Ntak Emi Mme Item Bible Ẹdide Akpan N̄kpọ?

1-2. (a) Ntak emi ẹkemede ndidọhọ ke Bible edi n̄wed eset? (b) Ntak emi Bible osụk enyenede ufọn mfịn?

BIBLE edi n̄wed eset. Ẹketọn̄ọ ndiwet enye ke n̄kpọ nte isua 3,500 emi ekebede, ẹkenyụn̄ ẹwet ẹma ke n̄kpọ nte isua 2,000 emi ekebede. Kpa ye oro, “ikọ Abasi” emi ikụtde ke esịt esie osụk enyenyene uwem ye odudu mfịn n̄ko. (Heb. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17) Ediwak miliọn owo ẹtịn̄ ke Bible an̄wam mmimọ iyọ mme mfịna emi mmimọ inyenede ke eyo nnyịn emi.

² Edi utọ akani n̄wed emi anam didie osụk enyene ufọn mfịn? Akpan ntak iba anam. Akpa, etop emi odude ke Bible oto “odu-uwem Abasi,” kpa Andibot nnyịn emi enyenede ọniọn̄ akan. (1 Tim. 4:10; Rome 16:26, 27) Ọyọhọ iba, ẹkewet Bible ke usụn̄ emi mme item esie mîkemeke ndikpa mmọn̄ tutu amama. Mme item esie ẹsụk ẹnyenyene ufọn inamke n̄kpọ m̀mê ewe emana ke owo odu uwem, m̀mê nso utọ mfịna ke owo onyụn̄ enyene.

3. Mme mbụme ewe ke idibọrọ ke ibuotikọ emi?

³ Mme item Bible ẹdi nso? Nso inam mmọ ẹdi akpan n̄kpọ ntre ẹnọ nnyịn mfịn? Didie ke ikeme ndikụt mmọ ima ikot Bible? Iyọbọrọ mme mbụme oro ke ibuotikọ emi. Iyonyụn̄ ikụt nte mme n̄kpọ emi Jesus ekekpepde ẹwụtde ke mme item Bible ẹnyene ufọn eti-eti.

MME ITEM BIBLE ẸDI NSO?

4. Mme item Bible ẹdi nso?

⁴ Mme item Bible ẹdi mme akpanikọ emi ẹdade mme ibet Abasi ẹto, mmọ inyụn̄ ikponke n̄kukọhọ. Ndusụk ini, item Bible esinen̄ede ọwọrọ ada ke ibet emi ẹnọde. (Matt. 22:37) Edi mme item Bible ẹnen̄ede ẹfọn ẹkan mme ibet emi ẹdọhọde nam ntem, kûnam ntem. Utọ mme ibet oro ẹkeme ndinyene ufọn ke n̄kpọ ifan̄ kpọt. Ekeme ndinyene akpan ntak emi ẹkenọde ibet oro, mîdịghe ekeme ndidi enyene akpan ini emi ẹkenamde ibet oro ẹnọ ndien ini oro ekebe, ibet oro inyeneke ufọn aba. Edi mme item Bible ẹsinam ẹdiọn̄ọ nsio nsio usụn̄ emi Jehovah adade n̄kpọ. Ekeme ndidọhọ ke mme item Bible ẹdi ntak emi ẹnọde ibet. Ke kpukpru ibet emi Jehovah ọnọde, enyene ata akpan ntak emi anamde enye ọnọ. Edi ẹkeme ndida mme item Bible emi anamde ẹnọ mme ibet oro ẹnam n̄kpọ ke nsio nsio idaha ye ke emana ekededi. (Ps. 119:111) Mme ibet ẹkeme ndidi se ẹkpụhọrede, edi mme item Bible isikpaha mmọn̄ m̀mê ndikabade n̄kpọ-eset.​—Isa. 40:8.

5. Nọ uwụtn̄kpọ emi ekemede ndinam yak ẹkụt nte mme ibet ẹkpụhọrede ye mme item m̀mê ntak emi akanamde ẹnọ ibet? (Se mme ndise n̄ko.)

⁵ Se uwụtn̄kpọ emi edinamde enen̄ede an̄wan̄a nnyịn nte mme ibet ẹkpụhọrede ye mme item m̀mê ntak emi akanamde ẹnọ ibet. Eka ekeme ndidọhọ ekpri eyen esie ete, ‘Kûtụk stove.’ Ewụhọ m̀mê ibet edi oro. Edi item m̀mê ntak emi enye ọnọde ibet oro edi: Kûtụk n̄kpọ emi ofiopde mîdịghe ayata fi. Item oro iban̄ake stove ikpọn̄. Ekeme n̄ko ndiban̄a iron ukwọhọde ọfọn̄, heater emi ẹsidade ẹtem mmọn̄, m̀mê n̄kpọ en̄wen ekededi emi esifiopde, emi ekemede ndita owo. Item oro idinyeneke ufọn ke ufọk mmọ ikpọn̄, eyenyene ufọn ke ebiet en̄wen n̄ko. Edi imọdiọn̄ọ ke nte eyen oro okponde aka, ke ana-edi enye eyesitem n̄kpọ ke stove. Kpa ye oro, ana enye osụk ekpekpeme mbak stove idita enye. Omokụt do ke ibet ekeme ndikpụhọde, edi akpan ntak emi ẹkenọde ibet oro ikpụhọkede.

NTAK EMI MME ITEM BIBLE ẸDIDE AKPAN N̄KPỌ?

6. (a) Nso ke Jehovah ada Ikọ esie ọnọ nnyịn? (b) Didie ke Jehovah okpono nnyịn?

⁶ Ima emi Jehovah amade nnyịn anam enye ọdọhọ nnyịn nam emi, kûnam oko, man nnyịn idinam se idisịnde nnyịn m̀mê mbon en̄wen ke afanikọn̄. Mme ibet ẹdi oro. (Jas. 2:11) N̄kpọ en̄wen edi ke enye anam ikụt mme item emi ẹdude ke mme ibet oro m̀mê se enye ekerede emi akanamde enye ọnọ mme ibet oro. Enye ada Ikọ esie eteme nnyịn se ikpanamde ke ediwak ikpehe ke uwem nnyịn emi akpan ibet mîdụhe. Mme item Bible ẹsin̄wam nnyịn ibiere n̄kpọ emi ọfọnde ke uwem nnyịn inyụn̄ inam nnennen n̄kpọ. Jehovah ndinọ nnyịn mme item Bible emi owụt ke enye okpono nnyịn onyụn̄ ọnọ nnyịn ifụre ndibiere n̄kpọ ke usụn̄ emi owụtde ke imama enye inyụn̄ ima nte enye ọdọhọde idu uwem.​—Gal. 5:13.

7. Nso utọ uwụtn̄kpọ ke ikeme ndinọ ndiwụt nte mme item Bible ẹnyenede ufọn? (Se ndise n̄ko.)

⁷ Se uwụtn̄kpọ mi emi ekemede ndin̄wam nnyịn ikụt nte mme item Bible ẹkemede ndin̄wam nnyịn. Kere ban̄a mme idiọn̄ọ uwat emi ẹsidude ke usụn̄ ke ndusụk idụt, emi mme draiva ẹsikụtde. Ediwak mmọ ẹsinam ẹkụt mme ibet uwat emi edide owo mînịmke ẹyemụm enye, enye onyụn̄ ekpe isop. Ndusụk mmọ ẹkeme ndiwụt draiva nte enye akpawatde ọsọp eketre mîdịghe anam enye ọdiọn̄ọ ini emi enye akpatuakde ada. Edi, ediwak eken ẹsin̄wam mme draiva ẹdiọn̄ọ ke n̄kpọ do ke iso emi ekemede ndisịn mmọ ke mfịna. Ke uwụtn̄kpọ, mme idiọn̄ọ emi ẹkeme ndinam draiva ọdiọn̄ọ ke ẹsịri usụn̄ emi enye osụk awatde aka do, mîdịghe ke n̄kpọ ọduọhọ ke usụn̄ oro, ke ọdọdọrọ. Ke ini eti draiva okụtde mme idiọn̄ọ emi, enye esinam n̄kpọ ke ifiọk onyụn̄ ọdiọn̄ọ nte enịmde ubọk awat uwat. Ke uwụtn̄kpọ, edieke edịm edepde mîdịghe ntụhube ofụk usụn̄, draiva ediwat sụn̄sụn̄ man enye idisịn idem ke mfịna. Ukem oro n̄ko, adan̄a nte mme Christian ẹdomode ofụri ukeme mmọ ndikụt ete ke mmimọ inamke n̄kpọ ndomokiet emi Ikọ Abasi akpande, mmọ ẹsikụt n̄ko ẹte ke mmimọ ikereke inyụn̄ inamke n̄kpọ ndomokiet emi ekemede ndinam mmimọ ikabiat ibet Abasi. Mmọ ndidiọn̄ọ se Jehovah ekerede aban̄a n̄kpọ edin̄wam mmọ ẹnam enye oro.

8. Rome 12:1, 2, owụt ke nnyịn ima iyom mme item Bible, oro edikpep nnyịn ndinam nso?

⁸ Edi ke ini iyomde mme item emi ẹdude ke Bible inyụn̄ idade mmọ idu uwem, enyene mme akpan ufọn en̄wen emi isidiade. Ke uwụtn̄kpọ, imesikpep ndidiọn̄ọ se Jehovah ekerede aban̄a n̄kpọ. Ke ini ikotde mme mbụk ke Bible, imesikpep ndiyom mme n̄kpọ emi ikemede ndikpep nto mbụk oro. Imesibụp idem nnyịn se ikanamde Jehovah anam ẹwet mme n̄kpọ oro ẹdọn̄ ke Ikọ esie ye nte mmọ ẹkemede ndinyene ufọn nnọ nnyịn. Nte isisan̄ade ikpep nte ikpadade “ukeme ukere n̄kpọ” nnyịn inam n̄kpọ inọ Jehovah edi oro inyụn̄ idomo ndifiọk “uduak Abasi eke edide eti onyụn̄ enemde enye esịt onyụn̄ ọfọnde ama.”​—Kot Rome 12:1, 2.a

9. Ewe ufọn en̄wen ke isidia ima ida mme item Bible idu uwem? (Mme Hebrew 5:13, 14)

⁹ Nnyịn ndikpep ndida mme item Bible ndu uwem esin̄wam nnyịn idi mme Christian emi ẹsọn̄de idem. Ke ini idade mme item Bible idu uwem, imesitetịm ikpere Jehovah. (Kot Mme Hebrew 5:13, 14.) Ekeme ndiyom ẹnọ n̄kpri nditọwọn̄ udịm udịm ibet mîdịghe ẹtetie ẹbat mme n̄kpọ emi anade mmọ ẹnam man mmọ ẹdiọn̄ọ nte ẹnamde n̄kpọ ke nsio nsio idaha. Mmọ ẹkeme ndinyụn̄ nnam mme n̄kpọ oro n̄kukụre man owo idinọ mmọ ufen. Edi Jehovah isinamke n̄kpọ ye nnyịn nte idi n̄kpri nditọwọn̄, enye esinam n̄kpọ ye nnyịn nte mbon emi ẹma ẹkekpon ẹdiọn̄ọ idem. Enye enịm ke iyesibiere n̄kpọ yak ekem ye uduak esie. Ndien ima inyụn̄ inam ntre, oro esinam enye enen̄ede okop idatesịt.​—Ps. 147:11; N̄ke 23:15, 26; 27:11.

DIDIE KE IKEME NDIKỤT MME ITEM BIBLE?

10. Didie ke ikeme ndikụt mme item Bible?

¹⁰ Ke ini iyomde mme n̄kpọ emi ikemede ndikpep ke Bible, imesikụt mme item emi ẹkemede ndin̄wam nnyịn idiọn̄ọ se Jehovah ekerede aban̄a n̄kpọ ye nte enye adade n̄kpọ. Imekeme ndikụt n̄ko mme item Bible ini iyomde mme ntak emi akanamde ẹnọ ndusụk ibet. Nte mme ntak emi akanamde ẹnọ ndusụk ibet an̄wan̄ade nnyịn aka, ntre ke idinen̄ede idiọn̄ọ Jehovah. Ana ibọn̄ akam idọhọ Jehovah an̄wam nnyịn inyụn̄ ikpep nditịm n̄kere n̄kpọ man nte enye esikerede n̄kpọ an̄wan̄a nnyịn. (N̄ke 2:10-12) Imekeme ndibụp idem nnyịn mme utọ mbụme nte: ‘Ntak emi Abasi ọkọnọde ibet emi? Edieke Jehovah mîmaha ido emi, enye edida didie ido emi ebietde enye oro? Nso ke n̄kpep nto mbụk Bible emi, ndien didie ke n̄keme ndinanam se n̄kpepde oro?’ Ke ini idiọn̄ọde ntak emi anamde ẹnọ ibet kiet kiet ye se ikemede ndikpep nto mme mbụk ke Bible, mme n̄kpọ emi idibierede ọyọfọn oyonyụn̄ ekem ye uduak Abasi.

11. Didie ke Jesus akada ukwọrọ-ikọ esie oro ke obot owụt nnyịn nte ikemede ndidiọn̄ọ mme item Bible? (Se ndise n̄ko.)

¹¹ Ini Jesus ọkọkwọrọde ikọ ke obot, enye ama owụt nnyịn nte ikemede ndidiọn̄ọ mme item Bible. Yak itịm ise uwụtn̄kpọ ita. Ke mme uwụtn̄kpọ oro kiet kiet, Jesus ekebem iso etịn̄ se ibet ọdọhọde. Ekem enye ama anam ẹkụt item emi odude ke ibet oro, m̀mê se ikanamde Jehovah ọnọ ibet oro. Nte isụk ikerede iban̄a se Jesus akanamde ikụt oro, iyokụt nte ikemede ndinanam mme item emi ẹdude ke ibet oro idaha-emi. Kpa ke ukem ini oro, iyokụt mme ufọn emi ikemede ndidia nto mme n̄kpọ emi ikpepde do.

12. Nso idi item kiet emi akanamde ẹnọ ibet emi odude ke Matthew 5:21, 22? (Se ndise n̄ko.)

¹² Kot Matthew 5:21, 22. “Kûwot owo.” Nso idi item kiet emi akanamde ẹnọ ibet emi? Jehovah iyomke nnyịn isua mbon en̄wen, oro edi ke enye iyomke se nnyịn ikpananam, se ikpetetịn̄, m̀mê idem se ikerede owụt ke imasua owo. Jesus ama owụt ke ekpededi owo ikaha ikowot owo, ke edieke enye asuade eyenete esie, enye osụk ededue ibet sia ẹkpese ntak emi akanamde Abasi ọnọ ibet oro, enye edue. Edieke owo “akade iso ndiyat esịt ye eyenete esie” mîdịghe osụn̄ide enye, owo emi ayatde esịt do oyosụk ‘anam ibat.’ Idem n̄kpọ, n̄kọm mme n̄kpọ oro esikam anam yak ẹkewot owo.​—1 John 3:15.

13. Didie ke ikeme ndinam item emi odude ke Matthew 5:21, 22? (Se ndise n̄ko.)

¹³ Didie ke ikeme ndinam item emi odude ke Matthew 5:21, 22 mfịn? Akpana ikpeme mbak nnyịn idiyat esịt ibe nde m̀mê ndisịn owo ke esịt. (Lev. 19:18; Job 36:13) Ntak-a? Sia emi ekeme ndinam isua owo ke esịt nnyịn ndien oro ekeme ndinam itịn̄ ikọ m̀mê inam n̄kpọ emi ayatde owo. (N̄ke 10:12) Emi esịne ndiban̄a owo idiọk iban̄a ndinyụn̄ ndọk owo edidọk emi ekemede ndinam ẹsua owo mîdịghe abiatde owo enyịn̄. (N̄ke 20:19; 25:23) Ntre idem mbemiso mme utọ n̄kpọ nte Intanet, ikpehe emi ẹkemede ndiwet n̄kpọ mban̄a owo, m̀mê mme app emi ẹsidade ẹnọ owo etop ẹwọrọde ẹdi, Jesus ama etetịn̄ item emi edin̄wamde mme Christian emi ẹsọn̄de idem ẹdiọn̄ọ mme afanikọn̄ emi mme n̄kpọ oro ẹkemede ndiman ini ẹdade mmọ ẹnam n̄kpọ. Edi inamke n̄kpọ m̀mê ewe idaha ke idu, akpana ikpeme man nnyịn iditịn̄ ikọ m̀mê ndiwet n̄kpọ emi ekemede ndibiat owo enyịn̄.

14. Ewe item ikanam ẹnọ ibet emi odude ke Matthew 5:27, 28? (Se ndise n̄ko.)

¹⁴ Kot Matthew 5:27, 28. “Kûsịn efịbe.” Ewe item ikanam ẹnọ ibet emi? Idịghe oburobụt ido kpọt ke Jehovah asua, enye asua n̄ko mme ekikere emi ẹkemede ndinam owo akanam oburobụt n̄kpọ. Jesus ama anam an̄wan̄a ke edieke erenowo emi ọdọde ndọ akade iso ese n̄wan (emi mîdịghe n̄wan esie) tutu udọn̄ idan̄ edemede enye, ke enye anam idiọkn̄kpọ. Ntre akpana inam ofụri se ikekeme man nnyịn idikere oburobụt n̄kpọ, idem ekpededi se inyenede ndinam man ikûkere oburobụt n̄kpọ ọsọn̄ didie. (Matt. 5:29, 30) Item emi ebehe n̄ko mme Christian emi mîdọhọ ndọ.

15. Didie ke ikeme ndinam item emi odude ke Matthew 5:27, 28 mfịn? (Se ndise n̄ko.)

¹⁵ Didie ke ikeme ndinam item emi odude ke Matthew 5:27, 28 mfịn? Oburobụt ekikere ama odụk nnyịn esịt, ikpanaha ika iso ikere. (2 Sam. 11:2-4; Job 31:1-3) Oro owụt ke Christian emi ọsọn̄de idem ikpanaha ese utọ ndise idan̄ ekededi. Enye idikereke ke imọ inyụn̄ isese n̄kpọ oro kpọt, ke inyeneke se imọ inamde ọdiọk. Enyene ndusụk ndise idan̄ emi mme owo ẹsikerede ke inyeneke se isịnede do, ke ida inem idem mmimọ esịt, onyụn̄ enyene enye emi mmọ ẹsidade nte ke enen̄ede ọdiọk odoro owo ndidien. Christian emi ọsọn̄de idem idikaha ikese enye emi mme owo ẹkerede ke inyeneke se isịnede do ndien ekere ke inyeneke se imọ inamde ọdiọk. Ke eyo Jesus, fon, kọmputa, m̀mê fim ikodụhe, owo ikesinyụn̄ isioho ndise. Kpa ye oro Jesus ama ọnọ nnyịn item emi ekemede ndin̄wam nnyịn idiọn̄ọ nte Jehovah adade mme oburobụt ndise ye fim. Item esie oro an̄wam nnyịn idiọn̄ọ ke mme n̄kpọ emi ẹnamde idaha-emi utọ nte ndinọ owo oburobụt etop, ndise, ye vidio ke fon, m̀mê nditiene mbre game ke Intanet emi aban̄ade idan̄ eyenen̄ede abiak Jehovah. Edieke owo emi ọdọde ndọ anamde item Jesus emi, enye idibian̄ake n̄wan m̀mê ebe esie. (Mal. 2:15) Item Jesus oro n̄ko ayan̄wam kpukpru Christian, edide enye emi ọdọde ndọ m̀mê enye emi mîdọhọ, okûnam n̄kpọ ekededi emi ekemede ndinam enye akanam oburobụt ido.​—N̄ke 5:3-14.

16. Ewe item ikanam ẹnọ ibet emi odude ke Matthew 5:43, 44? (Se ndise n̄ko.)

¹⁶ Kot Matthew 5:43, 44. “Afo enyene ndima mbọhọidụn̄ fo.” Ewe item ikanam ẹnọ ibet emi? Jehovah oyom ida kpukpru owo nte mbọhọ-idụn̄ nnyịn onyụn̄ oyom iwụt ke imama mmọ. Mme Jew ke eyo Jesus ẹkekere ke ibet oro ọwọrọ ke mmimọ imekeme ndisua mbon emi ẹdide mme asua mmimọ. Ekikere oro ama ọdiọk eti-eti. Edi Jesus ama ọdiọn̄ọ ke idịghe se ibet oro ọkọwọrọde edi oro. Jesus ama ọdiọn̄ọ ke Ete imọ emi odude ke heaven, emi amade mme owo, oyom ida kpukpru owo nte mbọhọ-idụn̄ nnyịn inamke n̄kpọ m̀mê mmọ ẹdi mfia m̀mê mbubịt, m̀mê ẹnyụn̄ ẹto ewe idụt.​—Matt. 5:45-48.

17. Nso idi ufọn emi ididiade edieke inamde item emi odude ke Matthew 5:43, 44? (Se ndise n̄ko.)

¹⁷ Didie ke ikeme ndinam item emi odude ke Matthew 5:43, 44 mfịn? Ima emi imade mbọhọ-idụn̄ nnyịn idiyakke itiene in̄wana ekọn̄ emi ẹn̄wanade ke ererimbot emi nnyụn̄ ntiene nsịn ntịme. (Isa. 2:4; Mic. 4:3) Ima oro ayan̄wam nnyịn ifọn ido ye owo ekpededi owo oro edi afia m̀mê obubịt, oto ewe idụt, mîdịghe aka ewe ido ukpono. (Utom 10:34, 35) Ima oro oyonyụn̄ an̄wam nnyịn ifen mbon emi ẹnamde se ibiakde nnyịn m̀mê ẹnamde se ibiakde mbon emi nnyịn imade.​—Matt. 18:21, 22; Mark 11:25; Luke 17:3, 4.

BIERE NDIDA MME ITEM BIBLE NDU UWEM

18. (a) Nso ke ikpebiere ndinam? (b) Nso ke idineme ke ibuotikọ emi etienede?

¹⁸ Enem nnyịn nte Jehovah anamde n̄kpọ ye nnyịn nte ikpọ owo idịghe nte n̄kpri nditọwọn̄! Imenyene mme n̄kpọ emi isibierede kpukpru ini, Jehovah oyom ida mme item Bible ibiere mme n̄kpọ oro. (1 Cor. 14:20) Nte isụk ibierede mme n̄kpọ oro, ẹyak ibiere ‘ndika iso mfiọk se uduak Jehovah edide.’ (Eph. 5:17) Se idin̄wamde nnyịn ibiere n̄kpọ oro ekemde ye uduak Jehovah edi ima emi imade enye, idịghe ke ntak emi ndịk anamde nnyịn ke ẹyenọ nnyịn ufen. Enyene enọ en̄wen emi edin̄wamde nnyịn inam se itịn̄de emi. Enọ oro edi ubieresịt. Se idinemede edi oro ke ibuotikọ emi etienede.