‘Afo Edi Owo Emi Ẹmade Etieti’!

1-2. Nso ikeme ndin̄wam nnyịn inịm ke imọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

NDUSỤK owo ke otu ọsọn̄urua ikọt Jehovah ẹkere ke mmimọ iwọrọke n̄kpọ. Ekeme ndidi owo anam n̄kpọ ye mmọ nte mmọ idịghe n̄kpọ ndomokiet. Ndi se itịbede inọ fi edi oro? Ekpedi ntre, nso ikeme ndin̄wam fi enịm ke ọmọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

² Okpokot mme mbụk ke Bible emi ẹwụtde nte Jehovah oyomde ẹda mme owo ye nte enye oyomde ẹnam n̄kpọ ye mmọ, oro ekeme ndin̄wam fi. Jesus Eyen esie ekesinam n̄kpọ ye mme owo ukpono ukpono, uku uku. Enye ndikanam n̄kpọ ye mme owo ntre okowụt ke enye ye Ete esie ẹda mbon emi ẹkerede ke mmimọ inyeneke ufọn ke ata ọsọn̄urua. (John 5:19; Heb. 1:3) Ke ibuotikọ emi, imọn̄ ineme: (1) nte Jesus akan̄wamde mme owo ẹkụt ke mmọ ẹdi n̄kpọ ke enyịn Jehovah, (2) se idinamde man nnyịn ke idem nnyịn inen̄ede inịm ke imọsọn̄ urua eti-eti ke enyịn Jehovah.​—Hag. 2:7.

NTE JESUS AKAN̄WAMDE MME OWO ẸKỤT KE MMỌ ẸDI N̄KPỌ KE ENYỊN ABASI

3. Jesus akanam n̄kpọ didie ye mbon Galilee emi ẹkedide ẹbịne enye ẹyom un̄wam?

³ Ọyọhọ ikata emi Jesus akasan̄ade ọkwọrọ ikọ ke Galilee, mme owo ke nsio nsio itie ẹma ẹsiyịre udịm ẹbịne enye, ẹkekpan̄ utọn̄ ẹnọ enye, enye onyụn̄ ọkọk mmọ udọn̄ọ. Jesus ama okụt ke mmọ ẹdi mbon emi “ẹfiomode ẹnyụn̄ ẹsuande . . . nte erọn̄ eke mînyeneke andikpeme.” (Matt. 9:36; se se ẹwetde ẹban̄a ufan̄ikọ oro ke nwtsty.) Ikpọ owo ido ukpono mmọ ẹkeda mmọ nte mme ata akpatre nditen̄, ke ẹten̄e ẹkaha se mmimọ ikpafịnade idem iban̄a. Ẹkesikam ẹkot mmọ “mbon oro ẹma ẹkesụn̄i.” (John 7:47-49; se se ẹwetde ẹban̄a mme ufan̄ikọ oro ke nwtsty.) Edi Jesus ama esida ini ekpep mme owo oro n̄kpọ onyụn̄ ọkọk mmọ udọn̄ọ. Nte enye okowụtde ke imọ imokpono mmọ edi oro. (Matt. 9:35) Man Jesus ekeme ndin̄wam ediwak owo, n̄kpọ en̄wen emi enye akanamde ekedi enye ndikpep mme apostle esie ndikwọrọ ikọ nnyụn̄ nnọ mmọ odudu ndikọk kpukpru orụk udọn̄ọ.​—Matt. 10:5-8.

4. Nso ke ikpep ito nte Jesus akanamde n̄kpọ ye mbon emi ẹkekpan̄de utọn̄ ẹnọ enye, emi mbon en̄wen mîkadaha ke n̄kpọ?

⁴ Nte Jesus akanamde n̄kpọ ukpono ukpono ye mbon emi ẹkekpan̄de utọn̄ ẹnọ enye onyụn̄ owụtde ke imekere iban̄a mmọ ke enye akada owụt ke imọ ye Ete imọ ida mbon emi mme owo mîdaha ke n̄kpọ ndomokiet ke ọsọn̄urua. Ekpedi ke anam n̄kpọ ọnọ Jehovah, edi enye etie fi nte ke uwọrọke n̄kpọ, kere nte Jesus ekesinamde n̄kpọ ye mbon emi ẹkeyomde ndikpep n̄kpọ nto enye, emi mbon en̄wen mîkadaha ke n̄kpọ. Afo ndinam ntre ekeme ndin̄wam fi okụt adan̄a nte ọsọn̄de urua eketre ke enyịn Jehovah.

5. Tịn̄ nte n̄kpọ eketiede ye mma kiet emi Jesus okosobode ke Galilee.

⁵ Jesus ama esikpep otu-owo n̄kpọ. Edi ekpedi se enye an̄wamde mme owo kiet kiet, enye ama esin̄wam. Ke uwụtn̄kpọ, ini Jesus ọkwọrọde ikọ ke Galilee, enye ama osobo mma kiet emi ọkọdọn̄ọde uwọrọ-iyịp isua 12. (Mark 5:25) Ke Ibet Moses, udọn̄ọ oro ama anam mma oro edehe, ndien owo ekededi emi otụkde enye eyedehe n̄ko. Ekeme ndidi ama oto ke ntak oro mma oro esiwak ndidu ikpọn̄. N̄kpọ en̄wen edi ke mme owo ẹkpeka synagogue, enye ikesikemeke nditiene n̄ka; ẹkpeka mme usọrọ emi ikọt Abasi ẹkesikade, enye ikesikemeke nditiene n̄ka. (Lev. 15:19, 25) Idịghe se ẹbobụp, udọn̄ọ oro ama otụk mma oro iso ke isọn̄ afiak anam enye ekere ke eke imọ idotenyịn idụhe aba.​—Mark 5:26.

6. Mma oro ọkọdọn̄ọde uwọrọ-iyịp do akanam didie okop nsọn̄idem?

⁶ Mma emi ọkọbọde ufen udọn̄ọ do okoyom Jesus ọkọk imọ udọn̄ọ oro. Edi enye ikakaha ibịne Jesus iso ye iso. Ntak-a? Ekeme ndidi bụt ama anam enye ke ntak udọn̄ọ oro, mîdịghe enye ekere ke imọ idi n̄kpọ ndọk. Onyụn̄ ekeme ndidi ndịk akanam enye ke Jesus ọmọn̄ ebịn imọ sia imọ imedibuaha ye mme owo ke ini edide imọ idi edidehe. Ntre, n̄kukụre se enye akanamde ekedi enye nditụk ewụra Jesus, onyụn̄ enen̄ede enịm ke enye oro kpọt ayanam idem ọsọn̄ imọ. (Mark 5:27, 28) Abasi ama ọdiọn̄ mbuọtidem esie; udọn̄ọ oro ama okụre enye. Ekem Jesus ama obụp m̀mê anie okotụk imọ. Mma oro ama ọdọhọ ke imọ ikotụk enye onyụn̄ etịn̄ se enye akanamde. Jesus akanam n̄kpọ didie ye enye?

7. Jesus akanam n̄kpọ didie ye mma emi enyịn akanande do? (Mark 5:34)

⁷ Jesus ama ọfọn ido ye mma oro onyụn̄ anam n̄kpọ ye enye ukpono ukpono. Enye ama okụt ke mma oro “okop ndịk onyụn̄ enyek idem.” (Mark 5:33) Sia edide enye ama ọdiọn̄ọ nte eketiede mma oro ke idem, enye ama etịn̄ ikọ ọdọn̄ mma oro esịt. Enye akakam okot enye “eyenan̄wan,” enyịn̄ oro ekedi enyịn̄ ukpono afiak owụt mfọnido ye ima. (Kot Mark 5:34.) Se ẹtịn̄de ẹban̄a ufan̄ikọ oro ke nwtsty ọdọhọ ke “n̄kukụre ini emi Bible ọdọhọde ke Jesus ama okot owo ‘eyenan̄wan,’ edi emi. Ekeme ndidi Jesus okokot enye ntre ke ntak nte n̄kpọ eketiede ye ke ntak emi ‘idem ekenyekde’ mma oro.” Kere nte ekebịtde mma oro ke idem ndikop nte Jesus etịn̄de ikọ ye enye ntre! Ekpedi Jesus iketịn̄ke ikọ idọn̄ enye esịt, mma oro okpokosụk enenem esịt ọnyọn̄ ke ẹkọk imọ udọn̄ọ, edi esịt ekpekesimia enye ufen ke imọ ima idụk otu-owo kpa ye emi imọ ikedide edidehe. Jesus ama an̄wam enye okụt ke enye edi ọsọn̄urua eyen ọnọ Ete esie emi odude ke heaven emi amade enye.

8. Nso ye nso iketịbe inọ sista kiet ke Brazil emi enye ọkọyọde?

⁸ Mfịn n̄ko, ndusụk ikọt Jehovah ẹdọn̄ọ udọn̄ọ emi anamde mmọ ẹfụhọ ẹnyụn̄ ẹkere ke mmimọ iwọrọke n̄kpọ. Mariaa emi otode Brazil ekedi amana, inyeneke ukot iba inyụn̄ inyeneke ubọk ufien. Enye edi asiakusụn̄ ofụri ini. Enye ọdọhọ ete: “Ẹma ẹsifiomo mi kpukpru ini ke ufọkn̄wed ke ntak emi mmennyeneke ukot iba ye ubọk kiet. Ẹma ẹsikot mi nsio nsio ndisịme enyịn̄, mbonubon mi ẹma ẹkam ẹnam n̄kere ke n̄wọrọke n̄kpọ.”

9. Didie ke ẹken̄wam Maria okụt ke enye ọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

⁹ Didie ke ẹken̄wam Maria? Ke Maria ama akakabade edi Ntiense Jehovah, nditọ-ete ẹma ẹdọn̄ enye esịt ẹnyụn̄ ẹn̄wam enye ada idemesie nte Jehovah adade enye. Enye ọdọhọ ete: “N̄kpọdọhọ yak n̄wet enyịn̄ kpukpru owo emi ẹn̄wamde mi ke n̄wed, ufan̄ idikemke-o! Mmọkọm Jehovah ke ofụri esịt nte enye ọnọde mi utọ ndima nditọ-ete emi.” Nditọ-ete ẹma ẹn̄wam Maria okụt ke enye ọsọn̄ urua ke enyịn Abasi.

10. Nso enyene-ndịk mfịna ke Mary Magdalene ekenyene? Eketie enye didie ke idem ke ntak oro? (Se mme ndise n̄ko.)

¹⁰ Owo en̄wen emi Jesus akan̄wamde ekedi Mary Magdalene. Kop mi nte enye akan̄wamde Mary. Demon itiaba ẹkedọn̄ọ mma oro ke idem! (Luke 8:2) Ana-edi enye ekesinam n̄kpọ nte utọ owo emi ẹsidọhọde ke edi owo n̄kpọ-nsọp ndien ke ntak oro, mme owo ẹma ẹsisọn enye. Uwem Mary ekedi uwem nditaha ye uwem ndutụhọ. Ke utọ ini oro, ekeme ndidi enye ama ekere ke kpukpru owo ẹsịn imọ; ana-edi ndịk ama anam enye, enye onyụn̄ ekere ke imọ inyeneke owo. Imenịm ke Jesus okosion̄o enye mme demon oro efep ke idem, ndien enye ama akabade edi ata mbet Jesus. Ewe usụn̄ en̄wen ke Jesus akan̄wam Mary Magdalene okụt adan̄a nte enye ọsọn̄de urua eketre ke enyịn Abasi?

11. Didie ke Jesus akan̄wam Mary Magdalene okụt ke enye ọsọn̄ urua ke enyịn Abasi? (Se mme ndise n̄ko.)

¹¹ Jesus ama ayak Mary Magdalene esisan̄a ye enye aka nsio nsio itie emi enye akakade ọkọkwọrọ ikọ.b Ke ntak emi Mary ekesisan̄ade ye Jesus, enye ama aka iso adia ufọn oto mme n̄kpọ emi Jesus ekesikpepde mme owo. Kpa usen emi Jesus ekesetde ke enye okowụt Mary idem. Mary ekesịne ke otu akpa mme mbet emi Jesus ekenemede nneme usen oro. Enye ama akam ọdọn̄ Mary ọkọdọhọ mme apostle esie ke imọ imeset. Se utọ ndiye usụn̄ emi Jesus okowụtde Mary ke enye ọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah do!​—John 20:11-18.

12. Nso ikanam Lidia ekere ke esịn imọ?

¹² Ukem nte ekedide ye Mary Magdalene, ediwak owo mfịn ẹkere ke ẹsịn mmimọ. Sista Lidia emi otode Spain ọdọhọ ke ini imọ isụk isịnede ke idịbi, ke eka imọ ama ekere ndision̄o idịbi oro. Lidia eti n̄ko ke idem ke ini imọ ikekpepde-kpep isan̄, ke eka imọ ikesidọn̄ke imọ enyịn, ke enye ama esinyụn̄ osụn̄i imọ. Lidia ọdọhọ ete: “Mma mbiere nte ke uwem emi, ke ana nnam n̄kpọ yak mme owo ẹda mi ke n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹma mi. Edi ndịk ama esinam mi ke ọkpọkọm nnam nso, ke mme owo idimaha mi koro eka mi ama anam nnen̄ede nnịm ke ndi idiọkowo.”

13. Nso ikan̄wam Lidia okụt ke imọ imọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

¹³ Ke Lidia ama ọkọtọn̄ọ ndikpep Bible, n̄kpọ ama okpụhọde. Mme akam emi enye ekesibọn̄de ọnọ Jehovah, enye ndikesitie ke idemesie n̄kpep Ikọ Abasi, nti ikọ emi nditọ-ete ẹketịn̄de ye enye, ye nte mmọ ẹkefọnde ido ye enye ẹma ẹn̄wam enye okụt ke imọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah. Enye ọdọhọ ete: “Ebe mi esiwak ndidọhọ mi adan̄a nte imọ imade mi. Enye esiwak nditi mi nti edu emi nnyenede. Ndima ufan mi eken ẹsinam ukem oro.” Ndi enyene owo emi afo okụtde ke edi se an̄wamde yak enye okụt ke enye ọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

SE IDIN̄WAMDE NNYỊN IDA IDEM NNYỊN NTE JEHOVAH ADADE NNYỊN

14. Didie ke 1 Samuel 16:7 an̄wam nnyịn ikụt nte Jehovah esidade mme owo? (Se n̄ko ekebe emi “Ntak Emi Jehovah Esidade Ikọt Esie ke Ọsọn̄urua?”)

¹⁴ Ti ke Jehovah idaha fi nte ererimbot ẹdade fi. (Kot 1 Samuel 16:7.) Idịghe uyai, nte idem fo etiede, adan̄a okụk emi enyenede, m̀mê adan̄a nte akakade n̄wed eketre ke Jehovah ada ebiere m̀mê afo emedi n̄kpọ ke enyịn imọ. (Isa. 55:8, 9) Ntre utu ke ndida se ererimbot ẹsidade ẹbiere m̀mê owo edi n̄kpọ mbiere m̀mê emedi n̄kpọ, da eke Jehovah biere. Emekeme ndikot mme mbụk ke Bible emi owụtde nte utọ mme owo nte Elijah, Naomi, ye Hannah ẹkekerede ke mmimọ iwọrọke n̄kpọ ye nte Jehovah okowụtde ke imọ imada mmọ ke n̄kpọ. Ekpedi enyene mme n̄kpọ emi ẹtịbede ẹnọ fi emi anamde fi etịm okụt ke Jehovah enen̄ede ama fi onyụn̄ ada fi ke ọsọn̄urua, emekeme ndiwet mmọ nnịm. N̄kpọ en̄wen emi ekemede ndinam edi afo ndise mme ibuotikọ ke mme n̄wed esop Abasi emi ẹtịn̄de n̄kpọ ẹban̄a se ikemede ndin̄wam owo emi eyịkde m̀mê Abasi ama imọ.c

15. Jehovah ama ‘ama Daniel etieti.’ Ntak-a? (Daniel 9:23)

¹⁵ Diọn̄ọ ke nte afo ọsọn̄ọde ada ye Jehovah anam fi ọsọn̄ urua ke enyịn esie. Enyene ini emi prọfet Daniel ‘akakpade mba onyụn̄ okopde mmemidem’; etie nte enye ama ekpere ndisịm isua 100 ini oro. (Dan. 9:20, 21) Didie ke Jehovah ọkọsọn̄ọ enye idem? Abasi ama ọdọn̄ angel Gabriel eketi Daniel ke enye edi “owo emi ẹmade etieti,” ke ẹnyụn̄ ẹkop kpukpru mme akam esie. (Kot Daniel 9:23.) Nso ikanam Abasi ama Daniel ntre? Daniel ama enyene ediwak nti edu. Iba ke otu oro ẹkedi nte enye amade edinen ido ye nte enye ọsọn̄ọde ada ye Abasi. (Ezek. 14:14) Jehovah akanam ẹwet mbụk oro ẹsịn ke Bible man enye ada ọsọn̄ọ nnyịn idem. (Rome 15:4) Jehovah esikpan̄ utọn̄ okop akam fo n̄ko, enye onyụn̄ ada fi ke ọsọn̄urua ke ntak emi amade se inende onyụn̄ ọsọn̄ọde ada anam n̄kpọ ọnọ enye.​—Mic. 6:8; Heb. 6:10.

16. Nso ikeme ndin̄wam fi ada Jehovah nte Ete emi amade fi?

¹⁶ Da Jehovah nte Ete emi amade fi. Enye oyom ndin̄wam fi, idịghe ndisan̄a nyom ndudue ke idem fo. (Ps. 130:3; Matt. 7:11; Luke 12:6, 7) Ediwak mbon emi ẹkerede ke mmimọ iwọrọke n̄kpọ ẹma ẹtie ẹkere se itịn̄de oro, esin̄wam mmọ. Se uwụtn̄kpọ mi. Eliana emi otode Spain ekekere ke owo ndomokiet iyomke imọ, ke imọ inyeneke ufọn koro ebe esie ama akama enye osụn̄i onyụn̄ obụrọde ke ediwak isua. Enye ọdọhọ ete, “Ini ekededi emi etiede mi nte ke nnyeneke ufọn, mmesidomo ndikere nte Jehovah emende mi obok adian ke ikpanesịt esie, amade mi onyụn̄ ekpemede mi.” (Ps. 28:9) Sista Lauren emi otode South Africa esiti idemesie ete, “Edieke Jehovah ekenyenede ima ada urụk ima esie odụri mi ada, emen mi adian idem ofụri isua emi, onyụn̄ akam ada mi ekpep mbon en̄wen n̄kpọ, ọwọrọ enye ada mi ke ọsọn̄urua afiak ada mi nte owo emi enyenede ufọn.”​—Hos. 11:4.

17. Nso ikeme ndin̄wam fi enen̄ede enịm ke emenyene unyịme Jehovah? (Psalm 5:12) (Se ndise n̄ko.)

¹⁷ Nen̄ede nịm ke emenyene unyịme Jehovah. (Kot Psalm 5:12.) David ekemen unyịme Jehovah odomo ye “akamba otuekọn̄” emi esikpemede ndinen owo. Afo ndidiọn̄ọ ke afo emenyene unyịme Jehovah, ke enye ke eberi fi edem ekeme ndikpeme fi iyakke eyịghe emen fi emen. Edinam didie idiọn̄ọ m̀mê emenyene unyịme Jehovah? Mme n̄kpọ emi ima ikeneneme ẹwụt ke Jehovah ada Ikọ esie anam fi okụt ke afo emenyene unyịme imọ. N̄kpọ en̄wen edi ke enye esida mbiowo, mme ata ufan fo, ye mbon en̄wen eti fi ke afo ọmọsọn̄ urua ke enyịn imọ. Akpanam didie n̄kpọ mmọ ẹma ẹti fi ke ọmọsọn̄ urua ke enyịn Jehovah?

18. Ẹma ẹtoro fi, ntak emi mîkpanaha esịn?

¹⁸ Mbon emi ẹdiọn̄ọde fi ẹnyụn̄ ẹmade fi ẹma ẹtoro fi ke ofụri esịt, kûsịn. Ti ke ekeme ndidi Jehovah ada mmọ an̄wam fi okụt ke afo emenyene unyịme imọ. Eliana emi ima iketetịn̄ iban̄a ọdọhọ ete: “Sụn̄sụn̄ sụn̄sụn̄, ke n̄kpep ndinyịme nti ikọ emi mbon en̄wen ẹtịn̄de ye ami. Imemke-o, edi mmọdiọn̄ọ ke se Jehovah oyomde nnam edi oro.” Mbiowo ẹtiene ẹn̄wam Eliana okụt ke Jehovah ada enye ke ọsọn̄urua. Idaha-emi enye edi asiakusụn̄ ofụri ini, esinyụn̄ ososio usen etie ke ufọk anam utom ọnọ Bethel.

19. Ntak emi akpanade enen̄ede enịm ke ọmọsọn̄ urua ke enyịn Abasi?

¹⁹ Jesus eti nnyịn ke Ete nnyịn emi odude ke heaven enen̄ede ada nnyịn ke n̄kpọ. (Luke 12:24) Ntre, ẹyak inen̄ede inịm ke Jehovah ada nnyịn ke ọsọn̄urua. Ẹyak ikûfre emi tutu amama-o! Ẹyak nnyịn n̄ko idomo adan̄a nte ikekeme ndin̄wam mbon en̄wen ẹkụt adan̄a nte mmọ ẹsọn̄de urua ke enyịn Abasi!