Se Idin̄wamde Fi Ebiere M̀mê Akpafafiak Aka N̄wed

1-2. (a) Nso ye nso ke ana mme uyen ẹbiere? (b) Nso ke ikọ oro “ndifiak n̄ka n̄wed” ọwọrọ? (Se “Se Ẹnamde An̄wan̄a.”)

EKPEDI edi uyen, ana-edi ẹsibụp fi ediwak ini m̀mê nso utọ utom ke akpama ndinam ama okpon. Mfọnn̄kan n̄kpọ emi ekemede ndimek ndida uwem fo nnam edi ndinam utom ofụri ini nnọ Jehovah. Edi eyedi se enyenede se anamde man enyene okụk ese aban̄a idem. (2 Thess. 3:10) Imenịm ke emekere aban̄a utọ utom emi edinamde ama okpon.

² Ke ndusụk uyen ẹma ẹkeka n̄wed ẹsịm ebiet emi ukara edem mmọ ọdọhọde ke akpana owo osụk aka n̄wed esịm, mmọ ẹsimek ndifiak n̄ka n̄wed ndian do man oro an̄wam mmọ ẹkụt utom ẹnam. Edi mmọ ẹsiwak ndineme n̄kpọ oro ye ete ye eka mmọ mbemiso mmọ ẹbierede.a Ekeme ndidi emekere ke akpana afiak aka n̄wed. Ekpedi ntre, ewe ke oyom ndika? Ke ibuotikọ emi, iyeneme mme item Bible emi ẹkemede ndin̄wam fi etịm ekere kan̄a n̄kpọ uka ufọkn̄wed emi, sia oro ayan̄wam fi ebiere nnennen n̄kpọ. Kpa ye edide ẹnen̄ede ẹwet ibuotikọ emi ẹnọ mme uyen, se ẹwetde ekeme ndin̄wam Christian ekededi emi ekerede m̀mê ikpafafiak ika n̄wed. Mme item Bible oro ẹkeme n̄ko ndin̄wam mme ete ye eka ẹn̄wam nditọ mmọ ẹbiere nnennen n̄kpọ.

NDI AKPANA AFIAK AKA N̄WED?

3. Nso ikeme ndinam ndusụk Christian ẹkere m̀mê ikpafafiak ika n̄wed?

³ Ke ndusụk itie, owo emi akakade n̄wed etre ke itie emi ukara ẹdọhọde ke akpana owo osụk aka esịm ekeme ndikụt eti utom nnam nse mban̄a idemesie. Edi ke mme itie en̄wen, owo ndika n̄wed ndian do ekeme ndin̄wam enye okụt utom emi ẹkpede enen̄ede ọfọn, mîdịghe ini emi ẹyomde ẹsịn ẹnam utom oro inyụn̄ ikponke ikaha. Utọ utom emi ekeme ndin̄wam Christian etetịm enyene ini ọkwọrọ ikọ, mîdịghe enyene ini anam mme utom esop Abasi eken. Kpa ye oro, Christian ama ebiere ndifiak n̄ka n̄wed, enyene mme mfịna emi ẹkemede ndisịm enye ke ntak oro, mme n̄kpọ mme n̄kpọ ẹsinyụn̄ ẹtak enye.

4. Anie ekpebiere m̀mê akpana Christian afiak aka n̄wed adian? (Se ikọ idakisọn̄ n̄ko.)

⁴ Bible ọdọhọ ke ana owo kiet kiet “[obiom] mbiomo idemesie.” (Gal. 6:5, se se ẹwetde ẹban̄a ufan̄ikọ oro ke nwtsty.) Ntre Christian emi ama okokpon ọwọrọ owo enyene ndibiere ke idemesie m̀mê enye ayafiak aka n̄wed.b Edi n̄ko utom ete ye eka ndibiere adan̄a nte n̄kpri nditọ mmọ ẹdikade n̄wed iketre. (Eph. 6:1) Nte mmọ ẹdidade eyen mmọ oro usụn̄ ekeme ndin̄wam enye esibiere nnennen n̄kpọ aban̄a n̄kpọ ukan̄wed emi enye ama okpon.​—N̄ke 22:6.

5. Ini ewe ke owo ọkpọtọn̄ọ ndikere m̀mê akpana ifiak ika n̄wed? Ntak-a? (Se n̄ko ndise.)

⁵ Mbemiso mme uyen ẹsịmde ebiet emi ukara ẹdọhọde ke akpana owo osụk aka n̄wed esịm ke esiwak ndidi se mmọ ẹbierede m̀mê iyaka n̄wed idian. Edi ọfọn uyen eneme n̄kpọ emi ye ete ye eka esie anyan ini mbemiso enye ebierede se edinamde. Oro ayanam mmọ ẹdian ubọk ẹda ini ẹnam ndụn̄ọde ẹnyụn̄ ẹse nsio nsio n̄kpọ emi anade mmọ ke iso. Oro ekeme ndin̄wam mmọ ẹmek se eyen oro edikpepde ke ufọkn̄wed idaha-emi, emi edin̄wamde enye ọdiọn̄ọ utọ utom emi enye edinamde ke ini iso, m̀mê se enye edikpepde ke ufọkn̄wed, edieke enye emekde ndifiak n̄ka. Ndi ana ẹsụk ẹsịm akpatre ubiere mbemiso eyen oro esịmde ebiet emi ukara ẹdọhọde ke akpana owo osụk aka n̄wed esịm? Inen̄ekede idi ntre. (N̄ke 21:5) Ndusụk uyen ẹbiere ndikụre n̄wed, ẹyom utom ẹnam, ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ usiakusụn̄ ke adan̄a-emi mmọ ẹsụk ẹkerede m̀mê ikpafafiak ika n̄wed. Idem ke owo ama okokpon owo, enye ekeme ndisụk n̄kere m̀mê edi se ifiakde ika n̄wed.

6. Nso ikeme ndin̄wam owo ebiere nnennen n̄kpọ ke n̄kpọ aban̄ade ndifiak n̄ka n̄wed?

⁶ Nso ikeme ndin̄wam fi ebiere nnennen n̄kpọ ke n̄kpọ aban̄ade ndifiak n̄ka n̄wed? Kụt ete ke ọmọbọn̄ akam aban̄a n̄kpọ emi. (Jas. 1:5) Se n̄kpọ en̄wen mi: Akpa, bụp idemfo ntak emi oyomde ndifiak n̄ka n̄wed. Kûbian̄a idem. (Ps. 26:2) Ọyọhọ iba, tịm kere kpukpru n̄kpọ ban̄a utọ ukpep emi oyomde ndibọ. (N̄ke 14:15) Imọn̄ ineme n̄kpọ mbiba oro kiet kiet.

BỤP IDEMFO NTAK EMI OYOMDE NDIFIAK N̄KA N̄WED

7. Mme Christian ẹkpekpeme idem ke nso ini mmọ ẹsụk ẹkerede m̀mê ikpafafiak ika n̄wed?

⁷ Ekpedi ke ekere ndifiak n̄ka n̄wed, akpan n̄kpọ emi okpobụpde idemfo edi, ‘Nso inam nyom ndibọ ukpep emi?’ Ediwak owo ẹsika n̄wed man ẹnyene utom emi mmọ ẹmade m̀mê enye emi ẹdikpede mmọ yak enen̄ede ọfọn. Ndi utọ ntak oro ọdiọk? Inen̄ekede idi ntre. (1 Tim. 5:8) Edi Bible odụri nnyịn utọn̄ aban̄a mme mfịna emi ẹsisan̄ade ye uma-inyene ye owo ndikere ke inyene ekeme ndikpeme imọ ke ererimbot emi. (N̄ke 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 John 2:17) Ekpedi ntak emi oyomde ndifiak n̄ka n̄wed edi man edi imọ owo m̀mê ọwọrọ-iso owo, utịt utịt udûnen̄ekede ukop inemesịt, omonyụn̄ ekeme ndikpọn̄ Jehovah sụn̄sụn̄ sụn̄sụn̄.

8-9. (a) Mme Christian ẹkpeda ufọkn̄wed didie? (Matthew 6:33) (b) Nso ke ekpep oto se Josefina, Morine, ye Iris ẹketịn̄de?

⁸ Didie ndien ke akpada ufọkn̄wed? Ikpanaha iyak n̄kpọ ndomokiet edi akpan n̄kpọ ọnọ nnyịn akan ndinam n̄kpọ nnọ Jehovah. (Matt. 22:37, 38; Phil. 3:8) Ntre da ufọkn̄wed nte n̄kpọ emi ekemede ndin̄wam fi enyene se adade ese aban̄a idem man ekeme ndisịn ofụri ekikere fo ke n̄kpọ Abasi.​—Kot Matthew 6:33.

⁹ Se se ikan̄wamde ndusụk mme Christian ẹdiọn̄ọ nnennen usụn̄ emi mmọ ẹkpedade n̄kpọ ufiak n̄ka n̄wed emi. Josefina emi otode Chile ọdọhọ ete: “N̄kafiak n̄ka n̄wed man n̄keme ndinyene utom emi edin̄wamde mi nnen̄ede nnyene ini nnam n̄kpọ nnọ Jehovah. Mma n̄kụt nte ke mme n̄kpọ emi nyomde ndinam nnọ Jehovah ẹdi akpan n̄kpọ akan ke uwem mi, idịghe ukpep oro n̄kakade ndibọ.” Sista Morine ama emek ndikekpep unamidet ke isua kiet. Ntak-a? Enye ọdọhọ: “N̄kaduak ndikanam n̄kpọ Abasi ke ebiet emi ẹyomde-yom mme ọkwọrọ-ikọ. Ntre mma nyom se ndikpepde man an̄wam mi n̄keme ndinam se n̄kaduakde oro. Ke mma n̄kokụre ukpep, mma ntọn̄ọ ndinam mme owo idet nnyụn̄ mfam okụk nnịm man nnyene okụk nda n̄ka isan̄ oro. Okonyụn̄ edi nsesịm ebiet emi ẹkeyomde-yom mme ọkwọrọ-ikọ, mma nnyene utom nnam ke ntak se n̄kekpepde oro.” Sista Iris emi akadade ediwak isua ekpep ndidi dọktọ edet ọdọhọ ete: “Ndifiak n̄ka n̄wed ndian ye se owo ama akakaka ekeme ndinyene ndusụk ufọn, edi oro ikemeke-keme ndinam fi okop ata inemesịt, edinyụn̄ itie fi ukpọk ukpọk ke idem. Jehovah ekpedi akpa ke uwem fo, oyokop ata inemesịt onyụn̄ okụt ibuot ke uwem. Akpanikọ edi oro.” Nnyịn ndidi ufan ye Jehovah ekpedi akakan n̄kpọ ke uwem nnyịn, se idibierede ndida uwem nnyịn nnam ayanam ikop nsinsi inemesịt. Enye oro edi ntre.

TỊM KERE KPUKPRU N̄KPỌ BAN̄A UTỌ UKPEP EMI OYOMDE NDIBỌ

10. Didie ke akpanam item emi odude ke Deuteronomy 32:29 ini oyomde ndibiere m̀mê akpafafiak aka n̄wed?

¹⁰ Emekeme ndinyene n̄kpọ m̀mê utom emi akpamade ndikpep, edi ọfọn n̄ko ekere mme n̄kpọ m̀mê mme utom en̄wen emi ẹdide kpa ke afan̄ oro m̀mê ke afan̄ en̄wen. (Men Mme N̄ke 18:17 domo.) Awawak usụn̄ emi ẹkemede ndikpep n̄kpọ idaha-emi, emi mîkesidụhe akpa, utọ nte nditie ke ufọk nda Intanet n̄kpep n̄kpọ. N̄kpọ en̄wen emi ekpekerede aban̄a edi m̀mê emekeme ndinyene utom nnam nse mban̄a idem, ufiakke uka n̄wed udian. Ke uwụtn̄kpọ, Johanna emi otode Finland ikafiakke ika n̄wed. Enye ọkọdọhọ ete: “Ke mma n̄kaka n̄wed nsịm ebiet emi ukara ẹdọhọde ke akpana owo osụk aka esịm, mma ntọn̄ọ ndisosio usen nnam utom nnyụn̄ nsiak usụn̄. Mmanam nsio nsio n̄kpọ nda nse mban̄a idem, mmonyụn̄ n̄kụt nte Jehovah anamde se enye ọkọn̄wọn̄ọde ete ke iyọnọ nnyịn se idade ise iban̄a idem.” Ti ke kpukpru se afo edibierede iban̄a ndifiak n̄ka n̄wed, edide m̀mê ayafiak aka m̀mê nso utọ ke edifiak aka enyene ufọn onyụn̄ enyene se iditakde fi. Ntre bụp idemfo ete: ‘Ndi mme ufọn emi ndidiade okpon akan se iditakde?’ (Kot Deuteronomy 32:29; 1 Cor. 10:23) Ẹyak ise ndusụk akpan n̄kpọ emi ẹkemede ndin̄wam fi ọbọrọ mbụme oro.

11. Ntak emi ọfọnde ekere udomo ini emi edidade ika n̄wed m̀mê ekpep utom? (Se mme ndise n̄ko.)

¹¹ Ini. Kere m̀mê hour ifan̄ ke edisida kpukpru urua aka n̄wed, ekpep utom, onyụn̄ anam utom ufọk emi ẹdinọde fi. Ndi oyosụk enyene ini anam mme n̄kpọ emi ẹdin̄wamde fi aka iso ekpere Jehovah, afiak anam utom fo ke ubon? (Phil. 1:10) Ndi ukpepn̄wed ekeme ndiyon̄ fi ibuot tutu ekekem ini nditịm idem nnọ mbono esop m̀mê nditie ke idemfo n̄kpep Bible, ukemeke aba? Se ikwọrọde Jeroz emi otode India edi oro. Brọda oro ọdọhọ ete: “Ama esinen̄ede ọsọn̄ mi ndika ukwọrọ-ikọ kpukpru ini ndinyụn̄ nsịn ekikere ke se ẹnamde ke mbono esop. Ndusụk ini, n̄kesikemeke ndidụk mbono esop. Ke mma n̄kafiak n̄kere ini ye odudu emi n̄kadade mbọ ukpep oro, mmedikụt ke kpukpru oro akatatak.” Edi enyene ndusụk n̄kpọ emi owo ekpepde oro mîsidaha ini; ndusụk ẹsisosio usen ẹkpep, ndusụk utom ufọk inyụn̄ iwakke. Kop uwụtn̄kpọ Rabeca emi otode Mozambique. Esịt enem enye ke se enye ekemekde ndikpep. Enye ọdọhọ ete: “N̄kesida hour iba kpọt ke usen n̄kpep. Oro ama an̄wam mi n̄ka iso ndi asiakusụn̄ ofụri ini.”

12. Ke n̄kpọ ufọkn̄wed emi, didie ke owo ekeme ndida ini esie nnam mfọnn̄kan n̄kpọ? (Ecclesiastes 12:1)

¹² Edibịghi didie? Kere m̀mê ọfiọn̄ ifan̄ m̀mê isua ifan̄ ke edida fi ndikụre se oyomde ndikpep oro. Ndi ini emi oyomde ndida n̄kpep se oyomde ndikpep eyedi mfọnn̄kan n̄kpọ emi akpadade ini fo anam? (Eph. 5:15-17) Ekpedi edi uyen, ndi se oyomde ndikpep oro ayayak fi anam ofụri se ekemede ọnọ Jehovah, utọ nte ndinam utom ofụri ini nnọ Jehovah ini osụk edide uyen mi? (Kot Ecclesiastes 12:1.) Ndi odu mme n̄kpọ en̄wen emi ẹsan̄ade n̄kpọ ye se oyomde ndikpep, emi ekemede ndikpep edi idaha ini nte enye oro? Ke uwụtn̄kpọ, enyene ndusụk ufọkn̄wed emi ẹkemede ndikpep se oyomde ndikpep, edi idaha ini inyụn̄ ikponke okụk nte ekpedide ke ufọkn̄wed nta-ifiọk. Mario emi otode Chile ọdọhọ ete: “N̄kemek ndikpep ubọkutom isua iba ke ufọkn̄wed ukpep ubọkutom. Ikọsọn̄ke urua nte owo ndika ufọkn̄wed nta-ifiọk. N̄kesikpep usen inan̄ ke urua. Oro ama anam mi n̄keme ndidi asiakusụn̄ ke adan̄a-emi nsụk n̄kpepde utom oro.”

13. Didie ke ebiet emi owo odụn̄de aka n̄wed ekeme ndidi n̄kpọ mfịna nnọ enye?

¹³ Ebiet emi ufọkn̄wed oro odude. Ebiet emi afo oyomde ndikekpep n̄kpọ ekeme ndikpere ufọk mbufo. Ekpedi se oyomde ndikpep oro mîdụhe ke edem mbufo, mîdịghe edi ke ana ododụn̄ ke ufọkn̄wed ekpep? Diọn̄ọ ke afo ndikpọn̄ mbonubon mbufo n̄kodụn̄ ke ebiet en̄wen ekeme ndidian̄ade fi n̄kpọn̄ Jehovah, akpan akpan ekpedi oyom ndikodụn̄ ufọk kiet ye mbon emi mînamke n̄kpọ Jehovah. (N̄ke 22:3; 1 Cor. 15:33) Matias emi otode Mozambique ama aka ukpep isua kiet onyụn̄ okụre ukpep oro. Se enye ekekpepde ikọsọn̄ke urua, kpa ye oro enye ama atua n̄kpọfiọk ke se enye ekebierede. Ntak-a? Enye ọdọhọ ete: “Ofụri ini n̄kọbọde ukpep do, n̄kododụn̄ ke ufọkn̄wed. Idụhe usen emi idomo idiọkn̄kpọ mîkesịmke mi. Se n̄kemede ndidọhọ mme owo edi yak mmọ ẹkûbọ ukpep emi edinamde mmọ ẹkpọn̄ ubon mmọ ẹkedụn̄ ke ebiet en̄wen.” Sista kiet emi otode Russia ọdọhọ ete: “Ami ndikodụn̄ ke ufọk ye ete ye eka mi utu ke ufọkn̄wed m̀mê ke itie emi ẹbọpde ẹnọ nditọ ufọkn̄wed ẹdụn̄ ikayakke mme afanikọn̄ ye idomo ẹsịm mi.” Emekeme ndikam ntie ke ufọk nda Intanet n̄ka n̄wed.

14. Didie ke item oro odude ke Luke 14:28 ekeme ndin̄wam fi nte osụk ekerede m̀mê akpafafiak aka n̄wed?

¹⁴ Edikpa okụk ifan̄? Ndusụk se owo esikpepde isisọn̄ke urua, ndusụk ukara ẹsikpe ẹnọ owo. Ke utọ enye oro, owo ekeme ndifiak n̄ka n̄wed n̄kekpep se enye oyomde ndikpep edi ibiatke okụk ọkpọsọn̄. Edi ndusụk ini, ndifiak n̄ka n̄wed esidia okụk eti-eti. Mme n̄kpọ en̄wen do emi ẹsan̄ade ye ukan̄wed oro, emi ẹkemede ndikwat owo okụk ke ekpat, utọ nte ndikpe owo emi edisikpepde fi n̄kpọ ke ufọk man edi se ẹdade ke ufọkn̄wed emi oyomde ndika. Ndusụk n̄wed ẹsidi owo aka ama, ke ekpekpe isọn ke ediwak isua. Adilson emi otode Mozambique ama atua n̄kpọfiọk ke se enye ekemekde ndikpep. Brọda oro ọdọhọ ete: “Ofụri isua inan̄ emi n̄kakade n̄wed, okụk emi ubon mi ẹkpedade ẹdia n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹdep mme akpan n̄kpọ eken ke ẹkeda ẹsịn mi n̄wed.” Nte osụk ekerede se edikpepde, bụp idemfo ete: ‘Edikpa okụk ifan̄? Ndi ami m̀mê mbonubon mi iyenyene utọ okụk oro? Ndi odu n̄kpọ en̄wen emi n̄kemede ndikpep, emi mîsọn̄ke urua ntre?’ (Kot Luke 14:28.) ‘N̄kpodụk isọn, edibịghi didie mbemiso n̄kemede ndikpe mma? Ndi se ẹdikpede mi ke utom emi ndinamde mma n̄kụre n̄wed eyekem se ndade nse mban̄a idem nnyụn̄ n̄kpe isọn oro n̄kadade n̄ka n̄wed?’​—N̄ke 22:7.

15. Mbemiso ebierede se oyomde ndikekpep, ntak emi ọfọnde ekere m̀mê oyokụt utom?

¹⁵ Ndi oyokụt utom anam ama aka ama? Kere m̀mê nso utọ utom idu ke ebiet emi odụn̄de m̀mê ke ebiet emi oyomde ndika n̄kodụn̄. Ndi se oyomde ndikpep ayan̄wam fi okụt utom anam? Ndusụk se ẹsikpepde ke ufọkn̄wed isin̄wamke owo ama ekem ini ndinam ata ata utom oro. Ediwak ẹdi se owo ekpepde enyene ifiọk, okụre ke oro; mîdịghe ẹtetịn̄ ke inua kpọt, owo iwụtke nte ẹkpedade ubọk ẹnam. (Col. 2:8) Sista kiet emi otode India ọdọhọ ete: “Owo ikekpepke nnyịn nte ikpadade-da ubọk inam utọ utom oro n̄kekpepde. Ke ntak oro, mma n̄kpep idem n̄kpọ mma, edi n̄kwe eke amade ndida mi ke utom emi asan̄ade n̄kpọ ye se n̄kekpepde.” Ndusụk n̄kpọ emi mme owo ẹsikpepde, ibat ibat owo kpọt ẹsikụt utom ẹnam. Sublime emi otode Central African Republic ama ekekpep ndidiọn̄ air conditioner (A/C), edi brọda oro ọdọhọ ete: “N̄wakn̄kan owo ke edem nnyịn ẹsidi n̄kpọ mmọ ama abiara, mmọ ẹdiọn̄ ke idemmọ. Ntre ekeme ndisọn̄ ndikụt utom.”

16. Ntak emi ọfọnde ekere utọ utom emi ekemede ndikụt nnam ama aka n̄wed ama?

¹⁶ Kere n̄ko utọ utom emi ekemede ndikụt nnam. Ndi ayama utom oro? (Eccl. 3:12, 13) Itie-utom oro editie didie, mbon emi edinamde utom kiet ẹditie didie? Ndi edi utom emi ẹdiọn̄ọde ke ekeme ndida owo ibuot, umia mbuba okpon, mîdịghe osio owo ufiop ke ibuot? Okụk ifan̄ ke ẹsikpe owo ke utọ utom oro? Ndi eyekem fi se adade ese aban̄a idem? Ndi oyoyom yak edi anam anam, afo afiak aka n̄wed? Akakan n̄kpọ edi, ndi ayayak fi enịm n̄kpọ Abasi akpa? (Eccl. 12:13) Imọdiọn̄ọ ke utom ama anana, idịghe ini oro ke owo akpasat utom. Edi se afo emekde ndikpep idaha-emi ekeme ndinam fi ọsọp okụt utom mîdịghe anam ọsọn̄ fi ndikụt. Tabitha emi otode India ekemek ndikpep ukịmọfọn̄ ke ọfiọn̄ itiokiet. Enye ọdọhọ ete: “Mma ndiọn̄ọ ke ukịmọfọn̄ ayan̄wam mi nsiak usụn̄. Ukịmọfọn̄ ayanam nnyene utom kpukpru ini, ami nyom ndidiomi se ndade ini mi nnam, inyụn̄ iyomke ediwak okụk se ẹdade ẹtọn̄ọ.” Se Tabitha ekekpepde oro ama an̄wam enye enyene utom ese aban̄a idemesie onyụn̄ asiak usụn̄.

17. (a) Nso ikeme ndin̄wam Christian ọdiọn̄ọ n̄kpọ aban̄a se enye oyomde ndikpep man enye ebiere nnennen n̄kpọ? (b) Mme item Bible ewe ẹkeme ndin̄wam fi etịm okụt m̀mê se oyomde ndibiere oro ọfọn? (Se ekebe emi, “Mme Item Bible Emi Ekpekerede Aban̄a.”)

¹⁷ Imeneme nsio nsio n̄kpọ emi afo ekpekerede aban̄a ke n̄kpọ ufiak n̄ka n̄wed emi. Didie ke ekeme ndikụt se idin̄wamde fi ebiere nnennen se akpanamde? Ka ufọkn̄wed emi ẹkpepde se afo oyomde ndikpep oro mîdịghe ka ikpehe Intanet mmọ kanam ndụn̄ọde ban̄a se oyomde ndikpep oro. Ka mme itie emi ẹsiwetde nsio nsio utom emi ẹyomde ndida owo kese m̀mê ẹnen̄ede ẹyom mme owo emi ẹnamde utọ utom emi oyomde ndikpep do. Emekeme n̄ko ndika mbịne mbon emi ẹma ẹkekpekpep utọ utom oro m̀mê mbon emi ẹnamde utọ utom oro n̄kobụp n̄kpọ mban̄a utom oro. (N̄ke 13:10) Bụp mmọ ete, “Se nyomde ndikpep emi m̀mê utom nyomde ndinam mi esisan̄a ye nso utọ ufọn, mîdịghe esisan̄a ye nso utọ mfịna?” Neme n̄kpọ oro ye mbon emi ẹnemde-nem mmọ ndinam n̄kpọ Jehovah. (N̄ke 15:22) Mmọ ẹkere ke nso ke afo ekpekpep, ke okponyụn̄ anam nso utọ utom? Mmọ ẹkeme ndisiak utọ utom emi mûkekereke-kere.

18. Nso ke ikpeti?

¹⁸ Imokụt ke owo ndifiak n̄ka n̄wed enyene ndusụk ufọn onyụn̄ enyene mme afanikọn̄ esie. Ntre bọn̄ akam tịm kere se edibierede. Ti ke ndifiak n̄ka n̄wed ekeme ndinam enyene okụk ese aban̄a idem, edi se idinamde okop ata inemesịt edi afo ndinen̄ede n̄kpere Jehovah. (Ps. 16:9, 11) Jehovah iditreke ndise mban̄a ikọt esie, inamke n̄kpọ m̀mê mmọ ẹfiak ẹka n̄wed m̀mê ikaha. (Heb. 13:5) Edi ekpedi emebiere ndifiak n̄ka, nso ikeme ndin̄wam fi aka iso ekpere Jehovah ini osụk akade? Se idinemede edi oro ke ibuotikọ emi etienede.