σχοινοτενή νευρικά κύτταρα, οι μικροαυλοί αποτελούν το εσωτερικό σύστημα «ταχείας διακινήσεως».

ΛΥΣΟΣΩΜΑΤΑ—Ως μικροί σάκκοι που περιέχουν ένζυμα, τα οποία μπορούν να καταστρέψουν το κύτταρο, τα λυσοσώματα παίζουν το ρόλο του στομαχιού στο κύτταρο, διαλύοντας τις χημικές ουσίες για να τις χρησιμοποιεί το κύτταρο. Τα λευκά αιμοσφαίρια επιτίθενται στα επιβλαβή βακτηρίδια με τα ένζυμα των λυσοσωμάτων τους.

ΕΝΔΟΠΛΑΣΜΙΚΕΣ ΙΝΕΣ—Τούτες φαίνεται ότι χρησιμεύουν ως αποθήκες πρωτεϊνών και άλλων μορίων μέσα στο κύτταρο, οι οποίες φυλάσσονται χωριστά για μεταγενέστερη χρήση μέσα στο κύτταρο ή για αποστολή έξω απ’ αυτό.

ΔΙΚΤΥΟΣΩΜΑ ΓΚΟΛΤΖΙ—Φαίνεται ότι βοηθάει στη συσκευασία της νεοσυνθετόμενης πρωτεΐνης στις ενδοπλασμικές ίνες, ώστε να μπορεί να τη χρησιμοποιεί το κύτταρο.

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΛΟΣ—Για την προστασία του κυτταρικού DNA, ο πυρηνικός φάκελλος απαρτίζεται από δυο μεμβράνες, που περιέχουν πόρους, οι οποίοι δεν είναι απλές τρύπες, αλλά πολύπλοκες πύλες, άλλοτε ανοιχτές, άλλοτε όχι.

ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΑ—Βρίσκονται μέσα στον πυρήνα, περιέχουν το κυτταρικό DNA, το γενετικό αριστουργηματικό σχέδιο του κυττάρου. Το DNA είναι συσκευασμένο γύρω από ειδικές πρωτεΐνες, που ονομάζονται ιστόνια, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμισή του.

ΚΕΝΤΡΟΣΩΜΑΤΑ—Οι κύλινδροι αυτοί είναι φτιαγμένοι από εννέα σειρές που κάθε μια αποτελείται από τρεις μικροαυλούς. Όταν τα κύτταρα διχοτομούνται, τα κεντροσώματα είναι φανερό ότι ελέγχουν τις μικροσκοπικές ίνες που διαχωρίζουν τα χρωμοσώματα μεταξύ τους, έτσι ώστε κάθε νέο κύτταρο να παίρνει τη σωστή γενετική πληροφορία.

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ—Η μεμβράνη αυτή που είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό τοίχωμα, πρέπει να ελέγχει όσα μπαίνουν και όσα βγαίνουν από το κύτταρο. Περισσότερο υγρό θα μπορούσε να διαρρήξει το κύτταρο, ενώ ανεπαρκές υγρό θα κατέστελλε τις χημικές αντιδράσεις του κυττάρου. Η τροφή πρέπει να φιλτράρεται προσεχτικά από τις επικίνδυνες ουσίες και επιτρέπεται η είσοδός της στο κύτταρο, μόνον αφού πρώτα περιβληθεί ασφαλώς από ένα μέρος της μεμβράνης για να μεταφερθεί στο λυσόσωμα που περιμένει.

Ασφαλώς, όσα παραθέσαμε παραπάνω απλώς ξύνουν την επιφάνεια. Ένα και μόνο κύτταρο είναι πολύ πιο περίπλοκο από κάθετι που έφτιαξε ποτέ ο άνθρωπος. Αλήθεια, θα μπορούσε άραγε να δημιουργήθηκε από σύμπτωση;