Da Mme Afanikọn̄ Emi Ẹsịmde Fi Nte Jehovah Oyomde Fi Ada

1-2. Nso ke oyom inam man ikeme ndisọn̄ọ nda nyọ ke ini mme afanikọn̄ ẹsịmde nnyịn? (Se ndise n̄ko.)

EMI osụk ododu mi, ndi ẹdiọk uwem ye afo, ndi mbonubon fo ẹkọbọ fi, mîdịghe ndi mbon en̄wen ẹkọbọ fi ke ntak emi anamde n̄kpọ Jehovah? Ndi ke ọyọ udọn̄ọ m̀mê mme afanikọn̄ emi ẹsisan̄ade ye usọn̄? Mîdịghe ndi enyene-ndịk n̄kpọ etịbe ọnọ fi? Ke uwụtn̄kpọ, ndi owo emi afo amade akpa? Ekeme ndidi uwem fo ọyọhọ ye “afanikọn̄ ye ọkpọsọn̄ ubiak” ukem nte edide ye ediwak ọsọn̄urua erọn̄ Jehovah.​—Ps. 90:10.

² Man ikeme ndisọn̄ọ nda nyọ mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn, ana ida mmọ nte Jehovah oyomde ida. Nso ke emi ọwọrọ? Yak inọ uwụtn̄kpọ ise yak an̄wan̄a. Emekeme ndimen mme mfịna emi afo enyenede ndomo ye mme n̄kpọ emi ẹkemede ndinam aksiden etịbe ke ini osụk awatde moto. Etiene utọ n̄kpọ emi ekemede ndinam aksiden etịbe, emekeme ndiwọn̄ọde iso moto fo aka ufien m̀mê nnasia, osio ukot ke ikan̄ awat sụn̄sụn̄, mîdịghe atuak ada ke ekpri ini. Edi man ọdiọn̄ọ nnennen n̄kpọ emi edinamde, ana enen̄ede okụt kan̄a se ikemede ndinam aksiden etịbe. Edi udûkemeke ndikụt edieke ntọn̄ ofụkde akrasi iso moto fo, mîdịghe enye edi ke edịm edep ndien mmọn̄ ofụk akrasi iso moto fo oro. Ukem ntre ke onyụn̄ edi ye mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn. Man ikeme ndisọn̄ọ nda nyọ mmọ, ana ida mmọ nte Jehovah oyomde ida. Ke ibuotikọ emi, imọn̄ ineme (1) nte ikemede ndida mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida, (2) ibak emi nnyịn ikemede ndinam idem nnyịn edieke nnyịn mîdaha mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida, ndien (3) ndusụk n̄kpọ emi ikemede ndinam man ida mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ke ini mmọ ẹtịbede.

NTE IKEMEDE NDIDA MME AFANIKỌN̄ EMI ẸSỊMDE NNYỊN NTE JEHOVAH OYOMDE IDA

3. Nso ke ana idiọn̄ọ ke ọmọn̄ etịbe ke idiọk ererimbot emi idude uwem mi?

³ Idụhe-du nte afanikọn̄ mîdisịmke nnyịn ke idiọk ererimbot emi. Adan̄a nte nnyịn mîfọnke ima, Satan onyụn̄ edide andikara ererimbot, afanikọn̄ eyesịm nnyịn. N̄kpọ en̄wen edi, nte ererimbot emi enen̄erede ekpere utịt, iyetetịm inyene mme mfịna. Mme mfịna oro ẹkeme ndito oto-obot afanikọn̄ m̀mê se mme owo ẹnamde, mîdịghe enye edi ke ntak emi mme owo ẹnamde ibak. (Matt. 24:8; 2 Tim. 3:13) Ekpedi Jehovah etre kpukpru mfịna oro idaha-emi, ekpetie nte ẹdọhọ ke enye an̄wam Satan yak Satan akara ererimbot emi. N̄kọ omokụt ererimbot emi idude mi, idụhe se ikemede ndinam yak “afanikọn̄” okûsịm nnyịn.​—Eccl. 9:12.

4. Nso idi mfịna en̄wen emi esisịmde mme Christian?

⁴ Enyene mfịna en̄wen emi esisịmde mme Christian. Jesus ama esiwak ndidọhọ mme mbet esie ke ẹyekọbọ mmọ ke ntak emi mmọ ẹnamde n̄kpọ Abasi. (Matt. 24:9; John 16:2) Nnyịn ndidiọn̄ọ oro ayan̄wam nnyịn ikûkpọn̄ Abasi ke ini ẹkọbọde nnyịn. (1 Thess. 3:3, 4) Ke ini iyọde ukụt ke ntak emi nnyịn mîkpọn̄ke Abasi, imekeme ndinịm ke usụn̄ nsinsi uwem ke isụk isan̄a oro. N̄kpọ en̄wen edi ke ima isọn̄ọ ida, iwụt n̄kan̄ emi idade inọ ke akamba mfịna emi odude ke ufọt Jehovah ye Satan. Kiet ke otu n̄kpọ emi Satan anamde man abiat enyịn̄ Abasi edi enye ndidọhọ ke n̄kukụre ntak emi mme owo ẹnamde n̄kpọ Abasi edi ke ntak se Abasi edinọde mmọ. Man enye owụt ke se imọ itịn̄de edi akpanikọ, mme mfịna emi enye emende ebịne ikọt Abasi ẹdi ikan̄ ikan̄ ntem. (Job 1:9-11) Ima isọn̄ọ ida iyọ ke ntak emi imade Jehovah, imesinam esịt adat Jehovah.​—N̄ke 27:11.

5. Nso ke ikeme ndikpep nto Ecclesiastes 7:13, 14? (Se mme ndise n̄ko.)

⁵ Jehovah esiyak afanikọn̄ etịbe. Akananam Jehovah inamke ibak m̀mê ndida ndiọi n̄kpọ ndomo nnyịn. (Jas. 1:13) Edi Edidem Solomon ekewet ete ke “usen nnanenyịn” edi ‘utom ata Abasi.’ (Kot Ecclesiastes 7:13, 14.) Ediwak ini, Bible esidọhọ ke Jehovah anam n̄kpọ ke ini edide enye onyụn̄ ayayak n̄kpọ oro etịbe. Se itie Bible emi ọwọrọde edi oro. Solomon ọkọnọ eti item emi ekemede ndin̄wam nnyịn ida mme mfịna nnyịn nte Jehovah oyomde ida. Akpa, ana idiọn̄ọ ke uwem ifọnke ima ke ererimbot Satan emi. Ndusụk usen ọyọfọn, ndusụk usen idifọnke. Ke usen emi ọfọnde, imekeme ndikọm Abasi ke mfọnido esie inyụn̄ ida usen oro nte enọ emi enye ọnọde nnyịn. Ọyọhọ iba, Solomon eti nnyịn ke nnyịn idiọn̄ọke “baba n̄kpọ kiet” emi editịbede ke ini iso, oro edi m̀mê n̄kpọn̄ ọyọfọn, m̀mê edisan̄a ye afanikọn̄. Mme mfịna emi owo mîdorike enyịn ẹsitịbe ọnọ ndinen owo ye mme anam ukwan̄n̄kpọ.

6. Ekeme ndidi nso idi ntak emi anamde Jehovah ayak mme mfịna ẹsịm nnyịn? (Mme Hebrew 12:7, 11)

⁶ Ima ida mme mfịna emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida, iyokụt ke Jehovah ekpep nnyịn ndiberi edem ke imọ, idịghe ke idem nnyịn. Jehovah okụt kpukpru mfịna emi inyenede, esinyụn̄ afịna enye ima ibọ ufen. Idem ke ini enye ayakde mfịna emi ẹkemede ndimen ndomo ye “itịghede ọkpọsọn̄ ekịm” esịm nnyịn, enye esika iso eteme nnyịn se ikpanamde, anam inen̄ede ikụt adan̄a nte imọ imade nnyịn iketre, onyụn̄ ọnọ nnyịn odudu man ikeme ndika iso nyọ. (Ps. 23:4) Mme afanikọn̄ ẹkeme n̄ko ndin̄wam nnyịn idiọn̄ọ ebiet emi nnyịn mînamke ọfọn, ndien ye un̄wam Abasi nnyịn inam yak ọfọn akan nte ekedide. (Kot Mme Hebrew 12:7, 11.) Ke uwụtn̄kpọ, akana Job anam n̄kpọ man ekeme ndisụhọde idem n̄kan nte okosụhọrede akpa. Idịghe Jehovah akanam Job ọbọ ufen, kpa ye oro enye ama ayak ufen esịm Job onyụn̄ ada oro ekpep enye mme akpan n̄kpọ. (Job 42:1-6) Inamke n̄kpọ m̀mê nso ikeme nditịbe nnọ nnyịn, imọdiọn̄ọ ke Jehovah idiyakke n̄kpọ ekededi emi enye ayakde esịm nnyịn anam nnyịn ibọ ufen ke nsinsi. Ima isọn̄ọ ida iyọ mme mfịna emi ẹsịmde nnyịn, ‘iyakan ofụri ofụri.’​—Rome 8:35-39.

7. Ntak emi ekemede ndikop inemesịt idem ke ini ẹkọbọde fi ke ntak emi anamde n̄kpọ Abasi?

⁷ Imekeme ndikop inemesịt ke ini ẹkọbọde nnyịn. Edieke ẹkọbọde fi ke ntak emi anamde n̄kpọ Abasi, kûkere ke Jehovah idiọn̄ke fi aba. Utọ ukọbọ oro akam owụt ke Jehovah okop inemesịt ye afo. (Matt. 5:10-12) Edieke adade mfịna fo nte Jehovah oyomde fi ada, ẹma ẹkọbọ fi ke ntak emi edide Christian, oyokop idatesịt udunyụn̄ ukereke ke imọ iwọrọke n̄kpọ ukem nte mme apostle ẹkenamde. (Utom 5:40-42) N̄kpọ en̄wen edi ke emekeme ndin̄wam mbon emi mîdịghe Mme Ntiense Jehovah ẹkpep akpanikọ ẹnyụn̄ “ẹnọ Abasi ubọn̄.” (1 Pet. 2:12) Ukem nte Joseph, emekeme ndikụt ubọk Abasi ye edidiọn̄ Abasi ke ini mme afanikọn̄ ẹsịmde fi, idịghe ke mmọ ẹma ẹkekụre kpọt.​—Gen. 39:3, 23.

8. Nso idi eti ntak en̄wen emi akpanamde iyọ se iwọrọde nnyịn?

⁸ Mme mfịna nnyịn ẹyesịm utịt. Mbụk Job eti nnyịn ke mme mfịna nnyịn ẹyesịm utịt. Se idude edi ke “Jehovah [ama] ọdiọn̄ utịt uwem Job akan ntọn̄ọ esie.” (Job 42:12) Ukem ntre n̄ko, Jehovah ọn̄wọn̄ọ ndidiọn̄ “utịt uwem” fo, oro edi uwem enye emi edidude ke nsinsi, akan ntọn̄ọ emi edide ibio mi, emi ekemede ndiyọhọ ye mfịna. Ata eti ntak edi oro nnyịn owo kiet kiet ndiyọ tutu esịm utịt!​—Matt. 24:13.

IBAK EMI NNYỊN IKEMEDE NDINAM IDEM NNYỊN EDIEKE NNYỊN MÎDAHA SE ITỊBEDE INỌ NNYỊN NTE JEHOVAH OYOMDE IDA

9. Didie ke ikeme ndinam idem nnyịn ibak edieke nnyịn mîdaha afanikọn̄ emi esịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida?

⁹ Inamke n̄kpọ m̀mê ewe afanikọn̄ isịm nnyịn, oyom yak ida enye nte Jehovah oyomde ida mbak nnyịn ididian mfịna ke mfịna inọ idem nnyịn. Ke uwụtn̄kpọ, imekeme ndikere ke Jehovah anam yak afanikọn̄ esịm nnyịn. Enyene ini emi Job ekekerede ke Jehovah anam imọ ibọ ufen, ndien se enye ekekerede oro, emi mîkenenke ama anam enye ọdọhọ ke “ukpọn̄ imọ enen utu ke ndidọhọ ke Abasi enen.” (Job 32:2) Ukem ntre, nsonso oro Naomi ọkọduọhọ Jehovah ke mme n̄kpọ emi ẹketịbede ẹnọ enye. (Ruth 1:13, 20, 21) Ekpedi Job ye Naomi ẹma ẹka iso ẹda mme afanikọn̄ emi ẹkesịmde mmọ ntre, mmọ ẹkpeketre ndinam n̄kpọ Jehovah. (N̄ke 19:3) Edi Jehovah ama an̄wam mmọ ẹda mme afanikọn̄ emi ẹkesịmde mmọ nte enye oyomde mmọ ẹda, ndien enye ama ọdiọn̄ mmọ ke ntak emi mmọ ẹkesọn̄ọde ẹda ye enye.

10. Ke ini afanikọn̄ esịmde nnyịn, nso ke ikeme nditọn̄ọ ndikere?

¹⁰ Idem ekpededi imenen̄ede inịm ke idịghe Jehovah anam mme afanikọn̄ ẹsịm nnyịn, imekeme nditọn̄ọ ndikere m̀mê enye ke osụk ekekere aban̄a nnyịn. Utọ ekikere oro ekeme ndinam idem emem nnyịn onyụn̄ anam etetịm ọsọn̄ nnyịn ndika iso nnam n̄kpọ Jehovah. (N̄ke 24:10) Afanikọn̄ ama esịm Edidem David ye prọfet Habakkuk, ndien ndusụk ini mmọ ẹma ẹkam ẹbụp Jehovah m̀mê enye ke akpan̄ utọn̄ okop eyet emi mmimọ ituade iyom un̄wam. (Ps. 10:1; Hab. 1:2) Kpa ye oro mmọ iketreke ndibọn̄ akam. Jehovah ama anam irenowo emi ẹkesọn̄ọde ẹda ye enye do ẹnen̄ede ẹnịm ke enye ayan̄wam mmọ. Se enye edinyụn̄ inamde inọ fi edi oro.​—Ps. 10:17.

11. Nso ikeme nditịbe nnọ nnyịn edieke nnyịn mîdaha mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida?

¹¹ Edieke nnyịn mîdaha mme afanikọn̄ emi ẹsịmde nnyịn nte Jehovah oyomde ida, ekeme ndikpa nnyịn idem ke ini mmọ ẹsịmde nnyịn, imakam ikeme ndikere ke utọ mme n̄kpọ oro ikpanaha ẹtịbe ẹnọ nnyịn. (1 Pet. 4:12) Ama ọsọn̄ ndin̄wan̄a mme mbet Jesus ntak emi ẹdikọbọde enye ọkpọsọn̄ ukọbọ. (Luke 18:33, 34) Kpa ye emi Jesus eketịn̄de nnennen se iditịbede inọ imọ ọnọ mme mbet esie, apostle Peter ekekere ke ikpanaha utọ n̄kpọ oro ọwọrọ Jesus. Jesus ama ọdiọn̄ọ ke utọ ekikere oro ekeme ndinam imọ inamke se Jehovah okoyomde imọ inam, ntre enye ama asua ọnọ Peter. (Mark 8:31-33) Idem ke Jesus ama akakpa, ikọsọpke in̄wan̄a mme mbet esie se ikanamde mme n̄kpọ oro ẹtịbe ẹnọ enye. Kpa ye oro, Jesus ikeyetke ubọk ikpọn̄ mmọ. Ke Jesus ama ekeset, enye ama eneme nneme ye mmọ onyụn̄ an̄wam anam se ikọwọrọde imọ oro an̄wan̄a mmọ. Nte enye akanamde oro edi enye ‘ndikatat N̄wed Abasi nnọ mmọ ọyọhọ ọyọhọ.’ (Luke 24:25-27, 32, 44-48) Mmọ ndiketie n̄kere se Jesus ekekpepde mmọ ayan̄wam mmọ ẹben̄e idem ẹnọ ukọbọ emi ẹdikọbọde mmọ ekpri ini ke iso ke ntak emi mmọ ẹdide mbet Jesus. Nnyịn nditie n̄kere se Bible etịn̄de ekeme ndin̄wam nnyịn itịm idem iben̄e afanikọn̄ n̄ko.

12. Edieke nnyịn mîdaha nte n̄kpọ etiede ye nnyịn nte Jehovah oyomde ida, oro ekeme ndinam etie nnyịn didie ke idem?

¹² Edieke nnyịn mîdaha mfịna emi etịbede ọnọ nnyịn nte Jehovah oyomde ida, oro ekeme ndinam etie nnyịn nte ke mfịna oro ọdiọk akan nte enye edide. Jesus ama owụt usụn̄ kiet emi oro ekemede nditịbe ke uwụtn̄kpọ emi enye ọkọnọde aban̄a mbon emi ẹkenamde utom ke in̄wan̄ vine. Ndusụk mme anam utom oro ikenemke esịt ke se ẹkekpede mmọ, mmọ ẹkekere ke ẹtotụk mimmọ. Edi owo emi ekekpede mmọ utom ọkọdohọ kiet ke otu mmọ ete: “Ufan, nnamke fi idiọk ndomokiet.” (Matt. 20:10-13) Se mmọ ẹkesụk ẹsemede oro ikedịghe sia ete-utom oro ama otụk mmọ ke akpanikọ, mfịna ekedi ke mmọ ẹkedori enyịn ke se mmọ mîkpakanaha ẹdori enyịn. Mfịn, ndusụk Mme Ntiense Jehovah ẹsitịme man ẹkan mbiet ekikere oro. Ke uwụtn̄kpọ, emi esitịbe ke ini owo mînọhọ mmọ ifetutom emi mmọ ẹkpemade ndinyene, mîdịghe ke ini anade mmọ ẹkpọn̄ ifetutom emi mmọ ẹkenyenede. Ke ini inyenede mfịna, nso ye nso ke ikeme ndinam man ikeme ndida mfịna oro nte Jehovah oyomde ida?

MME N̄KPỌ EMI IKEMEDE NDINAM KE INI AFANIKỌN̄ ETỊBEDE

13. Nso ikeme nditịbe afanikọn̄ ama esịm nnyịn?

¹³ Ekeme ndidi ọmọdiọn̄ọ se Bible etịn̄de aban̄a afanikọn̄. Akam ekeme ndidi emeneme se Bible etịn̄de oro ye mbon en̄wen man an̄wam mmọ ẹyọ se iwọrọde mmọ. Edi afanikọn̄ ama esịm fi, ekeme ndisọn̄ fi ndida enye nte Abasi oyomde yak ada. Ke uwụtn̄kpọ, emekeme ndikere ke Jehovah amia fi ufen mîdịghe ke enye ikopke mme akam emi esibọn̄de. Nso ye nso ke ekeme ndinam man ada afanikọn̄ oro nte Jehovah oyomde fi ada?

14. Ke ini ọbọde ufen, nso ke ekeme ndisịn ke akam fo? (Philippi 4:13)

¹⁴ Dọhọ Jehovah an̄wam fi. Dọhọ Jehovah se inamde fi ye nte etiede fi ke idem ke ntak n̄kpọ oro. Ama ọbọn̄ akam, emekeme ndidọhọ Jehovah usụn̄ emi afo oyomde enye an̄wam fi. Emekeme ndiben̄e Jehovah ọnọ fi edisana spirit esie man enyene odudu ọyọ se iwọrọde fi onyụn̄ enyene ọniọn̄ ebiere nnennen n̄kpọ emi akpanamde. Edi ti ke Jehovah ekeme ndibọrọ akam fo ke usụn̄ emi mûkekereke. (Eph. 3:20) Enye ekeme n̄ko ndidọn̄ mme angel esie ẹn̄wam fi mîdịghe ada nditọ-ete fo irenowo ye iban an̄wam fi. (Ps. 34:7) Ntre, nyịme usụn̄ ekededi emi Jehovah oyomde ndida n̄n̄wam fi. Enye esitat ubọk ọnọ owo edisana spirit, ndien edisana spirit oro ekeme ndin̄wam fi akan mfịna ekededi emi esịmde fi.​—Kot Philippi 4:13.

15. Nso idin̄wam fi ọyọ afanikọn̄ emi esịmde fi? (Se ndise n̄ko.)

¹⁵ Ka iso nam mme n̄kpọ emi ẹdin̄wamde fi etetịm ekpere Abasi. Ekpededi ukemeke ndinam kpukpru se ekesinamde man etetịm ekpere Abasi, ka iso nam mbon emi ekemede. Ini “nnanenyịn ye mbaba” ke oyom yak etetịm ekere n̄kpọ nte Abasi oyomde ekere. (Ps. 119:143) Ka iso kot Bible kpukpru ini, kpekpep enye, nyụn̄ tie kere se ekpepde. Kwọrọ ikọ nte ukeme fo edide, dụk mme mbono esop, nyụn̄ ntiene nam se ẹnamde do. Sidian idem ye nditọ-ete fo nyụn̄ neme nneme ye mmọ. Ọkpọkọm ọdọn̄ fi didie ndidian̄ade ntie ikpọn̄, kûnam ntre.​—N̄ke 18:1.

16. Nso ye nso ke ekeme ndiyịk ke ini afanikọn̄ esịmde fi, ndien nso ke ekeme ndinam man akan mme eyịghe oro? (2 Corinth 10:4, 5)

¹⁶ Kan mme n̄kpọ emi eyịkde. Ke ini afanikọn̄ etịbede, ekeme ndiyom yak osion̄o mme ekikere emi “ẹsọn̄ọde ẹdọn̄ n̄kam” ke esịt fo efep. Mme ekikere oro ẹsịne se afo eyịkde aban̄a idemfo m̀mê Jehovah. (Kot 2 Corinth 10:4, 5.) Se ikemede ndin̄wam fi akan mme utọ eyịghe oro edi “ifiọk Abasi” emi odude ke Bible ye ke mme n̄wed esop esie. Ke uwụtn̄kpọ, ndi emeyịk m̀mê Jehovah ke osụk amama fi? Kpep n̄kpọ ban̄a mbụk apostle Paul. Ini enye ọkọkwọrọde ikọ, mme afanikọn̄ emi ẹkesịmde enye ẹma ẹsọn̄ ubọk eti-eti; kpa ye oro, mmọ ẹma ẹnam enye etetịm enịm ke imọ idi asan̄a-utom Christ emi enemde Abasi esịt. (2 Cor. 11:23-27) Ndi emekere m̀mê Jehovah ama akam enen̄ede efen fi ke mme ndudue emi akanamde ke ini edem? Edieke edide ntre, yom nsio nsio itie N̄wed Abasi emi owụtde ke Jehovah esifen mme idiọkn̄kpọ. (Isa. 43:25) Ekem kot mme itie N̄wed Abasi oro nyụn̄ tie kere mmọ. (Ps. 119:97) Ndi enyene enyene-ndịk n̄kpọ emi etịbede ọnọ fi emi anamde fi ekere ke Abasi ikpemeke ikọt esie aba nte enye ọkọn̄wọn̄ọde? Nam ndụn̄ọde ke mme ibuotikọ emi ẹnemede ntak emi Abasi esiyakde mme owo ẹbọ ufen ye nte enye esikpemede nnyịn man n̄kpọ ekededi emi etịbede ọnọ nnyịn ididian̄ade nnyịn ikpọn̄ enye. (Ps. 91:9-12) N̄kpọ en̄wen emi ekemede ndinam edi ndikot mbụk nditọ-ete nnyịn irenowo ye iban emi ẹkesọn̄ọde ẹda ẹyọ enyene-ndịk n̄kpọ emi eketịbede ọnọ mmọ.a

17. Nso ke ikpanam ke ini afanikọn̄ esịmde nnyịn?

¹⁷ Emi ododu mi, ndi ke okop inem usen emi ọfọnde, oro edi, unyeneke akamba mfịna ndomokiet? Ekpedi ntre, kọm Jehovah nyụn̄ da ifet emi kere ban̄a mfọn Abasi. (Eccl. 7:14) Edi ke ini afanikọn̄ esịmde fi, da afanikọn̄ oro nte Jehovah oyomde fi ada nyụn̄ tetịm buọt idem ye enye. Nte anamde oro, Jehovah ‘oyosio usụn̄ ubọhọ ọnọ fi man afo ekeme ndiyọ.’ (1 Cor. 10:13) Edi nso kaban̄a ndima nditọ-ete nnyịn irenowo ye iban? Didie ke ikeme ndin̄wam mmọ ke ini afanikọn̄ esịmde mmọ? Se idinemede edi oro ke ibuotikọ emi etienede.